ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

ادبیات فارسی سال دوم- بانک سؤالات مفهومی درس ادبیّات فارسی کلاس دوم

گرد آورنده : علی پرویزی کشکولی

به نام خدا

1-  در عبارت « به نام آن خدای که مهر او بلا نشینان را کشتی نوح است.» «مشبه » کدام است ؟

1- کشتی                     2- نام                          3- مهر *                     4- بلا نشینان

2- معنی بیت « چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان    که زجان ما بگردان ره آفت قضا را » چیست؟

1- چون تو به خاطر تقاضای بیچارگان حوادث ناگوار را تغییر می دهی ، از جان ما بلا ها را دور کن .

2- چون تو تغییر دهنده ی پیشامدهای ناگوار هستی، به حق دعای بیچارگان، پیشامدهای بد را از مادور کن. *

3- چون که تو می توانی قضا و قدر را از بیچارگان دور کنی، پس از تو می خواهیم که تقدیر بد را از ما نیز دور کنی .

4- وقتی که تو می توانی مصیبت هارا تغییر دهی تورا سوگند می دهیم که به خاطر دعای ما بلاهارا از بیچارگان دور کنی .

3- شاعر در مصراع « مگر ای سحاب رحمت تو بباری ار نه دوزخ » به کدام ویژگی امام علی (ع) اشاره کرده است؟

1- محبّت               2- مردانگی              3- عزّت مندی               4- شفاعت *

4- کدام بخش از بیت « چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان    که زجان ما بگردان ره آفت قضارا » در بر دارنده ی معنای سوگند است ؟

1- ره آفت قضارا          2- که زجان ما بگردان        3-به دعای مستمندان*   4- چو تویی قضای گردان

5- « را » از نظر معنی در کدام گزینه با بقیه تفاوت دارد؟

1- چو علی که می تواند که به سر برد وفا را .

2- که زکوی او غباری به من آر توتیا را . *

3- که به ماسوا فکندی همه سایه هما را .

4- که زجان ما بگردان ره آفت قضا را .

6- کدام گزینه صحیح است ؟

1-    مهابهاراتا حماسه ای طبیعی است که آن را رامایانای هندی سروده است .

2-   حمله ی حیدری حماسه ای طبیعی است که آن را باذل مشهدی سرو ده است.

3-   ایلیاد و ادیسه حماسه ای مصنوع است که آن را هومر یونانی سروده است .

4-   خاوران نامه حماسه ای مصنوع است که آن را ابن حسام خوسفی سروده است . *

 

7-  در مصراع « کمان به زه را به بازو فکند» « به زه » یعنی چه ؟

1-    کمانی که زه آن باز شده بود .                      2- کمانی که زه آن پاره شده بود .

3- کمانی که آماده ی تیر اندازی بود .  *          4- کمانی که زه آن مناسب بود .

 

8-  معنی کلمه ی «سوفار» در مصراع « چو سوفارش آمد به پهنای گوش» چیست؟

1- زه کمان             2- دهانه ی تیر*           3- قبضه ی شمشیر          4- دسته ی گرز

9-   کدام واژه ممال نیست؟

1- مزیح                       2- سلیح                     3- مطیع*                   4- رکیب

10- مصراع « برانگیخت ابرش برافشاند گرد » یعنی چه؟

1- گرد و غبار مانند ابر آسمان را فرا گرفت .        2- اسبش را به حرکت در آورد و گرد و غبار ایجاد شد *

 

3- اسب با عصبانیّت گرد و غبار عجیبی ایجاد کرد.     4- باران بارید و گردو غبار را فرو نشاند.

11- علّت ادامه ی جنگ با توّجه به بیت « چو ننمود رخ شاهد آرزو       به هم حمله کردند باز از دو سو » چیست؟

1- دست نیافتن به هدف*                    2- نشناختن یکدیگر

3- علاقه به جنگ و مبارزه                  4- آرزوی غلبه بر یکدیگر

 

12- نویسنده ی فیلم نامه ی « بچّه های آسمان» کیست؟

1- مجید مجیدی*      2- مهدی فخیم زاده        3- ابراهیم حاتمی کیا              4- علی حاتمی

13- «غمی شد زپیکار دست سران» یعنی چه؟

1- سرداران از ادامه ی جنگ نا امید شدند.          2- پهلوانان ادامه ی جنگ را غیر ممکن دیدند.

3- دست پهلوانان از ادامه ی نبرد خسته شده بود*      4- سرداران به خاطر ادامه ی جنگ از دست هم ناراحت شدند

 

14- املای کدام کلمه با توجه به معنی آن غلط است؟

1- مضغ: جویدن     2- محضور: تنگنا*   3- استشاره: مشورت کردن    4- متفرّعات: وابسته ها

15- «نماز دیگر» در عبارت « چون نماز دیگر شد فرّاشی که از آن عمرولیث بود، در لشکر گاه می گشت.» یعنی چه ؟

1- نماز صبح                2- نماز ظهر                 3- نماز عصر*             4- نماز مغرب

16- کدام اثر تحت تأثیر گیله مرد بزرگ علوی نگارش یافته است؟

1-  از رنجی که می بریم*        2- مدیر مدرسه      3- تلخ و شیرین             4- آتش خاموش

 

17- در عبارت زیر چند غلط املایی وجود دارد؟

« یکی از حضّار چنان محظوظ گردیده که جلو رفته، جبهه ی شاعر را بوسید. در آن اثنا که وی در شوخی و بزله و لطیفه نوک جمع را چیده و مجلس آرای بلا معارض شده بود، صدای زنگ تلفن از سرسرای امارت بلند شد.»

1- یک                         2- دو   *                      3- سه                         4- چهار

18- کدام مورد اضافه ی تشبیهی نیست؟

1-  خلوت خانه ی مکاشفات     2- کنگره ی کبریا*         3- آتش عشق       4- شربت وصال

19- املای کدام واژه با توجه به معنی غلط است؟

1- مخذول : خوار     2- طمأنینه: آرامش      3- ارتجالاً: بی درنگ      4- معلوف: انس گرفته *

20- کدام بیت به آیه ی « انّا لله و انّا الیه راجعون» اشاره ندارد؟

1- ما به فلک بوده ایم یار ملک بوده ایم          باز همان جا رویم جمله که آن شهر ماست

2- خلق چو مرغابیان زاده ز دریای جان          کی کند این جا مقام مرغ کز آن بحر خاست

3- آمد موج الست کشتی قالب ببست                       باز چو کشتی شکست نوبت وصل و لقاست

4- بخت جوان یار ما دادن جان کارما              قافله سالار ما فخر جهان مصطفاست *

 

21- عبارت «راه بیابان را به رویمان باز گذاشته اند» کنایه از چیست؟

1- گمراهی           2- آزادگی                   3- اسیر دشمن شدن              4- آوارگی *

22- در مصراع « به هر جانب که روی آری درفش کاویان بینی» « درفش کاویان» نماد چیست؟

1- صلح و دوستی           2- ظلم ستیزی               3- قدرت نمایی            4- پیروزی*

23- تأثیر گذار ترین شاعردر حوزه های مختلف شعر فارسی کیست؟

1- حافظ                       2- مولانا                      3- سنایی*                 4- سعدی

24- پیام کلّی این بیت چیست؟

« ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون   نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا»

1- بیهودگی دنیا          2- کوتاهی عمر      3- کمک به دیگران                 4- اغتنام فرصت *

25- معنی درست واژه های « ادبار – استیصال- بادی» به ترتیب در کدام گزینه آمده است؟

1- بدبختی – در ماندگی- آغاز *                      2- پشت کردن- پی گیری – بی بنیان

2-   زشتی -  ناچاری- ناگزیر                            4- زبان درازی – استواری- شروع کننده

26- کدام آرایه دربیت زیر به کار نرفته است؟

«‌به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم             به خواب عافیت آن گه به بوی موی تو باشم»

1- تشبیه                     2- جناس                     3- تضاد *                   4- ایهام

27- در عبارت « ای کاش عظمت در نگاه تو باشد نه در چیزی که به آن می نگری» از «آندره ژید» نویسنده چه امری را مهم تر می داند؟

1- زیبایی آفریده ها            2- عظمت انسان         3- اهمّیّت محبّت        4- نحوه ی نگرش *

28-  با توجّه به بیت:

« سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد                        دلبر که در کف او موم است سنگ خارا» «ت» در «غیرتت» چه نقش دستوری دارد؟

1- متمّمی                    2- مفعولی *                3- مضاف الیهی                      4- بدلی

29- در عبارت زیر چند غلط املایی وجود دارد؟

« در عالم پندار خود اشباهی را می دید . چند دسته از بوته های خوار در نقاط بی درخت سوت می زدند. شاخه های عظیم به وضعی موهش سیخ ایستاده بودند.»

1- دو                           2- سه  *                      3- چهار                      4- یک

30- عبارت« به خود » در مصراع «حافظ به خود نپوشید این خرقه ی می آلود» یعنی چه ؟

1- به اختیار خود*             2- به تن خود         3- خلاف میل خود          4- به نفع خود

31- کتاب «الایّام» اثر .................... بهترین نمونه ی ................. است.

1- دکتر طه حسین- زندگی نامه نویسی*       2- محمد حسن خان صنیع الدّوله- خاطره نویسی

3- ابن بطوطه – سفرنامه نویسی                     4- دکتر طه حسین – خاطره نویسی

32- با توجّه به معنی املای کدام کلمه غلط است؟

1- صلا زدن: صدا زدن        2- حاذم: هوشیار*      3- صولت: شکوه    4- هرّا: صدا و غوغا

33- کدام آرایه در بیت زیر به کار نرفته است؟

« چون خاک در هوای تو از پا فتاده ام             چون اشک در قفای تو با سر دویده ام»

1- ایهام                       2- کنایه                      3- تشبیه                    4- استعاره *

34- «از غزل سرایان نامی معاصر که بیشتر به پیروی از سعدی غزل گفته و شیوایی و روانی سخن سعدی در سروده هایش محسوس است.»

1- رهی معیّری *         2- هوشنگ ابتهاج            3- موسوی گرمارودی        4- شهریار

35- در کدام گزینه غلط املایی آمده است؟

1- زورق های غوّاصان        2- نغمه های مهیّج      3- خادم سمات *        4- مسیل های مهیب

36- مفهوم کنایی کدام گزینه نادرست است؟

1- سپر بینداخت: تسلیم شد              2- کمیتش لنگ بود: ناتوان بود

3- باب دندان: مطابق میل                   4- بسمل کردن: آغاز نمودن *

37- عبارت زیر را با کدام گزینه می توان کامل کرد؟

« ...................... از چهره های مهم ادب پایداری آمریکای لاتین و .................. از مشهور ترین نویسندگان ادب پایداری سیاهان است.»

1- پابلو نرودا- هریت بیچر استو *                  2- هریت بیچر استو- اثل مانین

3- هریت بیچر استو- پابلو نرودا                     4- پابلو نرودا- اثل مانین

38- کدام گزینه از عبارت « سرزمین ما زمرّد است» دریافت نمی شود؟

1- سرسبزی و آبادانی              2- موجب کوری دشمنان        3- بردباری و شکیبایی*         4- ارزشمندی

39- پیام اصلی حافظ دربیت زیر چیست؟

« ای صاحب کرامت، شکرانه ی سلامت                       روزی تفقدّی کن درویش بینوا را »

1- شکر گزاری     2- دلسوزی برای ستم دیدگان    3- بخشش به دیگران     4- درویش نوازی*

40- در کدام گزینه از پیام های بیت زیر نیامده است؟

« من آنم که در پای خوکان نریزیم                   مر این قیمتی درّ لفظ دری را »

1- ارزشمندی زبان فارسی                  2- نکوهش مدح پادشاهان    

3- دوری از دستگاه درباری                 4- ستایش بزرگان شعر فارسی *

41- مفهوم کلی رباعی زیر را بنویسید.

« آنان که محیط فضل و آداب شدند                 در جمع کمال شمع اصحاب شدند

ره زین شب تاریک نبردند برون                       گفتند فسانه ای و در خواب شدند»

ج : ناشناخته ماندن اسرار هستی

42- نثرخواجه عبدالله انصاری چه نوع نثری است ؟    ج : مسجّع و فنّی

43- دربیت « دلیری کجا نام او اشکبوس        همی بر خروشید بر سان کوس»                     واژه ی « کجا » به چه معنی است؟   ج : که

44- مفهوم عبارت « غرّش باد آوازهای خاموشی را افسار گسیخته کرده بود.» چیست؟

ج : وزش باد سکوت همه جا را نشان می داد .

45- در عبارت « ماری از دیشب روی قلبش چنبره زده بود. » کدام واژه استعاره است؟

ج: مار استعاره از غم و غصّه .

 

46- بیت زیر را کامل کنید :

« در طبع جهان اگر وفایی بودی                       ................................................. »

ج: نوبت به تو خود نیامدی از دگران.

47- در مصراع « ماه ایارش آوازه ماست.» «ایار» معادل کدام ماه بهار است؟

ج : خرداد

48- مفهوم کلی بیت زیر چیست؟

« خورده قسم اختران به پاداشم                      بسته کمر آسمان به پیکارم »

ج: سرنوشت با من دشمن شده است.( سرنوشت با من موافق نیست.)

49- به حاضر جوابی در بیت زیر چه می گویند؟

« از قضا آیینه ی چینی شکست                      خوب شد اسباب خود بینی شکست »

ج: بدیهه گویی .

50- دربیت زیر چهار آرایه ی ادبی تعیین کنید.

« برو طواف دلی کن که کعبه ی مخفی است         که آن خلیل بنا کرد و این خدا خود ساخت»

ج : تشبیه – واج آرایی- تلمیح – ایهام

51- مفهوم کلی عبارت زیر چیست؟

« خداوندا، از زندان، موی بالیده و جامه ی شوخگن توان آورد.»

ج: بی ارزشی امور دنیایی

52- با توجه به بیت : « کجا می روی؟ ای مسافر، درنگی      ببر با خودت پاره ی دیگرت را »

الف) منظور از مسافر چیست؟             ج : شهید       

ب) کدام قسمت ایهام دارد؟ معانی آن را ذکر کنید.    ج: پاره دیگر 1- همسنگرشهید(شاعر) 2- سرشهید

53- بیت زیر را کامل کنید.

« .............. را بر دیده ی خود .............. داد                  منتّی بر ................ شیدا نهاد »

ج: حسن – جلوه – عاشق

54- عبارت « تخفیف خواسته بودند.» یعنی چه؟    ج: در مالیات آنها تخفیف داده شود .

55- مفهوم مصراع زیر را بنویسید.

« یکی ز شب گرفتگان چراغ بر نمی کند.»

ج: در حکومت ستم شاهی کسی به فکر آزادی نیست .

56- در مصراع زیر به دو آرایی ادبی شاخص اشاره کنید.

« ای سرو پای بسته به آزادگی مناز»

ج: تشخیص – متناقض نما یا پارادوکس

57- با توجه به بیت : « دری که به باغ بینش ما گشوده ای / هزار بار خیبری تر است.»

الف) منظور از « در » چیست؟             ج: آگاهی (نهج البلاغه)

ب) « خیبری تر» یعنی چه؟     ج: محکم تر

58- بیت « عطا از خلق چون جویی، گر او را مال ده گویی /  به سوی عیب چون پویی،‌گر او را غیب دان بینی» به کدام صفات الهی اشاره دارد؟

ج : رازق بودن – آگاه از تمام اسرار

59 – در مصراع زیر « داروگ» نماد چیست؟

« قاصد روزان ابری، داروگ، کی می رسد باران؟»

ج: پیام آور آزادی - انسان های آگاه

60- .................. که نه آهنگ دارد نه قافیه و نه وزن عروضی و فرق آن با نثر در ................ شعری است.

ج: موج نو – تخیّل

61- مصراع زیر به چه حدیثی اشاره دارد؟ متن عربی آن را همراه با ترجمه ذکر کنید.

 

« متحیّرم چه نامم شه ملک لافتی را؟ »

ج: لا فتی الّا علی لا سیف الّا ذوالفقار( جوانمردی چون علی و شمشیری چون ذوالفقار نیست.)

62- در بیت زیر چه نوع استفهامی به کار رفته است؟

« آیا از سرزمین تو بود که فرشتگان / سرود های صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند؟»

ج: انکاری

63- دربیت زیر دلیل استفاده از « پر عقاب » در «تیر» چه بوده است؟

« یکی تیر الماس پیکان چو آب           نهاده براو چار پرّ عقاب»

ج: جلوگیری از انحراف تیر

64- هر گزینه مربوط به کدام نوع حماسه است؟

الف) باز آفرینی حماسه به جای آفرینش آن.                ج: مصنوع

ب) نقل حماسه از یک نسل به نسل دیگر.                    ج: طبیعی

65- منظور از « خصم » در بیت زیر کیست؟

« چو شیر خدا راند بر خصم،‌تیغ                      به سر کوفت شیطان دو دست دریغ»

ج : عمروبن عبدود

66- بیت زیر به کدام ویژگی مهم افراد جنگجو اشاره دارد؟

«چنین آن دو ماهر در آداب ضرب                   ز هم رد نمودند هفتاد حرب»

ج: مهارت در مبارزه و دفاع

67- مصراع اوّل بیت زیر به کدام شخصیّت بزرگ اسلام اشار دارد؟

« حبیب خدای جهان آفرین                نگه کرد بر روی مردان دین »

ج : پیامبر اسلام (ص)

68- در قافیه های بیت زیر چه قاعده ای اعمال شده است ؟

« کشانی بدو گفت : با تو سلیح                        نبینم همی جز فسوس و مزیح »

ج : ممال

69- معنی کنایه ای مصراع دوم را ذکر کنید .

« تهمتن بر آشفت و با توس گفت        که رهّام را جام باده ست جفت»

ج: رهّام مرد رزم نیست ، مرد بزم است .

70- در بیت زیر چهار آرایه مشخّص کنید.

« بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است                   بیار باده که بنیاد عمر بر باد است»

ج: تشبیه – استعاره – متناقض نما – کنایه – واج آرایی - جناس

71- عبارت زیر از کدام شخصیّت بزرگ اسلام است؟ مخاطب او کیست ؟

« ریختن خون تو برای من از ملک روی زمین بهتر است. »

ج : امام علی (ع) – عمروبن عبدود

72 – بیت زیر چه چیزی را توصیه می کند؟

« سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد            دلبر که در کف او موم است سنگ خارا»

ج : تسلیم در برابر معشوق و توانمندی معشوق در برابر عاشق

73- مفهوم کلّی بیت زیر به کدام یک از اصول دین اشاره دارد ؟

« حدیث روضه نگویم، گل بهشت نبویم                      جمال حور نجویم، دوان به سوی تو باشم»

ج : توحید

74- عبارت زیر به چه امر مهمّی اشاره دارد؟

«برای من خواندن اینکه شن ساحل ها نرم است کافی نیست: می خواهم پای برهنه ام این نرمی را حس کند.»

ج: احساس قبل از معرفت

75 – منظور از قسمت تعیین شده چیست؟

«‌از تمام بندرگاه هایش راندند / زیبای کوچکش را ربودند / و گفتند: تو آواره ای »

ج: سرزمین فلسطین

76- در کدام قسمت بیت زیر آرایه ی طنز به کار رفته است ؟

« حافظ به خود نپوشید این خرقه ی می آلود              ای شیخ پاکدامن معذور دار ما را »

ج : شیخ پاکدامن

77- بیت زیراز کدام شاعر است ؟ پیام های آن را ذکر کنید .

« من آنم که در پای خوکان نریزم                    مر این قیمتی درّ لفظ دری را »

ج : ناصر خسرو  1- نکوهش مدح پادشاهان و قدرتمندان       2- ارزشمندی زبان فارسی

78- منظور از قسمت مشخّص شده در بیت زیر چیست؟

« دمی آب خوردن پس از بد سگال                  به از عمر هفتاد و هشتاد سال »

ج: زندگی

79- با توجه به : الها ! صد هزار مرتبه شکر که « شکر نعمت، نعمتت افزون کند. »

الف) نویسنده با ذکر قسمت تعیین شده از مولوی چه آرایه ای به کار برده است؟      ج : تضمین

ب) مصراع دوم این بیت را ذکر کنید .            ج : کفر نعمت، از کفت بیرون کند .

80- مفهوم عبارت زیر چیست؟

« اسب فصاحت در میدان بلاغت راندن و به جولان در آوردن بوده است. »

ج : روان و شیوا سخن گفتن

81 – با توجّه به شعر سهراب سپهری ، منظور از مصراع زیر چیست؟

« شاعران وارث آب و خرد و روشنی اند . »

ج: ارزشمندی شعرا

82- در بیت : « موی سپید را فلکم رایگان نداد                     این رشته را به نقد جوانی خریده ام » منظور از قسمت های تعیین شده چیست؟

ج : فلک : روزگار( سرنوشت )  - این رشته : موهای سفید ( تجربه، سالخوردگی )

83 – عبارت « ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی » به کدام صفات بارز خداوند اشاره دارد؟

ج: بخشنده بودن – ستّار العیوب بودن

84- منظور از « خون » در بیت زیر چیست ؟

 « در خون من غرور نیاکان نهفته است                        خشم و ستیز رستم دستان نهفته است»

ج : وجود شاعر

85 – در بیت زیر کدام واژه ایهام دارد ؟ معانی آن را ذکر کنید .

«‌دی می شد و گفتم صنما عهد به جای آر       گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست»

ج : عهد در مصراع دوم  1- پیمان   2- روزگار

86- در شعر « وقتی که مرگ در شکم درندگان ، دنده های بشر را دید/ و در قهقهه ی فشنگ ها / بر سر زنان گریان به دبکه پرداخت/ جز او کسی نخندید.»

الف) منظور از درندگان چیست؟         ج: اسرائیلی ها

ب) مرجع ضمیر « او » چیست؟                       ج : مرگ

87- منظور حافظ از قسمت های تعیین شده چه بوده است ؟

« همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی                         به پیام آشنایی بنوازد آشنا را‌ »

ج : پیام آشنا : پیام از جانب معشوق(خدا)   - آشنا : عاشق ( حافظ)

88- مفهوم کلّی بیت زیر چیست ؟

« نه بر اوج هوا او را عقابی دل شکر یابی          نه اندر قعر بحر او را نهنگی جان ستان بینی »

ج : امنیت در جهان آرمانی شاعر ( عالم عشق )

89- در بیت :

« ز یزدان دان نه از ارکان، که کوته دیدگی باشد   که خطّی کز خرد خیزد تو آن را از بنان بینی » مقصود از ارکان چیست؟

ج: اعضای بدن یا عناصر چهارگانه ( آب، باد،‌خاک و آتش)

90- در بیت زیر به کدام صفت حضرت علی (ع) اشاره شده است؟

« چو به دوست عهد بندد زمیان پاک بازان         چو علی که می تواند که به سر برد وفا را»

 

ج : وفاداری به عهد و پیمان

91 – مفهوم کنایی هر مورد را ذکر کنید :

الف) پلک هایش داغ شده .     ج: آمادگی برای گریه کردن.

ب) چون تیری که از شست رفته باز نمی گردد .          ج: قابل جبران نیست .

92- در بیت زیر کدام احساس شاعر بیان گردیده است؟

« پنداشتی که ریشه ی پیوند من گسست      در سینه ام هزار خراسان نهفته است»

ج : عشق و علاقه به سرزمین ایران و زبان فارسی

93- در شعر « ما این را از گذشته به ارث می بریم / و امروز چهره ی شیلی بزرگ شده است/ پس از پشت سر نهادن آن همه رنج»

الف ) مرجع ضمیر «این» چیست ؟      ج: استقلال و مقاومت

ب) مفهوم کنایی «بزرگ شدن چهره» چیست؟                      ج: پیشرفت و شهرت جهانی

94- مفهوم عبارت زیر چیست؟ دو آرایه در آن ذکر کنید.

« به اندازه ی موهای سرت آدم کشته ام»

ج: زیاد آدم کشته ام - کنایه و اغراق

95- با توجّه به شعر زیر:

« ماه ایارش آواز ماست / که وقت ظهر در سایه ی آبی رنگ/ میا ن مزارع زیتون می خوانیم »

الف) منظور از « سایه ی آبی رنگ» چیست؟               ج : آسمان

ب) زیتون نماد و نشانه ی چیست؟                              ج: صلح و دوستی – کشور فلسطین

96- در شعر « کوفه همین تهران است / که بار اوّل می آیی / ذوالفقار را باز می کنی/ و ظلم را می بندی.»

الف) شاعر به چه موضوعی اشاره دارد؟                       ج: روایتی که هنگام ظهور امام زمان(عج) شمشیر حضرت علی(ع) در دست اوست .

ب) «ذوالفقار را باز می کنی» کنایه از چیست ؟                       ج: شروع جنگ و مبارزه

97- مفهوم عبارت زیر چیست؟ کدام آرایه ی ادبی در آن به کار رفته است؟

« بر بساطی که بساطی نیست.»              ج: اوضاع نامناسب در جامعه- متناقض نما یا پارادوکس

98- با توجّه به بیت: « ترسیدم و پشت بر وطن کردم            گفتم من و طالع نگونسارم»

الف ) این بیت از کدام شاعر است؟                  ج: مسعود سعد سلمان

ب) « واو» در مصراع دوم چه نوع واوی است؟ معنی آن را ذکر کنید.             ج: همراهی – به معنی با

99- زیب النّسا متخلّص به ................... از زنان شاعر هند است. وی در سرودن شعر بیشتر از ............... پیروی می کرد .

ج : مخفی – عرفی شیرازی

100- با توجّه به بیت زیر : « عشق چون آید برد هوش دل فرزانه را       دزد دانا می کشد اوّل چراغ خانه را »

الف) آرایه ی ادبی شاخص این بیت کدام است؟                      ج : اسلوب معادله

ب) مفهوم کلّی بیت چیست؟                                    ج: ناتوانی عقل در برابر عشق

ج) «می کشد» در مصراع دوم به چه معنی است ؟                  ج: خاموش می کند

 

 

 

[ سه‌شنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ۱:٤۳ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

 

ادبیات فارسی 2 ( متون نظم و نثر ) سال چهارم  - پاسخ خودآزمایی ادبیات فارسی 2 ( متون نظم و نثر ) سال چهارم  رشته ی علوم انسانی

 

خودآزمایی صفحه ی 9

1-    ابر پراکنده حجیم و بزرگ و سیاه و درحال حرکت بودن تکه های ابر بر آسمان آبی رنگ 

2-     استعاره از آسمان

3-     ابر به رای عاشقان و طبع بیدلان ، سیلاب خروشان ، غباری معلق ، فیلان پراکنده ، گرد زنگار ، موی سنجاب ، جوجه های سیمرغ (بچگان عنقا) ، چندن سوهان زده ، عبیر بیخته، دودی برخاسته از آتش ... آسمان به آب ساکن ، صحرایی آبی رنگ ، آیینه ی چینی ، دیبای پیروزه گون و دریای سبز، لوح پیروزه و صفحه ی مینا . در این تشبیهات تصویر ابرها مثل فیلان پراکنده ، و جوجه های عنقا و هم چنین تصویر آسمان به صحرا و دریا به خاطر وجه شبه روشنی که دارند ، زیباتر است .

4-   ویژگی زبانی : کثرت لغات فارسی و کمی لغات عربی سادگی زبان ، کهنه ومهجور بودن بعضی از لغات مثل عبیر بیخته و مغبر - ویژگی فکری : واقع گرایی و توصیفات عینی و محسوس روح شادی و نشاط - ویژگی ادبی : به کار بردن  استعاره ، تشبیه های حسی و ملموس بسیار زیبا ، آرایه های ادبی طبیعی و ساده و قافیه ی ساده .

5-     مصراع اول تیرگی مصراع دوم روشنی و سفیدی

6-     تکلیف دانش آموزی - جهت راهنمایی مطلع قصاید را می نویسیم .

سروش اصفهانی :

دو ابربام  زن گشت از دو سوی آسمان پیدا                    به هم ناگاه پیوستند و برشد از دو سو غوغا

قاآنی : 

 به گردون تیره ابری بامدادان برشد از دریا               جواهر خیز و گوهر ریز و گوهربیز و گوهرزا

 

خودآزمایی صفحه ی 13

1) الف: ایجاز و اختصار                   ب: آوردن ((ی )) استمرار در آخر فعل              پ: کوتاهی جملات

ت : کمی لغات عربی                    ث : کهنگی لغات                 ج: آوردن دوحرف اضافه برای یک متمم                           

2) یعنی در میان تمام اعراب جست وجو کرد و هیچ کس را برتر وآگاه تر از عبدالمسیح نیافت .

3) تکرار فعل ((کردندی )) در پایان جملات : .... و با این اشتران  بختی جنگ کردندی و این بختیان را به هزیمت کردندی .

تکرار فعل های ((برود)) و ((بماند)) در پایان جملات : مملکت عجم به دست او افتد و به دست او می رود و چون او برسد به دست خلیفتی از آن او برود و به دست مسلمانان بماند ، اما اکنون تا چهارده سال در دست نوشروان بماند .

4) الف : او نماز عصر را گزارد (به جا آورد)      ب: او وامهایش را به بانک گزارد (پرداخت کرد )

پ: نصراله منشی کلیله و دمنه را از عربی به فارسی گزارد (ترجمه کرد )    ت:  تا تعبیر خواب من و  آنِ موبدِ موبدان ، تعبیر هردو بگزارد (تعبیر کرد).

5) دیدن ایوان مداین ، پایتخت ساسانیان و خرابه های آن / ص 11 بند نخست ، خط 2،3 و4 انوشروان به خواب اندر چنان دید  ...  آن کوشک او را بسوختی . یا / ص 12 بند پایانی از پایان خط 2 تا خط 3و4 گفت : یا عبدالمسیح تو را ملک نوشروان  ...

خودآزمایی ص 15

1-    الف) حذف فعل به قرینه ی لفظی و معنوی :( مرگ نه به پیری بود نه به جوانی)- (بود) لفظی

ب) آوردن تمثیل در نثر مانند تمثیل خیاط و پیر خمیده قامت .

2-  برای تفهیم وتبیین بهتر نوشته ی خویش و بدل کردن یک امر معقول به محسوس ( این که انسان خواه ناخواه پیر می شود و مرگ به سراغ او می آیدو محکوم به مرگ است بنابراین باید قدر جوانی و دوران عمر را بداند. )

3-     داستان اول : درزی در کوزه افتاد - داستان دوم : ای شیخ این کمانک به چند خریده ای ؟

4-     بر اساس توانایی خود از جوانی ات بهره مند شو. ( استفاده مطلوب از دوران جوانی )

خودآزمایی ص 23

1-    رسیدن ( رسیده شدن ) ، رسیدن ، طول کشیدن ، گذشتن ، از آن . جا افتادن ( برای شراب )

2-   میرماه است ( تشبیه بلیغ اسنادی ) میرسرواست (تشبیه بلیغ اسنادی ) سراهایی دیدند هر یکی چون بهشت اعلی ( تشبیه غیر بلیغ )

3-   تابستان به سمرقند رفتی یا به شهری از شهرهای خراسان (رفتی ) - و ازش بسیار توان خورد به سبب مائیتی که در اوست و انواع میوه های دیگر همه خیار (بودند) ... زیرا که صمیم دولت سامانیان بود و جهان آباد (بود) - هوا خوش بود و باد سرد ، نان فراخ ، میوه ها بسیار و مشمومات فراوان .

4-     الف: در تاریخ بیهقی تکرار فعل زیاد می بینیم ولی در این قسمت متن تکرار فعل وجود ندارد .

ب: لغات به کاربرده شده مشکل تر از نثر بیهقی است . -  پ : در تاریخ بیهقی کهنگی لغات دیده می شود در حالی که در چهار مقاله کهنگی لغات دیده نمی شود .   - ت : در تاریخ بیهقی سجع وجود ندارد درچهار مقاله سجع طبیعی است .

5- ای بخارا شاد باش و دیر زی                 میر، زی تو شادمان آید همی

زی : در مصراع اول به معنای زندگی کن و در مصراع دوم به معنای به سوی ، جناس تام دارد.

بوی جوی مولیان آید همی                     یاد یار مهربان آید            بو ، جو و یاد، یار : جناس ناقص اختلافی

6- مهم ترین عید ایرانیان جنوب غربی است و جشنی بوده است که ایرانیان در روز شانزدهم از ماه مهر می گرفتند و شش روز طول می کشید و به قول ((بندهشن )) مشیا و مشیانه (آدم و حوا) درچنین روزی متولد شده اند ، این جشن بزرگ شش روز طول می کشید ، از روز شانزدهم مهر آغاز می گردید و به روز بیست و یکم - که رام روز باشد - ختم می شد . روز آغاز را ((مهرگان عامه )) و روز انجام را ((مهرگان خاصه )) می گفتند .

7- سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی                              دل زتنهایی به جان آمد خدا را همدمی

      خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی دهیم                               کز نسیمش ((بوی جوی مولیان آید همی ))

8- تکلیف دانش آموز   تفاوت های نثرها : را = برای     باز رسید = رسید    در رسید = رسیده شد . به دست نشود : یافت نمی شود   تقدیم فعل بر قید ( جملة آخر )  نان فراخ = نان بسیار

خودآزمایی ص 27

1-    موضوع را متوجه شد ( منظور خسرو را دریافت ) از ظاهر امر پی به باطن برد

2-     سئوال حذف است

3-     خسرو در این جهان از خداوند عیب گرفته است . سنایی که می گوید:

ابلهی دید اشتری به چرا                   گفت نقشت همه کژ است چرا ؟

گفت اشتر که اندرین پیکار              عیــــــب نقاش می کنی هشدار ؟

4- الف: آوردن جمله های طولانی (اطناب)                        ب:کثرت کاربرد لغات عربی          

       پ: کاربرد آرایه های ادبی                                        ت: استفاده از ترکیبات دشوار

5- رشته گران فطرت را در کارگاه تکوین بر تلوین ، یک سرسوزن خطا نباشد.

6- حکایت اول حذف - حکایت دوم : شاه ظاهر بین و متکبر، عیب جو، ظالم ، خرافه پرست ، جاه طلب

7-    به معنای ((به ))

8-   الف: در زبان حکایت است ، امروز زبان حکایات زبان مردم کوچه و بازار  محاوره ای است اما در این جا زبان ادیبانه است - ب: داستان های قدیمی ایستاست و نویسنده نتایج اخلاقی داستان را در پایان بیان می کند در حالی که داستان های امروزی پویا و واقع گراست و نتایج آن معلوم نیست و نتیجه با خواننده است . پ: در داستان های قدیم شخصیت داستان ثابت است در حالی که در داستان های امروزی شخصیت داستان متغیر است .  ت : در داستان های امروزی عناصر داستان می بینیم اما حکایات قدیمی تمثیلی بوده است .

9-     تکلیف دانش آموزی 

 

خودآزمایی ص 31

1-                                          اشک ریختن ( ازچشم)                                                                             چشم (اشک ریختن

عبر              ایهام تناسب                                                        دیده                    ابهام تناسب

                                             عبرت گرفتن                                                                                              دیده شده

2- آرایه ی (( تشخیص ))

3- در مصراع اول اشک و در مصراع دوم آب دجله (واردشدن آب دجله به خلیج فارس )

4-    فک اضافه

5-     زنجیر عدل انوشیروان

6-     با آرایه تشخیص یعنی زمین به جای شراب ، خون دل پادشاهان را ...

7-     مردن و خاک شدن قدرتمندان نشان می دهد که جهان به کسی وفادار نیست و باید از مرگ آن ها عبرت بگیریم .

8-     چون هر انسانی که می میرد در دهان او فرو می رود و سیر نمی شود.

9-  گفته اند که گویا منظور از ریختن چهارده کنگره ی کاخ انوشیروان ، رونق و عظمت یافتن اسلام در قرن چهاردهم باشد که با روزگار ما هم زمان است . ( ظاهراً نوع بیان خودآزمایی اسم کتاب را می خواهد که در این صورت تفسیر امام فخر رازی و تفسیر طبری )

10- الف: کاربرد اصول دستوری در حد بسیار استادانه ای است و فصاحت شعر هم یکی در گرو این امر است و هیچ نا هماهنگی اخلال کننده ای در جملات نیست .

ب: برخی تعبیرات قدیمی در شعر دیده می شود (به تناسب زمان ما) شاید در زمان شاعر عادی بوده است ، مثل به کار بردن شنیدستی به جای شنیده ای و استفاده از قید تمنای بو که ( که امروز به کار نمی رود ) به کار بردن گرسنه به جای گرسنه (شاید به ضرورت وزن ) به کار بردن فعل امر ((گری)) به جای ((بگری )) که امروزه این صیغه از فعل متروک است و به جای آن از فعل  (( گریه کن )) استفاده می شود و تقدیم صفت شمارشی بر موصوف که امروز مرسوم نیست مثل دوم دجله به جای دجله ی دوم .

خودآزمایی ص 39

1-    نکوهش توانگر

2-     آسایش و خاطر جمعی با فقر به دست نمی آید .

3-   مصراع اول: وصف حال ثروتمندان که آسایش برای بهتر عبادت کردن خدا دارند مصراع دوم : توصیف فقرا که به دلیل فقرشان آرامش خاطر ندارند و نمی توانند خدا را عبادت کنند.

4-   جمله های کوتاه : چون ابرآذارند و نمی بارند و چشمه ی آفتابند و برکس نمی تابند . گفتم مذمت اینان روا مدار که خداوند کرم اند ...

تضادهای فعلی : ابر آذارند = نمی بارند - چشمه ی آفتابند = نمی تابند - سواراند = نمی رانند

ایجاز : محک داند که زر چیست ؟

5-  وقیح . اهل جدال و سفسطه است و درویش نما . سرزنش کننده عیب جو

6-  مصراع دوم وصف میراث خوران مفت خور می میرند و آن را برای میراث خواران می گذارند .

7- الف: توانگران دخل مسکینان اند و ذخیره ی گوشه نشینان ب:  مال مزکا دارند و جامه ی پاک و عرض مصون . پ: دست تعدی دراز کرد و بیهوده گفتن آغاز ،

8-  هیچ کدام هردو را نصیحت می کند زیرا:  هر دو گروه را دارای محاسن و معایب می داند .

9-  اگر ژاله هر قطره ای در شدی                              چوخرمهره بازار از او پر شدی

10- انسان اگر در فقر نیز به سر ببرد نباید لب به شکایت باز کند و همیشه باید امیدوار به فضل خدا باشد و گرنه بدبخت خواهد مرد و از رحمت خدا بی نصیب خواهد ماند و اگر ثروتمند باشد باید هم خود بخورد و هم به  دیگران فایده برساند .

11- ترصیع : قدمی در راه  خدا ننهند و درمی بی من و اذی ندهند. ( موازنه ) در زمره ی توانگران شاکراند و کفور و در حلقه ی درویشان صابراند و ضجور .

نه که من بر حال ایشان رحمت می برم گفتم : نه ، که بر مال ایشان حسرت می خوری .

- سجع : یکی تحرمه ی عشا بسته و دیگری منتظر عشا نشسته - اسباب معیشت ساخته و به اوراد عبادت پرداخته

12- قائم مقام فراهانی - جلال آل احمد - دکتر علی شریعتی - صادق چوبک

13-  اگر قدرت جودست و گر قوت سجود، توانگران را به میسر می شودکه مال مزکا دارند و جامه ی پاک و عرض مصون .

-         پس عبادت اینان به قبول نزدیک ترست که جمع اند و حاضر نه پریشان و پراکنده خاطر .

-          گفتم : مذمت اینان روا مدار که خداوند کرم اند .

خودآزمایی صفحه ی 43 :

1- چون نسیم سحر نماد پیام آوری بین عاشق و معشوق است                2- الف: دوباره       ب: آشکار

3- درگیسوی شکن در شکن معشوق                                              4- ساقی : واسطه ی فیض - می : عشق و فیض حق  - مطرب: وسیله ی ارتباط بین سالک و خدا                 5- دراین صورت با مصراع اول آرایه ی جناس می شود             

 6-  بیت 6 بازپرسید زگیسوی شکن در شکنش              کاین دل غم زده سرگشته گرفتار کجاست

7- در مقابل سختی ها نباید رنجید چون آسایش بی رنج وجود ندارد .

8- طلب عشق - تجلی معشوق برعاشق - سختی کشیدن در راه حق .

9- تکلیف دانش آموزی

خودآزمایی صفحه ی 49  

1-    مصراع دوم بیت نخست : تفصیل ها پنهان شده در پرده ی اجمال ها

2-   ادبار به معنی بدبختی و پشت کردن دولت و سعادت است که به غروب خورشید (مغرب) تشبیه شده است . زیرا در هنگام غروب ، خورشید به ما پشت می کند . از طرف دیگر بدبختی نماد سیاهی است که به غروب خورشید تشبیه شده است زیرا در هنگام غروب خورشید تشبیه شده است زیرا در هنگام غروب خورشید هوا تاریک می شود .

3-  اقبال به معنی روی آوردن سعادت است که به طلوع خورشید (مشرق) تشبیه شده است از طرف دیگر اقبال و خوشبختی نماد سفیدی و روشنایی است که به طلوع خورشید تشبیه شده است زیرا در هنگام طلوع خورشید همه جا روشن می شود .

4-     آسمان

5-     تشبیه بلیغ اضافی (سررشته ی آمال ها )

6-     یک کوچه راه از بی کسی - حیران اطوار خودم – هر روز گردد تنگ تر سوراخ این غربال ها / هر لحظه دارم نیتی  

         چون قرعه ی رمال ها

7-     پیشانی عفو تو را پر چین نسازد جرم ما         آیینه کی بر هم خورد از زشتی تمثال ها

8-     لف و نشر مرتب ، تضاد ، تشبیه ، مراعات نظیر

خودآزمایی صفحه ی 53 :

1-  (( ضمیری)) ساحت ضمیرش منبع معانی و پیرایه ی فکرش فصاحت سحبانی - نقد محتوایی ، فنی . صنایع و بدایع که مولانای مذکور در شعر درج می نماید ( نقد فنی )

2-  نثر مصنوع - به کارگیری لغات و ترکیبات عربی - بهره گیری فراوان از آرایه های ادبی مثل سجع ، تشبیه، استعاره ، استفاده از زبان عامه و فرهنگ عامیانه .

3-   گفتار شاه عباس و روی آوردن محتشم و دیگر شاعران به شعر مذهبی صفحه ی 51 از خط سوم : مولانا محتشم کاشی ...

4-   ترکیب بندی که در هفت بند سروده شود . ( البته هفت بند شامل ترجیع بند هم می شود هر چند هفت بند حسن کاشی ترکیب بند بوده است . )

5-   تضمین از شعر نظامی است که نویسنده از آن استفاده ی منفی کرده است . ( به این معنی که شاعران برای خوشامد شاهان صفاتی به اغراق به آن ها نسبت می دهند و حقیقت را وارونه جلوه می دهند . در نتیجه اشعار مدحی بی پایه و بی ارزش است . )

6-   ناظم مناظم سخن ، پیرایه بند سلسله معنی آرایی ، بلاغت گستر، سخنان لالی انتظام ، شعر پر طمطراق ،  معانی رنگین ، سرخیل سخنوران هفت بند . استعاره های دور از کار . منبع معانی . فصاحت سبحانی . سریع الفکر . فکر دقیق و معانی بلند . قصیده ای غرا

خودآزمایی صفحه ی 59

1-  الف: بیت سعدی از زیبایی بیشتری برخوردار است زیرا در این بیت تشبیه مضمر وجود دارد و شاعر اشک های خود را به باران مانند کرده و غیر مستقیم به گل فرو رفتن شتر را در روزهای بارانی بیان کرده است . درحالی که در شعر طبیب از این تشبیه خبری نیست . ب: در هر دو مبالغه و اغراق وجود دارد ولی مبالغه بیت طبیب آشکارتر و پررنگ تر است  ج : عاطفه و صمیمت در بیت سعدی لطیف تر و محسوس تر و دلنشین تر است 

2-     رنج و اندوه عشق است

3-     جای تعجب نیست اگر گل شکفته شده به سرو که پای درگل و اسیر تعلقات وتعینات بخندد

4-     فاصله ی تولد تا مرگ یا فاصله ی دنیا و آخرت

5-     در محفل و بزم عشق و محبت

خودآزمایی صفحه ی 61 :

1-    با این سبک نوشتم قلم مجاز ( علاقه آلیه )

2-     به سرعت و به تندی - یک دفعه - اینک - اکنون

3-   به کارگیری سجع و آمیختن نظم و نثر - آمیختن نثر و شعر عربی با فارسی / حذف افعال در نوشته ها / آوران استشهاد شعری .

خودآزمایی صفحه ی 63:

1-  معشوق حافظ گاهی غیبتی دارد که همین دیدارش را لذت بخش تر می کند . حافظ غیبت را لازمه و مقدمه ی حضور می داند ولی به عکس معشوق فروغی همیشه حضور دارد و هیچگاه غیبت نکرده است .

2-     کثرت جلوه های گوناگون آفرینش (پدیده های رنگارنگ هستی که همه زیبایی های خدا را به نمایش می گذارند )

3-    آینه ی چشم اضافه ی تشبیهی است که چشم مشبه و آینه مشبه به ادات تشبیه و وجه تشبیه نیز محذوف است .

بیت دارای تشبیه مضمر نیز هست که در آن بالای معشوق (قد معشوق ) به عالم تشبیه شده است .

4- با صدهزارجلوه برون آمدی که من                  با صد هزار دیده تماشا کنم تو را

5- علاوه بر این که در هر دو بیت ((تشبیه بلیغ )) داریم (آینه ی چشم - کارگه عشق ) در هردوبیت ((تصدیر)) نیز به کار رفته است .

6-    وحدت وجود (همه جا تجلی خداست یا همه جا عکس رخ یار توان دید )

7-     طوبی وسدره گر به قیامت به من دهند              یک جا فدای قامت رعنا کنم تورا

خودآزمایی صفحه ی 67:

1-    نگران مال و منال دنیا بودن ، در فکر بیش و کم بودن و تعلقات دنیایی و مادی مایه ی غم انسان است .

2-   طرفداری از عدالت اجتماعی - قناعت و ترک آز – آزادگی – احترام به عقاید مردم – بی اعتنایی به مال دنیا و آسایش خاطر

3-     اجتماعی

4-  بیت نخست تکرارو تضاد (کم و بیش ) بیت دوم تشبیه بلیغ (دفتر زمانه ) بیت سوم مجاز (جامعه ) بیت چهارم جناس ( ما و با ) و تلمیح ( جمشید جم ) به پادشاهی جمشید و جام و اشاره دارد . لف و نشر . مراعات نظیر

5-  ازپادشاهان سلسله ی پیشدادی شاهنامه است. وی برخی از فنون وکارها وپیشه ها رابه جهانیان آموخت اما چون سال ها گذشت ، به تدریج ، خودبینی و ناسپاسی به یزدان ، بر او چیره شد . چندان که سرانجام گفت: (( مراخواند باید جهان آفرین )) به همین سبب کار و بختش سرنگون و واژگون گردید و سرانجام به دست ضحاک اسیر و کشته شد. کاربرد این ترکیب درست نیست . زیرا جم همان جمشید است و اضافه کردن این دو به هم هیچ معنایی ندارد.

خودآزمایی صفحه ی 71 :

1-    صادق هدایت ، بزرگ علوی ، جمال میرصادقی ، صادق چوبک

2-     پرمهرومحبت ، شیطنت و بازیگوشی ، قهر و غضب ، فیس و افاده و مکتب و مدرسه

3-   الف ) کاربرد زبان عامیانه                              ب) توصیف های ساده و صمیمی و جزئی                پ) نثر ساده و روان توام با طنز

4-   در مکتب خانه های قدیم اصل بر ترس از استاد و مکتب بود . چنانکه کودک از رفتن به آن ترس داشت ولی در مدارس جدید اصل بر تعلیم و یادگیری و احترام به شخصیت دانش آموز است .

5-   گویا این ((فرمول )) مشهور را که مثل سوره ی الحمد و ان یکاد تمام هم وطنان آن دوره هنوز از حفظ اند ، بند آخر درس سطر چهارم آن : از شما چه پنهان گویا معنی کلمه ی نوشتن را ...... و عصر نشانش بدهم !

6-     تکلیف دانش آموزی

خودآزمایی صفحه ی 75:

1-    واقعی ، زیرا شاعر آن چه را که می بیند همان را با زبان شعر وصف می کند .

2-    خلاف هر شبه ، کبکم خروس می خواند ، درون مغزم ، موشکافتن

3-  ادب غنایی (توصیفی ) برای این که شاعر جزئیات طبیعت را که در برابر چشم او گسترده است وصف می کند و احساس خویش را بیان می دارد.

4-     الف) شفق از نظر سرخی و زردی مثل پرچم سرخ جنگ و آشوب و پرده ی طلایی است .     

 ب) نورماه که از لابلای برگ های بید می تابد و سایه روشنی که ایجاد می کند . مثل قلبی پر از یأس و امید است .

پ)ابری که نورماه بر آن می تابد ، مثل پنبه ی آتش گرفته است .

ت) پرتو مهتاب چو نوعروس روی زمین را سفیداب کرد .

5-    انگار سفیدابی است بر چهره ی نو عروسی .

6-    خوشی ها و غم های زندگی (عیش و محن )

7-    چو خورشیدن تابان زگنبد بگشت.

8-    خوشی ها و غم های زندگی خود شاعر ، دل پرداغ داشتن ، خوش بینی شاعر ، در عین ناامیدی امیدوار بودن .

9-   سایه روشن عمر (عمر امر معنوی و درک کردنی است و سایه روشن از امور مادی و دیدنی ) گذشته های سپید و سیه : گذشته ها از امور معنوی است و سپید و سیاه از ویژگی های مادی ، فکر نورانی ، روزگار تلخ و شیرین ، رنگ امید . جهانی سپیدتر از فکرهای عرفانی

خودآزمایی صفحه ی 80 :

1-    (( روی این دریای تند وتیره و سنگین که می دانید )) که با صفت اشاره ی این عصر خود را به نمایش می گذارد.

((ای آدم ها که بر ساحل بساط دل گشا دارید :

نان به سفره ، جامه تان بر تن ،

یک نفر در آب می خواند شما را          

یک نفر درآب دارد می کند بیهوده ، جان قربان

این افراد مردم مرفه جامعه اند که غم فقیران و محرومان را نمی خورند.

2-    دریا ، ساحل ، موج ، باد ، آب و غریق .

3-     گود کبود     عمق دریا ، منظور عمق اجتماع است .

4-  الف) گرفتید : به جای گرفته اید .               ب) کهنه جهان : به جای جهان کهنه (قدیمی )           پ) دست یابیدن : به جای دست یافتن

5-     حق یا معشوق (عالم ملکوت)

6-     یک نفر دایم دارد دست و پا می زند

یک نفر جانش را بیهوده دارد قربان می کند . یا یک نفر در آب بیهوده جانش را قربان می کند .

موج بر ساحل خاموش می کوبد.

مثل شخص بسیار مست و به زمین افتاده ای که بسیار از خود بی خود شده پخش می گردد. (چنان مستی به جای افتاده ، بس مدهوش پخش می گردد.)

7-    نکته های حساس شعر را برجسته تر می کند و توجه خواننده را بر می انگیزد .

8-     یک نفر در آب دارد می سپارد جان

آی آدم ها که روی ساحل آرام در کار تماشایید.

یک نفر در آب دارد می کند ، بیهوده ، جان قربان . دست و پای دایم می زند .

خودآزمایی صفحه ی 88 :

1-   با همان هیکل و همان قیافه یا نیمه ی همان سیب اما سوخته تر و پلاسیده تر مثل این که ریش سفیدش را دانه دانه توی صورتش .

2-     الف) زبان نثر جلال متحرک و پویا است و نثر او بریده و کوتاه و با حذف فعل است : (نفهمیدم لاغر بود یا چاق )

یعنی ندیدم اما هن هن می کرد . لذت می بردم که یکی از این آدم های بلغمی مزاج ((این نیز بگذرد)) ی را به دوندگی وا داشته ام . طبقه ی اول و دوم و چهارم ، چهار تا پله یکی .

ب) جلال در لابلای نثر خود سئوالاتی را برای خواننده مطرح می کند و او را به تفکر وا می دارد و ذهن را پویا می کند : اما وقتی دیدم نمی تواند حرف بزند و به جای هر جوابی همان خنده های یخ بسته را روی صورت دارد خودم را به عنوان او دم چک گرفتم : (( آخر چرا؟ مگر نمی دانستی که خیابان و راهنما و تمدن و آسفالت همه برای آن هایی است که توی  ماشین های ساخت مملکتشان دنیا را زیر پا دارند؟ آخر چرا تصادف کردی ؟ ))

3-  نگاه چپ هم بکنم ، هن هن کردن آدم های بلغمی مزاج ، خودم را به عنوان او دم چک گرفتم ، گل از گلم شکفت ، آقا مدیر کوفتی ، روی ادا و اطوارش ، تره مدیر مدرسه را خرد کند ...

4-    بلی - به قرینه ی این که می گوید : در ((اصل چهار )) استخدامش کنند.

5-     الف) نواله ی تالار تشریح شما

ب) انگ کارخانه های فیلم برداری را روی پیشانی اش می بینی .

 پ) هرچه بود دربان چنان در بزرگی بود .

 ت) طعمه ای برای میز نشین های شهربانی و دادگستری و . . .

ث) آب و برق را با خودش به محل بیاورد.

 

6-    اول رفتم سراغ پاسگاه جدید کلانتر

شماره ی دفتر اندیکاتور پاسگاه

معلم کلاس چهار مدرسه ی من

نواله ی تالار تشریح شما

سرجوخه ی کشیک پاسگاه تازه تاسیس شده ی کلانتری

7- خودم را به عنوان او دم چک گرفتم : خود را مقصر دانستم . مرده شورتون ببره . الهی بمیرید

خودآزمایی صفحه ی 91:

1- بیت سوم : بادیه پیما (الف) بادیه = جام        (کسی که جام ((شراب)) می نوشد . یا نوشنده ی شراب )

بادیه ((بیابان )) را می پیماید . یا طی کننده ی بیابان

بیت هفتم : شیرین : ایهام تناسب             الف) لب شیرین              ب) تناسب با فرهاد

2- شاعر دامن خود را به دامن مهتاب مانند کرده و قطرات اشک خود را به مجموعه ی ستاره ی پروین که مثل قطره های اشک هستند تشبیه مضمر نموده است .

3- طالع بینی در آینه (طالع خود را در آینه و ماه دیدن )

4-     توچنین خانه کن و دل شکن ای باد خزان             گرخود انصاف کنی مستحق نفرینی

5-     معشوق

6-     هر چند نظرها می تواند گوناگون باشد ، اما به نظر این بیت زیباتر به نظر می رسد

کی بر این کلبه ی طوفان زده سرخواهی زد                ای پرستو که پیام آور فروردینی

7-    تکلیف کلاسی

8-     چشمه ی مهتاب - آینه ی بخت غبارآگین - خورشید: استعاره از یار

خودآزمایی صفحه ی 107

1-  به معنی خاص حماسه نیست اما در معنای عام حماسه است . زیرا گوینده از مرگ و شهادت فرزندش با آه و ناله حرف نمی زند ، بلکه در این مورد استوار و با استقامت است و از قهرمانی او سخن می گوید و امروزه توسعاً شعری که رنگ قهرمانی داشته باشد حماسه است .

2-     مجاز از شانه های مردم

3-    نارنجک بستن - نماز خونین – به جنگ رفتن نوجوان 14 ساله - عطر آسمانی شهادت . نارنجک قلب

4-   تمام چهارده سالگی اش را در کفن پیچیدم - با همان شور شیرین گونه - که کودکی اش را در قنداق می پیچیدم - مظلوم کوچک من - در ستاره باران آن شب - چگونه پرپر زد؟ - اندوهم باد که انگشتان کوچکش را پیش از آن که سپید دیده باشم کبود دیده بودم

5-     به پای شوق خویش رفته بود و اینک - با شانه های شهر - برایم بازش آورده بودند . حرف ((ش))

وسعت وسیع ، کدام سجاده گسترده شد؟ حرف ((س))

با گیوه های خیس ، زمستان سنگین شهر را به مدرسه می رفت . حرف ((س))

خودآزمایی صفحه ی 111

1-    آب مهریه ی حضرت زهرا (س) است .

2-     عقل در شناخت او عاجز و ناتوان است .

3-   درفکر گودالم - که خون تورا مکیده است - هیچ گودالی چنین رفیع ندیده بودم- در حضیض هم می توان عزیز بود- از گودال بپرس

4-    جرعه ای از فرهنگ شهادت

5-    تو تنها تر از شجاعت / تو تنها معیاد و ابزار سنجش شجاعت هستی 

6-    خونت / با خون بهایت حقیقت / دریک تراز  ایستاد/ و خون تو ، امضای ((راستی )) است .

7-     تکلیف دانش آموزی

خودآزمایی صفحه ی 116

1-    سر امام حسین (ع)

2-    در اینجا صبر بار منفی دارد و به معنی تسلیم شدن در مقابل ظلم است .

3-     یعنی ما با سکوت خود ، درحقیقت هم دست با جنایتکاران شدیم و در شهادت ابوالفضل (ع) شریک بودیم .

4-     کار و تلاش بیهوده کردن (ظلم و اسارت پذیرفتن )

5-   آرامش ظلمت و باقی ماندن در تاریکی نادانی و ظلم بر بی دردان و نا آگاهان و کسانی که در برابر ظلم و ستم صبر و سکوت کردند (و چشم ها را بستند و فجایع را ندیدند و به امام حسین (ع) کمک نکردند ) مبارک باد.

6-     الف ) کاربرد ردیف طولانی                         ب) به کار بردن واژه هایی که مربوط به شعر گذشته است

پ) مطالب را به صورت مستقیم بیان نکرده است        ت) تکرار واژه ها در شعر     ث) به کاربردن قافیه های میانی در شعر

7- الف) من زخم دار تیغ قابیلم برادر                میراث خوار رنج هابیلم برادر

ب) من با محمد(ص) از یتیمی عهد کرد                     با عاشقی میثاق خود در مهد کرد

پ) من تلخی صبرخدا درجام دارم                             صفرای رنج مجتبی در کام دارم

ت) بردیگ صحرا با اباذر پویه کردم                          عماروش چون ابرودریا مویه کردم

8- الف ) استفاده از کلمات و ترکیبات کهن مثل : اندر ، خاییدن ، نطع کردن ، زنجیر خاییدن ، پویه ، مویه 

ب) ایجاز اختصار ( حذف به گزینه )

خودآزمایی صفحه 123:

1-  عرفا با سایر طبقات فرهنگی، اسلامی از قبیل مفسرین ، محدثین ، فقها ، متکلمین ، فلاسفه ، ادبا، شعرا و... یک تفاوت مهم دارند و آن این است که علاوه بر این که یک طبقه ی فرهنگی هستند و علمی به نام عرفان به وجود آورده اند و دانشمندان بزرگی در میان آن ها ظهور نموده و کتب مهمی تالیف کرده اند ، یک فرقه ی اجتماعی در جهان اسلام به وجود آوردند . با متخصصانی مخصوص به خود بر خلاف سایر طبقات فرهنگی از قبیل فقها و حکما و ... که صرفاً طبقه ای فرهنگی هستند و یک فرقه ی مجزا از دیگران به شمار نمی روند.

اهل عرفان هرگاه با عنوان فرهنگی یاد شوند ((عارف)) و هرگاه با عنوان اجتماعی یاد شوند غالباً ((متصوفه )) نامیده می شوند.

2-    قلة منیع انسانیت یعنی ( توحید )

3-   عرفان عملی مانند اخلاق است . یعنی یک علم عملی است . این بخش از عرفان علم ((سیروسلوک)) نام دارد. در این بخش از عرفان توضیح داده می شود که ((سالک )) برای این که به قله ی منیع ((انسانیت )) یعنی ((توحید)) برسد از کجا باید آغازکند و چه منازل و مراحلی را باید به ترتیب طی کند و در منازل بین راه چه احوالی برای او رخ می دهد و البته همه ی این منازل و مراحل باید با اشراف و مراقبت یک انسان کامل و پخته که قبلاً این راه را طی کرده و از رسم و راه منزل ها آگاه است صورت گیرد و اگر همت انسان کاملی بدرقه راه نباشد خطر گمراهی در پیش است.

4-   ازنظر عرفا رسیدن به این مرحله کار عقل و اندیشه نیست ، کاردل و مجاهده و سیر و سلوک و تصفیه و تهذیب نفس است.

5-   هر علمی ، ناگزیر برای خود یک سلسله اصطلاحات دارد. مفاهیم معمولی برای تفهیم مقاصد علمی کافی نیست . ناچار در هر علمی الفاظ خاص با معانی خاص قراردادی میان اهل آن فن ، مصطلح می شود که عرفان نیز از این اصل استثنا نیست.

جز این دلیل ، عرفا اصرار دارند که افراد غیر وارد در طریقت ، از مقاصد آن ها آگاه نگردند. زیرا معانی عرفانی برای غیر عارف قابل درک نیست. این است که عرفا در مکتوم نگه داشتن مقاصد خود برخلاف صاحبان علوم و فنون دیگر. تعهد دارند . به همین دلیل ، اصطلاحات عرفا ، علاوه بر جنبه ی اصطلاحی ، اندکی جنبه رمزی و نمادین دارد و باید این ((راز)) را به دست آورد.

6-  البته همواره - خصوصاً در میان شیعه - عرفایی بوده و هستند که هیچ امتیاز ظاهری با دیگران ندارند و در عین حال عمیقاً اهل سیر و سلوک عرفانی می باشند و در حقیقت عرفای واقعی و حقیقی این طبقه اند ، نه گروه هایی که صدها آداب از خود اختراع کرده و بدعت  ها ایجاد کرده اند.

 

خودآزمایی صفحه ی 127 :

1-    عشق با  این جهان مادی تناسبی ندارد و اسیر مادیات و تعینات نمی شود و تعیین پذیر نیست.

2-    چون سر ، جایگاه عقل است و عقل با عشق مغایر است و سخن چینی می کند.

3-     چون پردارند اما قدرت پرواز ندارند و نمی توانند به رشد و کمال برسند.

4-     عاشق با نفع شخصی و آرزوهای دنیایی و به هدف های مادی اندیشیدن میانه ای ندارد.

5-   با استفاده از تمثیل ، مثلاً موجود بی عشق را به مرغ خانگی مانند کرده عاشق راستین را دردم مرگ شادمان نشان داده است.

6-   در شعر مولانا غماز مثبت و به معنی پاک و منعکس کننده جلوه ی خداست ولی در شعر سنایی منفی و به معنی فاش کننده و سخن چین است و عارفانه نیست .

7-    (( ماالحیوه الدنیا الالعب و لهو )) (سوره انعام آیه ی 32) انما الحیوه الدنیا لعب و لهو (سوره محمد (ص) آیه ی 36)  

8-   صفت جانشین اسم است به معنی آدم افسرده یعنی کسی که عشق ندارد. چون عشق ، آتشین و گرما زاست پس انسان بی عشق گرمایی در وجود خود ندارد.

9-     عاشقی را یک فسرده بدید               که همی مرد و خوش همی خندید

خودآزمایی صفحه ی 130

1-  یعنی خود را در برابر خداوند فراموش کردن و ترک هوای نفسانی کردن و در فکر منفعت شخصی خود نبودن ، تعلقات مادی را رها کردن.

2-     عاشق در طریق عشق بازی باید چنان باشد که هر لحظه در راه معشوق جان ببازد (عاشق راستین بی ریا)

3-     حیات از عشق می شناس و ممات بی عشق می یاب

4-   حدیث و عبارت گفت : او بنده ی خود را عاشق خود کند، آن گاه بر بنده عاشق باشد و بنده را گوید : تو عاشق و محب مایی و ما معشوق و حبیب توایم ( چه بخواهی و چه نخواهی )

5-     عشق دوطرفه ی انسان به خدا و خدا به انسان که بهترین نوع عشق است

خودآزمایی صفحه ی صفحه 133

1-    طلب و شوق ، ترک تعلقات و تعینات مادی برای رسیدن به خدا و ریاضت .

2-     تشنه : عاشق (سالک ) دیوار : جسم یا مادیات                   آب : معشوق (خداوند ) یا معرفت الهی

3-     رباب ، اسرافیل ، بانک رعد هنگام بهار و خطاب یار شیرین لذیذ

4-    خطاب یار شیرین لذید . صفای بانگ

5-     تاکه این دیوار عالی کردن است             مانع این سرفرود آوردن است       یا بیت زیر:

         سجده نتوان کرد بر آب حیات                 تا نیابم زین تن خاکی نجات

6-     تا وقتی که انسان در بند لذت های جسمی و تعلقات دنیایی است نمی تواند به خدا برسد.

7-   خیر - زیرا هر دو طلب و شوق را بیان می کند و این از اصول عرفان است که اشتیاق بنده هرچه بیشتر باشد ، اتصال به معشوق زودتر حاصل می شود.

8-     برای این که موجب ریزش باران می شود و گل و گیاه سبزه را می رویاند.

خودآزمایی صفحه 140

1-  این نوع ادبیات بر دو اصل واقع گرایی و خیال پردازی استوار است که از آمیختن این دو صورت هایی دل پذیر و زیبا به وجود می آید.

2-   زبان ادبیات عامیانه ساده وروان است . چرا که از زبان مردمانی ساده و نقل می شود و محتوای آن اغلب برداشت ها و تلقی های ساده و بی پیرایه ی اقوام ابتدایی و روستایی است از زنگی و مرگ ، لاهوت و ناسوت ، طبیعت ، آرزوها ، مدینه ی فاضله ی انسانی و ...

3-  ادبیات عامه یکی از ابزارهای مطالعه در جوامع گذشته است و  می تواند تجربیات مفید و ارزنده را با اشکال گوناگون به نسل بعد منتقل سازد و  موجب استحکام رفتارهای اجتماعی می شود و اصول اخلاقی را تحکیم می بخشد و بنیانگر تلاش انسان است در گریز از محدودیت ها ، ناکامی ها ، نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی و محرومیت های گوناگون که با آرامش خیال در قالب افسانه ها و قصه ها و ترانه ها بیان می شود . نقش مهمی در دوام و پایداری فرهنگ قومی و استمرار آن در تاریخ دارد، علاوه بر این گنجینه ای برای ادبیات مکتوب محسوب می شود.

4-     تکلیف دانش آموزی

5-     تکلیف دانش آموزی

6-   در زندگی روزمره در موقعیت ها و زمان هایی خاص استفاده می شود چون تولد نوزاد . پرورش او . عروسی و عزاداری و . . .

7-     تکلیف دانش آموزی

 

 

خودآزمایی صفحه ی 153

1- هجو و هزل و طنز با هم تفاوت هایی دارند . هزل و تاحدی نیز هجو غالباً با رکاکت لفظ ، دشنام و عدم رعایت عفت کلام توام است و قصد شاعر در بیان آن ها ایجاد خنده و مسخره کردن است . اما در طنز هدف تنها خنداندن نیست ، بلکه نیشخند است . نیشخند طنز غالباً کنایه آمیز و توأم با خشم و قهری است که با نوعی شرم و خویشتن داری همراه است .

به عبارت دیگر هجو و هزل صریح است و طنز در پرده .  هجو و هزل وقیح است و طنز متین .

2- مبنای طنز برشوخی و خنده است و هدف آن اصلاح و تزکیه است .

3- در دوره ی مشروطه به دلیل شرایط اجتماعی سیاسی حاکم بر این دوره .

4-   سوزنی سمرقندی - انوری ابیوردی - عبید زاکانی - فخرالدین علی صفی - طنزپردازان معاصر : نسیم شمال - دهخداو بهار - ایرج میرزا و میرزا عشقی

5-   با پیدایش انقلاب مشروطیت ادبیات انتقادی و طنزآلود رونق و گسترش بیشتری می نماید. نوعی شعر انتقادی که به شعر پرخاشگر مشهور است . نیز از این دوره رایج می شود که شاعران در سروده هایی تند وپرخاش گونه از اوضاع سیاسی و اجتماعی انتقاد می کنند.

6-    تکلیف دانش آموزی

7-     الف) ترسم که صرفه ای نبرد روز بازخواست                 نان حلاج شیخ زآب حرام ما

         ب)  حافظ به خود نپوشید این خرقه ی می آلود               ای شیخ پاکدامن معذور دار ما را

خودآزمایی صفحه ی 156 :

1-  در طنز ((گورپدر)) نویسنده سبکباری دنیایی را عامل نجات در آخرت می داند. در طنز ((خرگیری)) شاعر از اوضاع نابسامان اجتماعی که کارگزارانش حریص و بی تمیز هستند انتقاد می کند.

2-     رنگ ریخت : رنگ پریده                 بی تمییز: ناآگاه ، بی تشخیص

3-     تکلیف کلاسی

4-     قطعه ی مولوی (خرگیری)

5-   خرگیری طنزانتقادی است . چون هدف آن اصلاح نابسامانی ها است . خنده ی حاصل از آن خنده ای تلخ است . ظریف و بخیل طنز و لطیفه است . شاعر مهمل گو ، هجو است ، گورپدر زیرا هدف اجتماعی ندارد . هجو است و خانه ی ، طنز است زیرا به فقر که مسئله ای اجتماعی است اشاره کرده است .

خانه ی ما !

6-    خرگیری

خودآزمایی صفحه ی 161 :

1-    استفاده از زبان و اصطلاحات و ترکیبات و ضرب المثل های عامیانه ، استفاده از طنزهای انتقادی، نثر ساده و روان .

2-     ((موی دماغ شدن )) : مزاحم شدن

((آب برداشتن چیزی )) : در فرهنگ دهخدا : ظاهر عبارت معنی و مقصودی بدتر و ضعیف تر دارد . یا خرج و هزینه برداشتن

((دست کسی درحنا گذاشتن )) :  مشکل و دردسر ایجاد کردن یا گرفتار کردن ، سرکار گذاشتن

((آن روی کار بالاست )) :  زشتی کار نمایان است ، گند کار درآمد.

3-    الف ) یک پیراهن از توبیش تر پاره کرده ام : با تجربه تر هستم

ب) دیوار موش دارد و موش هم گوش دارد: مواظب سخن گفتن خود باشید . حرف ها زود پخش می شوند.

پ) من ریشم را توی آسیاب سفید نکرده ام : این تجربه را به آسانی به دست نیاورده ام .

4-    تکلیف دانش آموزی

 

پایان

 

گروه آموزشی ادبیات فارسی

استان فارس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جواب خودآزمایی های نقد ادبی چاپ 81

خودآزمایی تعاریف و انواع نقد (درس دهم )

1-    بررسی همه جانبه ی یک اثر ادبی و تشخیص محاسن و معایب  سخن و نشان دادن بدو خوب اثر ادبی ص 79-80

2-   بله ، نقد ادبی هنر متعالی را رواج می دهد به قول شمسیا (( نقد ادبی در گسترش ادبیات و متعلقات آن اهمیت زیادی دارد زیرا با نقد ادبی اولاً : ادبیات و علوم ادبی متحول و زنده می ماند.

ثانیاً با بررسی آثار والا معیارها و ابزارهای جدیدی را کشف می کند و به ادبیات ارزانی می کند .))              نقد ادبی ، دکتر سیروس شمسیا . ص 23

3- فایده ی نقد ادبی صرفاً برای خواننده ی اثر ادبی نیست بلکه برای کسانی که به ابداعات ادبی دست می یازند خاصه کسانی که در این راه تجربه ی کم تری دارند ارزش و فایده ی فراوان دارد زیرا هم به آنان راه واقعی را نشان می دهد و هم آنان را از کج روی ها و یا زیاده روی های بی مورد باز می دارد و به راه درست و واقعی هنر رهنمون می شود .  ص 79-80

4-  زمانی که نقد با غرض همراه باشد و مایه ی اصلی آن قضاوت راستین و بینش و آگاهی نباشد . ص 80

5-  برخی شاعران و نویسندگان زیرا می دیدند که عده ای از نقادان مغرضانه و بدون آگاهی و بینش کافی به نقادی         می پرداختند و فکر می کردند که منتقدان همان افراد ناتوان در شعر و هنر هستند که خود از عهده ی آفرینندگی بر نیامدند و خود شاعر و هنرمند نیستند.

6-  تکلیف دانش آموزان است .

7-  منتقد باید بادید و وجدان علمی و دور از هر نوع نظر شخصی و با میزان های علمی و منطقی به کار نقد و نقادی بپردازد و نقد خودرا از هرنوع شایبه ی غرض دور نگه دارد و اثر را از جنبه ی محتوا و شکل ظاهر آن مورد بررسی قرار دهد و گذشته از توصیف و تحلیل دقیق آن را با آنچه در نزد همه یا بیشتر مردم اصلی و قابل قبول است مقایسه کند.           ص 81-82

8- نقد ادبی بررسی همه جانبه ی یک اثر ادبی است به همین دلیل منتقد ادبی گذشته از نقد معنی و محتوا باید به نقد لفظ و شکل ظاهر بپردازد و نشان دهد که زیبایی های ظاهری یا لفظی که غالباً تاحد زیادی مایه ی ایجاد هیجان و شورانگیزی یک اثر ادبی می شود ، چه ارزش و اهمیتی دارد . ص 80-81

9- خیر ، زیرا غالباً مایه ی گمراهی می شود و حقیقت مطلق یک اثر ادبی را به خوبی نشان نمی دهد . ص 81

10- آثاری که در ادبیات جهان در نزد اکثر مردم به عنوان آثار اصلی و خالص و قابل قبول ، شناخته شده اند . ص 82 به طور مثال در زمینه ی اثر حماسی در ادب فارسی ، شاهنامه فردوسی به عنوان یک اثر اصلی و قابل قبول میزان و محک به حساب می آید.

11- تکلیف دانش آموزان  است.

12- نقد لغوی ، فنی ، زیبا شناسی مربوط به شکل ظاهری اثر و نقد اخلاقی ، روان شناسی و اجتماعی و ... مربوط به محتوا و درون مایه است . ص 82

13- نقد لغوی ، فنی ، اخلاقی از قدیم ترین ایام مورد توجه بوده است . نقد روان شناسی و اجتماعی از پدیده های دنیایی جدید است . ص 82

14- بررسی و ارزیابی کاربرد زبان و اصول و قواعد آن در یک اثر ادبی است . ص 82

15- خیر، رعایت نکردن قواعد زبان نه تنها برای شاعران و نویسندگان درجه دوم ، عیب محسوب می شود بلکه برای شاعران بزرگ نیز اگر فایده ی بلاغی به همراه نداشته باشد ، نقص و نارواست زیرا شاعر و نویسنده با رعایت نکردن اصول زبان کلام خود را گرفتار تعقیدات و ناهماهنگی های لفظی می کند و معنی را دچار ابهام می کند. ص 83

16- بررسی نحوه ی کاربرد کلمات / رعایت یا عدم رعایت قواعد دستوری و ارزیابی آن ها / بررسی مترادفات / بررسی موارد اطناب و ایجاز / بررسی کاربرد ادات و دقت در آن و اشتقاق کلمات ومعانی آن ها

17- تکلیف دانش آموزان است . از شاعران قدیم : می توان به اشعار نظامی و شاعران جدید به اشعار و آثار نصر ... مردانی ، نیما یوشیج ، سهراب سپهری ، اخوان ثالت ، سهیل محمودی ، سلمان هراتی ، سید حسن حسینی مراجعه کرد.

18- منظور از نقد فنی ، بررسی چگونگی کاربرد فنون بلاغی در شعر و نثر و میزان ارزش و اعتبار آن است . ص 85

19- نقد ادبی در ادب عرب به وسیله ی افرادی از جمله : قدامه بن جعفر ، ابوهلال عسکری ، عبدالقاهر جرجانی و در ادب فارسی به وسیله ی افرادی مثل : رشید الدین و طواط ، شمس قیس رازی رواج یافته است .

کتاب ها در این زمینه عبارتند از :

1- نقد الشعر فی البدیع ، ((نقد النثر)) از قدامه بن جعفر

2- معانی الادب ، صناعتی النظم و النثر از ابوهلال عسکری

3- اسرار البلاغه ، دلائل الاعجاز از عبد القاهر جرجانی

4- المعجم فی معاییر اشعار العجم از شمس قیس رازی

5- حدائق السحر فی دقائق الشعر از رشید و طواط

6- ترجمان البلاغه از محمدبن عمر رادویانی

20- خیر ، با دانستن اصول بلاغت نمی توان به خلق و آفرینش اثر ادبی نایل شد بلکه گوینده یا نویسنده باید آن اصول و قواعد را به عنوان میزان سلامت و مقیاس راستی و کژی طبع و قریحه ی خویش به کار گیرد . ص  85

21- الف) کمیت و ریتم یعنی ایقاع (واحدهای متقارن و تکراری یک وزن )     ب) هماهنگی حروف                 ص 86

تشبیه

22- تشبیه در لغت ، مانند کردن چیزی است به چیزی دیگر در یک یا چند صفت و در اصطلاح علم بیان تشبیه ادعای همانندی چیزی است با چیز دیگر دریک یا چند صفت

ارکان تشبیه چهارتا است :

            1- مشبه : آنچه که مانند می شود.

             2- مشبه به : آنچه مشبه ، به آن مانند می شود.

             3- ادات تشبیه : واژه هایی که شباهت را به وسیله ی آنها نشان می دهند مثل : چون ، چو ، همچو، همچون ، مانند،

                   همانند، بسان ، مثال ، مثل ، به صورت ، به کردار ، به رنگ ، چنان ، مانا، به مثل ، پنداری ، گویی و...

             4- وجه شبه : صفت یا وجه مشترکی که بین مشبه و مشبه به وجود دارد.

                   اگر    چو    غنچه   فرو بسته است  کار جهان               تو   همچو  بادبهاری  گره گشا می باش

                     ادات تشبیه  مشبه به    وجه شبه              مشبه                مشبه    ادات تشبیه مشبه به          وجه شبه

 

نکته 1: گاهی از ارکان تشبیه ، وجه شبه حذف می شود  مثل :

این عمر به  ابر نو بهاران   ماند                   زودگذر بودن : وجه شبه

مشبه              مشبه به           ادات تشبیه

نکته 2 : گاهی ادات تشبیه و وجه شبه هردو حذف می شود که به آن تشبیه بلیغ گویند.

تشبیه بلیغ به دو صورت است :

1-    اسنادی ، که درآن مشبه به ، به مشبه  اسناد داده می شود و به صورت جمله است مثل : علم نور است

2-   اضافی که به صورت ترکیب اضافی است یعنی مضاف به مضاف الیه تشبیه می شود مثل : قد سرو، لب غنچه یا مضاف الیه به مضاف تشبیه می شود مثل : تیر مژگان ، غنچه لب ، لعل لب

مجاز

مجاز: هرگاه واژه ای در معنی غیر حقیقی خود به کار رود به شرط آن که بین معنی حقیقی و غیر حقیقی علاقه و رابطه ای وجود داشته باشد هم چنین قرینه ای که ذهن را متوجه معنی غیر حقیقی کند . چنین واژه ای مجاز است .  استعاره نوعی مجاز است که علاقه اش شباهت است  مثل :

1-  سر آن ندارد امشب که بر آید آفتابی                      چه خیال ها گذر کرد و گذر نکرد خوابی

       مجاز (علاقه محلیه ) به معنی قصد ونیت

2- محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست

                                                          مجاز (علاقه لازمیه ) به معنی کشتن

3- محرم این هوش جز بیهوش نیست            مر زبان را مشتری جز گوش نیست

                                                                                   مجاز (علاقه آلیه ) به معنی سخن   

4- گر نبندی زین سخن تو حلق را                    آتشی آید بسوزد خلق را

                                                 مجاز (علاقه جزئیه ) به معنی دهان

5- سرم درد می کند

      مجاز (علاقه کلیه ) به معنی بخشی از سر

6- دیدم نفسم در نمی گیرد

                 مجاز( علاقه سبیه ) به معنی سخن

استعاره

استعاره از نظر لغت ، مصدر باب استفعال به معنی عاریه خواستن و لغتی را به جای لغت دیگر به کاربردن است زیرا شاعر در استعاره ، واژه ای را به علاقه ی مشابهت به جای واژه ی دیگر به کار می برد و در اصطلاح ادبی تعاریف زیادی شده است که دو تعریف زیر را می توان ذکر کرد:

استعاره ، تشبیهی است که یکی از طرفین آن حذف شده باشد  یا مجازی است که علاقه ی آن شباهت است با وجود قرینه ای که ذهن را از معنی حقیقی دور کند و به معنی غیر حقیقی برساند.

نکته 1: در تشبیه ، ادعای همانندی است ولی در استعاره ادعای یکسانی است

نکته 2: استعاره بسیار هنری تر از تشبیه است

                الف)   هزاران نرگس از چرخ جهان گرد                  فروشد تا برآمد یک گل زرد

                                      استعاره از ستاره                                                                            استعاره از خورشید

                   ب) در این بازار اگر سودی است با درویش خرسند است

                             استعاره از دنیا

استعاره بر چند نوع است که مهمترین آن استعاره ی مصرحه و استعاره مکنیه است .

استعاره مصرحه

استعاره مصرحه : تشبیهی است که در آن مشبه حذف و فقط مشبه به آورده شود یا مجازی است که علاقه ی آن شباهت باشد به شرط قرینه ای که ذهن را از معنی حقیقی به غیر حقیقی برساند . پس ژرف ساخت هر  استعاره یک جمله ی تشبیهی است مثلاً ژرف ساخت ((سرو)) که استعاره از قد بلند است جمله زیر می باشد :

 

قدی که از نظر بلندی مانند سرو است              سروی را دیدم که می خرامید.

                                                                                استعاره

                 الف) ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد                 دل رمیده ی مارا انیس و مونس شد

                            استعاره از رسول خدا(ص)

                 ب ) سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند             همدم گل نمی شود یاد سمن نمی کند

                          استعاره از محبوب خوش قامت

استعاره مکنیه

استعاره مکنیه : تشبیهی است که در آن گوینده مشبه را ذکر کند و مشبه به را حذف نماید و در عوض یکی از لوازم یا ویژگی مشبه را ذکر کند وبه مشبه اسناد دهد.

استعاره ی مکنیه از نظر مشبه به ، به دو نوع است :

الف: گاهی در استعاره مکینه ((مشبه به )) انسان است که آن ذکر نمی شود و یکی از لوازم یا ویژگی انسان را بیان می کند که در این صورت تشخیص یا انسان انگاری نام دارد. مثل دست روزگار

روزگار : مشبه                 انسان : مشبه به است که در اینجا محذوف است و یکی از لوازم یا ویژگی انسان که ((دست)) است آورده شده .

ب : گاهی در استعاره مکینه مشبه به ،  غیر انسان است خواه جماد یا گیاه یا حیوان باشد.

مثل : ارکان عرش / کاشتن محبت / پر قضا

استعاره مکینه و تشخیص از نظر شکل بر دو نوع است :

الف : به صورت اضافه : جزء یا ویژگی ((مشبه به)) به (( مشبه)) اضافه می شود که آن را اضافه استعاری گویند مثل :

رخسار صبح                                پر قضا                                 کاشتن محبت                      کنگره ی عرش

  لوازم مشبه به (انسان )است            لوازم مشبه به (پرنده )است      لوازم مشبه به (گیاه) است         لوازم مشبه به (جمادو قصر )است

ب ) به صورت غیر اضافی : لوازم یا ویژگی ((مشبه به)) ، به صورت یک گزاره به(( مشبه)) (که نهاد جمله است ) نسبت داده شود . (یعنی همان اضافه استعاری به صورت جمله ذکر شود .)

قضا چون ز گردون فرو هشت  پر                   همه زیرکان کورگردند و کر       (فردوسی )

مشبه                                              لوازم مشبه به (پرنده ) 

ما    آبروی    فقر و قناعت نمی بریم                 با پادشه بگوی که روزی مقدر است       (حافظ )

  لوازم مشبه به   مشبه

مشبه به (انسان )

 

خودآزمایی درس یازدهم (تعاریف و انواع نقد) ص 96

1- ((کالریج )) انگلیسی و(( ادگار آلن پو)) امریکایی    ص 89

2- هنر، خلق زیبایی است و هنر وسیله نیست بلکه هدف است و هنرمند فقط باید به فکر زیبایی باشد شاعر پارناسین عقیده دارد که شعر نباید بخنداند و نه بگریاند بلکه فقط زیبا باشد و هدف خود را در خود بجوید .

3-   شعر تنها عبارت از الهام نیست بلکه بیشتر نوعی حرفه و صنعت است که شاعر باید درآن ابزار کار خود را به درستی به کار بیندازد .  ص 90

4-   تی . اس . الیوت نیز شعر را به عنوان یک پدیده ی مستقل به کار می گیرد و معتقد است که شاعر در سرودن شعر از هیجانات و شخصیت خود می گریزد ، از این رو منتقدان را تشویق می کند که از بررسی حقایق زندگی شاعر روی برتابند و به مطالعه دقیق فن شعر بپردازند . ص 90

5-   منظور از هنر محض ، این است که هدف شاعر یا نویسنده از خلق یک اثر هنری فقط زیبایی است نه این که از هنر به عنوان وسیله ای برای بیان اندیشه و احساس خود استفاده کند.

        درشعر فارسی ، قصاید منوچهری که در آن ها به وصف طبیعت پرداخته است از این نوع شعر است مثل شعر :

        (( گویی بط سفید جامه به صابون زده است )) در کتاب زبان و ادبیات فارسی 2 پیش دانشگاهی .

6-  ایماژ به معنی تصویر یا صورت های خیال انگیز شاعرانه و ایماژیسم مکتب تصویر گرایی است .  خصوصیات این مکتب عبارتند از : در شعر گرایش به زبان ساده ، ابداع اوزان تازه ، آزادی در انتخاب موضوع و مخصوصاً به کارگرفتن مجاز و تصویر را توصیه می کند . در این مکتب ، ارائه تصویر مستقیم شیء ، توجه به جزئیات امور و اجتناب از حشوواطناب ، توجه به امور محسوس و جزئی درشعر به جای توجه به احوال کلی و انتزاعی توصیه می شود. ص 90

7-   افلاطون درشعر و درام به تاثیر اخلاقی و اجتماعی آن توجه می کند و شعر و ادب را طرد و انکار می کند چون او معتقد است که شعر ممکن است باعث فساد اخلاقی جوانان شود.  ص 91

8-   نویسندگان و فلاسفه ی اروپایی تا قرن اخیر ، برای یک اثر ارزنده ی ادبی ، گذشته از زیبایی صورت ، غایت اخلاقی نیز لازم می شمردند و به طور کلی ، هنر را درخدمت اخلاق می گرفتند. افرادی مثل دیدرو ، دکتر جانسون ، تولستوی ، هنر را در صورتی ارزشمند می دانند که درخدمت ارزش های اخلاقی باشد و عشق و علاقه به تقوی را تقویت کند و انسان را از زشتی بی زار کند و دیدرو :گرامی داشتن تقوی و اخلاق و پست شمردن رذایل اخلاقی را هدف هرنوع هنری           می دانست . ص 91

9-  نقد اخلاقی در ایران به خصوص درعصر جدید و به علل وجود بعضی مسائل سیاسی و اجتماعی شدیداً مطرح می شود و بسیاری از تجدد طلبان و مشروطه خواهان برای شعر شرط اخلاقی و اجتماعی قایل می شوند. ص 92

10- ناصر خسرو ، فردوسی ، نظامی ، سعدی و ...  ص 92

11- آری ، به دلیل بعضی مسائل سیاسی و اجتماعی بسیاری از شاعران دوره های جدید تر در ایران به مسائل اخلاقی توجه و گرایش شدیدی داشتند از جمله : آخوندزاده ، میرزآقاخان کرمانی ، ادیب الممالک فرهانی .  ص 92

12- تکلیف دانش آموزان است.

13- هیپولیت تن ، منتقد مشهور فرانسوی ادبیات را محصول ((زمان )) ، ((محیط اجتماعی )) و ((نژاد)) می داند . ص 93

14- در آلمان ((گئورگ کاریز)) و ((برتولت برشت )) ، در فرانسه ((ژان پل سارتر)) و ((کامو))       ص 93

15- ژان پل سارتر به استبداد و ابتذال با چشم نفرت و انکار می نگرد و برای ادبیات نوعی مسئولیت و تعهد اجتماعی قایل می شود . ص 93

16- آری ، معمولاً جریانات و پدیده های اجتماعی اثر گذار هستند و اوضاع و جریانات اجتماعی در شعر شاعران قدیم مانند فردوسی ، مولوی ، عطار ، ناصرخسرو ، حافظ ، خیام تاثیر بسزایی داشته است .

به عنوان مثال : ((ناصر خسرو)) با زبانی تلخ و گزنده از جهان خواران و دین فروشان خراسان انتقاد می کند یا ((حافظ)) از ریا و تزویر رایج در محیط روزگار خود می نالد .(( خیام)) از جهل و نادانی مردم روزگار خود نالان است . ص 93

17- از شاعران ادیب الممالک فراهانی ، علی اکبر دهخدا ، نسیم شمال ، ملک الشعرای بهار ، میرزاده ی عشقی شعر را در خدمت اجتماع و سیاست می دانند و از آن برای بیدار کردن مردم استفاده می کنند.

از میان نویسندگان میرزا ملکم خان ، میرزا آقاخان کرمانی ، زین العابدین مراغه ای و عبدالرحیم طالبوف تبریزی ، نثررا درخدمت اجتماع قرار می دهند . ص 94

18- زیرا معمولاً نقد تاریخی ، به یک اثر ادبی به عنوان یک امر ذوقی و هنری کم تر نگاه می کند و از درک هنر و ارزش هنری آن عاجز است . همچنین یک شاهکار بزرگ ادبی غالباً از محیط واجتماع خود فراتر است چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثیر لاشعور به وجود می آید . بنابراین صرفاً بحث پیرامون مسائل مربوط به تاریخ و زمان و مکان ، آن را مورد بررسی قرار داد .  ص 94

19- شناخت زمان و مکان خاص یا زندگی واقعی شاعر یا نویسنده برای درک یک اثر ادبی کافی نیست زیرا یک اثر ادبی فراتر از محیط و اجتماع است و همچنین ممکن است شعر و اثری بی نام که از جهت شور انگیزی و دل ربایی جالب باشد هر چند زمان گوینده و نویسنده آن معلوم نباشد باز می تواند مورد توجه قرار گیرد . ص 95

20- خیر ، بیش ترین فایده ی تحقیقات و نقدهای تاریخی ، متوجه تاریخ ، جامعه شناسی ، مردم شناسی و گاه روان شناسی می شود . ص 95

21- نقدتاریخی در مورد یک اثر وقتی می تواند به درستی انجام شود که : 1- گذشته ی آن و نیز عصری که پدید آورنده ی  آن است به خوبی شناخته شود 2- آرمان ها و آرزوهایی که در آن روزگار تجلیاتی داشته است احساس گردد 3- تاثیر آن اثر در آثار پس از خود مورد بررسی قرار گیرد4- علاوه بر اثر مورد نظر، سایر آثار آن شاعر یا نویسنده نیز مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. ص 95

22- شیوه ی نقد تاریخی هنگامی مفید است که ناقد تنها به مطالعه ی اثری که از یک نویسنده در پیش رو دارد اکتفا نکند بلکه به همه ی آثار او احاطه یابد تا قضاوتش صحیح باشد. ص 95

23- تکلیف دانش آموزان است به طور خلاصه : شرح  حال و بررسی تاریخی احوال شاعران سبب می شود که خواننده شناخت بهتری از آثار شاعران پیدا کند اما این آگاهی به تنهایی برای درک کامل ارزش های یک اثر ادبی کافی نیست .

24- بله ، زیرا یک شاهکار ادبی غالباً فراتر از محیط و اجتماع و زمان و مکان خود است و چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثیر لاشعور به وجود آید بنابراین نمی توان صرفاً بحث پیرامون مسائل مربوط به تاریخ و زمان و مکان آن را مورد بررسی قرار داد بلکه آگاهی از محیط اجتماعی و احوال تاریخی خاص آن دوره در فهم شعر موثر است . ص 94

25- زیرا نقد روان شناسی ، جریان باطنی و احوال درونی شاعر و نویسنده را ادراک و بیان می نماید و قدرت و استعداد هنری و ذوق و قریحه او را می سنجد و نیروی عواطف و تخیلات هنرمند را تعیین می نماید و از این راه تاثیری راکه محیط و جامعه و سنت ها و مواریث در تکوین این جریان ها دارند مطالعه می کند . وتنها به کمک این نوع نقد است که عواطف ، احساسات و اندیشه های هنرمند و گرایش های روانی حاکم بر عصر هنرمند شناخته می شود . ص 96

26- پی بردن به عواطف و احساسات ومخیلات هنرمند و شناخت ، صفات و احوال نفسانی غالب بر عصر و معاصران هنرمند است .

27- خیر ، بررسی در احوال روحی و نفسانی اشخاص خاصه در درام یا قصه چیزی است که نویسندگان و شاعران از       قدیم ترین ایام به آن پرداخته و آن را در نظر داشته اند. و جست و جو در زوایای روح انسان از کهن ترین ایام در شعر دراماتیک یونان وجود داشته و بعدها نیز در اروپا کسانی مانند ((راسین )) ، ((شکسپیر)) ، ((ایبسن )) ، ونیز ((مترلینگ )) و ((داستایوسکی )) به آن پرداخته اند . ص 96

 

خودآزمایی درس دوازدهم  (تحلیل آثار مهم نظم و نثر فارسی 2)

1-    از آغاز تمدن نژاد ایرانی تا انقراض حکومت ساسانیان به دست مسلمانان  ص 98

2-     سه دوره : اساطیری ، پهلوانی و تاریخی  ص 98

3-     بله ، چون رستم ، قهرمان و پهلوان شاهنامه در این دوره حضور دارد .

4-     جنگ رستم و سهراب ، جنگ رستم و اسفندیار ، کشته شدن سیاوش ، کشته شدن خسرو و از بین رفتن شیرین و ...

5-   آری ، به عنوان مثال : ارسطو ، تراژدی رانمایش اعمال مهم و جدی می داند که در مجموع به ضرر قهرمان اصلی و در حقیقت به فاجعه منتهی می شود این مشخصه ی تراژدی در داستان رستم و سهراب و رستم و اسفندیار دیده می شود.

از نظر ارسطو ، هدف اصلی تراژدی (( کتارسیس)) یعنی تطهیر و تزکیه نفس است . در تراژدی معمولاً قهرمان می میرد و مرگ دلخراش او باعث ((کتارسیس)) می شود. این احساس و دگرگونی روحی ، با خواندن تراژدی های شاهنامه از جمله رستم و سهراب پدید می آید.  ماجرای تراژدی به وسیله کردار اشخاص پیش می رود و به پایان می رسد در تراژدی های شاهنامه از جمله رستم و سهراب نیز تغییر مسیر داستان نتیجه ی خطاهایی است که از قهرمان داستان سر می زند .

6- احیای زبان فارسی وتقویت روحیه ی مبارزه جویی با بیگانگان وبیگانه پرستان ومقاومت دربرابر دشمنان است . ص 100

7- شاهنامه فردوسی از حیث شکل ظاهری و شکل ذهنی آن چنان هنرمندانه خلق شده که توانسته است عنوان بزرگ ترین اثر ادب فارسی را به خود اختصاص دهد .

از نظر شکل ظاهری ابیات سست ولغات عربی و کلمات نا مانوس فارسی در شاهنامه بسیار اندک است  برعکس از واژه های فارسی که درشاهنامه بسیار است  گاهی برای تاثیر گذاری بیشتر بر فضای داستان از الفاظ کهن و خشن استفاده کرده است . از نظر شکل ذهنی آفریدن معانی نو ، استفاده از آرایه های استعاره ، مجاز و کنایه و کثرت اغراق و کاربرد تشبیهای  طبیعی و محسوس و توصیف دقیق فنون جنگ آوری ، صف آرایی و نحوه استفاده از جنگ افزارها و در نهایت آوردن مضامین عالی شعر فردوسی ممتاز شده است .

8-

-         انتخاب قالب مناسب مثنوی و بحر متقارب ( فعولن فعولن فعولن فعل ) برای توصیف صحنه های نبرد

-          وجود ((قافیه کناری )) در تمام ابیات به خاطر استفاده از قالب مثنوی

-         واج آرایی و تکرار در بسیاری از ابیات مثل :

        الف ) کمان به زه را به بازو فکند / به بند کمر بر ، بزدتیر چند (ز)

         ب) مرا مادرم نام ، مرگ تو کرد / زمانه مرا پتک ترگ تو کرد ( م - ک - گ - ل )

          ج) برو راست خم کرد و چپ کرد راست / خروش از خم چرخ چاچی نجاست (خ)

-         کاربرد (( سلیح )) به جای ((سلاح )) و ((مزیح )) به جای ((مزاح ))

-          مشدد کردن واژه ی ((پر)) در مصرع :  نهاده بر او چار پر عقاب  ، لحن خشن و حماسی را افزایش داده است .

-     کاربرد واژه ی کهن مانند ((کجا)) به جای ((که)) در مصراع ((دلیری کجا نام او اشکبوس )) یا ((گران )) به جای سنگین در مصراع ((به گرز گران دست برد اشکبوس ))

-          تعداد فعل های پیشوندی زیاد است مثل : برخروشید ، اندر آمد ، برآویخت

-          کاربرد ((همی )) به جای ((می )) مانند همی بر خروشید بر سان کوس

-          کاربرد متمم با دوحرف اضافه ((به بند کمر بر بزد تیر چند ))

-          مقدم آوردن فعل بر سایر اجزاء جمله ((بشد تیز رهام باخود و گبر ))

-          کمی واژه های عربی

9- تشبیه از عناصر عمده ی تصویر سازی در آثار حماسی است که در این درس فراوان است مثل :

        همی برخروشید برسان کوس /   زمین آهنین شد سپهر آبنوس

        زمانه مرا پتک ترک تو کرد /  یکی تیر الماس پیکان چو آب

-         استعاره و تشخیص از عناصر دیگر اثر حماسی هستند که در این قطعه بسیار زیاد است

-          فراوانی آرایه ی کنایه مانند : سرهم نبرد اندر آرد به گرد

-          آرایه ی (( اغراق )) که از عناصر عمده ی تصویر سازی در حماسه است مانند : همی گرد رزم اندر آمد به ابر

-          توصیف دقیق صحنه ها مانند:

       تهمتن به بند کمر بـــــرد چنـــــگ                              گزین کرد یک چو به تیر خدنگ

       یکی تیر الماس پیکــــان چـــــو آب                             نهاده بر او چــــار پر عقـــــــاب

       کمان را بمالید رستــــــم به چنــــگ                             به سست اندر آورد تیر خدنـــگ

       بروراست خم کرد و چپ کرد راست                             خروش ازخم چرخ چاچی بخاست

- رجزخوانی و به تمسخر گرفتن حریف

 بدو گفت خندان که نام تو چیست                   تن بی سرت را که خواهد گریست

مرا مادرم نام ، مرگ تو کـــــــرد                   زمانه مرا پتـــک ترگ تو کــــــرد

10- بله ، رباعی از مبدعات ایرانیان است و دارای سابقه طولانی است ، عربها از ایرانیان تقلید کرده اند حتی گفته شده تکامل یافته ی یک قالب شعری قبل از اسلام است . رودکی و ابوسعید ابوالخیر در قالب رباعی شعر سروده اند .

11- خیر ، خیام در دوران حیات خود به عنوان منجم ، طبیب و ریاضی دان مشهور بود.

12- نظام عروضی ، خیام را به عنوان ستاره شناس معرفی می کند  ص 103

13- قدیم ترین فرد (( شهرزوری )) در قرن 6 و اوایل قرن 7 در کتاب (( تاریخ الحکما)) و شیخ نجم الدین رازی در قرن 7 در کتاب المرصاد العباد از خیام به عنوان شاعر ذکرشده و از این منبع چنین بر می آید که خیام از اوایل قرن هفتم به شاعری شهرت یافته است .     ص 103

14- خیر

15- شاعر انگلیسی قرن نوزدهم است که رباعیات خیام را به انگلیسی ترجمه کرده است . او پس از ترجمه  به اعتبار شکوه رباعیات خیام ، به نام ((خیام انگلیسی )) مشهور شود.

16- در آثار هردو شرایط اجتماعی و سیاسی و اخلاقی نابسامان جامعه انعکاس پیدا کرده و هردو شاعر از دورویی و نفاق ، عوام فریبی و ریاکاری گروهی و زود باوری و سادگی گروهی دیگر اظهار شکایت کرده و بدون ترس و هراس با آن به مقابله پرداخته اند.

17-  قدیم ترین مثنوی نظامی ، مخزن الاسرار است که در قالب مثنوی کوتاه و مختصر مشتمل بر 2260 بیت و حاوی اندیشه هایی است درباب زهد و عرفان در 20 مقاله که در هر مقاله ضمن شرح عنوان مقاله ، یک داستان کوتاه اما    پر مایه ودلنشینی می آورد و به این وسیله اندیشه های خود را بهتر جلوه می دهد و به خواننده القا می نماید . ص 105

18-  لیلی و مجنون سرگذشت عشقی پر شور است بین جوانی به نام قیس بنی عامر و دختری به نام لیلی . اما به علت اختلاف میان دو خانواده ، عشق آن دو به ناکامی می کشد. لیلی به اجبار خانواده با فردی به نام ابن سلام ازدواج می کند و قیس از عشق لیلی سر به بیابان می گذارد و با حیوانات مانوس می شود و عشق چنان او را مجنون می کند که خبر وفات پدر و مادر و همچنین ابن سلام در او هیچ تغییری ایجاد نمی کند . سرانجام چندی بعد لیلی می میرد و مجنون وقتی این خبر را می شنود بر سر قبر او می رود و در همان جا می میرد . ص 105

19-   خسرو و شیرین     ص 104

20-  ازدواج خسرو با مریم دختر قیصر روم ، جنگ خسرو با بهرام ، داستان عشق فرهاد و کوه کندن فرهاد ، مرگ مریم ، کشته شدن خسرو به دست شیرویه ، سرانجام تلخ شیرین و ...

رجوع شود به (( مقاله خسرو و شیرین )) در کتاب پیر گنجه درجست و جوی ناکجا آباد )) از عبدالحسین زرین کوب و کتاب خسرو و شیرین از دکتر بهروز ثروتیان .

21- تفاوت هایی وجود دارد مثلاً : 1- نظامی ، شیرین را برادر زاده ی بانوی ارمن معرفی می کند و فردوسی در شاهنامه او را یک کنیز ارمنی و در کتب قدیم با روایات دیگر آمده است . 2- (( اسکندر)) نظامی ، شخصیت و رفتاری متفاوت با (( اسکندر))  تاریخی  دارد یعنی  فقط  یک  سردار فاتح  نظامی  نیست  بلکه  حکیمی خردمند و جهان  دیده است  . 3-  روایت های نظامی با زبان و بیانی کاملاً ادبی دارد و تصویر آفرینی های فراوان و بدیع به داستان ها تازگی بخشیده است .

22-  شعر نظامی ، سرشار از تشبیهات و توصیفات زیبا و هنرمندانه است . او در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو دل پسند و تصویر جزئیات و نیروی تخیل و دقت دروصف وایجاد مناظر و ریزه کاری در توصیف طبیعت و اشخاص و احوال و به کار بردن صورت های ذهنی در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری ندارد . ص 106

23-  به علت یافتن معانی تازه و ابداع ترکیبات جدید و افراط در به کار بردن لفات عربی و اصطلاحات علوم و اصول و مبانی فلسفه و معارف اسلامی شعر او غالباً دشوار و پیچیده می شودکه جز با تفسیر دقیق درک آن امکان پذیر     نیست . ص 106

24-  الف ) رواج حس دینی و عرفانی و مذهبی :

                   خداوند شبم را روز گــردان               چو روزم بر جهان پیروز گردان

                  به داورداور فریادخواهـــان                 به یارب یارب صاحب گناهــان

                  به دامن پاکی دین پرورانت                 به صاحب سری پیغمبرانـــــت

                 به ریحان نثار اشــک ریزان                  به قرآن و چراغ صبح خیـــزان

                ب) کاربرد ترکیبات نو و ابداع معانی مثل : سیماب کاری به معنی اضطراب وپریشانی

                 ج) کاربرد جمله های عربی و ضرب المثل مثل : خروس (( الصبر مفتاح الفرج )) خواند.

                  د) کاربرد استعاره های زیبا و مطبوع و نو مثل کوره تنگ و سنگ استعاره از غم و اندوه

                   غمی دارم هلاک شیر مردان                         برین غم چون نشاطم چیره گـردان

                   ندارم طاقت این کوره تنـگ                          خلاصی ده مرا چون لعل زین سنگ

                   ر ) کاربرد تشبیهات زیبا مثل : غرقاب غم / ومصرع دوم بیت بالا : خلاصی ده مرا چون لعل ، زین سنگ

                    ز) کثرت لغات و ترکیبات عربی ، ورود لغات ترکی

                  س) بیان عاشقانه

                  ش)اشاره به آیات و روایات واحادیث

                  ص)  کاربرد اصطلاحات علمی و بسیاری از افکار فلاسفه و اصول و مبانی فلسفه

خودآزمایی درس سیزدهم (تحلیل آثار مهم نظم و نثر فارسی 2)

1-    دیدار با شمس  ص 110

2-     صلاح الدین زرکوپ و پس از وفات او حسام الدین چلپی   ص 110

3-   6  دفتر ، از دو منبع عمده ی  ((قرآن)) و ((حدیث)) و در کنار آن منابع دیگری مثل : کلیله و دمنه و آثار سنایی و عطار و نظامی بهره گرفته است .

4-   رسیدن به حق و اتصال انسان به حق که از طریق کنار گذاشتن جسم و فداکردن خود و همه روح شدن حاصل می شود. و فداکردن خود از طریق عشق امکان پذیر است یا اتصال به حق که از طریق کنار گذاشتن جسم و مادیات و فداکردن خود و عشق امکان پذیر است . ص 112

5-   مثنوی جلوه گاه انسان و طبیعت است ، طبیعت جلوه گاه خداوند است . درسراسر هستی ، جز خدا هیچ وجود ندارد و انسان نیز همه جا با طبیعت و اشیاء در می آمیزد تا امکان رسیدن به حقیقت ممکن شود و اتصال انسان به حق از طریق تزکیه نفس و ترک هوی و هوس و عشق است و عشق از نظر او زاده ی کشش معشوق است و تنها شرط برای این راه جذبه ی حق است . ص 112

6-     عراقی

7-  ستایش آزادگی ، همین آزادگی است که او را به (( رند )) معروف کرده است و شعر او را رندانه می خوانند . او آزادگی را می ستاید و برای به دست آوردن آن تلاش می کند  ص 116

8-   بله ، از آن جا که حافظ شهر شیراز را با تمام وجود دوست دارد ، در تمام وقایع و حوادثی که درآن شهر و برای آن شهر ، رخ می دهد خود راسهیم می داند. از این رو نه تنها شاعری است اهل علم و فضل و عرفان بلکه شخصی است که نمی تواند اوضاع سیاسی و اجتماعی شیراز را نادیده انگارد. و در مقابل آن عکس العمل نشان می دهد و نشانه ی روشن آن واکنش های تند حافظ نسبت به رفتارهای تعصب آلود و خشونت آمیز مبارز الدین است . ص 114

9-   محمد مبارزالدین ، زیرا وقتی محمد مبارزالدین بر فارس غلبه می کند ابواسحاق ممدوح حافظ ، را بر دروازه ی شهر به دار می آویزد و دوره ی آسودگی و امنیت و آزادی سیزده ساله به پایان می رسد . شهر در میان رعب و وحشت وخشونت و تعصب غرقه می سازد و ریاکاری و تزویر و عوام فریبی و دروغ و نفاق که زاده ی حکومت محتسب است رواج می یابد و حافظ به خاطر تحمل نکردن چنین اوضاعی است که با مبارزالدین سر ناسازگاری دارد. ص 114 و115

10- حافظ بعد از ابواسحاق ، محیط فارس را محیطی مساعد نمی بیند . هرچند گاه گاه از شاه شجاع جانشین مبارزالدین تعریف و تمجید می کند اما محیطی که زهد ریایی و تعصب و جهل عوام آن را چنان سرد و بی روح کرده است که دیگر برای حافظ چندان مایه ی خشنودی نیست و شاه شجاع که هردم به رنگی می گردد هرگز نمی تواند حافظ را راضی         نگه دارد ،  از این رو شیراز برای حافظ طاقت فرسا می شود و ناچار پس از چهل سال زندگی آن شهر را سرزنش می کند و هوس می کند به دیاری دیگر رخت کشد .   ص 115

11-  زیرا شاه شجاع خاصه پس از برگشت از کرمان محتسب تازه ای شده و شیراز در روزگار حکومت او مثل زمان حکومت مبارزالدین عرق در تعصب ، جهل ، نفاق ، خودبینی و زهد ریایی است و درباریان او ، زاهدان ریاکار و متملق هستند و خود شاه شجاع هم هردم به لونی می گردد و حافظ که ستایش گر آزادگی است نمی تواند این چیزها را تحمل کند و با تمام چیزهایی که به آزادگی او و دیگران لطمه وارد می کنند از جمله ریا و تعصب و نقاق و... مبارزه می کند به همین دلیل نه تنها شاه شجاع او را می آزارد بلکه زاهدان ریاکار و متملق دستگاه او همواره درصدد تکفیر و آزار او هستند .

12- با زاهدان ریاکار و متملق ، افراد خود بین ، منافق ، متعصب ، جاهل ، دروغگو ، عوام فریب ، ظاهر بین ، حاکمان ظالم و ستمگر که جامعه ی خود را در رعب و وحشت و تعصب فرو می بردند و هر کس و هر چیزی که به آزادگی او و دیگران لطمه وارد می کردند مبارزه می کرد .

13- رند در فرهنگ و جهان بینی حافظ ، متعالی ترین معنای خود را می یابد او شعر خود را رندانه و مکتب خود را      مکتب رندی می نامد، رند دردیوان او، انسان برتر، انسان کامل وانسان آزاده وحتی رندان تشنه راهمپای اولیای خدا می داند.

 

 

رندان تشنه طلب را آبی نمی دهد کس                               گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت (1)

14- چون حافظ تحولی بزرگ در غزل فارسی ایجاد کرد و سبکی مستقل به وجود آورد و شعر از لحاظ فصاحت و بلاغت و زیبایی و شکوه در اوج است و فکر و بیان او هر دو عالی است

درشعر او بلاغت کلام و هنر تلفیق و ترکیب کلمات و آفرینش های هنری و تصویر های بی نظیر و صنایع معنوی ، خاصه ایجاز و ایهام ، شعر حافظ را به عالی ترین مرتبه ی خود سوق می دهد .

15- مضمون آفرینی در شعر ، خلق مضامین بکر ، نازک خیالی ، ساختن شبیهات و استعارات و کنایات تازه و کاربرد تمثیل و ارسال المثل ، آوردن الفاظ عامیانه و معمولی و گاه پیش افتاده ، آوردن افکار و اندیشه های عامیانه ، ترکیب کلمات ، آفرینش ترکیبات و تعبیرات نو .

16- تازگی در مضمون آفرینی در شعر ،  مضامین بکر، نازک خیالی ، آنچه از لحاظ فکر و مضمون بر شاعران دیگر تا حدی اضافه دارد عرفان و حکمت است به طوری که در غزل های او گاه بعضی ابیات آن شاهکار ذوق و اندیشه است . گاه ابیات لطیف و اخلاقی چنان فریبنده است که غالباً به صورت ضرب المثل در می آید .

17- غزل

18- مضامین اخلاقی ، عرفان و حکمت

19- کاربرد تعبیرات و ترکیبات نو مانند :

         زخم نمایان تیر عشق بودن ، خار خار جست و جو ، پشت بر دیوار حیرت دادن ، دارالامان تنهایی ، شبیخون خمار،

          سفال عالم خاکی ، خرقه ستاندن نافه ، نگین حلقه ی گردون بودن ، چراغ کلک

-         وجود تعبیرهای عامیانه ، مانند : دشت دشت از سایه ی مردم گریزانیم ما

-          در مضمون آن ، اخلاق و حکمت دیده می شود .

-          مضمون آفرینی و نازک خیالی و تازگی تشبیهات مانند :

        پشت چون آیینه بر دیوار حیرت داده ایم ، وحشی دارالامان گوشه ی تنهایی ایم ، در سفال عالم خاکی چور بمانیم ما

20- تکلیف دانش آموزان است

خودآزمایی درس چهاردهم (تحلیل آثار مهم نظم و نثر فارسی )  ص 134

1-  به خاطر امانت داری و صداقت و صراحت در تاریخ و بیان حقایق تاریخی اهمیت فراوان دارد، زیرا مورخ سعی کرده است تا آنجا که ممکن است حقایق تاریخی را با تخیلات  یا تعارفات و دروغ گویی های بی مورد در نیامیزد و تاریخی واقعی و مستند را ارائه دهد .

2-     الف : مشاهدات و تجربیات سیاسی و اجتماعی خود /

        ب: مراجعه به افراد مورد اعتماد که خود شاهد حادثه بودند و کسب اخبار از آن ها

         ج: استفاده از کتاب های قابل اعتماد

3-     الف : نثر داستانی ، است که در خدمت محتوای تاریخی قرارگرفته است .

         ب: استفاده از اطناب و ایجاز به جا و مناسب

         پ : کاربرد تمثیلات و تعبیرات بلیغ و زیبا

---------------------------------------------------------------------------------------

1-    علی اصغر دادبه ، مکتب حافظ ، مکتب رندی ، دفتر دوم حافظ پژوهی ، ص 12

2-    بهاءالدین خرمشاهی ، حافظ نامه ، ج 1 ، ص 407

         ت : استفاده طبیعی و معتدل از لغات عربی و جمع های مکسر عربی و گاه عبارات و جملات عربی که هرگز تکلفی در

                نثر بیهقی وارد نکرده است .

         ث : حذف افعال به قرینه به اقتضای  بلاغت

        ج: آفرینش واژه ها و ترکیبات بدیع

        چ :  اسنشهاد به تاریخ و قصه

4-     الف :کاربرد توصیفات دقیق و جزئی و هنرمندانه

          ب : تجسم و تصویر هنرمندانه ی صحنه ها و اشیاء و اشخاص

         پ : رعایت بلاغت از جهات مختلف که کلام او را جذاب و گیرا کرده است

         ت :  کلمه آفرینی که نه تنها بر زیبایی در آهنگ کلام می افزاید بلکه معانی و مفاهیم کامل را القا می کند .

         ث : کاربرد تمثیلات و تعبیرات که کلام او را به اوج زیبایی و بلاغت می رساند

         ج : استفاده اطناب و ایجاد به جا و طبیعی

5-    کوتاهی جمله ها مثل : فرمان نمی بردند ( کاهل دار برخاستند.   /   باران قوی تر شد.

-         حذف بخشی از فعل به قرینه مثل : گروهی از گله داران در میان رود غزنین فرود آمده بودند و گاوان بدان جا داشته .

-          خوش آهنگی کلام مثل :  آخرها کشیده و خر پشته زده و ایمن نشسته

-         وجود تعبیرهای مناسب مثل : گله داران جستند و جان را گرفتند / مدد سیل پیوسته چو لشکر آشفته در می رسید .

-          کلمه آفرینی مثل : ترگونه ، کاهل وار، کوتاه گونه ، با رانک و ...

-          کاربرد ساخت قدیمی افعال : چون ممکن شدی /، بتوانستی گذشت /، مدد سیل در می رسید

-          جابه جایی اجزای جمله مثل : یلی بود قوی / ، اقرار کردند پیران کهن / ، محال بود برگذر سیل بودن

-          استشهاد به آیه ، حدیث ، روایت مثل : نعوذ بالله من الاخر سین و الا صمین           پیغمبر (ص)

-          توصیف دقیق صحنه ها و اشیاء

-         استفاده از نقل قول های مستقیم

-          کهنگی واژه ها مثل : پشتیوان ، نماز خفتن ، نماز دیگر و...

6-  آئین های معمولی زندگی با مسائل عمیق اجتماعی و اخلاقی و تربیتی، علوم و فنون و آیین ها وسنت های مختلف برای تربیت فرزند خود .

7-   در هر باب ابتدا خطاب به پسرخود ، به تعریف یا توصیف موضوع مورد نظر می پردازد و در باب آن سخن می گوید. سپس برای توضیح بیش تر و روشنگری مطلب حکایت یا حکایت هایی نقل می کند که این حکایات یا از اجداد و پدران خود اوست یا از تاریخ گذشتگان و امیران و پادشاهان و بزرگان پیشین است .

8-   نثر قابوس نامه ، نثر ساده و روان است / لغات عربی درآن بسیار اندک است و این مقدار اندک هم لغات معمولی و رایج عربی در زبان فارسی است .

-         لغات و اصطلاحات فارسی در آن بسیار است و ظاهراً نویسنده دربه کار بردن لغات فارسی تعمد داشته است .

-          اصطلاحات علمی و فنی از جمله فلسفه ، نجوم ، هندسه و طب و شعر وفقه و امثال آن به کار برده است .

-          جمله ها کوتاه است.

-          نویسنده اشعار خود را در جای مناسب همراه با نثر آورده است

9-     الف : نثر هر دو کتاب ساده و روان و خوش آهنگ است

         ب : جمله ها و عبارت ها در نثر هر دو کتاب کوتاه است

         پ: لغات عربی در نثر بیهقی بیش تر و واژه های فارسی در نثر قابوس نامه چشم گیر تر است

       ت: در هر دو کتاب تعبیرات زیبای فارسی به چشم می خورد

        ث : حذف فعل یا بخشی از آن یا حذف بخشی از جمله در نثر بیهقی کاملاً آشکار است

        ج : ویژگی های نثر داستانی از جمله توصیف های جزئی و دقیق وتصویر صحنه ها و اشیاء و اشخاص در نثر بیهقی

               بارزتر است .

10- ویژگی متن درس :

     الف: سادگی و روانی وخوش آهنگی مثل : تا بتوانی ، از نیکی میاسای و خویشتن را به نیکی و نیکوکاری بر مردم نمای و

      چون نمودی به خلاف نموده مباش به زبان دیگر مگوی و به دل مباش تا گندم نمای جو فروش نباشی .

     ب:کوتاهی جملات و تکرار واژه ها مثل : اندرآب جست . / آب تیز همی آمد. / فتح را بگردانید. / فتح دانست.

     پ: فراوانی واژه های فارسی

    ت: کمی لغات عربی و همین مقدار اندک هم لغات عربی ساده و رایج هستند مثل : نجیب ، عزیز، خلیفه ، جهد و...

     ث :کهنگی تلفظ برخی از کلمات مثل شناء و (شنا)  ، اوستاد (استاد) ، اوفتادن (افتادن ) ، نبشته (نوشته ) و...

      ج : قدیمی بودن ساخت افعال مثل : همی شد ( می شد) ، می شد ( می رفت ) ، غوطه همی خوردن (غوطه خوردن ) ،

       بگرفتی (می گرفتم )

      چ : تعبیرهای فارسی مثل : از خود نمودن (وانمود کردن ) ، با چیزی بسنده نبودن ( از عهده چیزی برنیامدن )

11- هدف او آموزش مسائل اخلاقی و تربیتی است او می خواهد آنچه از نظر اخلاق دینی خوب و پسندیده است در لباس فصیحت بیان کند و دیگران را در آنچه خود می اندیشد و می پسندد سهیم کند . ص 131

12- بله ، دنیا آن چنان که هست نه آن چنان که باید باشد.

13- او همه نوع اندیشه با همه ی خوبی ها و بدی ها در طبقات مختلف جامعه از پادشاه گرفته تا درویش بیان کرده است و همه ی آن طبقات اجتماعی را از لحاظ روحیات و اخلاق و رفتار مورد بررسی قرار داده و به تحلیل اجتماع خود پرداخته است تا ارزش های اخلاقی ودینی که خوددرباره آن ها اندیشیده و آن ها را پسندیده رواج دهد. عناوین باب ها حوزه ی اندیشه ی سعدی را به خوبی نشان می دهد .

14- گلستان هشت باب دارد : باب اول : در سیرت پادشاهان / باب دوم : در اخلاق درویشان /  باب سوم : در فضیلت قناعت / باب چهارم : در فواید خاموشی / باب پنجم : در عشق وجوانی / باب ششم : درضعف و پیری  / باب هفتم : در تاثیر تربیت / باب هشتم : در آداب معاشرت

      هر کدام از ابواب سرشار از نکات مهم اخلاقی و اجتماعی است .

15- الف : رعایت مقتضای حال یعنی مناسب اندیشی و مناسب گویی

         ب : تناسب وهماهنگی بین حروف وواژه ها وجمله ها ،کاربردواژه ی مناسب که هرواژه درکلام سعدی جای خاصی

                دارد

          پ : به حد اعلا رساندن ایجاز در کلام یا فشرده نویسی

          ت : کاربرد طبیعی و معتدل آرایه های ادبی

          ث : کاربرد آیات و احادیث

          چ: استفاده از تمثیلات تاریخی مناسب

         ج :کاربرد لغات ، جمله ها وعبارات و اشعار عربی در حد مناسب وبه دور از تکلف و ...

16- نثر سعدی یک نثر ابتکاری وهنرمندانه و ترکیبی است نو میان نثر مصنوع و نثر مرسل و پیوندی است میان این دوسبک . تفاوت نثر گلستان با نثر مصنوع عبارتند از :

 الف )در نثر مصنوع کاربردآرایه های ادبی آن قدر فراوان و محسوس است که بیش تر از خود موضوع جلب توجه می کند از این رو چون معنی را فدا می کند زیبا جلوه نمی کند اما سعدی هنرمندانه و ابتکاری عمل می کند و برخلاف زمان خود از آرایه ها و صنایع ادبی به طور ((متعادل )) و ((طبیعی )) بهره می گیرد و اثری می ‍آفریند که نثر در اوج زیبایی و سادگی است .

ب: نثر مصنوع در آن زمان از ایجاز پرهیز داشته است و نویسندگان برای توصیف یک صحنه یا بیان یک مطلب از کلمات مترادف و پی درپی استفاده می کردند در صورتی که یکی از خصوصیات نثر گلستان ایجاز است و توجه سعدی به ایجاز ، نوعی سنت شکنی است او در انتخاب کلمات دقت زیاد دارد و هیچ عبارت و کلمه ای که در کلام زاید باشد نمی آورد . گاه با چند کلمه یک حکایت زیبا با نکات ارزنده بیان می کند .

17- هر واژه در کلام سعدی جای خاص و معینی دارد به طوری که اگر آن را از جای خاص خود برداریم ، نظم و تناسب و ناچار زیبایی و لطف کلام از بین می رود . ص 133

18- برادر که در بند خویش است ، نه برادر و نه خویش است / مشک آن است که خود ببوید ، نه آن که عطار بگوید ./ هرکه را زر در ترازوست ، زور در بازوست / هنر چشمه ی زاینده است و دولت پاینده / هر چه نپاید دلبستگی را نشاید / هر چه زود برآید، دیر نپاید / خبری که دانی دلی بیازارد تو خاموش باش تا دیگری بیارد / دانا چو طبله ی عطار است خاموش و هنرنمای و نادان چو طبل غازی ، بلند آواز و میان تهی / دروغ مصلحت آمیز به که راست فتنه انگیز / نه هر چه به قامت مهتر به قامت بهتر .

19-  الف :به کاربردن هر واژه در جای مناسب

            ب: موسیقی و خوش آهنگی

            پ: استفاده از چاشنی طنز

            ت: وسعت و تنوع و رنگارنگی صحنه ها و آدم و حوادث

            ث : تناسب گفتارها با روحیات و شخصیت های افراد

            ج : توصیف و تجسم هنرمندانه ی مناظر و صحنه ها و اشخاص در نهایت ایجاز

            چ : به کارگرفتن واژه ها و ترکیبات رایج

           ح: استفاده از تمثیل و استشهاد به آیات و احادیث

           خ : کاربرد لغات و عبارات عربی

            د: کاربرد اشعار عربی و فارسی

             ذ: توصیف خلقیات و حالات درونی افراد.

20- تکلیف دانش آموزان است. 

 

 

 

 

 

 

[ سه‌شنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ۱:۳٧ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات عامیانه- جملات و نوشته های پشت کامیون

 

بخشی از فولکلور ایران پشت کامیونها و تریلی ها به چشم می خورد. با هم شماری از نوشته ها و جملات پشت کامیونی را مرور می کنیم:

 

دلم دادم بری باهاش حال کنی

نه که بری جیگرکی باز کنی!!

*

لاستیک قلبمو با میخ نگات پنچر نکن.

*

بوق نزن ژیان

میخورمت

*

بر در دیوار قلبم نوشتم ورود ممنوع

عشق آمد و گفت من بی سوادم

*

قربان وجودت که وجودم ز وجودت بوجودآمده مادر

*

شتاب مکن، مقصد خاک است.

*

رادیاتور عشق من از بهر تو، آمد به جوش

گر نداری باورم بنگر به روی آمپرم

*

تو هم قشنگی

*

کاش جاده زندگی هم دنده عقب داشت.

*

سر پایینی برنده

سر بالایی شرمنده

*

سر پایینی پرنده

سربالایی شرمنده

*

داداش مرگ من یواش

*

کاش میشد سرنوشت را از سر نوشت

*

تند رفتن که نشد مردی

چشم انتظارم که برگردی

*

تند رفتن که نشد مردی

عشق است که برگردی

*

یا اقدس

یا هیچکس

*

زندگی نگه دار پیاده میشم

آیی بی وفا کجا میری

اونطرفی که ورود ممنوعه

*

محبت از درخت آموز که سایه از سر هیزم شکن هم برنمیدارد

*

دریای غم ساحل ندارد

*

بابا تو دیگه کی هستی

*

قربون دل غریب پرستت

*

داداش، جون من یواش

*

خوش غیرت

*

بی تو هرگز ............ باتو ؟؟؟؟ عمرا

*

از عشق تو لیلی ........... رفتم زیر تریلی

*

دنبالم نیا اسیرم می شی

*

همه از مرگ می ترسند من از رفیق نامرد

*

در پناه مولا

*

به مد پرستان بگو آخرین مد کفن است

*

به مد پوشان بگویید آخرین مد کفن است

*

عاشق بی انتظار مادر

*

علم بهتر است یا ثروت؟، هیچکدام فقط ذره ای معرفت

*

دا کر سی چنت بی. (یعنی مادر پسر برای چی خواستی؟)

*

به گنده تر و خرتر از خودت احترام بگذار!

*

عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت

سرنوشت دگران بر تو نخواهند نوشت

*

ناز نگات قشنگه!

*

هر کجا محرم شدی چشم از خیانت باز دار

ای بسا محرم با یک نقطه مجرم میشود

 

 

*

مبر ز موی سفیدم گمان به عمر دراز

جوان به حادثه ای زود پیر میشود گاهی

*

دست بزن ولی خیانت مکن

 

*

منم یه روز بزرگ میشم.

*

زندگی بر خلاف آرزوهایم گذشت.

*

داداش جان به خاطر اشک مادر یواش!

*

افسوس همه اش افسانه بود!

*

من از عقرب نمیترسم ولی از سوسک میترسم

من از دشمن نمیترسم ولی از دوست میترسم.

*

من نمی گویم مرا ای چرخ سرگردان مکن

هرچه می خواهی بکن محتاج نامردان مکن!

*

شد شد، نشد نشد

بوسه مگر چیست، فشار دو لب

این که گنه نیست، چه روز و چه شب.

*

بمیرد آنکه غربت را بنا کرد

مرا از تو، تو را از من جدا کرد

برگ از درخت خسته می شه

پاییز فقط یه بهانه است

*

در این دنیا که مردانش عصا از کور می دزدند

من بیچاره دنبال مرد می گردم

*

دنبالم نیا آواره میشی

*

رفاقت قصه تلخی است که از یادش گریزانم

*

روی قلبم نوشتم ورود ممنوع

عشق آمد گفتم بیسوادم!

*

تو هم خوبی!

*

از بس خوردم مرغ و پلو

آخر شدم مارکوپولو

*

اسیرتم ولی آزاد

بخاطر دلم ولم.

*

100 بار بدی کردی و دیدی ثمرش را

خوبی چه بدی داشت که یک بار نکردی

*

قربان وجودت که وجودم ز وجود تو بوجود آمد مادر

*

تو که بی وفا نبودی پدر سگ!

*

رفیق بی پدر، مادر

*

تو رو اگه من نشورم کی میشوره (عروسکم)

*

باغبان در را مبند من مرد گلچین نیستم

من خودم گل دارم و محتاج یک گل نیستم!

*

تمام مرده شویان راضیند بر مردن مردم

بنازم مطربان را که خلق را مسرور میخواهند!

*

ای آسمون کبود

واسه همه بود واسه ما نبود؟؟؟؟

*

در قمار زندگی عاقبت ما باختیم

بس که تکخال محبت بر زمین انداختیم

*

گرپادشاه عالمی، بازهم گدای مادری

*

نمیخوام شمع باشم دخترا فوتم کنن

میخوام سیگار باشم لوطیا دودم کنن

*

ای بلبل اگر نالی من با تو هم آوازم

تو عشق گل داری، من عشق گل اندامی!

*

همه از من میترسن

من از نیسان آبی

*

هندونه بده قاچ کنیم.

لپتو بده ماچ کنیم !

*

دانی که چرا راز نهان با تو نگفتم؟

طوطی صفتی طاقت اسرار نداری

*

دنیا همه هیچ و زندگانی همه هیچ

ای هیچ برای هیچ بر هیچ مپیچ

*

به درویشی قناعت کن که سلطانی خطر دارد.

*

عاقبت فرار از مدرسه.

*

پدر کوه رنج و مادر دریای غم

*

این نیز بگذرد.

*

امان از رفیق بد.

*

سلطان غم مادر

 

پاینده باد ایران

 

 

[ یکشنبه ٢۸ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٥:٢٢ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

 

بزرگان ادب فارسی - پرتوی از اشعار و اندیشه‌های عطار نیشابوری

 زیست‌نامه‌ی عطار                                                                                   

 فرید الدین ابوحامد محمد فرزند ابوبکر ابراهیم عطار نیشابوری، از شاعران و عارفان نامی نیمه‌ی دوم سده‌ی ششم و نیمه‌ی اول سده‌ی هفتم هجری است. آن‌چه درباره‌ی زایش و رویش و مشرب و شعرهای وی در زیست‌نامه‌ها آمده است از افسانه و خیال‌پردازی خالی نیست. به همین سبب تاریخ زایش و چه‌گونه‌گی مرگ و یا جان‌باختن و تعداد آثار مسلم وی، هم چنان در غباری از تیره‌گی و تردید قرار دارد. بر پایه شواهد و اسناد موجود، وی در فاصله‌ی سال‌های 537 تا 540 هجری، در دَکَن، روستایی خوش آب و هوا، از توابع فرهنگْ شهر ِ نیشابور، پا به عرصه‌ی هستی نهاد. و در سال 617 هجری، به هنگام قتل و عام مردم نیشابور به دست مغولان، وی نیز جان باخت. عطار نیمی از عمر خود را، چون بسیاری از تبار خویش، به پیشه‌ی عطاری-  دارو فروشی-  و طبابت گذراند، و چنان که خود می‌گوید:

به داروخانه پانصد شخص بودند           

که در هر روز نبض می‌نمودم

نیمه‌ی دوم عمر خود را عطار وقف تألیف و سرودن اشعار عرفانی کرد.  درباره‌ی چرایی و چه‌گونه‌گی دگرگونی درونی و رویکرد عطار به عالم عرفان، داستانی چند ساخته و پرداخته شده است. یکی از آن داستان‌ها بدین قرار است که: روزی فریدالدین عطار نیشابوری در مغازه‌ی خود مشغول کار بود . درویشی آمد و به وی سلام کرد . پس از چندی درویش از وی پرسید که تو چگونه می‌میری، ای عطار؟

شیخ عطار پاسخ داد : همان گونه که تو می‌میری.

 درویش گفت : من به این صورت می‌میرم ٬ آن‌گاه کفش خود را زیر سر خود گذارده و دراز می کشد و یک الله می گوید و می‌میرد . گویند همین رخ‌داد زمینه ساز دگرگونی عطار شد. عطار عارفی فرهیخته بوده است، نقل است که وی بیش از چهار صد اثر را خوانده و مورد بررسی قرار داده است.

 

عرفان حماسی عطار

 

عطار میراث دار و راوی روح عرفان عاشقانه‌ی بایزید و حلاج و عین القضات و سنایی است. بی سبب نیست که مولوی درباره‌ی وی می‌گوید:      

عطار روح بود و سنایی دو چشم او    ما از پی سنایی و عطار آمدیم

عطار در زمانه‌‌ای خون‌ریز و بحرانی زاده می‌شود و به نوشتن و سرودن می‌پردازد. زمانه‌ای که رخ‌دادهای آن زمینه ساز سقوط ایران زمین شد و با یورش مغولان ضربه‌ای کاری و نهایی بر پیکر فرهنگ و تمدن ایرانی فرود آمد. دوره‌ای که ادبیات عرفان حماسی، جایگزین ادبیات تاریخ حماسی شد؛ و زاهدان و صوفیان و عارفان خرد گریز و خرد ستیز، متفکران قوم شدند.

عرفان حماسی و عاشقانه‌ی عطار، تجلی و بیان‌گر روح و روحیه‌ی حاکم بر فضای فرهنگی زمانه‌ی خود است. عرفان، به باور عطار « راه» است، راهی که با « رفتن» آغاز می‌شود. عرفان، راهی از پیش معلوم و پایان پذیر نیست، بل راهی است که با رفتن، پدید می‌آید و با رفتن، راه می‌شود. این راه، بی نشان و ناپیدا است، چون با رفتن رهرو پدید می‌آید. در این راه، رهرو و رهبر نیز سرانجام راه می‌شوند.

 

گفت ما را هفت وادی در ره است               

چون گذشتی هفت وادی درگه است

وانیامد در جهان زین راه کس                 

 نیست از فرسنگ آن آگاه کس

چون نیامد باز کس زین راه دور             

 چون دهندت آگهی ای ناصبور

چون شدند آن‌جای‌گه گم سر به سر            

کی خبر بازت دهد از بی خبر

جای دیگر می‌گوید:

پای درنه راه را پایان مجوی            

 زان که راه عشق بی پایان بود

رهرو، با شوریدن علیه زنجیر عادت و پرده‌ی پندار رسم و قیل و قال مقام و شأن اجتماعی، در آستانه‌ی ره بی پایان عشق و رهایی قرار می‌گیرد.

 

ما دُرد فروش هر خراباتیم                

 نه عشوه فروش هر کراماتیم

انگشت زنان کوی معشوقیم               

و انگشت نمای اهل طاماتیم

حیلت گر و مُهره دزد و اوباشیم        

 دُردی کش و کم زن خراباتیم

در شیوه‌ی کفر پیر و استادیم           

 در شیوه‌ی دین خر خرافاتیم

با عادت و رسم نیست ما را کار          

ما کی زمقام و رسم و عاداتیم

 

عطار و رخ‌داد عشق

 

عطار، مست رخ‌داد عشق است، هر چند خود، بسیار به توصیف عشق می‌پردازد، اما بر این باور است که درک رخ‌داد عشق، در گرو تجربه‌ی مستقیم عشق است.

 

تا کی گویی واقعه‌ی عشق بگوی         

چیزی که چشیدنی بود نتوان گفت

در جایی دیگر می‌گوید:

آن ذوق که در شکر چشیدن باشد           

 مندیش که در شکر شنیدن باشد

زنهار مدان اگر بدانی او را                   

کان دانستن بدو رسیدن باشد

 

عشق به باور عطار نه فقط رخ‌دادی انسانی، که رخ دادی کیهانی است.

 

جهان بر شحنه‌ی سلطان عشق است         

ز ماهی تا به ماه ایوان عشق است

عشق به زعم وی نیروی دگرگون کننده‌ی جهان است.

همه در عشق می‌گردند از حال              

چه در وقت و چه در ماه و چه در سال

معشوق را نه فقط در افلاک، که در خاک نیز می‌توان یافت.

دید مجنون را به راهی مرد پاک               

در میان رهگذر می‌بیخت خاک

گفت ای مجنون چه می‌جویی چنین          

گفت لیلی را می‌جویم یقین

گفت لیلی را کجا یابی ز خاک                  

کی بود در خاک شارع دُرّ پاک

گفت من می‌جویمش هر جا که هست         

بو که یک‌دم آرمش جایی به دست

 

به نظر عطار، متعلق وتجلی‌های عشق، نزد همه‌ی انسان‌ها، یک‌سان نیست، زیرا هر کس بنابه دل‌بسته‌گی‌ها و دل‌داده‌گی‌های‌اش، معشوق و دل‌بر و حسب حالی ویژه دارد.

سیر هر کس تا کمال وی بود            

قرب هر کس حسب حال وی بود

گر بپرد پشه چندانی که هست           

کی کمال صرصرش آید به دست

لاجرم چون مختلف افتاد سیر            

هم روش هرگز نیفتد هیچ طیر

معرفت زین‌جا تفاوت یافته است        

این یکی محراب وآن بت یافته است

 

عطار حتا از عشق و محبت زمینی نیز به عنوان یک فضیلت انسانی یاد می‌کند. و بر این امر تاکید می‌کند که حتا از شور جنسی نیز عشق می تواند زاییده شود. شور جنسی هر چند نزد وی مطلوب نیست، اما اگر کسی گرفتار و اسیر شور جنسی نشود، این شور، می‌تواند گذرگاه رسیدن به عشق و محبت انسانی باشد.

 

ز شهوت نیست خلوت هیچ مطلوب             

کسی کین سرّ نداند هست معیوب

ولیکن چون رسد شهوت به غایت              

ز شهوت عشق زاید بی نهایت

ولی چون عشق گردد سخت بسیار             

محبت از میان آید پدیدار

محبت چون به حد خود رسد نیز                

شود جان تو در محبوب ناچیز

زشهوت در گذر چون نیست مطلوب           

که اصل جمله محبوب است محبوب

اگر کشته شوی در راه او زار                  

بسی زان به که در شهوت گرفتار

 

عطار بر خلاف بسیاری از عرفا وجه تمایز آدمی و پری را عشق نمی داند. چرا که به زعم وی، فرشته‌گان نیز پس از سجده بر آدم وجود شان به عشق آغشته گشت و دانند عشق چیست.

 

تا ملک کردند آدم را سجود            

عشقشان یک ذره آمد در وجود

به باور عطار آن چه وجه تمایز آدمی و پری است، نه عشق، که درد عشق و زهر هجر است.

 

قدسیان را عشق هست و درد نیست        

درد را جز آدمی در خورد نیست

درد تو باید دلم را درد تو                     

لیک نی در خورد من در خورد تو

ساقیا خون جگر در جام کن                 

گر نداری درد از ما وام کن

 

عطار و اندیشه‌ی وحدت شهودی

 

عارف وحدت وجودی، عالم را عین خدا و خدا را عین عالم می‌داند، به عبارت دیگر وحدت، برای عارف وحدت وجودی امری آفاقی یا عینی و وجود شناختی است. خدا نزد اینان نه امر یگانه، بل یگانه‌گی امور است. اینان در پی آنند که با کشف و شهود به نور و نیاز خدا معرفت یابند. اما عارف وحدت شهودی، عالم را تجلی پرتو حُسن خدا می‌داند، نه عین خدا. به عبارت دیگر وحدت، برای عارف وحدت شهودی، امری انفسی یا شناخت شناسی و روان شناختی است. اینان در پی آنند که با کشف و شهود به نار و ناز خدا عشق بورزند.

عطار، عارفی وحدت شهودی است، نه وحدت وجودی.

 

ابتدای کار سیمرغ ای عجب                      

جلوه‌گر شد در چین نیم شب

درمیان چین فتاد از وی پَری                    

 زان سبب پُر شور شد هر کشوری

هر کسی نقشی از آن پَر بر گرفت               

هر که دید آن نقش، کاری در گرفت

آن پر اکنون در نگارستان چین است          

 اطلبوالعلم ولو بالصین از این است

گر نگشتی نقش پَر او عیان                      

این همه غوغا نبودی در جهان

این همه آثار صنع از فَر اوست                  

جمله انمودار نقش پَر اوست

 

در تلقی رمزباورانه‌ی عطار، خدا در هیئت سیمرغ ِرمزی تصویر شده است. خدا در منطق الطیر در کسوت پرنده‌ای بزرگ و پادشاه و فرمانروای پرنده‌گان، تشخص نمادین می‌یابد. به عبارت دیگر امر مطلق خود را به صورت خدا- شاه عیان می‌کند. و این امر شاید به سبب تعلق خاطر عطار به اندیشه ی هند و ایرانی و یا تلاش وی برای تداوم اندیشه‌ی ایرانشهری بوده است. به باور وی جریان پدیداری هستنده‌گان، حاصل نزول سیمرغ رمزی از قاف وجود به چین مثالی است. این نزول، تعبیری از مراتب و تفاوت در مظاهر تجلیات وجود است. می‌دانیم که پیشینیان می‌پنداشتند، «چین» دورترین نقطه‌ی شرق جهان است. از سوی دیگر در جغرافیای مثالی و رمزی عرفانی، شرق، محل ظهور تجلی نور و نار الاهی است. بر این پایه  تجلی اسماء جمالی و جلالی خدا نیز از چین مثالی یا جانب شرقی وجود آغاز شده است. در ضمن، چین، علاوه بر این مفهوم جغرافیایی ، تداعی کننده‌ی مفهوم شکن  نیز هست.  جمع این دو مفهوم را می‌توان در این بیت زیبای حافظ دید:                      

تا دل هرزه گرد من رفت به چین زلف او            

زین سفر دراز خود عزم سفر نمی‌کند

 

چین به معنای شکن، نسبتی  با زلف دارد. و زلف به باور عطار مظهر، تجلی جلالی است.

تجلی گه جمال و گه جلال است                

 رخ و زلف، آن معانی را مثال است

در جای دیگر می‌گوید:

 روی او چون پرتو افکند اینت روز         

زلف او چون سایه انداخت اینت شب

 

ویژه‌گی اصلی تجلی جمالی، لطف و قُرب است؛ و ویژه‌گی تجلی جلالی، قهر و بُعد است. لطف و قُرب در نور و وحدت ظاهر می‌شود؛ قهر و بُعد در کفر و کثرت و ماده. و اما مفهوم رمزی پَر و همانندی آن با فَر نیز جالب توجه است. منظور از پَر یا همان فَر، همان فروغ یا نور ایزدی است. هم چنین می‌توان پَر را نمادی از نرینه‌گی و چین را نمادی از مادینه‌گی تلقی کرد. و پَر انداختن سیمرغ در میان چین را رمزی از تناسل کیهانی تعبیر کرد. قرار گرفتن پَر در چین و افزوده شدن پَر به چین، واژه‌ی پرچین را نیز تداعی می‌کند، که می‌تواند رمزی از حائل نور  ظلمت باشد. توجه به معنا و مفهوم رمزی و روان‌شناختی نیم شب نیز در این جا مهم است. «نیم شب» به تعبیر عطار و «دوش» به تعبیر حافظ، معنایی رمزی و فرا تقویمی دارد. شب، نمادی از عدم تعین و بالقوه‌گی محض است. شب رمزی از جهان در غیبت خداست، و می‌دانیم که بدون خدا، در نظر عارف، جهان یک‌سر، غوطه ور در عدم و نیستی است. در عین حال شب، فضایی بی‌کران نیست. این نیستی محدود و محصور در زمین است که در نیم شب قرار دارد.

بنابر این فرود سیمرغ رمزی در چین و افتادن پَری از آن، به معنای نزول –  یا همان قوس نزولی- از مرتبه‌ی احدیت به واحدیت و تجلی اسماء جلالی خداست.

 

دیوانه‌ی عطار

یکی از شخصیت‌های محوری اشعار عطار، دیوانه است. دیوانه شخصیتی است«عاقل مجنون» . این عنوان ظریف و پارادوکسیکال، در اشعار عطار از آن شخصیتی است که می‌توان، با تیغ زبان وی، به نبرد با کژی‌ها پرداخت. دیوانه‌ی عطار یا عطار دیوانه همان رند حافظ یا حافظ رند است. عطار خود درباره‌ی ضرورت و نقش شخصیت دیوانه می‌گوید:

 

زان که گر تو عاقل آیی سوی من           

رنج بسیاری خوری در کوی من

لیک اگر دیوانه آیی در شمار                 

هیچ کس را با تو نبود هیچ کار

 

عطار در حکایت‌های بسیاری از زبان دیوانه به افشای نظم موجود پرداخته است که برای نمونه به چند تا از آن‌ها اشاره می‌کنم.

عدل نوشیروانی

رفت نوشیروان در آن ویرانه‌ای            

دید سر بر خاک ره دیوانه‌ای

در میان خاک راه افتاده بود                 

نیم خشتی زیر سر بنهاده بود

مرد دیوانه ز شور بیدلی                     

گفت تو نوشیروان عادلی

گفت می‌گویند این هر جایگاه               

گفت پُر گردان دهانشان خاک را

از چه می‌گویند بر تو این دروغ           

زان که در عدلت نمی‌بینم فروغ

عدل باشد این که سی سال تمام            

من در این ویران می‌باشم مدام

قوت خود می‌سازم از برگ گیاه            

بالشم خشت است و خاکم خوابگاه

گاه بارانم کند آغشته‌ای                     

گه غم نانم کند سرگشته‌ای

من چنین باشم که گفتم خود ببین          

روزگارم جمله نیک و بد ببین

تو چنانخوش، من چنین بی‌حاصلی         

وان گهی گویی که هستم عادلی

آن من بین و آن خود، عدل این بود        

 این چنین عدلی کجا آیین بود

 

محتسب و مست

محتسب آن مست را می‌زد به زور         

 مست گفت ای محتسب کم کن تو شور

زان که گر مال حرام این جایگاه             

مستی آوردی و افکندی به راه

بوده‌ای تو مست تر از من بسی             

 لیکن آن مستی نمی بیند کسی

دیوانه و حکایت نماز جماعت

عطار در الاهی نامه حکایتی دارد که دیوانه‌ی اهل رازی، روزی در حین نماز جماعت، به گاه حمد خواندن که همه‌ی نمازگزاران خاموشند، از خود صدای گاو در می‌آورد.

کسی بعد از نماز از وی بپرسید            

که جانت در نماز از حق تنرسید

که بانک گاو کردی بر سر جمع           

سرت باید بریدن چون سر شمع

دیوانه‌ی راز دان در پاسخ می‌گوید، امام جماعت در میانه ی نماز آن‌گاه که با حق سخن می‌گفت در اندیشه‌ی خریدن گاو بود، من هم که  به وی اقتدا می‌کردم صدای گاو از خود درآوردم.

 

عقل و عشق

 

در آثار عطار هر جا که از قلم‌رو معشوق سخن به میان آید، عقل در آن جا تحقیر می‌شود. در این قلم‌رو عقل دود است و عشق آتش.

 

ماهی از دریا چو به صحرا فتد                

می‌تپد تا بوک در دریا فتد

عشق این‌جا آتش است و عقل دود           

عشق کامد در گریزد عقل زود

یا در جایی دیگر می‌گوید:

هیچ کس عشق چون تو معشوقی             

 به ترازوی عقل برنکشد

چون کشد کوه بی نهایت را                    

 آن ترازو که بیش زر نکشد

وزن عشق تو عقل کی داند                     

 عشق تو عقل مختصر نکشد

 

عقل و دین                  

 

در آثار عطار، از عقل تا آن‌جا که بنده‌ی حلقه به گوش دین و خادم امر قل باشد، ستایش می‌شود. اما آن‌جا که عقل بخواهد به طور مستقل در جست و جوی طرح و پاسخ‌گویی به مسائل بر آید، به سختی نکوهش می‌شود.

 

عقل اگر جاهل بود جانت برد          

ور تکبر آرد ایمانت برد

عقل آن بهتر که فرمان بر شود       

ورنه گر کامل شود کافر شود

در جای دیگر می‌گوید:

عین عقل خویش را کن محو امر          

تا نگردد عین عقلت محو خمر

عقل اگر از خمر، ناپیدا شود                

کی به سرّ امر قل بینا شود

عقل را قل باید و امر خدای                 

تا شود هم رهبر و هم رهنمای

و در جای دیگر گوید:

مرد دین شو محرم اسرار گرد             

وز خیال فلسفی بیزار گرد

نیست از شرع نبی هاشمی                

دورتر از فلسفی یک آدمی

شرع، فرمان پیمبر بردن است                 

فلسفی را خاک بر سر کردن است

علم جز بهر حیات خود مدان                  

 وز شفا خواندن نجات خود مدان

علم دین، فقه است و تفسیر و حدیث         

هر که خواند غیر این گردد خبیث

 و در جای دیگر می‌گوید:

کیش و دین از عقل آمد مختلف                 

بر در او چون توان شد معتکف

 

آثار عطار

از یک‌صد و چهارده اثری که به عطار منسوب کرده‌اند، بر اساس پژوهش‌های تاکنونی می‌توان هفت اثر را به طور مسلم از آن عطار دانست. این آثار عبارت‌اند از:

منطق الطیر، مصیبت نامه، اسرار نامه، الاهی نامه،  این چهار اثر مثنوی هستند. مختار نامه، که مجموعه رباعیات عطار است. دیوان قصائد و غزلیات و تذکرة الاولیا که به نثر است.

 

                                                                              

 

 

[ یکشنبه ٢۸ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٥:۱٩ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

از رند حافظ تا کولی سیمین

 از رموز ماندگاری شاهکارهای جهان را باید در این دانست که هنرمند با هنر آفرینشگر خود عرصه ای تازه در صفحه زندگی می گشاید و با تخیل فعال خود و با استمداد از حافظه قومی چهره هایی فراموش نشدنی را نقش می زند که همواره تا انسان هست پایدارند و استوار. مونالیزا داوینچی،داوود میکل آنژ، بئاتریس دانته،ژان والژان هوگو، بابا گوریو بالزاک، عموتم هریت بیچر استو از آن دسته اند. در شعر فارسی تصویر سمبولیک رند در دیوان  حافظ چنین سرنوشتی دارد. با این تفاوت که رند فرد نیست که تصویرش و نامش به یادگار بماند، رند یک هویت است. هویتی یگانه که تاریخ ایران همواره از او حمایت کرده، او را دوست داشته و رفتار عجیب و غریبش را به جان خریدار بوده است. رند آن بخش وجودی ایرانی است که می خواهد باشد و نیست. شخصیتی متناقض نما با چهره ای بدیع و تازه که زیبایی آن را در زیر هاله ای از رنگ های عجیب پنهان می نماید. زیبارویی زشت نما، راست کرداری گناهکار، جوانی پیر، پرهیزگاری عیاش، پارسایی هرزه گرد که همه برجستگی های هویت خاص خود را مرهون همین تصویر پارادوکسی است که هم برای پارسا خاطره ازلی گنهکاری نخستین را تداعی می کند و هم برای گناهکار یادآور لحظه های خوب راست کاری و راست کرداری است. رند حافظ متداعی راستین لحظه های مستی و راستی است. ایمانی به گناه و عصیان آلوده که شیرینی ایمان را با نمک عصیان در هم می آمیزد تا از فرشته خویی و سکون بپرهیزد و راه نشین و سرگردان باشد.

        واژه رند در فرهنگ ها به معنی « مردم محیل و زیرک و بی باک و منکر و لاابالی و بی قید است و ایشان را از این جهت رند خوانند که منکر قید و صلاح اند، شخصی که ظاهر خود را ملامت دارد و باطنش سلامت باشد. (برهان)...منکری که انکار او از  زیرکی باشد نه از جهل(غیاث اللغات)...آنکه با تیزبینی و ذکاوت خاصی مراییان و سالوسان را چنانکه هستند شناسد نه چون مردم عامی(یادداشت دهخدا) (نقل از خرمشاهی،1368،404)»

      آنچه در این تعاریف قابل توجه است اینکه معنای اولیه این کلمه فاقد هرگونه تلمیح عرفانی و فحوای مثبت است و برابر است با مردم بی سروپا و اوباش. (همان) و این هنر حافظ است که از میان سنگ ها خرمهره ای را می یابد و آنچنان آن را جلا می دهد و توان می بخشد که چون لؤلؤی شاهوار بر صدر می نشیند و قدر می یابد. واژه رند با آن بار معنایی منفی نمایشی کامل از « انسان » می شود. انسان با همه توان و استعداد خود که آن را می توان در تعبیر اراده ی معطوف به آزادی تعریف کرد. تنها موجودی که که می تواند نه بگوید، عصیان و سرکشی کند و نظم معمول جهان را به هم زند تا چرخ برمرادش گردد.آنچه در واژه رند دوست داشتنی و به یاد ماندنی است همین آزادی است که در شعر حافظ تا حدودی او را لاابالی و بی بند و بار نشان می دهد. و این نشانه ای از طلب طرب و وصلت شادی است که جان آزاد وی خواستار آن است. رند حافظ بزرگترین دشمن ریا و تزویر است و مصلحت بین و ملاحظه کار نیست. عاشق است و عشق را از ازل آموخته و تا ابد مشق آن خواهد کرد. « رندی سنتزی است که حافظ برای جمع اضداد یافته است، و از متناقض نما یا پارادکس بودن آن بیمی به خاطر خود راه نمی دهد، چرا که می بیند « بحر توحید و غرقه گنه است » رندی آمیزه و سنتزی است از متعارضان و متناقضانی چون پروای دنیا و آخرت، جاذبه ستیزآمیز عقل و عشق، خردمندی و خردگریزی، طریقت و شریعت،... و سرانجام زهد و زندقه » (خرمشاهی، 1368،یازده)

      کولی در شعر سیمین بهبهانی هویتی مشابه رند حافظ دارد. در شعر امروز ایران بانوی غزل سیمین بهبهانی هم در مجموعه دشت ارژن و کولی واره ها سمبولی تازه می آفریند و واژه ای کهنه را بار معنایی نو می دهد و چون رند حافظ تصویری متناقض نما و پارادکسی از او به دست می دهد. کولی واره ها مجموعه شانزده غزل است که به ترتیب کولی واره (1) تا (16) نام گرفته اند.  این غزل ها فرمی تازه در عرصه غزل معاصر به حساب می آیند. اوزان و افاعیلی تازه که خود ساخته و پرداخته نیمای غزل ایران است.کولی دانای اسرار است. اسرار مستی و عاشقی. واژه کولی هم همچون واژه رند سربرآورده از فضای متون کهن با بار منفی است. معنی رند را اراذل و اوباش نوشته اند و در تاریخ بیهقی و مناقب العارفین افلاکی منظور از رندان دسته های اوباش است که فتنه گری و خونریزی می کرده اند.  کولی هم در لغت نامه دهخدا اینگونه تعریف شده است :

  1. « کولی، نام گروهی صحرانشین و د رایران کارشان فروختن سبد و فالگیری و احیاناً دزدی است. مجازاً زن بی شرم بسیار فریاد، سلیطه. کولی گری در تداول عامه یعنی داد و بیداد راه انداختن، پررویی کردن و فحش دادن. »

      آنچه در ریشه هر دو واژه مشترک است خارج بودن از حدود ترسیم شده و سرکش و عاصی بودن است. همین ویژگی دو شاعر را بر آن می دارد که شخصیت محبوب خود را که تصویری از خویشتن در آیینه است رند و کولی بنامند که سر به هر چیزی فرو نمی آورد و فرشته خو نیست بلکه در این عالم زمینی آدم است و از آدمیت هم عصیان و سرکشی و آزادی را پیشه خود کرده است.

   « رندی یعنی پای بند نبودن به ارزش ها و عرف رفتار اجتماعی، سرکشی نسبت به راه و رسم همگانی، شکستن حدود شرع و عرف، خراباتی گری و می خوارگی و بی بند و باری.»  

کولی سیمین هم نمی خواهد به قواعد و الگوهای  پیش ساخته گردن نهد و از اسارت پذیری دوری می کند.کولی در این عالم غریب است.

      مطالعه تطبیقی  رند حافظ و کولی سیمین نشان از مشابهت هایی بین این دو سمبل دارد. در زیر  بعضی  نمونه های شباهت در تصویر پردازی این دو واژه ذکر می شود:

  1اگر رند نمونه ازلی مرد و آدم است. کولی هم نمونه ازلی زن و حوّاست. حافظ رند را همان آدم می داند که در روز ازل مهر گناهکاری بر پیشانی او زده شد.

 روز نخست چون دم رندی زدیم و عشق                   شرط آن بود که جز ره این شیوه نسپریم             

           

آدم پس از دست زدن به گناه و چیدن سیب، دیوانه وار دل به کشش عشق می سپارد و بار سفر می بندد و خود را آواره ی جهان می کند.جرم کولی هم چیدن سیب است. به همین خاطر عقل و شرع به مقابله او برخاسته اند و او را بر زمین افکنده اند :

تا حصار امن باغی     کولی از سفر رسیده/ کوله بار برگرفته      

خسته وار آرمیده /  از شکاف در به حسرت     

باغ را نگاه کرده/   بر بلور شاخسارش      

میوه های نور دیده / خسته خسته خسته ی راه        

دست را فراز کرده / تشنه تشنه تشنه ی نور       

سیب را ز شاخه چیده / شرع برگشاده طومار       

حکم این گناه خوانده / عقل برکشیده ساطور    

دست و سیب را بریده / کولی افتاده مدهوش      

میوه های نور خاموش: / هر یکی بریده دستی       

خون ازو فرو چکید  )بهبهانی،1384، 647(

 

  – 2حافظ خود رند است و بارها به این مطلب اشاره کرده است :

 حافظ و رند و نظربازم و می گویم فاش

  تا بدانی که به چندین هنر آراسته ام

حافظ چه شد ار عاشق و رندست و نظرباز

  بس طور عجب لازم ایام شباب است

    

 سیمین هم خودکولی است.کولی ضمیر پنهان شاعر است. آن زن آزاد درون است..سیمین نقش خود را در آیینه اینگونه می بیند : 

       کولی منم، آه! آری اینجا به جز من کسی نیست          تصویر کولی ست پیدا، رویم در آیینه تا هست

)بهبهانی، 1384،  640(

 

  – 3رند کیمیا گری می داند، در عین اینکه چهره ای گداصفتانه دارد :

                          غلام همت آن رند عافیت سوزم                         که درگداصفتی کیمیاگری داند

 

کولی سیمین هم طلسم و تعویذ  مشکل گشا دارد.

از رستنی بهر رستن، با کولیان بس دوا هست / کولی ! دعایی نداری؟

شاید گشاید طلسمی / با کولیان (دایه می گفت) تعویذ مشکل گشا هست. )بهبهانی، 1384،639(

 

  – 4صدای رند بلند است و آشکارا سخن می گوید. پرده پوشی و پنهان کاری کار رند نیست. او فاش می گوید و از سخن و گفته خود دلشاد است :

حافظ و رند و نظربازم و می گویم فاش  

تا بدانی که به چندین هنر آراسته ام

عاشق و رندم و میخواره به آواز بلند 

وین همه منصب از آن حور پری وش دارم

          

کولی هم اهل ترانه خوانی است و سرود کولی طلسم دیوان را می شکند :

  کولی! به حرمت بودن    باید ترانه بخوانی / شاید پیام حضوری      

تا گوش ها برسانی / دود تنوره ی دیوان   سوزانده چشم و گلو را / برکش ز وحشت این شب      

فریاد اگر بتوانی

  )بهبهانی، 1384،662(

 

  -  5رند در ظاهر گدا و راه نشین است و اهل جاه نیست :

            چون من گدای بی نشان  مشکل بود یاری چنان        سلطان کجا عیش نهان با رند بازاری کند

کولی هم غریب و آواره است و زندگی را با فروش سبد و حصیر می گذراند.

کولی آواره تنهاست     

با مه و زنگار، بی تو / خسته ز ابهام و اندوه      

مانده به ناچار، بی تو

  )بهبهانی، 1384، 645(

سال و ماهی شکیبا   

ترکه در ترکه می بافت / گاه گاهی، به سودا         

سوی بازار می شد

  )بهبهانی، 1384،641(

 

  – 6غزلسرای بزرگ شعر کلاسیک ایران حافظ شیرازی نغمه سرای سخن عشق و عاشقی بوده است. عشق برای حافظ معادل همه ی زندگی ست، و زنده ی عشق زنده ی حقیقی است.

               هر که در این حلقه نیست زنده به عشق             بر او نمرده به فتوای من نماز کنید

 

عشق مهم ترین دستاورد سیمین در طول سال های دراز شاعری ست. شاعری بی عشق نمی توان کرد و سیمین همیشه عاشق و ستایشگر عشق بوده است :

میان هر رگم از عشق جوی می جاری ست 

چنین که  مست  تو هستم،چه جای هشیاری ست

چو برق جستن و خندان به مرگ پیوستن       

جنون عشق چه زیباست، گرچه بیماری ست  

      

 )                    بهبهانی،1384، 419(

رند و کولی هر دو نمونه عاشقی اند. عشق جزء لایتجزای وجود رند و کولی است :

 

حافظ چه شد ار عاشق و رندست و نظرباز 

بس طور عجب لازم ایام شباب است

ناز پرورد تنعم نبرد راه به دوست

 عاشقی شیوه ی رندان بلا کش باشد

            

کولی آواره تنهاست       

با مه و زنگار بی تو / خسته ز ابهام و اندوه      

مانده به ناچار بی تو /...کولی اندوهگینت    

تیره تر از سایه و قهر / ساقه ی گیسوی نرمش     

بافته از پیچک عشق / مهرگیاهش ندارد هیچ خریدار، بی تو

)بهبهانی،1384، 645(

 

  – 7رند اهل خوشدلی و خوشباشی است. او می خواهد داد زندگی را بدهد و تا می تواند سهم خود را از او بستاند:

        نیست در بازار عالم خوشدلی ور زانکه هست     شیوه ی رندی و خوشباشی عیاران خوش است

 

کولی هم سرشار از زندگی است. با قدم های او دشت بیدار می شود و با زلال نگاهش شاهد سرشاری برکه هستیم. در هر رگ او شادی و هیجان و شور جاری است. کولی می رقصد و ترانه خوان لحظه های زیستن است :

با قدم های کولی       دشت بیدار می شد / با زلال نگاهش    

برکه سرشار می شد / لب ز هم باز می کرد    

کهکشان می درخشید / موی بر چهره می ریخت   

آسمان تار می شد / هر رگش جویباری     

گرم و پر جوش و جاری / جان بدان چهره می بود    

گر پدیدار می شد.)بهبهانی،1384، 641( 

 

  – 8اگر زاهد درمقابل رند است و مایه ی رنجش رند، قاضی و شحنه ومحتسب هم کولی را آزار می رسانند:

نوبت زهدفروشان گرانجان بگذشت

وقت رندی و طرب کردن رندان پیداست

زاهد ار رندی حافظ نکند فهم چه شد

دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند

        

کولی ! خزان جانت را       

عشقی شکفته می دارد / معنای این شگفتی را        

توجیه کن به تفسیری / زین شوخی و هوسناکی     

گر شحنه باخبر گردد / شمعی به هر سر انگشتت      

آتش زند به تعزیری / قاضی تو را سوی زندان      

گیسو بریده خواهد برد / پیچیده گرد هر ساقت          

هر بافه ای چو زنجیری

  )بهبهانی،1384، 655(

     و در شعری دیگر چون حلاج به حکم عاشقی سنگسار می شود. نماز عاشقی اشاره ای به شعر شفیعی و ماجرای حلاج دارد:

 تو درنماز عشق چه خواندی که سالهاست  

بالای دار رفتی و این شحنه های پیر      ا

ز مرده ات هنوز پرهیز می کنند  )شفیعی کدکنی،1376،276( 

سحر که حکم قاضی     

رود به سنگسارت /  نماز عاشقی را      

به خون دل وضو کن  

 )بهبهانی 384،659(

 

 آنچه که ذکر شد ویژگی های مشترک رند حافظ و کولی سیمین بود که بنظر می رسد هر دو از یک آبشخور سیراب شده اند. اما بررسی مطابقه ای کاربرد این دو واژه نشان می دهد که تقابل اصلی و اساسی رند در شعر حافظ با زاهد و زهد ریایی است. ریاکاران از هر قسم و از هر طبقه مورد حمله حافظ و رند او قرار می گیرند. ولی تقابل اساسی زن کولی در شعر سیمین با فرهنگ مردسالار و قاضیان و شحنه های محتسب گونه ای ست که زن را حقیر و پست و گناهکار دانسته و سهم و حصّه و بخش او را پایمال می کنند.

  در جملات زیر سیمین به طریق شکل گیری کولی واره ها اشاره می کند:

  1. « یکی از دوستانم هاشم جاوید شعری برای من فرستاد که مرا در آن شعر به کولی تشبیه کرده بود و شعر بسیار زیبایی بود. من فکر کردم که اگر واقعاً کولی باشم، یک کولی دوهزارساله ام که تمام رنج های دوران را که بر زن ایرانی تحمیل شده است، آزموده ام و در خود جمع کرده ام. و همین باعث شد که من کولی واره ها را بسازم. با اخلاص و صمیمیت، درون خودم را، یعنی درون زن ایرانی را آشکار بکند با همه اجبارهایش. با همه رهایی هایش، با همه صبوری هایش، با همه کم لطفی هایش... و خلاصه با همه تضادها و تناقض هایش ». (بهبهانی، نقل از عابدی،1379، 98)   

    آنچه در اینجا به آن توجه می شود بررسی ویژگی های کولی بعنوان یک زن در شعر سیمین است که این بار« من » «من زن »و « من زن ایرانی » در شعر وی نمادی کولی وار می یابد و آیینه ی تمام نمای تصویر وی در درازنای تاریخ می شود. در این بحث واژه کولی

  1.  « آیینه اسارت زن ایرانی در شرایط هموار و ناهموار تاریخی است. زنی که طغیان می کند تا خود را بیابد. با روابط نادرست بستیزد تا نقش نام و نوای خود را بر سکه زمان خویش بنشاند و از پوسته ی تنگ سرنوشت تاریخی اش به در آید. (مجابی، 1366، 64) « تولد ی دیگر » فروغ فرخزاد، اگر به درستی تولد شخصیت و ادراک و بینش جدید زن ایرانی در عرصه ی فرهنگی و ادب بود، دشت ارژن – به رغم تفاوت ظاهری از نظر قالب – رشد مستمر و طبیعی آن ذهنیت و راستا و ابعاد تکاملش را اعلام می کند.سرشت عاطفی و ذات حسی زن مرگ ستیز است و شریف ترین و خستگی ناپذیرترین مدافع زندگی. دشت ارژن آوردگاهی است که در آن شخصیت غبارآلود زن، تیغ بر کف، به مصاف هیولای مرگ آمده است، تا از زندگی و آنچه با انگاره ی خرد و عاطفت روا می داند، صادقانه دفاع کند. او سازنده و پردازنده زندگی و حامی زندگی ست.»(کسیلا نقل از دهباشی، 1383، 73)

  ” کولی واره ها هر چند به گفته خود او « واسطه ای برای پیوند خود و آن من سالیان پیش است »، اما در مجموع تصویری از همه زنان ایرانی است. زنانی آگاه، سخت کوش و مهرورز که درتار و پود جامعه ای مردمدار، جامعه ای که همواره کوشیده تا ابتدا او را در جنسیتش بشناسد، اغواگرش بخواند و سپس سرکوبش کند، گرفتار آمده است.  در شعر سیمین کولی نمادی از او می شود.در کولی واره ها وی تحلیلی از زوایای احساسات و زندگی و روح زن به دست می دهد. بهبهانی از تصویر کولی برای بازاندیشی و بازخوانی مفاهیم زنانگی استفاده  درخشانی می کند.

در افکار عمومی ایرانیان هاله ای غنی از معانی آشکار و نهفته و ضد و نقیض گرد مفهوم کولی فرا آمده است. در اشعار بهبهانی، کولی که همواره زن است، هویتی جالب و بحث انگیز می یابد.کولی یک نماد است، از طرفی نماد  دربدری ها و آوارگی های زن ایرانی می شود. آشیانه ای از خود ندارد. پیوسته در سرگردانی است.خانه بدوش است. به گفته خود بهبهانی:

  1. « مردسالاری در کشورم دیرینه است. زنان شاهنامه را بنگرید. هر کجا حدیثی از زن است حدیثی سراپا درد است : حدیث تهمینه ای، منیژه ای، فرنگیسی و کتایونی. و آن جا که گردآفریدی است، تن در جامه و گیسو در کلاه خود مردان نهان می دارد، و آنگاه که سیمای زنانه اش می درخشد از شرم می گریزد. و آنجا که پوراندخت و آذرمیدختی بر تخت می نشیند، آنگاه است که مردی نمانده است و در ناگریزی و ناچاری، وجودشان غنیمتی است بازیافته به اکراه. پس کولی «من » است، زن است، روح تاریخ این وطن است. با این همه، من به قصد چنین انتخابی نکردم. «کولی» خود آمد و من در به رویش گشودم.»(بهبهانی، نقل از دهباشی، همان، 197) 

    کولی از طرف دیگر نماد شجاعت و جسارت زن ایرانی است. سیمین با آوردن کولی در عرصه شعر امروز ایران، زنی در شعر پارسی می آفریند که فعال است و با جسارت و شجاعت می تواند فریاد بزند، جار بزند و حقوق تضییع شده خود را مطالبه  کند. این زن، این زن کولی می تواند نمونه باشد. نمونه زن ایرانی که در آستانه هزاره ای نو می ایستد و تازگی و تجدد را در اعماق ریشه های فرهنگی جست و جو می کند. سیمین کولی را از بیابان ها می خواند و او را ترانه هستی می آموزد.بی باکی و راه نشینی کولی را با حقوق بشری جمع می بندد و طرحی نو در می افکند. کولی مبارز است. با فریاد خود قصد دارد تا دیوان و دنیای ایشان را در هم ریزد. ذهنیت کولی وار بدیلی است که  می تواند زن را به جهان تازه ای هدایت کند. کولی از تجربه مردمی سخن می گوید که بیرون از کدهای اجتماعی و روش های فکری و رفتار قراردادی زندگی می کنند. کولی در زندگی واقعی اقلیتی است که موقعیتش به صورت های مختلف مورد تهدید قرار می گیرد. کولی سکون را نمی پذیرد. درحرکت دائمی است... این ذهنیت از میان تجارب قابل بیان عبور می کند... ذهنیت کولی وار با هر گونه توقف مخالف است. کولی، مرزها را در هم می ریزد و به عبور خود ادامه می دهد.(تمیزی، 2001، 44- 45)

کولی زنی است که مستقل است. در سفر و حضر بر پای خود می ایستد و نیاز به هیچکس ندارد. سبد می بافد و گاه به بازار می رود تا آن را بفروشد. سوار  اسب می شود و کوه ها و دشت ها را در زیر پای اسب خود حس  می کند. اهل مبارزه است و نابکاران را به پیکار می خواند. سرشار از حیات و زندگی است.(کولی واره 2)

  کولی طبیب است و درمان گر درد ها.او همیشه با خود مهرگیاه و مهره ی مار دارد. داروی او عشق است. او زن  است که عشق مهم ترین پیام اوست. (کولی واره4)

    کولی نماد نخستین زن و حواست. در جست و جوی نور بر شاخسار درخت است. سیب می چیند. محبّت و عشق را جمع می کند، اما به همین گناه مطرود ازلی و ابدی شرع و عقل است. (کولی واره 5)

   کولی معترض است. معترض به آنچه قانون برای او می نویسد.کولی  داستان آفرینش را به یاد می آورد. آنگاه که او و آدم دو ساقه ی یکسان ریواس بودند. گویی که یک تن بودند. و حالا حصّه او از سیب چند یک آدم است. کولی سراپا خشم است. و چون کاجی پر سوزن آماده مبارزه. (کولی واره 7)

   کولی در بند نمی افتد و حصار را نمی پذیرد. کولی در این دیار غریب است و ماندنش را قرار نیست.(کولی واره 8)

   کولی منتظر است. منتظر آن که می آید و شادی ها را قسمت می کند. منتظر کسی که مثل هیچکس نیست. (کولی واره 11)

اما درجای دیگر معلوم می شود که آنکه می آید کسی جز تو نیست. خویشتن خویش. وجدان درون. (کولی واره 15)

 

بغضی فشرده می کشدت       

فریاد کن هوار بزن / عشق است جمله هستی تو     

جانت به نقد اوست گرو / انکار خویشتن چه کنی ؟       

بر شو به بام و جار بزن(بهبهانی،1384، 502)   

 

 « بهبهانی از تصویر کولی برای بازاندیشی و بازخوانی مفاهیم زنانگی استفاده درخشانی می کند. او قدرت و نه غرشمالی کولی را، استقلال و نه آوارگیش را، تظلّم و نه دادو بیدادش  را بر می کشد و تصویری نا آشنا از این چهره آشنا ارائه می دهد. تحرک و مرز پیمایی های کولی در اشعار بهبهانی حرمت بودن است و لازمه زندگی، نه نشانه ی بی حیایی و به اصطلاح کولی گری. در حقیقت پرواز و بی مرزی، تحول و تحرک، برای زن و مرد، جان و لبّ کلام بهبهانی است. » (ابومحبوب، 1382، 67)

  کولی! به حرمت بودن   

باید ترانه بخوانی / شاید پیام حضوری      

 تا گوش ها برسانی / دود تنوره ی دیوان  

سوزانده چشم و گلو را / برکش ز وحشت این شب      

فریاد اگر بتوانی /     کولی ! به شوق رهایی     

پایی بکوب و به ضربش / بفرست پیک و پیامی       

تا پاسخی بستانی / بر هستی تو دلیلی        

باید ضمیر جهان را :/  نعلی بسای به سنگی      

تا آتشی بجهانی 

[ چهارشنبه ٢٤ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٦:۳٧ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

کشکول ملا صادقی

قرآن مجید 114 سوره ، 6234 آیه ، 76440 کلمه ، و 332322 حرف دارد.

شیخ بهائى تعداد حروف تهجى قرآن را به این ترتیب ذکر مى کند:

الف -> 40792   ________   باء -> 1140

تاء -> 1299   ________   ثاء -> 1291

جیم -> 3293   ________   حاء -> 1179

خاء -> 2419   ________   دال -> 4398

ذال -> 4840   ________   راء -> 10903

زاء -> 9583   ________   سین -> 4591

شین -> 25133   ________   صاد -> 1282

ضاد -> 1200   ________   طاء -> 840

ظاء -> 9320   ________   عین -> 1020

غین -> 7499   ________   فاء -> 2500

قاف -> 5240   ________   کاف -> 22000

لام -> 14591   ________   میم -> 20560

نون -> 2036   ________   واو -> 13700

هاء -> 700   ________   یاء -> 502

 

 

سؤ ال : آن کدام زنى است که در یک روز از سه شوهر سه مهریه گرفته ، و در پایان روز بى شوهر است ؟

جواب : زنى باردار که از شوهرش طلاق گرفته و پس از ساعتى وضع حمل کند، مهرش را به طور کامل دریافت نماید، و عده اش با وضع حمل تمام است . پس به نکاح شوهر دوم در آید و قبل از عروسى طلاق بگیرد و نصف مهرش را اخذ کند، و غیر مدخول بها عده ندارد. آنگاه شوهر سوم پس از عروسى بمیرد و زن مهرش را بگیرد(8)

از امیرمؤ منان على علیه السلام پرسیدند: مراد از آیه شریفه (2):

یَومَ یَفِرُّ المَرءُ مِن اَخیهِ وَ اُمِّهِ وَ اَبیهِ وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنیهِ چه کسانى هستند؟

حضرت فرمود: کسى که در فرداى قیامت از برادرش فرار مى کندقابیل است که از هابیل مى گریزد.

کسى که از مادرش مى گریزد موسى است .(3)

کسى که از پدرش (4) مى گریزد ابراهیم است .

کسى که از همسرش فرار مى کند لوط است .

کسى که از پسرش مى گریزد نوح (5) است .

البته این به عنوان بیان یکى از مصادیق است و مفهوم آیه اختصاص به این مورد ندارد.

 

یکصد فرق بین احکام مردان و زنان

جابربن یزید جعفى مى گوید: از امام باقر علیه السلام شنیدم که فرمود:(16).

1 و 2 - بلند اذان و اقامه گفتن بر زنان در حضور اجنبى جایز نیست .

3 و 4 - رفتن زنان به نماز جمعه و جماعت مکروه است .

5 و 6 - عیادت مریض و تشییع جنازه بر زنان استحباب ندارد، ولى بر مردان مستحب مؤ کداست .

7 و 8 - بلند گفتن تلبیه در حین محرم شدن ، و هروله و دویدن در سعى بین صفا و مروه بر زنان لازم نیست .

9 و 10 - بوسیدن حجرالاسود یا دست کشیدن بر آن ، و داخل خانه کعبه شدن براى زنان استحباب ندارد.

11 - حلق و سر تراشیدن براى محل شدن زنان لازم نیست ، بلکه باید مقدارى از موى سر را بچینند.(17)

12- زن نباید عهده دار منصب قضا باشد.

13- زن نمى تواند متصدى امرى از امور حکومتى شود که نیاز به اعمال قدرت دارد.

14- زن در امور نظامى نباید طرف مشورت قرار بگیرد.

15- مباشرت در قربانى حج بر زن لازم نیست مگر در حال اضطرار.

16- زن در وضوء از باطن ذراع آغاز به شستن مى کند و مرد از ظاهر ذراع .

17- مسح سر از زیر چادر، مقنعه یا روسرى جایز است .

18- زن مستحب است در حال قیام نماز ، دو پا را به هم بچسباند، در حالى که براى مرد استحباب دارد پاها را از سه انگشت تا یک وجب فاصله دهد.

19- مستحب است مرد در حال قیام نماز دستهایش را پایئن بیاورد، و زن بازوانش را به سینه بچسباند.

20- مستحب است زن در حال رکوع دستش را روى ران خود قرار دهد، و مرد باید دستش را روى زانویش قرار دهد.

21 - مستحب است زن هنگام سجده رفتن ابتداء بنشیند و بعد سجده کند.

22 - همچنین هنگام سر بر داشتن از سجده ابتدا بنشیند، و سپس برخیزد.

23 - مستحب است در حال سجده زنها آرنجها و شکم را بر زمین بگذارند و اعضاء بدن را به یکدیگر بچسبانند. ولى در مردها مستحب است آرنجها و شکم را به زمین نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگاه دارند.

24 - هنگام تشهد مستحب است زنان دو پاى خود را بلند کنند و رانهاى خود را بهم بچسبانند.

25 - هنگام گفتن تسبیحات اربعه مستحب است انگشتان را بهم بچسبانند.

26 - هر گاه زن بخواهد با خداى خویش راز و نیاز کند، بهتر است دو رکعت نماز بجاى آورد. سپس با سر برهنه دعا کند. البته در صورتى که مشرف نباشد. خداوند دعاى او را اجابت ، و حاجت او را بر طرف فرماید، و او را ماءیوس و نا امید نگرداند.

27 - غسل جمعه براى زن در سفر مکروه ، و براى مرد مستحب است .

28 - گواهى زنان در مورد اجراء حدود پذیرفته نمى شود.

29 - گواهى زنان در طلاق مسموع نیست .

30 - گواهى زنان در آنچه نگاه کردن مرد به آن جایز نیست پذیرفته مى شود.

31 - شهادت زن در رؤ یت هلال و اثبات اول ماه قابل قبول نمى باشد.

32 - زنان نباید از وسط معابر عمومى و اماکن شلوغ و پررفت وآمد حرکت کنند، بلکه باید آهسته از مسیرهائى که نه خیلى خلوت باشد و نه خیلى شلوغ عبور نمایند.

33 - شایسته نیست زنان در اطاقهاى فوقانى و مکانهائى که در منظر اجنبى باشد بنشینند و سکونت کنند.

34 - آموختن علوم و فنون که مستلزم اختلاط با مردان اجنبى بدون رعایت حدود شرعى باشد جایز نیست .

35 - فراگرفتن ریسندگى و بافندگى براى زنان مستحب است .

36 - آموختن سوره نور براى زنان ثواب فراوان دارد.

37 - آموختن سوره یوسف براى زنان کراهت ، و براى مردان استحباب دارد.

38 - اگر زنى مرتد شود و از اسلام برگردد، حاکم او را توبه مى دهد. اگر توبه کرد، او را رها مى کنند. و اگر توبه نکرد، محکوم به حبس ابد با اعمال شاقه مى شود و او را در زندان به کارهاى سخت وامى دارند و از خوردن و آشامیدن منع مى کنند جز مقدارى که جان او حفظ شود. و باید خوراک نا مطبوع و بد مزه به او بخورانند و لباس زبر و خشن به او بپوشانند. وقت صلوة او را بزنند تا نماز بخواند، و هنگام روزه او را بزنند تا روزه بگیرد.ولى حکم مرد مرتد قتل است .

39 - از زنان کافر جزیه گرفته نمى شود، ولى از مردانشان جزیه مى گیرند.

40 - هر گاه زمان زاییدن فرا رسد، لازم است هر کس در اطاق زایمان باشد بیرون رود تا کسى ناظر عورت زن و کیفیت زاییدن نباشد.

41 - حضور حائض و زن جنب هنگام تلقین میت شایسته نیست .

42 - بر حائض یا جنب جایز نیست میت را داخل قبر قرار دهد.

43 - هر گاه زنى از جائى برخاست ، براى مرد جایز نیست بلافاصله در آنجا بنشیند، و نشستن مرد درآنجا مادامى که سرد نشده کراهت دارد.

44 - جهاد بر زنان واجب نیست و جهاد زنان خوب شوهردارى است .

45 - حق شوهر بر زن از بزرگترین حقوق است .

46 - هر گاه زنى بمیرد سزاوارتر از همه براى خواندن نماز میت ، شوهر اوست .

47 - زن مسلمان نباید در حضور زنان یهودى و نصرانى برهنه شود، زیرا آنان زیبائیهاى او را براى شوهران خود توصیف مى کنند و موجب مفسده مى شود.

48 - استعمال بوى خوش براى زن هنگام خروج از منزل جایز نیست .

49 - جایز نیست زنان خود را از حیث آرایش سر و صورت و پوشاک و غیره ، شبیه مردان بسازند. زیرا رسول خدا مردانى را که خود را به زنان ، و زنانى را که خود را به مردان شبیه سازند، لعن فرموده است .

50 - مکروه است زن خود را معطل کند و بدون شوهر باقى بماند.

51 - شایسته نیست ناخنهاى زن سفید دیده شود، هرچند با کمى حنا آن را رنگین سازد.

52 - روا نیست دستانش را در حال حیض خضاب کند، زیرا بیم تسلط شیطان بر او مى رود به طورى که او را به سوى ارتکاب گناه سوق دهد.

53 - هر گاه زن در حال نماز نیازى داشته باشد باید دستهاى خود را بهم زند، ولى مرد باید با سر و دست اشاره کند و بلند تسبیح بگوید.

54 - براى زن جایز نیست بدون چادر و پوشش کامل نماز بخواند، مگر کنیز باشد. یعنى زن باید تمام بدن جزگردى صورت ، و دست و پا، تا مچ را بپوشاند، ولى در مرد ستر عورتین کافى است .

55 - پوشیدن لباس ابریشمى و حریر و زربافت براى زن در نماز و غیر نماز و احرام جایز، ولى بر مردان حرام است .

56 - بدست کردن انگشترى طلا و آویختن زیورآلات حتى در نماز براى زن جایز است ، ولى بر مردان حرام و موجب بطلان نماز مى باشد.

57 - زن بدون جلب رضایت شوهر نمى تواند مالش را به مصرف برساند.

58 - زن بدون اجازه شوهر حق ندارد روزه مستحبى بگیرد.

59 - دست دادن زن با مرد اجنبى حرام است ، مگر از پشت پارچه و جامه .

60 - بیعت زنان از پشت لباس آنان است .

61 - زن بدون اذن شوهر جایز نیست به حج مستحبى برود.

62 - استحمام زنان در بیرون منزل کراهت دارد.

63 - سوار شدن زنان بر زین اسب ، دوچرخه و موتور سیکلت کراهت دارد.

64 - ارث زن نصف ارث مرد است .

65 - دیه نفس زن نصف دیه مرد است .

66 - دیه زن در جراحات بادیه مرد مساوى است تا اینکه به یک سوم دیه کامل برسد و بیش از آن دیه جراحت در مرد بالامى رود و در زن پائین مى آید.

67 - هر گاه زنى بخواهد به تنهائى به امام جماعت اقتدا کند باید پشت سر امام بایستد، ولى اگر ماءموم مرد باشد باید قدرى عقب تر در طرف راست امام بایستد.

68 - اگر زنى فوت کند کسى که بر او نماز میت مى خواند باید در مقابل سینه او بایستد و اگر متوفى مرد باشد مصلى باید مقابل وسط بدن او بایستد.

69 - در هنگام به خاک سپردن میت ، زن را از پهنا، و مرد را از طرف سر باید درقبر گذاشت .

70 - هیچ شفاعتى براى زن نزد پروردگار بهتر از رضایت شوهر نیست .

تذکر: غیر از آنچه در خصال صدوق آمده ، وجوه افتراق دیگرى را نیز مى توان ذکر نمود.

71 - در نماز جماعت ، اقتداء زن به مرد جایز، ولى اقتداء مرد به زن جایز نیست .

72 - شرط صحت جماعت در مرد عدم حائل بین او و ماءمومین یا امام است ، در حالى که وجود حائل بین ماءمومین زن یا بین زن با امام مانع صحت نیست .

73 - هر گاه پس از عقد و عروسى ، شوهر دیوانه شود، همسر حق فسخ نکاح دارد، ولى اگر زن دیوانه شد، شوهر حق فسخ ندارد.

74 - تکمیل تعداد لازم براى نماز جمعه باید مرد باشد و نمازگزار زن در تحقق شرائط کافى نیست .

75 - مرد نمى تواند خمس و زکات خود را به همسر خود بدهد، ولى زن مى تواند خمس و زکات خود را به شوهرش بدهد.

76 - قضاءنماز و روزه واجب فوت شده پدر بر ولى میت و پسر ارشد خانواده واجب است بخلاف مادر.

77 - زنان باید همیشه از منتهى الیه طرف راست ، و مردان از وسط معابر عبور نمایند.

78 - پوشیدن لباس دوخته در حال احرام براى زن جایز، و براى مرد حرام است .

79 - پوشاندن سر در حال احرام بر مرد حرام ، و بر زن لازم است .

80 - پوشاندن صورت در حال احرام بر مرد جایز، و بر زن حرام است .

81 - کوچ زن از مشعر به منى پیش از طلوع آفتاب جایز است ، ولى براى مرد جایز نیست .

82 - انعقاد نذر زن متوقف بر اذن شوهر است .

83 - ربا میان پدر و فرزند جایز است ، ولى بین مادر و فرزند جایز نیست .

84 - بلوغ پسر اِتمام پانزده سال قمرى ، و بلوغ دختر اکمال نه سال قمرى است .

85- در ازدواج دختر، اذن ولى (پدر یا جد پدرى ) شرط است به خلاف پسر، و اذن مادر کافى نیست .

86- ازدواج مرد مسلمان با اهل کتاب به صورت موقت جایز است ، ولى ازدواج زن مسلمان با آنها جایز نمى باشد.

87 - حق حضانت در پسر تا دو سالگى ، و در دختر تا هفت سالگى ، با مادر است .

88- اختیار طلاق بالاصالة بامرد است و زن حقى در امر طلاق ندارد مگر تحت شرائط خاص که ضمن عقد لازم ذکر شود.

89- اگر مرد زنش را طلاق دهد بلافاصله مى تواند همسر دیگر اختیار کند. به خلاف زن که باید عده نگاه دارد.

90- هرگاه مردى در مرض موت با زنى ازدواج کند و قبل از عروسى بمیرد، عقد نکاح باطل مى شود، بر خلاف زن که اگر در مرض ‍ موت ، شوهر اختیار کرد و از دنیا رفت ، نکاح به قوت خود باقى است .

91- اگر مرد در حال مرض ، همسرش را طلاق دهد و با همان بیمارى پیش از گذشت یکسال بمیرد، زن از او ارث مى برد، ولى اگر زن پس از عده بمیرد، مرد از او ارث نمى برد.

92- شوهر از تمام اموال زوجه ارث مى برد، ولى زن از زمین ارث ندارد.

93- سه خصلت : کبر، بخل و ترس در مرد مذموم ، و در زن ممدوح است .

94- صحت طلاق متوقف است بر استماع دو مرد عادل ، و استماع زن در صحت آن اعتبار ندارد.

95- پدر مى تواند فرزند صغیر خود را در صورت مصلحت به نکاح دیگرى در آورد، ولى مادر بر نکاح فرزند ولایت ندارد.

96- نفقه زوجه و اولاد بر عهده شوهر است . و زن در تاءمین هزینه زندگى از نظر شرع مسئولیتى ندارد.

97- براى اثبات دعاوى مالى شهادت دو زن به جاى یک مرد بشمار مى آید.

98- کندن مو و خراشیدن صورت در مصیبت براى مرد کفاره ندارد، ولى در زن کفاره دارد.

99- مرد مى تواند بیش از یک زن داشته باشد، ولى زن بیش از یک شوهر نمى تواند اختیار کند.

100- اگر زن بمیرد شوهر در صورت وجود اولاد، ربع مال ، و در صورت عدم اولاد، نصف مال زن را ارث مى برد. ولى اگر مرد بمیرد همسرش در صورت وجود اولاد یک هشتم ، و در صورت عدم اولاد یک چهارم مال شوهر را ارث مى برد.

معناى حروف الفباء

شیخ صدوق نقل مى کند: (27) شخصى خدمت پیامبر آمد در حالى که امیرالمؤ منین در محضر پیامبر بود. از پیامبر پرسید: حروف تهجى را چه فایده اى است ؟

پیامبر به امیرالمؤ منین فرمودند جواب او را بدهد.

امام على علیه السلام پاسخ داد: هیچ حرفى نیست مگر اینکه نشانه اى از اسماء الهى است . آنگاه به بیان هر یک از حروف الفباء پرداخت که بر کدامیک از اسماء الهى دلالت دارد.

ا - اللّه الذى لااله الا هو الحى القیوم .

ب - باق بعد فناء خلقه .

ت - تواب یقبل التوبة عن عباده .

ث - الثابت الکائن یثبت اللّه الذین آمنوا بالقول الثابت .

ج - جل ثناؤ ه و تقدست اسماؤ ه .

ح - حق حى حلیم .

خ - خبیر بمایفعله العباد.

د - دیان یوم الدین .

ذ - ذوالجلال والاکرام .

ر - رؤ ف بالعباد.

ز - زین المعبودین .

س - سمیع بصیر.

ش - شاکر لعباده المؤ منین .

ص - صادق فى وعده و وعیده .

ض - ضار نافع .

ط - طاهر مطهر.

ظ - ظاهر مظهر لا یاته.

ع - عالم بعباده .

غ - غیاث المستغیثین .

ف - فالق الحب و النوى .

ق - قادر على جمیع خلقه .

ک - الکافى الذى لم یکن له کفوا احد، لم یلد و لم یولد.

ل - لطیف لعباده .

م - مالک الملک .

ن - نور السموات و الارض من نور عرشه .

و - واحد صمد، لم یلد و لم یولد.

ه - هاد لخلقه .

ى - یداللّه باسطة على خلقه .

امیرالمومنین حروف تهجى را به گونه اى دیگر نیز تفسیر نموده است .(28)

 

 

تفسیر حروف ابجد

عثمان بن عفان از پیامبر اکرم پرسید: تفسیر حروف ابجد چیست ؟

پیامبر فرمود: (29) تفسیر ابجد را بیاموزید، زیرا در آن نکات عجیبى است . واى بر عالمى که پیوسته با این حروف سر و کار دارد، و تفسیر آنها را نداند. سپس آنها را به این ترتیب تفسیر نمود:

الف - آلاء اللّه ، حرف من اسمائه الف نشانه نعمتهاى الهى و حرفى از نامهاى الهى است .

ب - بهجة اللّه باء اشاره به بهجت خداوند دارد.

ج - جنة اللّه و جمال اللّه و جلال اللّه جیم نشانه جنان و جمال و جلال است .

د - دین اللّه ، دال اشاره به دین خدا یا جزاء الهى است .

ه - ‍ هاویة فویل لمن هوى فى النار هاء نشانه جهنم است ، واى بر کسى که در آتش دوزخ بیفتد.

و - ویل لاهل النار، واى بر حال اهل دوزخ .

ز - زاویة اللّه فى النار یعنى زوایاى جهنم .

ح - حطوط الخطایا عن المستغفرین فى لیلة القدر و مانزل به جبرئیل مع الملئکة الى مطلع الفجر

حاء نشانه ریزش گناهان توبه کنندکان در شب قدر است ، همان شبى که جبرئیل با فرشتگان تا سپیده دم بر زمین فرود مى آیند.

ط - طوبى لهم و حسن مآب

درخت طوبى از آن استغفار کنندگان است و سر انجام خوشى دارند. طوبى درختى است در بهشت که شاخه هاى آن از پشت دیوار باغ بهشت پیدا است و میوه فراوان دارد.

ى - یداللّه فوق خلقه سبحانه و تعالى عما یشرکون یا اشاره به قدرت برتر خداوند است .

ک - کلام اللّه لا تبدیل لکلمات اللّه و لن تجد من دونه ملتحدا

کاف اشاره به کلام خدا است . که در کلمات او تبدیل و تغییرى نیست ، و پناهى ، جز او نمى یابى .

ل - المام اهل الجنة بینهم فى الزیارة و التحیة و السلام و تلاوم اهل النار فیما بینهم

لام اشاره است به دید و بازدیدهاى اهل بهشت از یکدیگر و سرزنش دوزخیان بر همدیگر.

م - ملک اللّه الذى لا یزول و دوام اللّه الذى لایفنى

میم نشانه بقاء و دوام سلطنت الهى است .

ن - والنون و القلم و ما یسطرون ، فالقلم قلم من نور و کتاب من نور فى لوح محفوظ یشهده المقربون و کفى بالله شهیدا

نون اشاره است به نون و قلم و آنچه مى نگارند، قلم قلمى از نور است و کتاب نیز کتاب نور است که در لوحى محفوظ است و فرشتگان مقرب درگاه الهى نزد آن شاهد و حاضرند، و گواهى و شهادت خداوند به تنهائى کافى است .

سعفص وقرشت مانند ابجد، هوز، حطى ، کلمن تمام حروف آن بیان نشده است .

حضرت طبق روایت فرمود:

اماسعفص فالصاد صاع بصاع یعنى الجزاء بالجزاء کماتدین تدان ، ان اللّه لا یرید ظلما للعباد.

صاد - اشاره به اینستکه پاداش در مقابل پاداش است . هر طور تو با دیگران معامله کنى و پاداش آنان را بدهى ، خداوند هم همانطور با تو معامله مى کند و پاداش مى دهد. خداوند به بندگان ستم نخواهد کرد.

و اما قرشت یعنى قرشهم فحشرهم و نشرهم الى یوم القیامة فقضى بینهم بالحق و هم لایظلمون .

قرشت اشاره به آنست که خداوند مردم را پس از مرگ زنده ، و همه را جمع مى کند و به حساب آنان رسیدگى ، و به حق و عدالت بین آنها قضاوت مى شود، و آنان مورد ظلم و ستم واقع نخواهند شد.

 

 

 

نسب پیامبر خاتم تا حضرت آدم

محمد بن عبداللّه بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصى بن کلاب بن مرة بن کعب بن لوى بن غالب بن فهر بن مالک بن نضر بن کنانه بن خزیمة بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بن اود بن یسع بن سلامان بن نبت بن حمل بن قیدار بن اسمعیل بن ابراهیم بن تارخ بن تاحور بن شاروح بن اورغو (هود نبى ) بن فالغ بن عامر بن شالح بن ارفحشد بن سام بن نوح بن مالک بن متوشلح بن اخنوخ (ادریس نبى ) بن بارض بن مهلائیل بن قینان بن انوش بن شیث بن آدم صلوات اللّه علیهم اجمعین .(36)

ابن عباس روایت مى کند رسول خدا فرمود: هر گاه نسب من به عدنان رسید توقف کنید و بالاتر نروید. شاید این فرمایش بدان جهت باشد که تا جد بیستم قطعى و مورد اتفاق مورخین است ، ولى از آن به بعد مورد اختلاف مى باشد. روى عن النبى صلى الله علیه و آله : قال اذا بلغ نسبى الى عدنان فاءمسکوا(37)

 

معماى ریاضى

س : مخرج مشترک کسرهاى نه گانه چیست ؟ یعنى کوچکترین عددى که بر اعداد یک تا ده قابل قسمت باشد و خارج قسمت عدد صحیح باشد کدام است ؟

ج : حاصل ضرب تعداد ماههاى سال در روزهاى ماه ، در روزهاى هفته .

2520= 12*30*7

نصف 1260، ثلث 840، ربع = 630، خمس = 504، سدس = 420

سبع 360، ثمن = 315، تسع = 280 و عشر = 252 مى شود.

 

 

 

معماى قیاسى

س : چند کلمه دو حرفى از ترکیب حروف الفباء عربى (28 حرف ) بدون تکرار حرف در کلمه بدست مى آید ؟.

ج :756= 27 * 28

س : چند کلمه سه حرفى بدست مى آید؟

ج : 65619= 26 * 756 = 26 * (27 * 28)

س : چند کلمه چهار حرفى ؟.

ج : 400491= 25 * (26 * 27 * 28)

س : چند کلمه پنج حرفى ؟

ج :60079311= 24 * (25 * 26 * 27 * 28)

به همین قیاس مى توان کلمات شش حرفى و بیشتر را نیز محابسه نمود.

 

 

معماى یک زن و مرد (52)

امام جواد علیه السلام از یحیى بن اکثم ، قاضى القضات ماءمون که ماءمور مناظره با امام بود، پرسید: کدام زن در طول یک شبانه روز بر مرد و احد، پنج مرتبه حرام ، و پنج مرتبه حلال مى شود؟ سبب حرمت و حلیت او چیست ؟

یحیى بن اکثم از جواب سؤ ال عاجز ماند، تقاضا کرد: امام پاسخ را بفرمایند.

حضرت فرمود: آن زنى است که :

1 - اول صبح کنیز شخصى است و نظر مرد اجنبى به کنیز دیگرى حرام است .

2 - وسط روز این مرد، زن کنیز را از صاحبش مى خرد. در نتیجه زن بر این مرد که مولاى اوست به ملک یمین حلال مى شود.

3 - هنگام ظهر مرد، کنیز خود را آزاد مى کند.بنا براین زن بر او حرام مى شود.

4 - عصر: مرد با آن زن آزاد شده ازدواج مى کند و زن بر مرد حلال مى شود.

5 - هنگام مغرب با همسر خود ظهار(53) مى کند، وبار دیگر زن بر او حرام مى گردد.

6 - هنگام عشاء کفاره ظهار را مى دهد، و در نتیجه مجدداً بر او حلال مى شود.

7 - نیمه شب مرد زن خود را طلاق رجعى مى دهد، و زن بر مرد حرام مى شود.

8 - هنگام طلوع فجر رجوع مى کند و زن بر مرد حلال مى گردد.

9 - سپس زن مرتد مى شود و بر شوهر خود حرام مى گردد.

10 - در طلوع شمس توبه مى کند و بر شوهر خود حلال مى شود.

 

 

 

عمر و مدفن پیامبران

از میان 124000 پیامبر، اسامى 25 نفر در قرآن کریم ذکر شده است .

 نام        ولادت    مدت عمر            مدفن

1- حضرت آدم      بعدازهبوط آدم       930 سال           نجف یا مسجد خیف در منى

2- حضرت ادریس 830    365 سال           عروج به آسمان

3- حضرت نوح    1642   1400 سال         نجف

4- حضرت هود    2648  460 سال           وادى السلام در نجف

5- حضرت صالح  2973  136 سال            وادى السلام در نجف

6- حضرت ابراهیم            3323  180 سال            الخلیل در نزدیکى بیت المقدس

7- حضرت اسماعیل           3418   135 سال            حجراسماعیل در مسجدالحرام

8- حضرت اسحق  3423  180 سال            الخلیل در فلسطین

9- حضرت لوط    3422  80 سال الخلیل در فلسطین

10- حضرت یعقوب           3483  147 سال            الخلیل

11- حضرت یوسف           

556     120 سال            الخلیل

12- حضرت ایوب 3642  226 سال           حله

13- حضرت شعیب            3616   220 سال           بیت المقدس

14- حضرت موسى            3748  120 سال            وادى تیه 6 فرسخى بیت المقدس

15- حضرت هارون           3745  123 سال            وادى تیه 6 فرسخى بیت المقدس

16- حضرت داود  4333  100 سال           بیت المقدس

17- حضرت سلیمان           4391   71253 سال       بیت المقدس

18- حضرت الیاس 4506              عروج

19- حضرت الیسع 4529  75 سال  دمشق

20- حضرت یونس           4728              شرق دجله در مقابل شهر موصل

21- حضرت ذوالکفل          4830  75 سال  نزدیک کوفه ، روم ، شام درنزدیکى کوفه کنارشط فرات

22- حضرت زکریا           5500  160 سال            بیت المقدس شهر حلب

23- حضرت یحیى            5585  30 سال مسجد جامع دمشق بیروت

24- حضرت عیسى           5585  33 سال عروج به آسمان

25- حضرت محمد   6163   63 سال مدینه منوره

نام هفده نفر از انبیاء در آیات 84، 85 و 86 سوره انعام ذکر شده است :

وَ وَهَبنا لَهُ إِسحقَ وَ یَعقُوبَ کُلا هَدَینا وَ نُوحا هَدَینا مِن قَبلُ وَ مِن ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیمنَ وَ اءَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسى وَ هرُونَ وَ کَذلِکَ نَجزى المُحسِنینَ * وَزَکَرِیا وَ یَحیى وَ عیسى وَ إِلیاسَ کُلُّ مِنَ الصالِحینَ * وَ إِسمعیلَ وَ الیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطا وَ کُلا فَضَّلنا عَلَى العالَمینَ.

 

 

 

پنج روز

1 روز مفقود: دیروز است که از دست رفته و دیگر باز نخواهد گشت .

2 روز مشهود: امروز است که باید آنرا غنیمت شمرد تا به رایگان از دست نرود.

3 روز مورود: فردا است که معلوم نیست عمر باقى باشد و آنرا درک کند.

4 روز موعود: آخرین روز زندگى دنیا است که همیشه باید جلو چشم ظاهر باشد.

5 روز ممدود: آن روز بى پایان آخرت است که باید همواره براى آن روز کوشید، زیرا آن روز براى انسان یا بهشتى جاودان است و یا دوزخى همیشگى .(66)

 

 

 

 

خصال دوست واقعى

دوست واقعى پنج خصلت دارد(70).

1 - ظاهر و باطنش نسبت به تو یکسان باشد.

2 - خوبى تو را خوبى خود، و بدى تو را بدى خود بداند.

3 - مال و مقام باعث تغییر روش او با تو نگردد.

4 - آنچه در توان دارد از تو دریغ نکند.

5 - ترا در هنگام گرفتارى تنها نگذارد.

 

 

دوستان بد

امام سجاد علیه السلام فرمود: از دوستى با پنج کس بپرهیز(71).

1 - دروغگو: زیرا او به منزله سراب است ، دور را نزدیک و نزدیک را دور جلوه مى دهد.

2 - فاسق : زیرا او تو را به یک لقمه یا کمتر از آن مى فروشد.

3 - بخیل : زیرا او در هنگام حاجت به مال ، تو را خوار و ذلیل مى گرداند.

4 - احمق : زیرا او به جاى نفع ، به تو ضرر مى رساند.

چنانچه سعدى مى گوید:

دوستى با مردم دانا نکوست

دشمن دانا به از نادان دوست

دشمن دانا بلندت مى کند

بر زمینت مى زند نادان دوست

 

5 - کسى که با خویشان و دوستان قطع رابطه کرده باشد. زیرا در سه آیه مورد لعن واقع شده است .

فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فى الارض و تقطعوا ارحامکم اولئک الذین لعنهم الله فاصمهم و اعمى ابصارهم (72).

والذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه و یقطعون ما امر الله به ان یوصل و یفسدون فى الارض او لئک لهم اللعن و لهم سوء الدار(73).

الذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه یقطعون ما امر الله به ان یوصل و یفسدون فى الارض اولئک هم الخاسرون (74).

تا توانى مى گریز از یار بد

 

یار بد، بدتر بود از مار بد

مار بد تنها ترا برجان زند

یار بد بر جان و بر ایمان زند

پسر نوح بابدان بنشست

خاندان نبوتش گم شد

سگ اصحاب کهف روزى چند

پى نیکان گرفت و مردم شد

 

 

 

خصال سگ

سگ ده خصلت دارد که اگر در انسان باشد از نیکان و سعدا خواهد بود.

1 - سگ خانه مخصوص ندارد، و این از صفات مجردان است .

2 - سگ غالبا در شب ظاهر مى شود و این از صفات عابدان است .

3 - سگ زاد و توشه خود را در سفر حمل نمى کند و این علامت توکل است .

4 - سگ هنگامى که سفره مى گسترانند و طعام حاضر مى شود در گوشه اى مى نشیند و این نشانه طبع بلند اوست .

5 - اگر سگ را صاحبش بزند و از خود براند با کوچکترین بهانه اى برمى گردد و این از نشانه هاى مریدان است .

6 - سگ از صاحبش در سختى جدا نمى شود و این از نشانه هاى صابران است .

7 - سگ هنگام مرگ چیزى به ارث نمى گذارد و این از علائم زاهدان است .

8 - سگ همیشه گرسنه است و این علامت مجاهدان است .

9 - سگ همواره بیمناک است و این علامت صالحان است .

10 - سگ به کم دنیا راضى است و این علامت عاشقان است (81).

براستى اگر انسان از همه علائق و وابستگیهاى دنیا بریده باشد و از همه چیز دل بکند، خداوند یکتا را بپرستد و بر او اعتماد و توکل نماید، و به غیر او امیدى نداشته باشد. مرادش خدا باشد، در مقابل سختیها استقامت نماید، ناملایمات را بر خود هموار سازد، نسبت به دنیا بى اعتنا باشد، در راه خدا تلاش و پیکار کند و عمل صالح انجام بدهد، و مشتاق لقاء حق باشد، بدون شک چنین شخصى از نیکان روزگار و مصداق انسان کامل است و از زمره سعدا بشمار مى آید.

انسان کامل کسى است که واجد این ده خصلت باشد: تجرد، تعبد ، توکل ، نزخ ، ارادت ، استقامت ، زهد، جهد، صلاح و عشق .

 

 

معماى ریاضى

چگونه مى توان اعداد 6رقمى یا 9 رقمى قابل قسمت بر عدد 37 را شناخت ؟ بتعبیر دیگر چگونه مى توان یک عدد 6 رقمى یا 9 رقمى ساخت که بر عدد 37 قابل قسمت باشد؟

اگر رمز این معما را به خوبى بیاموزید قادر خواهید بود ،همه اعداد 6 رقمى یا 9 رقمى قابل قسمت بر عدد 37 را بدست آورید. و ادعا کنید هر عدد سه رقمى یا شش رقمى به شما بدهند، شما با افزودن یک عدد سه رقمى به سمت راست یا چپ آن مى توانید عددى بسازید که بر 37 قابل قسمت باشد.

حل معما: ابتداء باید عدد مفروض را به گروههاى سه تائى قسمت کرد. سپس در صدد یافتن یک عدد سه رقمى بود، به طورى که مجموع گروههاى سه تائى بر عدد 37 قابل تقسیم باشد.

مثال 1 اگر شخصى عدد 248 را بشما بدهد ،شما باید یکى از اعداد سه رقمى قابل تقسیم بر 37 را که بزرگتر از عدد مفروض ‍ باشد در نظر بگیرید، مانند عدد 370، و با مقایسه دو عدد مفروض یک عدد سه رقمى بدست آورید که مجموع این عدد با عدد مفروض اول مساوى 370 شود.

122 248 370= x 370 = x + 248

حالا باید عدد 122 را در طرف راست یا چپ عدد 248 قرار بدهید. هر دو عدد بدست آمده 248122 و 122248 بر عدد 37 قابل تقسیم خواهد بود.<

3304 37: 122248 6706=37:248122

مثال 2 اگر عدد مفروض ، یک عدد 6 رقمى مثل 234567 باشد.

شما مى توانید با افزودن عدد سه رقمى 124 به طرف راست یا چپ این عدد 6 رقمى یکعدد 9 رقمى بسازید که بر عدد 37 قابل تقسیم باشد. مثلاً عددى مانند 925 را در نظرمى گیریم که بر 37 قابل قسمت است . 25 37 :925

124 801 925= x 925= x +567+234

بنا بر این عدد 9 رقمى 124234567 و 234567124 بر عدد 37 قابل تقسیم خواهد بود . زیرا مجموع سه گروه اعداد سه رقمى (124+234+567) مساوى عدد سه رقمى 925 مى باشد که خود بر 37 قابل تقسیم است .

نکته مهم : آسانترین راه حل آنست که بدانیم هر عدد سه رقمى که همه ارقامش یکسان باشد بر عدد 37 قابل قسمت است . و آن اعداد عبارتند از:111،222،333،444،555،666،777،888،999.

بنابر این در حل معما کافى است عدد سه رقمى یا شش رقمى مفروض را بعنوان گروه سه رقمى ، با یکى از اعداد فوق مقایسه کنیم تا عدد سه رقمى مورد نظر بدست آید .

آنگاه عدد سه رقمى بدست آمده را به طرف چپ یا راست عدد مفروض بیفزائیم عددى خواهیم داشت که بر 37 قابل قسمت مى باشد.

مثال 3 اگر عدد مفروض 356 باشد،آن را مثلاً باعدد 555 مى سنجیم . عدد سه رقمى مورد نیاز بدست مى آید.

199 356 555 = x 555 = x +356

پس دو عدد 199356 و 356199 بر 37 قابل قسمت است .

9627 37:356199 5388=37 :199356

در اعداد 6 رقمى نیز به همین ترتیب عمل مى کنیم . اگر عدد مفروض 123456 باشد.دو گروه سه تائى را مثلا با 666 مى سنجیم تا عدد مورد نیاز بدست آید. 87 579666 = x 666 = x + 456 + 123

با افزودن این عدد به طرف راست عدد مفروض ، عدد نه رقمى قابل تقسیم بر 37 بدست مى آید.

3336651 37 : 123456087

ولى با افزودن این عدد به طرف چپ ، عدد قابل تقسیم بر 37 هشت رقمى مى شود.2354688 37:456/123/87

 

 

 

سیر منازلکمال

1 - یقظه : بیدارى از خواب غفلت و شناخت مقام آدمیت .

2 - توبه : باز گشت به خدا و پناه آوردن به حضرت حق جل جلاله .

3 - ورع : پرهیز از محرمات و شبهات .

4 محاسبه : ارزیابى خوبیها و بدیهاى نفس با خود و دیگران .

5 - ارادت : میل به رسیدن به مراد با جد و جهد بسیار.

6 - زهد: ترک علائق دنیا و دل از غیر خدا بریدن .

7 - فقر: خالى ساختن دل از محبت آنچه ندارد.

8 - صدق : یکرنگى و یکسان بودن باطن و ظاهر.

9 - صبر: استقامت در مقابل هواهاى نفسانى و در جهت رفع موانع .

10 - رضا: خشنودى از سختیها و گرفتاریها.

11 - اخلاص : عمل خود را براى خدا خالص نمودن و از ریا پرهیز کردن .

12 - توکل : اعتماد بر خدا در همه کارها ،و باور این حقیقت که هر چه او بخواهد خیر است .

 

علت عدم استجابت دعا

عالمى را پرسیدند: چرا خداوند دعاى ما را مستجاب نمى کند؟

گفت : چون شما دعوت خدا را اجابت نکردید. و این دو آیه را به عنوان شاهد بر زبان جارى نمود. وَاللهُ یَدعُوا اِلى دارِالسلامِ(106)، وَ یَستَجیبُ الَّذینَ امَنُوا وَعَمِلُوا الصالِحاتِ(107).

از ابراهیم بن ادهم پرسیدند:(108) چرا دعاى ما به اجابت نمى رسد؟

در حالى که خداوند مى فرماید: اُدعُونى اءَستَجِب لَکُم (109).

پاسخ داد: چون قلبهایتان مرده است .

سؤ ال شد: چه چیزى قلبها را مى میراند؟

گفت : هشت خصلت .

1 - حق خدا را مى شناسید، اما براى اداء حق او قیام نمى کنید.

2 - قرآن مى خوانید ولى حدود الهى و احکام قرآنى را ترک کرده اید.

3 - مى گوئید ما رسول خدا را دوست داریم ، ولى به سنت و شیوه زندگى او پایبند نیستید.

4 - مى گوئید از مرگ مى ترسیم ،اما خود را براى مرگ آماده نساخته اید.

5 - خداوند فرمود: شیطان دشمن شماست . پس او را دشمن خود بدانید، ولى از او در انجام معاصى پیروى مى کنید.

6 - مى گوئید از آتش دوزخ بیم داریم ، ولى بدنهایتان را به دست خود و با عمل خویش به آتش مى اندازید.

7 - مى گوئید بهشت را دوست داریم ، ولى براى آن تلاش نمى ورزید.؟

8 - از صبح تا شب ، عیوب خودتان را پشت سر مى اندازید، و عیوب مردم را در جلو چشمتان قرار مى دهید. شما با این اعمال ، خداوند را به خشم مى آورید. پس چگونه دعایتان را مستجاب نماید؟

 

 

موعظه لقمان

فرزندم ، تو را به شش خصلت توصیه مى کنم که علم اولین و آخرین در آن است .

1 - قلب را به امور دنیوى مشغول مدار مگر به اندازه اى که در دنیا خواهى ماند.

2 - براى آخرت خود بقدرى تلاش کن که در آنجا باقى هستى .

3 - پروردگارت را اطاعت کن به اندازه اى که به او احتیاج دارى .

4 - تلاش تو باید در مسیرى باشد که موجب آزادى تو از آتش دوزخ گردد.

5 - جرئت تو بر ارتکاب گناه باید به اندازه اى باشد که مى توانى عذاب خدا را تحمل کنى .

6 - هر گاه خواستى خدایت را نافرمانى کنى در مکانى باش که خدا ترا نبیند.

 

 هفت خبر داغ

هر کس از خدا بترسد خداوند همه چیز را از او مى ترساند، و هر کس از غیر خدا بترسد خداوند او را از همه چیز مى ترساند.

کسى که صادقانه از خداوند طلب شهادت کند، خداوند او را به مرتبت و منزلت شهیدان خواهد رساند.

امیرمؤ منان : بلاء براى ظالم ، ادب و تنبه ، براى مؤ من ، امتحان ، و براى انبیاء علو درجه ، و براى اولیاء، کرامت و لطف است .

مؤ من نسبت به دیگران غبطه مى خورد ولى حسد نمى ورزد، اما منافق حسد مى ورزد و غبطه نمى خورد.

وقتى انسان بمیرد، مردم گویند: چه چیزى بجاى گذاشت ؟ و فرشتگان پرسند: چه چیزى پیش فرستاد؟

کسى که داراى چهار خصلت باشد، خیر دنیا و آخرت دارد:

1 قلب شاکر. 2 زبان ذاکر. 3 بدن صابر. 4 همسر نیکوکار.

انسان مؤ من نیست مگر اینکه بیمناک از عقوبت خدا و امیدوار به رحمت خدا باشد. و بیمناک و امیدوار نیست مگر اینکه به مقتضاى بیم و امید عمل کند.

 

 

حقوق مسلمان

شیخ صدوق به سند معتبر نقل مى کند: معلى بن خنیس از امام جعفر صادق علیه السلام پرسید: حق مؤ من بر مؤ من چیست ؟

فرمود: هفت حق دارد که اداء هر یک بر مؤ من لازم است و اگر مؤ منى یکى از آنها را رعایت نکند، از ولایت و دوستى خدا خارج شده و طاعت او را ترک کرده است .

معلى : آن حقوق واجب چیست ؟

فرمود: واى بر تو اى معلى ، من تو را دوست دارم . مى ترسم نتوانى آن حقوق را رعایت کنى . آنها را بدانى و به آن عمل ننمائى .

معلى : لا قوة الا بالله ، هیچ توان و نیروئى جز از ناحیه خداوند متعال نیست .

امام : نخستین و ساده ترین آن حقوق عبارتست از اینکه آنچه را براى خود دوست دارى ، براى برادر ایمانى خود دوست داشته باشى ، و آنچه را براى خود نمى پسندى ، براى او نیز نپسندى .

ایسر منها ان تحب له ماتحب لنفسک و تکره له ما تکره لنفسک

دوم : در رفع نیاز او گام بردارى ، و رضایت خاطر او را بدست آورى و با سخن او مخالفت نکنى .

سوم : با جان و مال و دست و پا و زبانت (باهمه وجود) با او اظهار همبستگى کنى و او را یارى دهى .

چهارم : اینکه تو چشم و راهنما و آئینه و پیراهن او باشى . یعنى همچون آئینه عیوبش را برایش ظاهر سازى تا در مقام اصلاح خود بر آید و همچون پیراهن عیوبش را از دیگران بپوشانى .

پنجم : اینکه تو سیر نباشى و او گرسنه ، تو پوشیده نباشى و او برهنه ، تو سیراب نباشى و او تشنه باشد.

ششم : اگر براى تو کلفت و نوکرى است و او کلفت و نوکرى ندارد باید خدمتگزارت را بفرستى تا لباس او را بشوید، غذایش را آماده سازد، رختخوابش را پهن کند و باید همه این کارها به صورت مشترک بین تو و او انجام گیرد.

هفتم : به سوگند او وفادار باشى و دعوت او را بپذیرى ، جنازه اش را تشییع کنى ، در بیمارى او را عیادت نمائى . و اگر بدانى او به چیزى نیاز دارد در رفع نیاز او مبادرت ورزى پیش از آنکه او از تو درخواستى کند.

در پایان فرمود: فَاِذا فَعَلتَ بِهِ وَصَلَت وِلایَتُکَ بِوِلایَتِهِ وَ وِلایَتُهُ بِوِلایَتِکَ

هر گاه تو با او اینگونه رفتار کردى و حقوق او را اینطور بجاى آورى ، ولایت خود را به ولایت او، و ولایت او را به ولایت خود پیوند داده اى .

امام صادق : ما عُبِدَ اللهُ بِشَیى ءٍ اَفضَلَ مِن اَداءِ حَقِّ المُؤ مِنِ

هیچ عبادتى بهتر از اداء حق مؤ من نیست .

 

 

قراء سبعه

1 - عبدالله بن عامر شامى متوفى 118 هجرى قمرى

2 - ابو سعید عبدالله بن کثیر مکى متوفى 120 ه‍ ق

3 - ابوبکر عاصم بن ابى النجود کوفى متوفى 127 ه‍ ق

4 - ابو عمرو بن العلاء بن عمار بصرى متوفى 154 ه‍ ق

5 - ابو عماره حمزة بن حبیب کوفى متوفى 156 ه‍ ق

6 - ابونعیم نافع بن عبدالرحمن مدنى متوفى 169 ه‍ ق

7 - ابوالحسن على بن حمزة کوفى (کسائى )متوفى 189 ه‍ ق

 

 

جامع حروف الفباء

در دو آیه از قرآن تمام حروف الفباء بکار رفته است .

1 - سوره آل عمران ، آیه 153: ثم انزل علیکم من بعد الغم امنة ...

2 - سوره فتح ، آیه 29: محمد رسول اللّه و ...

 

 

بهره گیرى از آیات قرآن

گویند در مجلس یکى از سلاطین طبقى خرما نهاده بودند.

مجنون شیرین کلام وارد شد و گفت : اى امیر این چیست ؟

امیر دانه اى به سویش افکند، گوارا بود.

گفت : اِذا اَرسَلنا اِلَیهِم اِثنَینِ.

امیر دانه دیگر به او داد.

مجنون گفت : فَعَززنا بِثالِثٍ

امیر دانه سومى را به او داد.

گفت : فَخُذ اَربَعَةً مِنَ الطَّیرِ

امیر چهارمى را هم به او داد.

گفت : وَ یَقُولُونَ خَمسَةٌ وَ سادِسُهُم کَلبُهُم

امیر پنجمى را به او عطا نمود.

گفت : خَلَقنا السَّمواتِ وَ الاَرضَ وَ مابَینَهُما فى سِتَّةِ اَیامٍ

امیر ششمین دانه خرما را به وى مرحمت کرد.

گفت : الَّذى خَلَقَ سَبعَ سَمواتٍ طِباقًا و دانه هفتم را گرفت .

گفت : وَ اَنزَلَ لَکُم مِنَ الاَنعامِ ثَمانِیَةَ اَزواجٍ و دانه هشتمى را اخذ نمود.

گفت : وَ کانَ فى المَدینَةِ تِسعَةُ رَهطٍ و دانه نهمى را دریافت کرد.

گفت : تِلکَ عَشَرَةٌ کامِلَةٌ و دهمین دانه را از آن خود ساخت .

گفت : اِنى رَاَیتُ اَحَدَ عَشَرَ کَوکَباً و یازدهمین دانه را تصاحب کرد.

گفت : اِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللهِ اِثنى عَشَرَ شَهرا و دوازدهمین را هم گرفت .

گفت : اِن یَکُن مِنکُم عِشرُونَ صابِرُونَ سلطان عدد را به بیست رساند.

گفت : یَغلِبُوا مِاءَتَینِ امیر فرمان داد، همه طبق را در اختیار او بگذارند.

گفت : اگر چنین نمى کردى ، برایت مى خواندم : فَاَرسَلنا اِلى مِاءَةِ اَلفٍ اَو یَزیدُونَ

 

 

 

فرق بین قرآن و حدیث قدسى

در حدیث قدسى ، پیامبر از طریق الهامات و القائات غیبى ، معانى و مفاهیم را دریافت مى کند و خود پیامبر قالب و الفاظ متناسب براى افاده آن معانى را اختیار مى نماید.

پس در حدیث قدسى معنى از خدا، و لفظ از پیامبر است ، ولى در قرآن مجید هر دو، هم الفاظ و هم معانى ، از طریق وحى بر پیامبر نازل مى شود، وپیامبر حتى در الفاظ هیچ تصرفى نکند.

 

 

استغفار حقیقى

امیرمؤ منان امام على علیه السلام به کسى که در محضرش استغفار کرد، فرمود: آیا مى دانى معنى استغفار چیست ؟ استغفار را مرتبه اى بس بلند است و بر شش معنى واقع مى گردد.

1 - پشیمانى از اعمال زشت گذشته .

2 - تصمیم جدى بر ترک گناه .

3 - اگر گناه مربوط به حق الناس است حق را به صاحب حق برگردانى و او را از خود راضى سازى .

4 - اگر گناه مربوط به حق الله است و واجب از تو فوت شده ، و قضا نمائى .

5 - گوشتى که از حرام بربدن روئیده ، با اندوه فراوان و مداومت بر عبادت وریاضت چنان آب کنى که پوست به استخوان بچسبد.

6 - جسمت که شیرینى و لذت گناه را چشیده ، تلخى و سختى طاعت را به او بچشانى . در این صورت مى توان گفت : استغفرالله ربى و اتوب الیه .

 

 

چهار سخن از چهار کتاب

امیرالمؤ منین : من توریة ،انجیل ، زبور و قرآن را خواندم و از هر یک جمله اى را انتخاب نمودم .(127)

توریة : هر کس سکوت اختیار نماید، نجات مى یابد: مَن صَمَتَ نَجى

انجیل : کسى که قانع باشد، زود سیر مى گردد. مَن قَنَعَ شَبَعَ

زبور: کسى که لذات و خواسته هاى نفسانى را ترک گوید، از آفات و بلایا در امان مى ماند. مَن تَرَکَ الشَّهَواتِ سَلُمَ مِنَ الآفاتِ.

قرآن : کسى که بر خدا توکل کند، خداوند او را کفایت نماید.

وَ مَن یَتَوَکَّل عَلَى اللهِ فَهُوَ حَسبُهُ.

 

معماى ریاضى

چگونه مى توان با نوشتن یک عدد چهار رقمى حاصل جمع پنج عدد چهار رقمى را بدست آورد؟

اگر شما رمز این معما را فرا بگیرید، مى توانید ادعا کنید، هرگاه شخصى یک عدد چهار رقمى بنویسد. شما قادرید حاصل جمع این عدد با چهار عدد بعدى را که هنوز نوشته نشده ، بلافاصله بدست آورید. البته باید دو عدد از آن اعداد به اختیار شما نوشته شود.

راه حل : هر عدد چهار رقمى نوشته شود، شما از رقم اول سمت راست آن دو واحد کم کنید، باقیمانده را رقم اول سمت راست حاصل جمع قرار دهید و بقیه ارقام را به همان ترتیب بدون کم و زیاد به حاصل جمع انتقال بدهید. سپس عدد دو را که از رقم اول سمت راست عدد چهار رقمى مفروض کم کرده اید، در سمت چپ حاصل جمع به عنوان رقم پنجم بنویسید. عدد پنج رقمى بدست آمده مجموع پنج عدد چهار رقمى شما خواهد بود.

مثال : اگر عدد مفروض 1735 باشد، حاصل جمع 21733 مى شود. اگر عدد 4567 باشد، حاصل 24565 خواهد شد.

اما کیفیت نوشتن چهار عدد بعدى این است که باید دو عدد را شخص مقابل به اختیار خود بنویسد و دو عدد را شما به اختیار خودتان بنویسید .باین ترتیب که هر عددى که طرف نوشت ، شما پس از آن عددى بنویسید که مجموع آن دو عدد 9999 باشد. به عبارت دیگر هر یک از اعداد نوشته شده را از عدد 9 کم کنید و بنویسید. البته گاهى به ناچار عدد سه رقمى خواهد شد و آن در صورتى است که رقم چهارم عدد 9 باشد.

مثال 1 اگر عدد مفروض (عدد اول ) 3333 باشد، حاصل جمع عدد 23331 خواهد شد. اگر عدد دوم 4444 نوشته شود، شما باید عدد سوم را 5555 بنویسید که مجموع دو عدد 9999 شود، واگر عدد چهارم 7777 نوشته شود، شما باید عدد پنجم را 2222 بنویسید که مجموع این دو نیز 9999 شود. به این ترتیب طى پنج مرحله انجام مى گیرد.

333333333333

000044444444

9999{

000000005555

000000000000

000000000000

233312333123331

33333333

44444444

55555555

77777777

9999{

00002222

2333123331

مثال 2 اگر عدد مفروض 1212 باشد، حاصل جمع 21210 مى شود. پس اگر عدد دوم 4567 نوشته شود، عدد سوم باید 5432 باشد. و اگر عدد چهارم 7055 نوشته شود، عدد پنجم باید 2944 باشد.

121212121212

000045674567

9999{

000054325432

000000007055

9999{

000000002944

212102121021210

 

 

 

 

انوار عالم قدس

بدان که خداوند ده چیز را در قرآن نور نامیده است .

1 - ذات مقدس الهى : الله نور السموات و الارض (نور/35)

2 - پیغمبر اکرم : لقد جائکم من الله نور و کتاب مبین (مائده /15)

3 - قرآن کریم : و اتبعوا النور الذى انزل معه (اعراف /157)

4 - ایمان : یریدون لیطفؤ ا نور الله بافواههم (صف /8)

5 - عدل : و اءشرقت الارض بنور ربها (زمر /69)

6 - ماه : هوالذى جعل الشمس ضیاء و القمر نورا (یونس / 5)

7 - روز: الحمدلله الذى خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور (انعام / 1)

8 - بینات : انا انزلنا التوریة فیها هدى و نور (مائده /44)

9 - انبیاء: نور على نور یهدى الله لنوره من یشاء (نور /35)

10 - معرفت : مثل نوره کمشکوة فیها مصباح (نور /35)

 

 

 

 

شعار رزمندگان

شعار از طرفى تجلى شعور و ابراز عقیده و ظهور آرمان و باور قلبى انسان است . از طرف دیگر در حفظ اتحاد و انسجام ، دمیدن نور امید در قلوب رزمندگان ، تقویت روحیه رزمى و سلحشورى نیروهاى خودى ، و ایجاد خوف و هراس در دل دشمنان نقش فوق العاده اى دارد.

چنانکه ملت ما باشعار الله اکبر با دست خالى و مشتهاى گره کرده بر نظام پوسیده دوهزار و پانصد ساله شاهنشاهى غلبه یافت و چندین سال است با همین شعار در مقابل دشمنان اسلام و انقلاب ایستاده اند. سایر ملل مسلمان جهان نیز با همین شعار در مقابل طواغیت و حکام جور در فلسطین و لبنان و افغانستان و .... قیام کرده اند.

مسلمانان صدر اسلام در همه جنگها شعار داشته اند. چنانکه معاویة بن عمار روایت مى کند که امام صادق علیه السلام فرمود: شعار ما یا محمد، یا محمد است . سپس به بعضى از شعارهاى مسلمانان در جنگهاى مختلف اشاره فرمود:

شعار جنگ بدر: یا نصرالله اقترب اقترب .

شعار احد: یا نصرالله اقترب .

شعار بنى نضیر: یاروح الله ارح .

شعار بنى قینقاع : یا ربنا لایغلبنک .

شعار طائف : یا رضوان ، یا رضوان .

شعار حنین : یا بنى عبدالله .

شعار احزاب : حم لایبصرون .

شعار بنى قریظه : یاسلام اسلمهم .

شعار بنى المصطلق : الا الى الله الا مر.

شعار حدیبیه : الا لعنة الله على الظالمین .

شعار روز فتح مکه : نحن عبادالله حقا حقا.

شعار تبوک : یااحد، یا صمد.

شعار صفین : یا نصرالله .

شعارامام حسین در روز عاشورا: یامحمد، یا محمد.(137)

و شعار امروز رزمندگان : یا فتح یاشهادت .

قُل هَل تَرَبَّصُونَ بِنا اِلا اِحدىَ الحُسنَیَینِ وَ نَحنُ نَتَرَبَّصُ بِکُم اَن یُصیبَکُمُ اللهُ بِعَذابٍ مِن عِندِهِ اَو بِاَیدینا.(138)

شایان ذکر است در روز عید قربان و عید فطر و مناسبتهاى مختلف ، شعارهاى مخصوصى داریم و در واقع اینها سرودهاى مذهبى است که به صورت دسته جمعى اجراء مى گردد.

 

 

 

در کات جهنم (150)

1 - جحیم : 26 بار در قرآن آمده است . وَ الَّذینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِایاتِنا اوُلئِکَ اَصحابُ الجَحیمِ(151) اصحاب جحیم را بر سنگهاى آتشین قرار دهند که مغزشان مانند دیگ به جوش آید.

2 - لظى : کلا اِنَّها لَظى * نَزاعَة لِلشَّوى * تَدعُوا مَن اَدبَرَ وَ تَوَلى * وَ جَمَعَ فَاءَوعى (152)

در آنجا پوست بدن دوزخیان در میان آتش کنده مى شود وآنجا جایگاه کسانى است که به حق پشت کرده و از معبود حقیقى روى گردانیده اند و در دنیا مال و ثروت فراوان جمع کرده اند و حقوق الهى را نپرداخته اند.

3 - سقر : چهار بار در قرآن تکرار شده است .

سَاءُصلیهِ سَقَر * وَ ما اَدریکَ ما سَقَرٌ * لاتَبقى وَ لاتَذَرَ * لَواحَةٌ لِلبَشَرِ * عَلَیها تِسعَةُ عَشَرَ(153) بزودى او را در آتش سقر مى افکنیم و تو چه مى دانى سقر چیست ؟ سقر آتشى است که پوست و گوشت و استخوان و همه وجود انسان را مى سوزاند و چیزى باقى نمى گذارد. باز خداوند آن اجزا را زنده مى گرداند و بار دیگر آتش سعیر همه را مى سوزاند، و آن آتشى است که پوست را تا زمانى که ظاهر است و کاملاً نسوخته ، بتدریج و به شدت سیاه مى کند و نوزده ملک بر آن موکل هستند.

4 - حطمه : کَلا لَیُنبَذَنَّ فِى الحُطَمَةُ * وَ ما اَدریکَ مَا الحُطَمَةُ * نارُاللهِ المُوقَدَةُ* اَلَّتى تَطَّلِعُ عَلَى الاَفئِدَةِ * اِنَّها عَلَیهِم مُؤ صَدَةٌ * فى عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ(154)

حطمه آتشى است که خداوند آن را بر افروخته و شراره هاى بزرگى از آن جدا مى شود که گویا شتران بر هوا مى روند و هر کس را در آن مى افکنند به زودى در هم شکسته مى شود و مى سوزد، تا مانند سرمه اى کوچک شود، در حالى که روح از آن مفارقت نمى کند، سپس ایشان را به حالت اولیه خود بر گردانند و دو باره در حطمه مى سوزد و این عمل تکرار مى شود.

5 - هاویه : وَ اَما مَن خَفَّت مَوازینُهُ فَاءُمُّهُ هاوِیَةٌ * وَ ما اَدریکَ ماهِیَه * نارٌ حامِیَةٌ(155)

اهل هاویه که در آنجا گرفتار عذاب سخت الهى شده اند فریاد مى زنند: اى فرشته موکل بر هاویه ، به فریاد مابرس . فرشتگان از دوزخیان فریادرسى مى کنند به اینکه ظرفى آتشین مانند مس گداخته که پر است از چرکها و خونها و عرقهائى که از بدنشان جارى شده ، برایشان مى برند تا آنها بیاشامند. هنگامى که این ظرف را نزدیک صورتهایشان مى برند، پوست و گوشت صورتشان از شدت حرارت آن ظرف آتشین و محتویات آن مى سوزد و کنده مى شود.

این همان است که خداوند قهار در قرآن کریم به آن اشاره فرمود:

اِنا اَعتَدنا لِلظالِمینَ نارا اَحاطَ بِهِم سُرادِقَها وَ اِن یَستَغیثُوا یُغاثُوا بِماءٍ کَالمُهلِ یَشوى الوُجُوهَ بِئسَ الشَّرابُ وَ سائَت مُرتَفِقا.(156)

هر کس در هاویه بیفتد، هفتاد سال در آتش آن فرو رود. و هر زمان که پوستش بسوزد واز بین برود، حق تعالى به جاى آن پوست دیگرى مى رویاند و مى سوزاند.

6 - سعیر: 16 مرتبه در قرآن ذکر شده است .

و آن جایگاهى است که سیصد سراپرده از آتش است و در هر سراپرده اى سیصد قصر از آتش ، و در هر قصرى سیصد خانه آتشین ، و در هر خانه اى سیصد نوع عذاب ، و در آنجا مارها و عقربها به صورت آتش و غل و زنجیرهاى آتشین قرار دارد. چنانکه خداوند فرمود: اِنا اَعتَدنا لِلکافِرینَ سَلاسِلَ وَ اَغلالا وَ سَعیرا(157)

7 - جهنم : 77 مرتبه در قرآن تکرار شده است . این بدترین طبقات دوزخ مى باشد.

قُل لِلَّذینَ کَفَرُوا سَتُغلَبُونَ وَتَحشَرُونَ اِلى جَهَنَّمَ وَ بِئسَ المِهادُ(158) فلق و صعود و اثام در این طبقه قرار دارد فلق چاهى است که وقتى که در آن را مى گشایند، جهنم مشتعل مى شود صعود کوهى است از مس در وسط جهنم ، اثام رودخانه اى است از مس گداخته و ذوب شده ، که در دو طرف کوه جارى است .

 

 

 

عدد هفت

علماء علم اعداد عدد هفت را عدد کامل مى دانند. زیرا این عدد از دو عدد زوج (4) و فرد (3) بدست مى آید که هر یک در فردیت و زوجیت خود داراى کمال است . اما کامل بودن عدد سه ، چون اولین عدد فردى است که جذر ندارد. و اما کامل بودن عدد چهار، چون اولین عدد زوجى است که جذر دارد.

همچنین گفته اند: وجه کامل بودن عدد هفت آنست که حاصل جمع عدد فرد اول (3) با عدد زوج ثانى (4) و یا عدد زوج اول (2) با عدد فرد ثانى (5) عدد هفت مى شود. در هر حال بدون تردید در عدد هفت سرى نهفته است . زیرا بسیارى از امور تکوینى و تشریعى موافق با عدد هفت مى باشد.

در قرآن 24 بار عدد هفت بکار رفته ، در حالى که هیچ عددى به این اندازه در قرآن ذکر نشده است . به همین جهت عدد هفت در عرف قداست یافته و بسیارى از موارد را با عدد هفت نامگذارى مى کنند.

شایان ذکر است عدد دو 15 بار، عدد سه 22 بار، عدد چهار 12 بار، عدد ده 9 بار، عدد دوازده 6 بار و عدد چهل 4 بار، در قرآن آمده است .

آیات متضمن عدد هفت عبارت است از:

1 - هو الذى خلق لکم ما فى الارض جمیعا ثم استوى الى السماء فسویهن سبع سموات (160)

2 - مثل الذین ینفقون اموالهم فى سبیل الله کمثل حبة انبتت سبع سنابل فى کل سنبلة ماة حبة (161)

3 - و قال الملک انى ارى سبع بقرات سمان یاءکلهن سبع عجاف و سبع سنبلات خضر و اخر یابسات (162)

4 - یوسف ایها الصدیق افتنا فى سبع بقرات سمان یاءکلهن سبع عجاف و سبع سنبلات خضر و اخر یابسات لعلى ارجع الى الناس لعلهم یعلمون * قال تزرعون سبع سنین داءبا .... ثم یاءتى من بعد ذلک سبع شداد یاءکلن ما قدمتم لهن الا قلیلا مما تحصنون (163)

5 - تسبح له السموات السبع و الارض و من فیهن (164)

6 - و لقد خلقنا فوقکم سبع طرائق (165)

7 - قل من رب السموات السبع و رب العرش العظیم (166)

8 - فقضیهن سبع سموات فى یومین (167)

9 - الله الذى خلق سبع سموات و من الارض مثلهن (168)

10 - الذى خلق سبع سموات طباقا(169)

11 - سخرها علیهم سبع لیال و ثمانیة ایام حسوما(170)

12 - الم تروا کیف خلق الله سبع سموات طباقا(171)

13 - و بنینا فوقکم سبعا شدادا(172)

14 - و لقد اتیناک سبعا من المثانى و القرآن العظیم (173)

15 - فمن لم یجد فصیام ثلثة ایام فى الحج و سبعة اذا رجعتم (174)

16 - و ان جهنم لموعدهم اجمعین لها سبعة ابواب (175)

17 - و یقولون سبعة و ثامنهم کلبهم (176)

18 - و لو ان ما فى الارض من شجرة اقلام و البحر یمده من بعده سبعة ابحر ما نفدت کلمات الله (177)

اینجا مناسب به نظر مى رسد بعضى از امور طبیعى ، شرعى ، عرفى را که تعداد آنها با عدد هفت تعیین شده است اشاره کنیم :

1 - عدد آسمانها هفت است : رفیع ، قیدوم ، مادوم ، ارقلون ، هیفون ، عروس ، عجما.

2 - اصول اسماء الهى هفت است : حى ، قادر، عالم ، مرید، متکلم ، جواد، مقسط.

3 - قرآن هفت بطن دارد.

4 - قراء مشهور هفت نفر هستند.

5 - فاتحة الکتاب هفت آیه دارد.

6 - دوزخ داراى هفت در مى باشد.

7 - اصول رنگها هفت رنگ است .

8 - دریاها در قرآن هفت است .

9 - هفت عضو اصلى بدن : سر، سینه ، پشت ، دو دست و دو پا.

10 - هفته ، هفت روز است .

11 - تکبیرات افتتاحیه نماز هفت تکبیراست .

12 - طواف کعبه در حج هفت شوط است

13 - سعى بین صفا و مروه هفت بار است .

14 - در سجده باید هفت موضع بدن روى زمین قرار گیرد.

15 - حضانت مادر براى دختر تا هفت سالگى است .

16 - اصحاب کهف هفت نفر بودند.

17 - فرشتگان هفت صنف هستند.

18 - رسول خدا هفت فرزند داشت .

19 - عدد رمى جمرات در هر نوبت هفت مى باشد.

20 - حجابهاى الهى هفت است .

21 - دوزخ هفت طبقه است .

22 - ابتلاء ایوب پیامبر هفت سال بود.

23 - خورشید و ماه هفت لایه و پوسته دارد.

24 - ساختمان کلمه از نظر علم صرف هفت قسم است .

صحیح است و مثال است و مضاعف

لفیف و ناقص و مهموز و اجوف

 

25 - افعال قلوب در علم نحو هفت فعل است : حسبت ، ظننت ، خلت ، علمت ، راءیت ، وجدت ، زعمت .

26 - هفت خوان رستم .

27 - هفت شهر عشق .

28 - اقالیم سبعه : یاءجوج و ماءجوج ، روم ، چین ، افریقا، بابل ، فلسطین .

هفت معما

1 - سنگین تر از آسمان چیست ؟ تهمت به بیگناه .

2 - پهناورتر از زمین چیست ؟ دامنه حق .

3 - بى نیازتر از دریا چیست ؟ قلب قانع .

4 - سخت تر از سنگ چیست ؟ قلب منافق .

5 - داغ تر از آتش چیست ؟ سلطان جائر.

6 - سردتر از زمهریر چیست ؟ احتیاج به بخیل .

7 - تلخ ‌تر از سم چیست ؟ صبر.(235)

 

 

 

اسم اعظم

محدث قمى در مفاتیح الجنان گوید: اسم اعظم در یکى از آیات پنجگانه اى است که با لفظ جلاله الله شروع و به لفظ هو ختم مى گردد.

1 - الله لا اله الا هو الحى القیوم لاتاءخذه سنة و لانوم ، له ما فى السموات و ما فى الارض ، من ذا الذى یشفع عنده الا باذنه یعلم ما بین ایدیهم و ماخلفهم و لایحیطون بشى ء من علمه الا بما شاء وسع کرسیه السموات و الارض و لایؤ ده حفظهما و هو العلى العظیم (239).

 

2 - الله لا اله الا هو الحى القیوم نزل علیک الکتاب بالحق مصدقا لما بین یدیه و انزل التوریة و الانجیل من قبل هدى للناس و انزل الفرقان (240).

3 - الله لا اله الا هو لیجمعنکم الى یوم القیامة لا ریب فیه و من اصدق من الله حدیثا(241).

4 - الله لا اله الا هو له الاسماء الحسنى (242).

5 - الله لا اله الا هو و على الله فلیتوکل المؤ منون (243).

هر کس به تعداد حروف کلمه طیبه الله لا اله الا هو و تعداد معصومین علیهم السلام چهارده مرتبه هر یک را بخواند انشاءالله حاجت روا خواهد شد.

البته با توجه به نکته یاد شده ، باید آیه دیگرى را بر آن افزود.

6 - الله لا اله الا هو رب العرش العظیم (244).

 

زبان قرآن

عبدالله بن مبارک گوید: به زیارت خانه خدا مى رفتم . در بین راه زنى فرتوت با چادرى یشمین دیدم .

گفتم : السلام علیک .

گفت : سَلامٌ قَولا مِن رَبٍّ رَحیمٍ.

گفتم : در این مکان چه مى کنى ؟

گفت : وَ مَن یُضلِلِ اللهُ فَلا هادِىَ لَهُ.

دانستم که را ه را گم کرده است . پرسیدم : به کجا مى روى ؟

گفت : سُبحانَ الَّذى اَسرى بِعَبدِهِ لَیلاً مِنَ المَسجِدِ الحَرامِ اِلَى المَسجِدِ الاَقصى .

فهمیدم به مکه رفته و اکنون عازم بیت المقدس مى باشد.

گفتم : چه مدتى است در اینجا بسر مى برى ؟

گفت : ثَلاثُ لَیالٍ سَوِیا.

گفتم : غذائى با تو نمى بینم ، چه مى خورى ؟

گفت : هُوَ یُطعِمُنى وَ یَسقینِ.

گفتم : چگونه وضوء مى گیرى ؟

گفت : فَاِن لَم تَجِدوُا ماءً فَتَیَمَّمُوا صَعیدا.

گفتم : مقدارى غذا با من هست میل مى کنى ؟

گفت : ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّیامَ اِلَى اللَّیلِ.

گفتم : ماه رمضان نیست ، مى توانى افطار کنى .

گفت : وَ مَن تَطَوَّعَ خَیرا فَاِنَّ اللهَ شاکِرٌ عَلیمٌ.

گفتم : در سفر روزه گرفتن مباح است ؟

گفت : وَ اَن تَصُومُوا خَیرٌ لَکُم اِن کُنتُم تَعلَمُونَ.

گفتم : چرا همچون من سخن نمى گوئى ؟

گفت : ما یَلفَظُ مِن قَولٍ اِلا لَدَیهِ رَقیبٌ عَتیدٌ.

گفتم :از کدام قبیله هستى ؟

گفت : وَ لاتَقفُ مالَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ اَنَّ السَّمعَ وَ البَصَرَ وَ الفُؤ ادَ کُلُّ اوُلئِکَ کانَ عَنهُ مَسئُولا.

گفتم : سخن بسیار گفتم ، مرا ببخش .

گفت : لاتَثریبَ عَلَیکُمُ الیَومَ یَغفِرُ اللهُ لَکُم .

گفتم : اگر اجازه دهى ترا بر شترم سوار کنم تا به کاروان برسى .

گفت : وَ ما تَفعَلُوا مِن خَیرٍ یَعلَمهُ اللهُ.

پیاده شدم و شتر را خواباندم . چون خواست سوار شود.

گفت : قُل لِلمُؤ مِنینَ یَغُضُّوا اَبصارَکُم .

پس چشم خود بستم . هنگام سوار شدن شتر رم کرد و چادرش پاره شد.

گفت : وَ ما اَصابَکُم مِن مُصیبَةٍ فَبِما کَسَبَت اَیدیکُم .

گفتم : بگذار پاى شتر را ببندم .

گفت : فَفَهَّمناها سُلَیمانَ.

پس پاى شتر را بستم و سوار شد.

گفت : سُبحانَ الَّذى سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما کُنا لَهُ مُقرَنینَ.

آنگاه زمام ناقه را گرفتم و بر او صیحه زدم و به سرعت پیش مى رفتم .

گفت : وَاقصِد فى مَشیِکَ وَ اغضُض مِن صَوتِکَ.

حرکت خود را آهسته کردم و زیر لب آواز مى خواندم .

گفت : فَاقرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ القُرآنِ.

گفتم : از سخنانت پند گرفتم .

گفت : وَ ما یَذَّکَرُ اِلا اوُلُوا الاَلبابِ.

گفتم : آیا شوهر دارى ؟

گفت : یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا لاتَسئَلُوا عَن اَشیاءَ اِن تُبدَ لَکُم تَسُؤ کُم .

دیگر با وى سخن نگفتم تا به قافله رسیدیم .

گفتم : چه کسى را در قافله دارى ؟

گفت : اَلمالُ وَ البَنُونَ زینَةُ الحَیوةِ الدُّنیا.

گفتم : در راه حج به چه کار آمده اند؟

گفت : وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجمِ هُم یَهتَدوُنَ.

دانستم آنان راهنماى حاجیان هستند.

گفتم : نام فرزندانت چیست ؟

گفت : وَاتَّخَذَ اللهُ اِبراهیمَ خَلیلاً وَ کَلَّمَ اللهُ مُوسى تَکلیما، یا یَحیى خُذِ الکِتابَ بِقُوَّةٍ.

پس چون نام آنها را دانستم ، ایشان را صدا زدم ، سه جوان همچون قرص قمر پیش آمدند.

گفت : فَابعَثُوا اَحَدَکُم بِوَرَقِکُم هذِهِ اِلَى المَدینَةِ فَلیَنظُر اَیُّها اَزکى طَعاما فَلیَاءتِکُم بِرِز قٍ مِنهُ.

یکى از فرزندانش رفت و خوراکى برایم آورد.

گفت : کُلُوا وَ اشرِبُوا هَنیئا بِما اَسلَفتُم فِى الاَیامِ الخالِیَةِ.

گفتم : از این طعام نخورم تا مرا از حال مادر خویش آگاه سازید.

گفتند: مادر ما چهل سال است نیازمندیهاى خود را با آیات قرآن اظهار و بر طرف مى کند، و جز به قرآن سخن نگوید تا مبادا با گفتن سخن بیجا مورد خشم خداوند قرار گیرد. و او کسى جز فضه خادمه ، تربیت یافته مکتب زهراء نبود.

گفتم : ذلِکَ فَضلُ اللهِ یُؤ تیهِ مَن یَشاءُ وَاللهُ ذوُالفَضلِ العَظیمِ.

 

 

معانى قضاء

کلمه قضاء در قرآن به ده معنى آمده است :

1 - علم :ما کان یغنى عنهم من الله من شیئ الا حاجة فى نفس یعقوب قضیها و انه لذو علم لما علمناه .(247)

2 - اعلام :و قضینا الى بنى اسرائیل فى الکتاب .(248)

3 - حکم :و یقضى ربک بالحق .(249)

4 - قول :و الله یقضى بالحق .(250)

5 - حتم :فلما قضینا علیه الموت .(251)

6 - امر:و قضى ربک ان لاتعبدوا الا ایاه .(252)

7 - خلق :فقضیهن سبع سموات فى یومین .(253)

8 - فعل :فاقض ما انت قاض .(254)

9 - اتمام :فلما قضى موسى الاجل .(255)

10 - فراغ : قضى الامر الذى فیه تستفتیان .(256)

 

 

حساب ابجد

علما علم اعداد حروف 28 گانه الفباء را در هشت کلمه زیر مرتب نموده اند:

اَبجَد هَوَّز حُطىّ کَلَمَن سَعفَص قَرَشَت ثَخِّذ ضَظِغ .

و براى هر حرفى عددى تعیین کرده اند که آن را حساب ابجد گویند. و گفته اند اعداد به منزله ارواح و حروف به منزله قوالب است .

اب ج دهوزح طى

10987654321

ک ل م ن س ع ف ص

9080706050403020

ق رش ت ث خ ‌ذض ظغ

1000900800700600500400300200100

به عنوان نمونه گفته اند على به حساب ابجد 110 مى شود.

ع 70، ل = 30، ى = 10.

به این ترتیب مى توان هر کلمه اى را به ابجد حساب کرد.

بزرگان علماء از حساب ابجد به اسرار و رموزى پى برده اند.

البته باید دانست حساب ابجد بر سه قسم است : ابجد کبیر، ابجد صغیر، و ابجد وسیط، و هر یک نیز بر دو قسم مى باشد: مجمل و مفصل .

ابجد کبیر همان است که بیان شد. با توجه به اینکه حرف مشدد فقط یک حرف بشمار مى آید، مگر در لفظ جلاله الله که لام مشدد دو حرف حساب مى گردد و شصت وشش مى شود.

ابجد صغیر آنست که هر یک از حروف ابجد را نه تا نه تا کسر کرده و مى نویسند. به عبارت روشنتر در حساب ابجد صغیر، عدد حرف به 9 تقسیم مى شود باقیمانده به عنوان عدد در حساب ابجد صغیر منظور مى شود. مثلاً عدد حرف ى ، ق و غ یک است ، و عدد ف هشت است و بعضى از حروف مانند ط، ص و ظ اصلاً عدد ندارند.

بنابراین نام مقدس على به حساب ابجد صغیر یازده مى شود.

ابجد وسیط: آنست که هر یک از حروف ابجد را دوازده تا دوازده تا کسر کرده ، مى نویسند.

یعنى باقیمانده تقسیم عدد حرف بر دوازده را حساب مى کنند. به این ترتیب على به حساب ابجد وسیط بیست و شش مى شود.

تقسیم دیگر براى حساب ابجد وجود دارد و آن عبارت است از:

1 - حساب مجمل : آنست که اعداد حروف الفاظ بر حسب کتابت محاسبه مىشود، مانند آنچه دانسته شد. على ع + ل + ى = 70 + 30 + 10 = 110

2 - حساب مفصل : آنست که اعداد حروف الفاظ برحسب تلفظ حروف محاسبه مى شود.

على عین + لام + یاء = (ع + ى + ن ) + (ل + ا + م ) + (ى + ا + ء) = (70+10+ 50) +(30 + 1 + 40) + (10 + 1 + 1) = 130 + 71 + 12 = 213

بنابراین على به حساب ابجد کبیر مجمل (110) و به حساب ابجد کبیر مفصل 213 مى شود.

 

 

مختصات شهر

شهرى است نزدیک تهران ، با این خصوصیات .

از حذف حرف اول ، اسم شخصى ،

از حذف حرف اول و دوم ، نام خانوادگى ،

از حذف حرف اول و دوم و سوم وسیله جنگى ،

از حذف حرف اول و دوم و سوم و چهارم واحد پول

و با حذف حرف اول تا حرف پنجم ، یکى از حروف الفباء بدست مى آید.(257)

 

 

دعاء ختم قرآن

اللهم ارزقنا بکل حرف من القرآن حلاوة و بکل جزء من القرآن جزاءً.

اللهم ارزقنا بالالف الفة ، و بالباء برکة ، و بالتاء توبه ، و بالثاء ثوابا،

و بالجیم جمالا، و بالحاء حکمة ، و بالخاء خیرا،

و بالدال دلیلا، و بالذال ذکاءً، و بالراء رحمة ، و بالزاء زکاة ،

و بالسین سعادة ، و بالشین شفاءً، و بالصاد صدقا، و بالضاد ضیاء،

و بالطاء طراوة ، و بالظاء ظفرا، و بالعین علما، و بالغین غنى ،

و بالفاء فلاحا، و بالقاف قربة ، و بالکاف کرامة ،

و باللام لطفا، و بالمیم موعظة ، و بالنون نورا،

و بالواو وصلة ، و بالهاء هدایة ، و بالیاء یقینا.

 

تبدیل سال قمرى به شمسى

سال قمرى مورد نظر را در روزهاى سال قمرى ضرب مى کنیم . سپس حاصل ضرب را به روزهاى سال شمسى تقسیم مى نمائیم .

مثال : براى تبدیل سال 1400 قمرى به سال شمسى به این ترتیب محاسبه مى شود.1358 73 گ99120 = 73 گ 354 * 280 = 365 گ 1400*354

البته باقیمانده ، بیانگر اختلاف روزها درسال شمسى و قمرى است .

 

انواع ثلاثه حروف

1 - حروف مسرورى : حروف دو حرفى است و دوازده حرف مى باشد.

با، تا، ثا، حا، خا، را، زا، طا، ظا، فا، ها، یا.

2 - حروف ملفوظى : حروف سه حرفى است که حرف اول و آخرش با هم مغایر است و سیزده حرف مى باشد.

الف ، جیم ، دال ، ذال ، سین ، شین ، صاد، ضاد، عین ، غین ، قاف ، کاف ، لام .

3 - حروف ملبوبى یا حروف مکتوبى : حروف سه حرفى است که حرف آخرش عین حرف اول است و آن سه حرف مى باشد: میم نون واو.

 

 

موعظه بهلول و هارون

هارون در بازگشت از مکه مدتى در کوفه اقامت کرد. روزى با بهلول مواجه شد که با صداى بلند او را مى خواند.

هارون به خشم آمد و گفت : آیا مرا مى شناسى ؟

بهلول : آرى ! تو را خوب مى شناسم .

پرسید: من کیستم ؟

پاسخ داد: تو کسى هستى که اگر در شرق عالم به کسى ستم شود و تو در غرب عالم باشى ، خداوند روز قیامت از آن ستم از تو باز خواست مى کند.

هارون گریست و گفت : حال مرا چگونه مى بینى ؟

بهلول : بر قرآن عرضه کن . خداوند مى فرماید:

اِنَّ الاَبرارَ لَفى نَعیمٍ وَ اِنَّ الفُجارَ لَفى جَحیمٍ

هارون : اعمال ما چگونه است ؟

بهلول : اِنَّما یَتَقبَّلُ مِنَ المُتَّقینَ

هارون : آیا خویشاوندى ما با رسول خدا کارساز نیست ؟

بهلول : فَإِذا نُفِخَ فىِالصُّورِ فَلا اَنسابَ بَینَهُم

هارون : آیا شفاعت شامل حال ما نمى شود؟

بهلول : یَومَئذٍ لاتَنفَعُ الشَّفاعَةُ اِلا مَن اَذِنَ لَهُ الرَّحمانُ وَرِضىَ لَهُ قَولا

هارون : حاجتى دارى برایت رواکنم ؟

بهلول : آرى ، گناهانم را ببخشى و مرا داخل بهشت گردانى .

هارون : این در اختیار من نیست . لکن مى دانم قرضى دارى مى توانم قرضت را اداء کنم .

بهلول : الدین لایقضى بدین اد اموال الناس الیهم .

یعنى دین با دین ادا نمى شود. تو اموال مردم را به صاحبانش برگردان .

هارون : آیا دوست دارى دستور بدهم تا آخر عمر به تو مستمرى بدهند.

بهلول : آیا مى پندارى خداوند ترا به یاد دارد و مرا فراموش کرده است !؟

معما

مخرج مشترک کسرهاى نه گانه به دو طریق به دست مى آید:

1 حاصل ضرب روزهاى سال در روزهاى هفته .

12520 1360*7 = 19 * ... * 14 * 13 * 12 2 حاصل ضرب مخرج کسرهائى که در آنها حرف عین باشد.

(ربع 14، سبع = 17، تسع = 19، عشر = 110) 12520 = 110 * 19 * 17 * 14

 

معما

س : حاصل جمع اعداد یک رقمى از کوچک به بزرگ و از بزرگ به کوچک چیست ؟

+ 9 + 8 + 7 + 6 + 5 + 4 + 3 + 2 + 1

? 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 + 7 + 8 + 9

ج : حاصل ضرب عدد بزرگتر در عدد ده .90= 10 * 9

 

 

معما

س : حاصل جمع اعداد یک تا ده و بالعکس چیست ؟

ج : حاصل ضرب مجموع کوچکترین عدد و بزرگترین عدد در ده .

110= 10 * (10 + 1)

کتب اربعه امامیه

1 - کافى تاءلیف ابو جعفر محمد بن یعقوب کلینى متوفى 329 هجرى قمرى .

2 - من لایحضره الفقیه تاءلیف ابو جعفر محمد بن بابوبه قمى معروف به شیخ صدوق متوفى 381 ه‍ق .

3 - تهذیب الاحکام تاءلیف ابوجعفر محمد بن حسن طوسى متوفى 460 ه‍ق .

4 - استبصار تاءلیف ابو جعفر محمد بن حسن طوسى متوفى 460 ه‍ق .

مجموع احادیث کتب اربعه 344/44 حدیث مى باشد.

چون اسامى مؤ لفین کتب اربعه محمد بود به محمدون ثلاث شهرت یافتند.

 

صحاح سته اهل سنت

1 - صحیح بخارى : متوفى 256 ه‍ ق مشتمل بر 9200 حدیث .

2 - صحیح مسلم : متوفى 261 ه‍ ق مشتمل بر 7275 حدیث .

3 - سنن ابن ماجه : متوفى 273 ه‍ق مشتمل بر 4341 حدیث .

4 - سنن ابى دواد: متوفى 275 ه‍ ق مشتمل بر 4800 حدیث .

5 - سنن ترمذى : متوفى 279 ه‍ ق مشتمل بر 5000 حدیث .

6 - سنن نسائى متوفى 303 ه‍ ق مشتمل بر 5000 حدیث .

 

 

نخستین کتاب

نخستین کتاب روائى اهل سنت مُوَطَّاء مالک بن انس متولد 93 ه‍ق و متوفى به سال 169 ه‍ق مى باشد.

ولى نخستین جامع روائى شیعه پس از کتب خمسه امیرالمؤ منین به نامهاى آداب و سنن ، الفرائض ، جامعه ، جفر، و مصحف فاطمه زهرا، کتاب السنن و الاحکام والقضایا تاءلیف ابو رافع شیعى از خواص اصحاب امام على علیه السلام متوفى به سال 40 ه‍ق است

 

 

بس

اولین حرف قرآن باء، و آخرین حرف سین مى باشد که از ترکیب وترتیب آن کلمه بس بدست مى آید و این کلمه درعربى ، فارسى و ترکى به معنى کفایت مى باشد.

حکیم سنائى گوید:

اول و آخر قرآن ز چه با آمد و سین

یعنى اندر ره دین ، رهبر تو قرآن بس

 

 

عملیات رزمندگان اسلام در طول هشت سال دفاع مقدس

نام عملیات رمز منطقه تاریخ

1 - بدر یا فاطمة الزهرا شرق دجله 19/12/63

2 - بیت المقدس 1 یا على بن ابیطالب غرب کارون 10/2/61

3 - بیت المقدس 2 یا زهرا شمال سلیمانیه 25/10/66

4 - بیت المقدس 3 یا موسى بن جعفر سلیمانیه 24/12/66

5 - بیت المقدس 4 یا ابا عبدالله دربند یخان 6/1/67

6 - بیت المقدس 5 یا ابا عبدالله الحسین پنجوین 22/1/67

7 - بیت المقدس 6 یا امیرالمؤ منین سلیمانیه 27/2/67

8 - بیت المقدس 7 یا ابا عبدالله الحسین شلمچه 23/3/67

9 - تحریر القدس دربند یخان عراق 21/11/62

10 - ثار الله قصر شیرین 15/5/61

11 - ثامن الائمه نصر من الله و فتح قریب شمال آبادان 5/7/60

12 - حسین بن على یا جواد الائمه میمک 26/6/61

13 - خیبریارسول الله هور الهویزه و جزایر مجنون 3/12/62

14 - رمضان یاصاحب الزمان ادرکنى شرق بصره 23/4/61

15 - طریق القدس یا حسین غرب سوسنگرد و بستان 8/9/60

16 - ظفر 7یا محمد رسول الله شرق سلیمانیه 23/12/66

17 - عاشورایا سید الشهداءشمال فکه 25/5/64

18 - فتح 7یا فاطمة الزهراءحلبچه 7/4/66

19 - فتح 10یا ابا عبدالله الحسین شمال اربیل عراق 13/6/66

20 - فتح المبین یا زهراغرب دزفول وشوش 1/1/61

21 - قدس 1یا محمد رسول الله شرق دجله 24/3/64

22 - قدس 2یا محمد رسول الله هور الهویزه 4/4/64

23 - قدس 3یا امام جعفر صادق جنوب دهلران 19/4/64

24 - قدس 4محمد رسول الله هور الهویزه 1/5/64

25 - قدس 5یا على بن ابیطالب غرب الهویزه 16/5/64

26 - کربلاى 1یا ابالفضل العباس ادرکنى مهران 10/4/65

27 - کربلاى 2یا ابا عبدالله الحسین حاج عمران 10/6/65

28 - کربلاى 3حسبنا الله ونعم الوکیل اسکله نفتى الامیه والبکر11/6/65

29 - کربلاى 4محمد رسول الله غرب اروند رود3/10/65

30 - کربلاى 5یا زهراشلمچه و شرق بصره 19/10/65

31 - کربلاى 6یا فاطمة الزهراءشمال سومار23/10/65

32 - کربلاى 7حاج عمران 12/12/65

33 - کربلاى 8یا صاحب الزمان شرق بصره 18/1/66

34 - کربلاى 9یا مهدى ادرکنى قصر شیرین 20/1/66

35 - کربلاى 10یا صاحب الزمان ادرکنى ماروت عراق 30/1/66

36 - محرم یازینب شرهانى و زبیدات 10/8/61

37 - محمد رسول الله لا اله الا الله محمد رسول الله غرب نوسود12/10/61

38 - مسلم بن عقیل یا ابالفضل العباس غرب سومار9/7/61

39 - مطلع الفجریا مهدى ادرکنى گیلانغرب ، سرپل ذهاب 10/9/60

40 - مولاى متقیان یا على ادرکنى چزابه 1/12/60

41 - نصر 1یا صاحب الزمان غرب بانه درعراق 25/1/66

42 - نصر 2یا حسین مظلوم میمک 13/3/66

43 - نصر 3جنوب دهلران 27/3/66

44 - نصر 4سلیمانیه 31/3/66

45 - نصر 5یا زهراجنوب غربى سردشت 3/4/66

46 - نصر 6یا ابا عبدالله میمک 10/5/66

47 - نصر 7یا فاطمة الزهراءغرب سردشت 14/5/66

48 - نصر 8یا محمد بن عبدالله ماروت عراق 29/8/66

49 - نصر 9 یا مولاى متقیان حاج عمران 1/9/66

50 - و الفجر مقدماتى یا الله یا الله یا الله فکه چزابه 18/11/61

51 - و الفجر 1یا الله یا الله یا الله شمال غرب فکه 20/1/62

52 - و الفجر 2یا الله یا الله یا الله حاج عمران 29/4/62

53 - و الفجر 3یا الله یا الله یا الله مهران 7/5/62

54 - و الفجر 4یا الله یا الله یا الله پنجوین 27/7/62

55 - و الفجر 5یا زهراچنگوله 27/11/62

56 - و الفجر 6یا زهراچزابه و چیلات 2/12/62

57 - و الفجر 7یا زهراچزابه و چیلات

58 - و الفجر 8یا زهرافاو20/11/64

59 - و الفجر 9یا الله یا الله یا الله شرق چوارته عراق 5/12/64

60 - و الفجر 10یا الله یا الله یا الله حلبچه 25/12/66

1 - آغاز جنگ و تجاوز عراق به میهن اسلامى ایران 31 شهریور 1359

2 - سرنگونى هواپیماى مسافربرى ایران توسط آمریکا 12/4/1367

3 - پذیرش قطعنامه سازمان ملل توسط ایران 5/5/1367

4 - عملیات مرصاد در غرب کشور و سرکوبى منافقین 27/4/1367

5 - پایان یافتن جنگ 29/5/67

 

 

[ چهارشنبه ٢٤ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٦:۳٥ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

شعرفارسی- "می و شراب " در دیوان حافظ

یکی از ویژگی‌های عرفا در بیان افکار و آراء، سمبولیک سخن گفتن است. زبان سمبولیک به متکلم امکان می‌دهد مفاهیم و مضامین بلند را در قالب الفاظ فرودین و عامی به سیلان درآورد و ضمن آنکه اسرار کلام خود را به مخاطبان حقیقی خود ارائه می‌دهد، کوته‌نظران و نااهلان را از وصول به کنه معانی عاجز ساخته و در درک مقصود دچار تردید می‌نماید. خاصیت زبان سمبولیک آن است که توأم با رمز و کنایه و مجاز است [1] و تا کسی با اسرار و اشارت‌های اهل دل آشنا نباشد، بشارت نکته‌های کلام آنان را درنخواهد یافت:

آن کس است اهل بشارت که اشارت داند

نکته‌ها هست بسی محرم اسـرار کجاست

و آن که سخن‌شناس اهل دل نیست دچار خطا می‌شود:

 

چون که سخن اهل دل بشنوی مگو که خطاست

سخن‌شناس نه‌ای جـان من خطـا این جاست

یکی از تعابیر رایج در لسان عرفا خصوصاً در قالب نظم، واژة باده[2] است. این لفظ نیز همانند دیگر الفاظ همچون شاهد، دلبر، صنم، زلف، رخ، قامت سرو و غیره ظاهری غلط‌انگیز دارد که حمل به معنای ظاهر نتیجه‌ای جز عیش و نوش و مستی و لهو و لعب ندارد. اما در زبان سمبولیک استعمال این کلمه ضمن تشابهاتی با معنای ظاهر، اهدافی بلند و کاملاً متغایر با مفاهیم فوق را دنبال می‌کند.

شراب ظاهر از انواع رجس و ام‌الخبائث و در شرع مقدس نجس و نوشیدنش حرام است، اما می عرفانی مقوله‌ای دیگر است، هرچند اثر آن هم مستی و بی‌خودی است، لیک مستی آن با مستی باده انگور متفاوت است؛ همان‌گونه که ساقی آن هم با ساقی دنیوی متفاوت است. شاعری گفته است:

شراب عشق نبود ز آب انگور

ره نوشیدنش هم از گلو نیست

ساقی بادة حقیقی، ذات اقدس حق تعالی است و شراب هم از عالمی دیگر است. شیخ محمود شبستری در گلشن راز گوید:

شرابی جو ز جام وجه باقی

سقاهم ربهم او راست ساقی

آری این همان شراب پاکیزه است که جلوه‌ای از آن در بهشت برین، نوشیدنی سعادتمندان است. [3] و اگر نوشیدن خمر ظاهر حرام است به تعبیر ابن‌فارض ننوشیدن خمر حقیقی گناه است.

و اما مراد از شراب در لسان عرفا چیست؟

 بزرگان و شارحان آثار ادبی و عرفانی،‌ تعاریف زیادی برای این لفظ آورده‌اند که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

- باده عبارت است از ذوق و وجد و حال که از جلوه محبوب حقیقی بر دل عاشق وارد شده و او را مست  می‌کند. (ملامحسن کاشانی در مقدمه دیوان)

- باده کنایت از سکر و آن محبت و جذبه حق است، پس شراب ذوق است و سکر (شرح گلشن راز)

- باده عبارت است از معرفت و علم و شوق و محبت خدا ( شرح دیوان ابن‌فارض)

- سکر در عرف صوفیان عبارت است از رفع تمیز میان احکام ظاهر و باطن به سبب اختطاف نور عقل در اشعه نور ذات (مصباح الهـدایه)

- شراب عبارت است از علم برای کسی که تجلیاتی از اسماء الهیه را دریافته است. (عوارف المعارف شیخ شهاب‌الدین سهروردی)

به طور خلاصه می‌توان گفت «می» عبارت است از عنایتی از جانب حق تعالی که آدمی را علم و معرفت می‌بخشد و به ذوق و وجد و محبت و بی‌خودی وا می‌دارد.

و البته عنایات حق تعالی اشکال گوناگون دارد و نسبت به ظرفیت افراد و موقعیت‌های گوناگون حالی و زمانی و مکانی صور مختلفی می‌یابد. به تعبیر حافظ همه جرعه‌نوش این باده از جام الست در عهد ازل هستند:

ســرمستـی بـر نگیـرد تـا بـه صبـح روز حشــر

هر که چون من در ازل یک جرعه خورد از جام دوست

پس همه عالم در وجد و شور و مستی است و این ترجمان این آیت قرآنی است که یسبح لله ما فی السموات و ما فی الارض [سوره جمعه ـ آیه 1. ] ...

در میان ستارگان آسمان ادب و عرفان، خواجه حافظ محمد شیرازی بیش از همه به وصف باده در غزلیات نغز خویش پرداخته است و کمتر غزلی را در دیوان گران‌سنگ او می‌بینیم که به نحوی از این معجون سحرآمیز سخن نگفته باشد. وی به تصریح خود از این باده نوشیده و آثار آن را دریافته و اشعار او ترجمان این باده‌پیمایی و تبعات این اکسیر ازلی است:

خرم دل آن که همچو حافظ

جـامی ز مـی السـت گیـرد

و عاقبت هم در همین ره از دنیا رخت برمی بندد:

به راه میکده حافظ خوش از جهان رفتی

دعای اهـل دلت بـاد مونس دل پاکـت

و معتقد است در سرای آخرت نیز از شراب کوثر و حور بی‌نصیب نخواهد بود:

فردا شراب کوثر و حور از برای ماست

و امروز نیز ساقی مـه‌روی و جـام می

و هراس قیامت را با پیاله‌ای از این باده زایل می‌کند:

پیاله برکفنم بند تا سحـرگه حشر

به می ز دل ببرم هول روز رستاخیز

و بی‌جهت نیست که این باده را مقدمة باده اخروی (حوض کوثر) می‌داند:

بهشت عـدن گر خواهی بیــا با ما به میخـانه

که از پای خمت روزی به حوض کوثر اندازیم

همین تصریح حافظ نشان می‌دهد که مراد وی از شراب دختر انگور نیست، زیرا شراب انگور را با بهشت و حور و کوثر هیچ سازگاری در بین نیست، بلکه مقصود او باده حقیقی و عرفانی و مقوله‌ای است معنوی با صبغه‌ای الهی و اخروی. از این رو زمانی که درِ میخانه باز است بر آستان دوست روی نیاز دارد:

المنـه لله که در میکــده باز اسـت

زان رو که مرا بر در او روی نیاز است

در جایی حافظ تأکید دارد بادة واقعی این است و شراب ظاهر مجازی و غیر حقیقی است:

خـم‌ها همـه در جـوش و خروشنـد ز مستـی

وان می که در آن جاست حقیقت نه مجاز است

به دست دادن تعریف دقیقی از باده در لابه‌لای آثار حافظ چندان آسان نیست، اما اوصاف و آثار فراوانی برای این معجون الهی برشمرده که با توجه به قراین آن می‌توان مراد او را دریافت. این آثار عبارت است از:

1- مستی و بی‌خودی:

 اگر سالک از شراب معنوی بنوشد مست و بی‌خود می‌شود، زیرا محو جمال ذات معشوق شده و خود را نمی‌بیند:

غفلت حافظ در این سراچه عجیب نیست

هـر که به میخـانه رفـت بی‌خبـر آیـد

میخانه مکانی است که انسان در آن می‌تواند از این شراب بنوشد و مصداق مشخصی ندارد. هر جا انسان در آن جلوه‌ای از یار بیند و محو جمال و جلال او گردد، حکم میخانه را دارد. همان‌گونه که ساقی هم مصداق ویژه ندارد و هر که واسطة اتصال آدمی به منبع جمال حق شود، ساقی شراب عشق خواهد بود. مستی و محو انسان از این شراب به معنای لایعقلی و جنون نیست، بلکه عارف با نوشیدن آن از انانیت و خودی رهیده و به تعبیر خواجه شیراز به فرزانگی و عقل حقیقی دست می‌یابد:

صوفی مجنون که دی جام و قدح می‌شکست

دوش به یک جرعـه می عاقـل و فرزانه شـد

زیرا چنان‌چه خواهیم گفت از دیگر آثار باده، درک حقایق و درست‌اندیشی است و آن کس به درک حقایق نایل می‌گردد که به رشد عقلانی رسیده باشد. در عرفان مقام بی‌خودی یا به عبارتی محو و خرابی، ارزشی بسیار دارد. در مباحث اخلاقی می‌توان از آن به تواضع و افتقار در آستان حضرت حق تعبیر کرد. در این مرتبه سالک خود را نمی‌بیند و نفس خود را به چیزی نمی‌انگارد، از غرور و عجب و تکبر رسته و به توحید افعالی دست می‌یابد. خاصیت می همین خرابی انیت و زدودن کدورت‌های ریا و خودبینی است و حافظ در ابیات بسیاری بدان اشارت دارد:

زان پیش‌تر که عالم فانی شود خراب

ما را ز جـام باده گلگون خـراب کـن

و باز گوید:

چون ز جام بی‌خودی رطلی کشی

کم زنـی از خویشتـن لاف منـی

و با می‌پرستی به مقابله با خودپرستی می‌رود:

به می‌رستی از آن نقش خود خود بر آب زدم

که تـا خـراب کنــم نقـش خـودپرستیـدن

و غبار زرق و ریا را با این معجون فرو می‌شوید:

بیار می که به فتوای حافظ از دل پاک

غبار زرق به فیض قـدح فـرو شوییم

و چون از کدورت سالوس و صومعه تنگ‌دل می‌شود، طلب دیر مغان و شراب ناب می‌کند:

دلم از صومعه بگرفت و خرقه سالوس

کجاست دیر مغان و شراب ناب کجـا

و برای ره‌یابی به میکده باید خود فروشی را کنار گذارد و یک رنگ بود:

بر در میخــانه رفتـن کـار یک‌رنگـان بود

خودفروشان را به کوی می‌فروشان راه نیست

این مقام سکر و بی‌خودی آن چنان ارزشمند و والاست که حتی اگر متاع‌های مشروع و مقدسی چون علم و دانش و زهد وتقوی بخواهند مانع آن شوند، سالک باید با باده به مقابله با آنها برخیزد:

دفتر دانش ما جمله بشویید به می

که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود

و طاق و رواق مدرسه و علم و دانش را فدای میکده و ساقی می‌کند:

طاق و رواق مدرسـه و قیل و قال علم

در راه میکده و ساقی مه‌رو نهاده‌ایم

لذا حافظ از زهد ظاهری صوفیان دل خوشی ندارد؛ چرا که شوائب ریا و دورنگی در جان آنان خلیده و از درد عشق بی‌خبرند:

در این صوفی و شان دردی ندیدم

که صافی باد عیـش دُرد نوشــان

2- درک حقایق:

 دومین خاصیت باده عرفانی کشف اسرار و درک حقایق وجود در نزد سالک است. شهود قلبی بابی وسیع در عرفان دارد و گاه میان عرفا و فلاسفه در مقام مقایسه آن با ادراک عقلی جدال‌هایی صورت گرفته است.  حافظ معتقد است سالک با نوشیدن می به مرحله شهود می‌رسد، چون دل از زنگارهای خودبینی و انانیت شسته و همچون آینه‌ای شفاف حقایق را در خود منعکس می‌سازد. پس عجب نیست اگر رخ یار را در پیاله شراب بیند:

ما در پیاله عکس رخ یار دیده‌ایم

ای بی‌خبر ز لذت شرب مــدام ما

و جام جم که آینه تمام‌نمای اسرار و خفایای عالم است، در میکده و در پرتو باده‌نوشی بدست می‌آید:

به سر جام جم آن گه نظر توانی کرد

که خاک میکده کحل بصر توانی کرد

و چون حافظ مشکل خویش نزد پیر مغان می‌برد به مدد قدح باده حل معما می‌کند:

مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش

کو به تأییـد نظر حـل معما می‌کرد

دیدمش خرم و خندان قدح باده به دست

کاندر آن آینه صد گونه تماشا می‌کرد

زیرا با نوشیدن می، موانع خطا و لغزش اندیشه از میان می‌رود و از بزرگترین این موانع هواهای نفسانی و خودبینی است  که باده آن را می‌زداید. نضج فکری و عقلانی هم در سایه شرب خمر خام حاصل می‌شود:

زاهد خـام که انکار می و جـام کنـد

پخته گردد چون نظر بر می خام اندازد

3- آسودگی از اندوه و حل مشکلات:

 از دیگر خواص می، زدودن اندوه و غم از خاطر آدمی است. حافظ خطاب به ساقی گوید:

ساقیا برخیز و در ده جام را

خاک بر سر کن غم ایام را

زیرا سرشت طاق سپهر اندوه‌زا و غم‌آفرین است، از آن جهت که محدود و دارای کاستی است و تنها اتصال به مبدأ کمال و جمال است که آدمی را از غم ناسوت می‌رهاند و می وسیله این ارتباط و اتصال است:

مباش بی می و مطرب که زیر طاق سپهر

بدین ترانه غـم از دل بدر تـوانی کرد

و هر چه می تلخ‌تر و قوی‌تر باشد، خاصیت آن در رهایی از شر و شور دنیا بیشتر است:

شراب تلخ می‌خواهم که مرد افکن بود زورش

که تا یک دم بیاسـایم ز دنیــا و شـر و شورش

شاید این تلخی کنایه از مقدمات وصل باشد که معمولاً عاشق را دچار مشکل می‌سازد و در گذر از انانیت و هواها همی راسخ توأم با مرارت از او می‌طلبد،‌ اما چون به درگاه وصل بار یافت و از می عشق نوشید به لذت و آرامش دست می‌یابد.

مفهوم عام این آسودگی در قرآن به عنوان اطمینان قلب یا سکینه آمده که در سایه ذکر حضرت حق نصیب انسان می‌شود: الا بذکر الله تطمئن القلوب .

از این رو حافظ با اتکا به ساقی بر لشکر غم فائق می‌شود:

اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد

من و ساقی بر او تازیم و بنیـادش براندازیم

4- پاکی و طهارت:

 چون باده عرفانی ماسوای معشوق را از دل و جان آدمی می‌زداید، به سالک طهارت نفس می‌بخشد. زیرا اساس خطایا و آلودگی‌ها حب نفس و دنیا است و خاصیت باده آن است که این تعلقات را برکنده و حب حقیقی را در حرم دل جایگزین می‌کند:

به آب روشن می عارفی طهارت کرد

علی الصباح که میخانه را زیارت کرد

در جای دیگر حافظ از رذائلی چون رشک و حسد به می پناه می‌برد:

بیار از آن می گلرنگ مشک‌بو جامی

شرار رشک و حسد در دل گلاب انداز

و اصرار دارد که این می حداقل چهل شبانه روز در ظرف دل جای گیرد تا انسان به طهارت برسد:

سحـرگه رهـروی در سـرزمینی

همـی گفت این معمـا با قرینـی

که ای صوفی شراب آن گه شود پاک

که در شیـشـه بمـانــد اربعینـی

که اشارت به حدیثی از نبی مکرم (ص) دارد (من اخلص لله اربعین صباحا فجری الله ینابیع الحکمه من قلبه الی لسانه)

و در جای دیگر با جناسی نغز سخن از پیمان‌شکنی در ترک پیمانه دارد:

الا ای پیـر فرزانـه مکن منعـم ز میخــانه

که من در ترک پیمانه دلی پیمان‌شکن دارم

این نشان می‌دهد انسان در حالات جذبه و مستی و توجه به حق، به طهارت و پرهیز از معاصی نائل می‌گردد و بدون آن ضمانتی برای ثبات قدم در طهارت و تقوی وجود ندارد. قرآن نیز این حقیقت را تصریح کرده است: ولو لا فضل الله علیکم و رحمته ما زکی منکم من احدا ابدا ...

در فرازی جان‌بخش از مناجات شعبانیه نیز چنین امده است: الهی لم یکن لی حول فانتقل به عن معصیتک الا فی وقت ایقظتنی لمحبتک  ...

لذا حافظ از باده عشق می‌طلبد که اگر از آن نوشد لب از دیگر خوردنی‌ها همچون صائم در رمضان فرو می‌بندد:

زان باده که در میکده عشـق فروشنـد

ما را دو سه ساغر بده و گو رمضان باش

5- حیات و جاودانگی:

حیات حقیقی و ابدی  در پرتو شرب باده حاصل می‌گردد:

لبش می‌بوسم و در می‌کشم می

به آب زنـدگانی بـرده‌ام پــی

بنابراین نسیم حیات از پیاله برمی‌خیزد:

سرم خوشست و به بانگ بلند می‌گویم

که من نسیم حیات از پیاله می‌جویـم

با توجه به گردش شتابان چرخ فلک و اندک بودن فرصت خطاب به ساقی گوید:

صبح است ساقیا قدحی پرشراب کن

دور فلک درنگ نـدارد شتـاب کـن

زان پیش‌تر که عالم فانی شود خراب

ما را ز جـام باده گلگون خراب کـن

6- کامرانی و سعادت:

 کسی که از بادة عشق نوشد به سعادت دست یابد، چون از همة بلایا و مصایب رهیده و از مکر آسمان ایمن گشته است:

بیاور می که نتوان شد ز مکر آسمان ایمن

به لعب زهره چنگی و مـریخ سلحشورش

لذا شارب این باده به بانگ بلند فریاد می‌دارد:

ساقی به نور بــاده برافـروز جـام ما

مطرب بگو که شد کار جهان به کام ما

و آن‌گاه که می در کف است از سلطان جهان برتر است:

گل در بر و می در کف و معشوق  به کام است

سلطان جهانـم به چنیـن روز غـلام اسـت

در جایی حافظ تصریح دارد که عاقبت این باده‌نوشی بهشت است:

حافظا روز اجـل گر به کف آری جامـی

یک‌سر از کوی خرابات برندت به بهشت

زیرا خرابات محل خرابی انانیت است و آن که زنگار تکبر از روح خود فرو شوید مستحق دار آخرت است: تلک الدار الاخره نجعلها للذین لایریدون علوا فی الارض ولا فسادا والعاقبة‌ للمتقین

لذا غیر از راه میکده و خرابات دگر راه‌ها باطل است:

به کوی میکده هر سالکی که ره دانست

دری دگر زدن اندیشــه تبـه دانســت

و توشه راه حریم وصل را باید در میخانه تدارک کرد:

زاد راه حرم وصل نداریم مگــر

به گدایی ز در میکده زادی طلبیم

و هر که به آنجا ره یابد به اکسیر دست یافته است:

گدایی در میخانه طرفه اکسیـری است

گر این عمل بکنی خاک زر توانی کرد

و همین گدایی و خدمت در میکده است که انسان را پادشاهی می‌بخشد:

روزگاری شد که در میخانه خدمت می‌کنم

در لبـاس فقـر کار اهـل دولـت می‌کنـم

و این همان مقام استغناست که سالک با افتقار در پیشگاه غنی مطلق بدان می‌رسد و چنان که در ادعیه آمده: اللهم أغننی بالافتقار الیک ولا تفقرنی بالاستغناء عنک...

و سالک بدون هیچ گنجی به حشمت قارون دست می‌یابد:

ای دل آن‌گه که خراب از می گلگون باشی

بی زر و گنج به صـد حشمت قارون باشـی


پی‌نوشت‌ها:

1. همانند متشابهات قرآن که دایر میان چند معناست و کژدلان را به حیرت و گمراهی می‌افکند، اما پاکیزگان و راسخان در علم که به حقیقت ره برده‌اند از طریق محکمات پی به تأویل آن می‌برند.

2. این لفظ مترادفات زیادی دارد از جمله می، شراب، صهبا، دختر رز، صبوحی، غبوق، دُرد، خمر، مدام و... .

3. اشاره به آیه 21 از سوره دهر: وسقاهم ربهم شرابا طهورا.

 

[ چهارشنبه ٢٤ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٦:۳۳ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات2 - آزمون   ادبیات فارسی دوم

طراح : آقای صرامی ( خمینی شهر )

درس اول

به نام آن خـدای کـه نـام او راحــت روح است / و پیغـام او مفتـاح فـتـوح است

و سلام او در وقت صباح، مؤمنان را صبوح است/ و ذکرِ او مرهم دلِ مجروح است

و مهر او بلانشینان را کشتی نوح است .

1- کدام عبارت متناسب ابیات زیر است ؟

همان مردمانی کـه بر کردگـار / بیارند ایمان و دارالقرار

که دل‌های آن‌ها به یاد خدا / همی‌گیرد آرام و یابد صفا

همانا بدانید یاد خداست / که آرام دل‌ها و رمز شفاست       13 رعد / 28

2- کدام عبارت با آیه‌ پنجم سوره قدر (97) تناسب دارد ؟سَلامٌ هِیَ حتّی مَطْلَع‌ِ الْفَجْرِ

3- کدام عبارت از سخن علی (ع) در دعای کمیل الهام گرفته است ؟

یا مَنِ اسْمُهُ دَواءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفاءٌ

4- منظور خواجه عبدالله انصاری از واژه‌های زیر چیست ؟

پیغام                 صبوح              ذکر           بلانشینان

5- آرایه‌های «تشبیه» و «تلمیح»را در عبارت پایان توضیح دهید .

6- واژه‌های هم خانواده را بیابید و آن‌ها را بنویسید .

7- شباهت متن با شعر را توضیح دهید .

8- متن از جهت قالب چه شباهتی با سروده قا آنی، شاعر قرن سیزدهم ،‌دارد ؟

بنفشه رُسته از زمین به طرف جویبارها / و یا گسسته حـور عین ز زلف خویش تارها

ز سنگ اگر ندیده‌ای چه سان جهد شرارها/ به برگ‌های لاله بین،‌میان لاله‌زارها

که چون شراره می‌جهد ز سنگ‌ِ کوهسارها

 ( آرایه‌های ادبی – دکتر روح‌الله هادی – تهران :‌ شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران- چاپ 1386 ص 41)

چو تویی قضای‌ْ گردان ، به دعـای مستمندان / که زجان ما بگردان ، رهِ آفـت قضا را

چه زنم چو نای هر دم ، ز نوای شــوق او دم ؟ / که لسانِ غیب خوش‌تـر بنوازد ایــن نوا را

« همه شــب در این امیدم  که نسیــم صبحگاهی / به پیام آشنــایی بنوازد آشنا را »

ز نوای مرغِ یاحق بشنو که در دلِ شــب / غمِ دل به دوست گفتن چه خوش است شهریـارا

1- کدام بخش از بیت اول ، در بردارنده‌ی معنای «سوگند » است ؟

2- در کدام بیت‌ها ، میان مصراع قافیه وجود دارد ؟

3- واژه‌های «دم» و «آشنا» در معانی متفاوت به کار رفته است ، آن معانی را بنویسید.

4- «شهریار» از کلام کدام شاعر استفاده نموده است ؟نام این آرایه چیست ؟

6- شاعر هر شب منتظر چیست ؟

7- شاعر معتقد است که غم دل را چه زمان بهتر می‌توان به دوست گفت ؟

8- چرا نوعی جغد را «مرغ حق» گویند ؟

 

درس دوم

پیاده مرا زان فرستاد تـوس / کـه تا اسـب بستانـم از اشکبـوس

کُشانی پیاده شود ، همچو من / بدو روی خندان شــوند انجمن

پیاده به از چون تو پانصد سوار / بدین روز و این گردش کارزار

کشانی بدو گفت : با تو سلیح / نبینم‌همی جـز فسـوس و مزیح

بدو گفت رستم که تیر و کمان / ببین تا هم اکنون سرآری زمان

چو نازش به اسب گران‌مایه دید/کمان را به زه کرد و اندر کشید

یکـی تیـر زد بر برِ اسب اوی / که اسب اندر آمد ز بالا به روی

بخندید رستم به آواز گفت / که بنشین به پیش گران‌مایـه جفت

1- رستم علّت پیاده آمدن خود را چه می‌داند ؟

2- در کدام بیت کنایه به کار رفته است ؟ آن را بیابید و معنا کنید .

3- در کدام بیت رستم اشکبوس را تحقیر می‌کند ؟

4- دو کلمه‌ی ممال در ابیات فوق وجود دارد. شکل اصلی آن دو را بنویسید و معنا کنید .

5- رستم در کدام بیت قدرت خود را به رخ اشکبوس می‌کشد .

6-چرا رستم اسب اشکبوس را هدف تیر خود قرار می‌دهد ؟

7- در کدام بیت طنز دیده می‌شود .

8- معنای «زه» را در بیت ششم و بیت زیر بنویسید .

«قضا گفت گیر و قدر گفت ده/ فلک گفت احسنت و مه گفت زه »

 

درس سوم

به سـوی هـژبـرژیـان کـرد رو / به پیشـش برآمـد شه جنگ‌جو

دویـدند از کیـن دل سـوی هـم / در صلـح بستند بر رویِ هـم

فلک باخت از سهمِ آن جنگ رنگ / بوَد سهمگین جنگ شیر و پلنـگ

نخست آن سیه‌روز و برگشته بخت / برافروخت بــازو چو شاخ درخت

سپـر بــر سـر آورد شیـر الـه / عَـلَـم کــرد شمشیـر آن اژدهـا

بیفشـرد چـون کـوه پـا بـر زمیـن / بخـایید دندان به دندان کین

چو ننمــود رخ شـاهد آرزو / بـه هم حملــه کـردند باز از دو سو

1- «هژبر» و «اژدها» استعاره از کیست ؟

2- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید .

الف ) شه جنگ‌جو

ب‌) دندان به دندان خاییدن

3- ارکان تشبیه را در مصراع‌های زیر مشخّص کنید :

ج ) برافروخت بازو چو شاخ درخت

د ) بیفشـرد چـون کـوه پـا بـر زمین

4- آرایه‌های خواسته شده را در ابیات فوق بیابید و در مقابل آن بنویسید .

واج‌آرایی                         تضاد                              تشخیص

5- در کدام بیت شاعر به استواری و قدرت عمرو اشاره کرده است ؟

6- «فعل» مصراع اوّل بیت سوم را بنویسید .

7- یک نمونه از کاربرد «واو همراهی» را در شعر بیابید .

8-قافیه کدام بیت نادرست است ؟

 

درس چهارم

درس چهارم را بخوانید و به پرسش‌های زیر پاسخ دهید .

1- انگیزه‌ی اصلی شرکت کردن علی در مسابقه چیست ؟

2- چرا معلم ورزش راضی می‌شود علی در مسابقه‌ی دو شرکت کند ؟

3- مسئول مسابقه چه نکته‌ی اخلاقی را به بچّه‌ها یاد‌آوری می‌کند ؟

4- در حین مسابقه چه عاملی سبب شد علی بر خستگی خود غلبه کند ؟

5-در مسابقه ، کدام نکته‌ی غیر اخلاقی دیده می‌شود ؟

6- به کسی که فیلم‌نامه را به یاری بازیگران به اجرا در می‌آورد ، چه می‌گویند ؟

7- نویسنده‌ی فیلم‌نامه‌ی بچه‌های آسمان کیست؟

8- عبارت زیر را به «فارسی معیار نوشتاری» تبدیل کنید .

«عجب بچّه‌ی سمجی یه‌ها!‌ وقتی می‌گم نمی‌شه ، نمی‌شه دیگه .»

«آورده‌اند که»

الف ) جمله‌های مناسب را بیابید و در برابر آن‌ها بنویسید .

1- فرار کردند                        2- فوراً سر برداشت

3- با سر و صدا بلند شد           4- بامداد امیر بودم و شبانگاه اسیر

ب )معادل امروزی واژ‌ه‌های زیر را بنویسید

نماز پیشین      نماز دیگر         نماز شام     نماز خفتن       دوگانه

ج) واژه‌ی «مردم» دو بار با تلفّظ مختلف در متن آمده است، آن‌ها را بیابید و حرکت‌گذاری کنید.

د )واژه‌های مناسب معانی زیر را بیابید و در برابر آن‌ها بنویسید .

1-شهری بزرگ در خراسان قدیم و اکنون نام شهر کوچکی در شمال افغانستان است.

2-نوعی خوراک از گوشت که آن را در تاوه یا دیگ بریان می‌کنند .

3- دومین پادشاه صفّاری مقتول به سال 289 هـ . ق      4- میدان‌های جنگ

 

 

درس پنجم

1- نویسنده آثار و رمان‌های زیر را بنویسید .

الف ) نویسنده‌ی مشهور ایرانی که از خانواده‌ای روحانی بود .

آثار او شامل چهار دسته‌ی سفرنامه‌ها (مثل خسی در میقات) ، داستان‌ها ( مانند مدیر مدرسه ) ،‌مقالات ( مانند غرب‌زدگی ) و ترجمه‌ها ( مثل قمارباز ) است .

ب ) رمان‌نویس و نمایش‌نامه‌نویس مشهور فرانسوی قرن نوزدهم .حجم آثار او بالغ بر سی‌صد کتاب است که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان سه تفنگ‌دار ، کنت مونت کریستو و لانه‌ی سیاه را نام برد .

ج ) امیر ارسلان ، قهرمان یکی از مشهورترین داستان‌های عامیانه فارسی که بسیار مورد توجّه مردم بوده است .نویسنده این داستان، نقّال ناصرالدّین شاه است .

د ) تهران مخوف ، نخستین رمان اجتماعی است که در آن وضع حقارت آمیز زنان ایرانی به تصویر کشیده می‌شود .

هـ ) در نجف متولّد شد . رمان‌های «روزگار سیاه» ، «انتقام » ،و «انسان و اسرار شب» را با نثری احساساتی و آکنده از لغات عربی درباره‌ی تیره‌روزی زنان نوشت .

و )نویسنده‌ی مشهور معاصر ، از آثار او می‌توان به رمان‌های «سووشون» و «جزیره‌ی سرگردانی» اشاره کرد .

ز ) داستان‌نویس معاصر؛ از آثار او می‌توان به کتاب‌های «کلیدر» ، «جای خالی سلوج» و «لایه‌های بیابانی» اشاره کرد .

ح) یکی از پیش‌قدمان و مروّجان تعلیم و تربیت جدید است

وی چند دوره نماینده‌ی شورای ملی بود .«شهرناز» را او نوشته است .

ط ) «روزگار سیاه» رمانی است با نثری احساساتی و آکنده از لغات عربی درباره‌ی تیره‌روزی زنان. این کتاب الهام گرفته از «مادام کاملیا» اثر «الکساندر دوما» است .

ی ) ژیل‌بلاس،‌نخستین رمان فرانسوی به شمار می‌رود .

ک )‌سه تفنگ‌دار ، رمانی است درباره‌ی شرح قهرمانی‌ها و جوان‌مردی‌های سه تن از تفنگ‌داران لویی سیزدهم است .

ل ) نویسنده‌ی ایرانی ،‌از آثار او » کتاب احمد ، مسالک‌المحسنین و ...

م ) داستان نویس معاصر ، از آثار او می‌توان به چشم‌هایش ،چمدان،‌سالاری‌ها و ورق‌ پاره‌های زندان اشاره کرد .

ن ) مجمع دیوانگان ،‌نخستین اتوپیا (= آرمان شهر)ی ادبیات معاصر است .

س)نویسنده‌ی کتاب سیاحت نامه‌ی ابراهیم بیک، از پیشگامان ساده‌نویسی نثر معاصر.

ع)مسالک المحسنین ،‌اثری است از نویسنده‌ و دانشمند ایرانی ( 1329- 1250 هـ. ق)

ف) نویسنده‌ی نخستین رمان اجتماعی درباره‌ی وضع حقارت‌آمیز زنان ایرانی به نام «تهران مخوف» که جلد دوم آن با نام «یادگار شب» منتشر شده است .

ص ) داستان نویس معاصر ، آثار معروف او عبارت‌اند از :

بوف‌کور، سگ ولگرد،‌سه قطره خون ، اصفهان نصف جهان ،‌پروین دختر ساسان و ...

ق) او نخستین مجموعه‌ی داستان‌های کوتاه ایرانی را تحت عنوان «یکی بود یکی نبود» در سال 1300 منتشر کرد .

2- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید .

1) چهره در نقاب خاک کشید .

2) جلو کسی در آمدن

3) مابقی را نقداً خط بکش و بگذار سماق بمکند.

4) شکم‌ها را مدتی است صابون زده‌اند .

5) ساعت شماری می‌کنند .

6) اوقات تلخ

7) شرف‌یاب شده است .

8)لات و لوت و آسمان‌جل و بی‌دست و پا و پخمه و تابخواهی بدریخت و بدقواره.

9) غول بی‌شاخ و دم

10) هر گلی هست به سر خودت بزن

11) از جایی کش رفته

12) خاک به سرم ، مرد حسابی

13) حرف حسابی است .

14)سر به مُهر

15) برو و برگرد نداشت .

16) دست و پا کنیم .

17) کشف امریکا و شکستن گردن رستم

18) چند مرده حلّاجی

19) ابتدا مبلغی سرخ و سیاه شد .

20) چه خاکی به سرم بریزم .

21) بچه قنداقی که نیستند .

22) مثل بچّه‌ی آدم

23) پا پَی می‌شوند .

24) حسابش را دستش بدهیم .

25) تشریف داشتن

26) هزار سال به این سال‌ها برسید .

27) نشخوار کردم .

28) سرسری گرفتن

29) سر دماغ آمدن .

30) این گره فقط به دست خودت گشوده خواهد شد .

31) درست دست گیرش نشده بود .

32) مهار شتر را به کدام جانب می‌خواهم بکشم .

33) دست به دامان کسی شدن

34) کاه از خودمان نیست کاهدان که از خودمان است .

35) دلی از عزا در آوریم .

36) دهن باز

37) خاطر جمع

38) صیغه‌ی « بَلَّعْتُ »

39) چون طاووس مست

40) خون سردی

41) سرسوزنی قصور را جایزه نمی‌شمردند .

42) چانه‌اش گرم شده بود .

43) نوک جمع را چیده و متکلّم‌وحده و مجلس‌آرای بلامعارض شده است .

44) آدم بی‌چشم و رو

45) بر منکرش لعنت بفرستم .

46) همه گوش شده بودند و ایشان زبان

47) کبّاده‌ی شعر و ادب می‌کشید .

48) کاسه و کوزه یکی شدن .

49) شستش خبردار شد .

50) شش دانگ حواس

51) دامن از دست رفتن

52) سر توی حساب بودن

53) خوش خواندن

54) تا خرخره خوردن

55) بی برو و برگرد

56) دو دل

57) توطئه ماسیدن

58) زیر بغلش را بگیرم .

59) خالی نبودن عریضه

60) یک ریز

61) به شکم کسی تعارف و اصرار بستن

62) دماغش نسوزد.

63)دو رو

64) هم صدا

65) فنر کسی در رفتن

66) روی کسی را زمین انداختن

67) یک چشم به هم زدن

68) کلک چیزی را کندن

69) آب به دهان خشک شدن

70) وزیر داخله

71) دل به دریا زدن

72) کشیده‌ی آب نکشیده‌

73) صورت گل انداخته

74) ناز شست

75) شاخ در آوردم

76) نمک ناشناس

77) خوش مشربی وخوش محضری

78) خم به ابرو آوردن

79) پشت دستم را داغ کردم .

80) ناگهان از دهنم در رفت .

3- نوع جمع ( مکسّر ، سالم ) را مشخص کنید و مفرد آن را بنویسید .

رفقا،‌لوازم،ارحام،‌زوایا،خفایا،احوال،ایّام،وظایف،زواید،رسوم،حواس،‌مراحل،اطوار،اوقات،ابیات، متجدّدین،مخلّفات،وجنات،مقدّمات،‌عادات، کاینات، تظاهرات، مخلوقات ، بقولات ،‌حبوبات، متفرّعات.

4- «مرکّب اتباعی » را در عبارات و ابیات زیر مشخّص کنید .

در اداره با هم قطارها قرار و مدار گذاشته بودیم.

بودجه اجازه خریدن خرت و پرت تازه نمی‌دهد .

وقت است کز فـراق تـو و سـوز انـدرون / آتش درافکنم به همه رخت و پخت خویش

گر موج‌خیز حادثه سر بر فلک زنـد/ عارف به آب تر نکند رخت و پخت خویش

5- نقش دستوری واژه‌های پس از نقش نمای «ـِ» را بنویسید .

در همان بحبوحه‌ی‌ِ بخور بخور که منظره‌ی فنا و زوالِ غازِ خدا بیامرز، مرا به یادِ بی‌ثباتیِ فلکِ بوقلمون و شقاوتِ مردمِ دون و مکر و فریبِ جهانِ پتیاره و وقاحتِ این مصطفایِ بدقواره انداخته بود ، باز صدای تلفن بلند شد .

6- واژه‌ «دماغ» را معنا و حرکت‌گذاری کنید .

رفته رفته سر دماغ آمدم.          بوی کباب ، تازه به دماغشان رسیده است.

لا اقل زحمت آشپز از میان نرود و دماغش نسوزد.

7- واژه‌های «غلیان» و «قلیان» را در جای مناسب قرار دهید .

قدری برای به جا آمدن احوال و تسکین «         » درونی در حیاط قدم زده.

8- نوع«و» را در عبارات زیر مشخّص کنید.

والله چه عرض کنم.                    شب عید نوروز بود و موقع ترفیع رتبه.

آش‌ جو اعلا و کباب برّه‌ی ممتاز و دورنگ پلو و  چند جور خورش با تمام مخلّفات رو به راه شده است .

 

درس ششم

محمّد ولی به زندانی گفت : «یالّا‌، میری گوشه‌ی اتاق ، جم بخوری می‌زنم.»

برعکسِ محمّد ولی ، مأمور دوم هیچ حرف نمی‌زد. فقط سایه‌ی او در زمینه‌ی ابرهای خاکستری که در افق دایماً در حرکت بود ،‌علامت و نشان این بود که راه آزادی و زندگی به روی گیله مرد بسته است .

ناگهان به گیله مرد گفت : «نمی‌خواهی فرار کنی ؟»

گیله مرد بی‌اختیار جواب داد: «نه» ، ولی دست و پای خود را جمع کرد .

- «ببین چه می‌گم!» صدای گرفته و سرماخورده‌ی مأمور در نفیر باد گم شد.

ما از دست خان‌های خودمان خیلی صدمه دیده‌ایم امّا باز رحمت به خان‌ها؛‌از آن‌ها بدتر امنیّه‌ها هستند . برای این امنیه شدم تا از شرّ امنیه راحت باشم .

1- هرکدام از شخصیت‌هایی که در متن نام برده شده‌اند،‌نماد چه انسان‌هایی در عصر خود هستند ؟

2- فارسیِ معیارِ نوشتاریِ واژه‌هایِ محاوره‌ای متن را بنویسید.

3- به نظر مأمور دوم امنیه‌ها بدتر اند یا خان‌ها ؟

4- داستان گیله‌مرد از کدام مجموعه داستان بزرگ علوی برگزیده شده است ؟

5- معنای کنایی «رجز خواندن » را بنویسید.

6- آرایه‌های «متناقض نما» و «تشخیص» را در عبارت‌های زیر توضیح دهید .

غرّش باد آوازهای خاموشی را افسار گسیخته کرده بود هیبتِ‌ خاموشی ،‌او را متوحّش کرد .

7- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید:

حرف نیش‌دار زدن                         حساب کهنه پاک کردن

از کسی دل‌پری داشتن                 زخم زبان زدن

8- تأثیر داستان گیله‌مرد را بر کدام کتاب جلال آل‌احمد به طور آشکار می‌بینیم ؟

 

درس هفتم

سووشون

زری سوار می‌شود و از مزارع درو شده می‌گذرد. گندم‌ها مثل سیل طلا روی هم انبار شده. مردها دارند کاه‌ها را جمع می‌کنند و با طناب سیاهی می‌بندند و بار الاغ می‌کنند. از کنار هر مزرعه‌ای که می‌گذرد ، مردها در مزرعه‌ها، به او سلام می‌کنند. و او « نه خسته» ای می‌گوید، و می‌گذرد.

به کنار مزرعه‌ی آخری می‌رسد . مردها هنوز در حال درو کردن هستند و زن‌های خوشه‌چین، به قطار، کنار مزرعه نشسته‌اند و سرشان به طرف مزرعه است. همه‌شان چارقد سیاه بر سر دارند. می‌دانند که یوسف همیشه به مردها می‌گوید: «شلخته درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین‌ها بیاید.» و به همین جهت است که زن‌های خوشه‌چین  دو تا جوال با خود می‌آورند.

1- سووشون چیست ؟

2- یک تشبیه بیابید و ارکان آن را مشخّص کنید.

3- دو قهرمان اصلی کتاب سووشون را بنویسید.

4- یوسف چگونه شخصیتی دارد؟

5- زن‌های خوشه‌چین به چه منظور کنار مزرعه‌ها نشسته‌اند؟

6- در کدام عبارت درس،مفهوم این بیت حافظ آمده است :

ثوابت باشد ای دارای خرمن / اگر رحمی کنی بر خوشه‌چینی

7- کدام گزینه درباره‌ی درون مایه‌ی داستان «سووشون » نادرست است؟

الف) اوضاع بی‌نظم و پر از ستم جامعه‌ی استعمارزده‌ی فارس در جنگ دوم جهانی

ب) حماسه‌ی سیاوش و کشته شدن این جوان پاک

ج ) ترکیب واقعه‌ی عاشورای حسینی و سوگ سیاوش

د ) دغدغه‌ها و مسائل عاطفی یک سرباز وفادار در این داستان به خوبی بیان گردیده است.

8-  گوینده و مخاطب عبارت «او «نه خسته» ای را می‌گوید را بنویسید.

 

درس هشتم

1- عبارت کنایی « دندان قروچه‌ای کرد»یعنی چه؟

2- «مترادف» را در عبارت زیر بیابید.

مرد پهن و کوتاه قد و خپله‌ای پیرهنی ریش ریش روی سینه‌اش دهن کجی می‌کرد.

3- کدام جمله به مفهوم آیه 28 سوره رعد (13) نزدیک است؟

الف) گنجینه‌ی صلح و آرامشی که خداوند به او بخشیده

ب ) احساس کردند که تارهای قلبشان مرتعش شده است.

ج ) پس از آن ابدیت در کار است.

د ) دستوارات خداوندی را بر همه چیز، بر مرگ و بر زندگی مقدم می‌شمارم.

4- گوینده عبارات زیر چگونه شخصیتی است؟

من خوشم نمی‌آید برده‌هایی داشته باشم که مدام دعا و سرود می‌خوانند و صدایشان بلند است.

حالا دیگر مسیح تو، من هستم. هرچه می‌گویم باید عمل کنی.

5- اصلی‌ترین مسائل در حوزه‌ی ادب پای‌داری را بنویسید.

6- عبارت زیر، نویسنده‌ی کدام اثر را می‌شناساند ؟

با نوشتن این داستان جنب و جوش بی‌سابقه‌ای در میان مبارزان راه آزادی سیاه پوستان به راه انداخت و در مدتی کوتاه شهرت جهانی یافت. از این داستان تا کنون نمایش‌نامه‌ها و فیلم‌های متعددی ساخته‌اند.

7- نویسند هر اثر را در مقابل آن بنویسید.

الف) ادب‌المقاومة فی فلسطین المحتلّه

ب) راه بئرسبع

ج) کلبه‌ی عمو تُم

د) خوشه‌های خشم

هـ) موش‌ها و آدم‌ها

و) سال پنجم الجزایر

ز) آدم‌ها و خرچنگ‌ها

ح) انگیزه‌ی نیکسون‌کشی و جشن انقلاب شیلی

8- نام کشوری که معرفی شده است ، بنویسید.

الف) کشوری در شمال اروپا در شبه جزیره‌ی اسکاندیناوی میان نروژ و دریای بالتیک. پایتخت آن استکهلم است.

 

درس نهم

ما را به یاد بیاور، اینک که میان خار بیابان‌ها، / و کوه‌های سنگلاخ سرگردانیم، ما را به یاد بیاور اکنون که / له کرده‌اند گل‌های نوشکفته در پشته‌های اطرافمان را / خانه‌ها را بر سرمان خراب کرده‌اند/ اجسادمان را به هر طرف افکنده‌اند؛ / و راه بیابان را به رویمان باز گذاشته‌اند ؛/ تا این که مزرعه‌ها بر خود پیچیدند؛ / و از سایه‌های آبی، خارهای سرخ/ بر اجساد به جا مانده و طعمه‌ی عقاب و زاغ شده، فرو ریخت/ آیا از سرزمین تو بود که فرشتگان / سرودهای صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند؟/ وقتی که مرگ در شکم درندگان، دنده‌های بشر را دید / و در قهقهه‌ی فشنگ‌ها،/ بر سر زنانِ گریان ، به« دبکه» پرداخت ،/ جز او کسی نخندید.

1- « راه بیابان را به رویمان باز گذاشته‌اند » کنایه از چیست؟

2- منظور از عبارت زیر چیست؟

وقتی که مرگ در شکم درندگان ، دنده‌های بشر را دید.

3- « در قهقهه‌ی فشنگ‌ها» چه آرایه‌ی ادبی به کار رفته است ؟

4- منظور از « او» در « جز او کسی نخندید » چیست؟

5- در کدام عبارت، شاعر اشاره به تبعید فلسطینیان دارد ؟

6- منظور از عبارت‌های زیر را در مقابل آن‌ها بنویسید.

الف) گل‌های نوشکفته                ب) پشته‌های اطرافمان

ج) سرودهای صلح                     د) چوپانان

7- در عبارت زیر کدام واژه معنا شده است؟

« پای‌کوبی و جشن ملی است که در سوریه رواج دارد.»

8- کتاب، برای کدام عبارت توضیح زیر را آورده است؟

« هواپیماهایی که بمب و موشک از آسمان فرو می‌ریزند.

 

درس دهم

1- عبارت زیر بیانگر کدام ویژگی زن تناردیه است؟

زن نفرت انگیز با دهانی هم چون دهان کفتار و چشمانی برافروخته از غضب.

2- عبارت‌های زیر را معنا کنید .

الف ) پیش پایش را گرفت بود

ب ) آب سطل لب‌برد می‌زد

3- واژه‌های مناسب معانی زیر را بیابید و در برابر آن‌ها بنویسید.

الف) کالبد، سایه‌، سیاهی که از دور دیده می‌شود

ب) ستاره

ج) وحشت‌آور، ترسناک

د) نام گیاهی است، علف جارو

4- در عبارت‌های زیر چه آرایه‌ی ادبی به کار رفته است؟

الف) شب بی‌کران در مقابل این مخلوق کوچک قد علم می‌کرد.

ب) نقاب حزن‌انگیز ظلمت بر سر این کودک فرود آمده است.

5- توصیف زیر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

این واقعه، در شبی تاریک ، میان یک جنگل ، در فصل زمستان و دور از هر انسانی وقوع می‌یافت.

6- مشهورترین شاعر رمانتیک قرن نوزدهم فرانسه کیست؟

7- بزرگ‌ترین قهرمان کتاب بینوایان کیست؟

8- موضوع « کتاب بینوایان ویکتور هوگو» چیست؟

 

درس یازدهم

به هر کجا بروی جز خدا چیزی را دیدار نمی‌توانی کرد. خدا همان است که پیش روی ماست . ناتانائیل ، ای کاش «عظمت» در نگاه تو باشد نه در چیزی که به آن می‌نگری.

ناتانائیل، من شوق را به تو خواهم آموخت؛ اعمال ما به ما وابسته است، هم‌چنان که درخشندگی به فسفر.

1- آیه 115 سوره بقره(2) و آیه 38 سوره مدثر (74 ) هر یک با کدام قسمت متن ارتباط دارند؟

2-«ئیل» یعنی چه؟ و شش واژه که به آن پایان یافته است، بنویسید.

3- «چشم‌ها را باید شست، جور دیگر باید دید» از کیست و با کدام قسمت متن مناسبت دارد؟

4- آرایه‌ی تشبیه را بیابید و طرفین ( مشبه، مشبه‌به) آن را مشخص کنید.

5- شیوه برخورد «دلا» با شوهرش را ، با توجه به عبارت‌ زیر تحلیل کنید.

« جیم ، عزیزم مرا این طوری نگاه نکن. موهایم را زدم و برای خریدن عیدی خوبی برای تو آن‌ها را فروختم.»

6- معنای کنایه‌های عبارت‌های زیر بنویسید.

با پیرزن فربه و سفیدمویی که « سردی و خشکی از سر تا پایش» می‌بارید، رو به رو گشت» . با یک نگاه، « بومی افریقایی» ام خواهد خواند.

7- در کدام گزینه‌ آرایه‌ی استعاره به کار رفته است؟

الف) زندگی معجون دردآوری است از لب خندهای زودگذر و انبوه غم و اندوه و سیلاب اشک‌ و زاری .

8- به کدام جهت، آندره ژید جایزه‌ی نوبل را از آن خود کرد؟

 

درس دوازدهم

1- در بیت زیر سعدی کدام آرزو را بیان می‌کند؟

در آن نفس که بمیرم ، در آرزوی تو باشم/ بدان امید دهم جان که خاک کوی تو باشم .

2- با توجه به بیت زیر، مقصد عارفان و عاشقان حقیقی چیست؟

حدیث روضه نگویم، گل بهشت نبویم / جمال حور نجویم، دوان به سوی تو باشم .

3- در ابیات زیر، واژه‌هایی که دارای ابهام است بیابید و هر دو معنای آن‌ها را بنویسید.

الف) به خوابگـاه عــدم گر هـزار سال بخسبـم/ به خواب عافیت آن‌گـه به بوی موی تو باشم.

ب) گفتم غـم تو دارم، گفتـا غمـت سـرآیـد /گفتم که ماه من شـو ، گفتـا اگـر بـرآیـد.

ج) دی می‌شد و گفتم صنما عهد به جای‌آر/ گفتا غلطی خواجـه در این عهـد وفا نیست.

د) کمند‌صید بهرامی بیفکن جام جم بردار/ که من پیمودم این صحرا نه بهرام است و نه گورش.

4- معنای مصراع زیر و مرجع ضمیر« تو» را بنویسید.

اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم.

5-معنای واژه‌های « خدا را » ، « باد شرط»، «باشد که»، «به جای»،«تفقّد» ، «به خود»، را در مقابل مصراع آن بنویسید.

الف) دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان ، خدا را

ب ) کشتی شکستگانیم ای بـاد شرطه برخیـز

ج )باشــد که بـاز بینیـم دیــدار آشنـا را

د) نیکـی به جای یاران، فرصت شمار یارا

هـ )‌روزی تفقّـدی کـن درویش بـی‌نوا را

و ) حافظ به خود نپوشد این خرقه‌ی می‌آلود

6- «جام می» در مصراع زیر به چه مانند شده است؟ و در اصطلاح عارفان چیست؟

آیینه‌ی سکندر جام می است بنگر

7- درباره‌ی پیام‌های زیر ، مصداق‌هایی از غزل « دل می‌رود ز دستم » پیدا کنید :

الف) آشکار شدن عشق                ب ) امیدواری

ج ) اغتنام فرصت                          د ) درویش‌نوازی

هـ ) حسن خلق                           و ) خوش‌باشی

ز ) تسلیم                                   ح ) ناپای‌داری دنیا

ط ) عشق و رندی                         ی ) طنز

8 – با توجه به شرح زیر «او» کیست؟

از افراد بنی‌اسرائیل ، معاصر حضرت موسی (ع) و به قولی پسر عموی وی بود. او جاه طلب ، بخیل، حسود و بسیار ثروتمند بود. موسی او را نفرین کرد و بر اثر این نفرین،  زمین شکاف برداشت و او و خانه و گنجش را به کام خود فرو برد . داستان او در آیات 76 تا 82 سوره قصص (28) آمده است.

 

درس سیزدهم

1- معنای واژه‌های « دل‌شکر » ، « عنان‌گیر» ، « ابدال » ، « هم عنان » ، «ارکان»، « کوته دیدگی »، « بنان» ،  «غِرّه » ،‌« اقبالی » ، « ادباری» را در مقابل مصراع آن بنویسید.

الف ) نه بـر اوج هوا او را عقابی دلْ‌شِکَـر یابی

ب ) عنان‌گیر تو گر روزی جمالِ دردِ دین باشد

ج‌) عجب نَبْوَد که با اَبدال خود را هم‌عِنان بینـی

د ) ز یزدان دان،‌نه از ارکان ، که کوتهْ‌دیدگی باشد

هـ ) که خطی کز خِرَد خیزد ، تو آن را از بَنان بینی

و ) بدین زور و زرِ دنیا ،‌ چو بی عقلان ، مشو غرّه

ز ) چه باید نازِش و نالِش ،‌بر اقبالـی و ادبـاری

2- موضوع کدام گزینه « دین‌داری و اطاعت از احکام شریعت » است ؟

الف) که گر عرشی به فرش آیی و گر مـاهی به چاه افتی/ و گر بحری تهی گردی ، و گر باغی خزان بینی .

ب ) چه باید سازِش و نالِش، بر اقبالی و ادباری / که تا بر هم زنی دیـده ، نه این بینی نه آن بینی

ج )سرِ اََلْب ارسلان دیدی، ز رفعت ، رفته بر گردون ؟ / به مرو آ تا کنون در گِل تنِ اَلْب ارسلان بینی

د )عِنانْ‌‌گیـرِ تـو گـر روزی جمالِ دردِ دین باشد/ عجب نَبْوَد کـه بـا اَبدال خود را هم عِنان بینی

3- در کدام گزینه « جانی» قید است به معنی « از سوی جان‌»؟

الف)‌ من نیم موقوف نفخ صور، همچون مردگان / هر زمانـم عشق جانی می‌دهد ز افسـون خویش

ب ) ندانمت به حقیقت که در جهان به که مانی /جهان و هر چه در او هست صورت‌اند و تو جانی

ج) از جان طمـع بریــدن آسـان بـود ولیکـن/ از دوستـان جـانـی مشکل توان بریدن

د ) ور امروز اندر این منزل تو را جانی زیان آمـد/ زهی سرمایه و سودا که فردا زان زیان بینی.

4- « درفش کاویان» در مصراع زیر نماد چیست؟

به هر جانب که روی آری درفشِ کاویان بینی

5- « الف» در کدام گزینه نشانه‌ی « کثرت و مبالغه » نیست ؟

الف ) ور امروز اندر این منزل تو را جانی زیان آمد / زهی سرمایه و سودا که فردا زان زیان بینی!

ب ) به روز نیک کسان گفت تا تو غم نخوری / بسـا کسـا که به روز تو آرزومنـد است

ج) نه من سبوکش این دیر رند سوزم و بس/ بسـا سرا که در این کارخانه سنـگ و سبوست

د ) دلا!‌تا کی در این زندان، فریب این و آن بینی؟/ یکی زین چاهِ ظلمانی برون شو، تا جهان بینی

6- کنایه‌های مصراع‌های زیر را بیابید و معنای آن را در مقابل آن بنویسید.

الف) دلا!‌ تا کی در ایـن زندان، فریبِ این و آن بینی؟

ب ) ور امروز اندر این منــزل تو را جـانی زیان آمد

ج) بدین زور و زر دنیــا، چو بـی‌عقلان ، مشـو غِرّه

د )که گر عرشی به فرش آیی و گر ماهی به چاه افتی

7- آرایه‌های « واج‌آرایی» ، «تکرار»، « تضاد»و « لف و نشر مرتّب » را در بیت زیر مشخّص کنید .

چه باید نازِش و نالِش ، بر اقبالی و ادباری/ که تا بر هم زنی دیده، نه این بینی نه آن بینی

8- آیه‌ای را که بیت زیر به آن تلمیح دارد ، بنویسید.

ز یزدان دان،‌نه از ارکان، که کوته دیدگی باشد / که خطّی کز خِرَد خیزد،‌تو آن را از بَنان بینی

 

درس چهاردهم

– ندیده‌ست کس بند بر پای من/ نه بگرفت پیل ژیان جـای من

- به دیدارت آرایش جان کنم / زمن هرچه خواهی تو فرمان کنم

- مگر بند،‌ کـز بنـد عـاری بود / شکستی بود زشـت کـاری بود

- نبیند مرا زنـده با بنـد کس/ که روشن روانم بر این است و بس

- ز تـو بیــش بـودنـد گُنداوران / نکـردند پایـم بـه بنـد گـران

( رزم‌نامه رستم و اسفندیار – دکتر جعفر شعار، دکتر حسن انوری- تهران: مؤسّسه مطبوعاتی علمی- مجموعه ادب فارسی شماره 3- چاپ دوم 1367 صص 126و 114 )

1- معنای واژه‌های « پیل ژیان» ، «آرایش جان»، «روشن روان» و «گُنداوران» را بنویسید.

2- فردوسی سخن چه کسی را منظوم کرده است؟

3- «ی» نکره برای تفخیم در کدام بیت دیده می‌شود؟

4- موضوع اساسی داستان رستم و اسفندیار چیست؟

5- حروف قافیه را در بیت آخر بنویسید.

6- چرا داستان رستم و اسفندیار TRAGEDY است؟

7- مصراع‌های زیر بخوانید و معنای «مگر» را در مقابل آن بنویسید.

الف)مگر ای سحاب رحمت تو بباری ار نه دوزخ

ب ) مـگـــر بنــد، ‌کـز بنــد عــاری بــود

ج ) ایــن مگر خویش است با آن طوطیَک ؟

د ) مــگــر کــاتشِ تــیــز پیـــدا کنـــد

8- در کدام بیت آرایه‌ی تکرار به کار رفته است ؟

 

درس پانزدهم

دمدمه‌های اردیبهشت ، اصفهان چون شاه‌زاده‌ی افسون شده‌ی افسانه‌ است که طلسمش را شکسته‌اند و آرام آرام از خواب بیدار می‌شود. شکوفه‌های به و بادام ،‌رؤیاهای پرپر شده‌ی اویند و بید مجنون،‌معشوقه‌ای که زلف‌های خود را بر او افشانده است .امّا بهار جاویدان ، در این رنگ‌ها و نقش‌های کاشی‌ها جای دارد‌؛ بهار منجمد و رمزآلود ،‌چنان که گویی کالبد بنا، مینایی است که روح ایران را در آن حبس کرده‌اند.

1- ارکان تشبیه را در دو سطر نخست بیابید و آن را بنویسید.

2- رؤیاهای پرپر شده‌ی اصفهان چیست؟

3-« دمدمه» در این‌جا یعنی چه و در زبان عربی چه معنایی دارد؟

4-« طلسم کسی را شکستن» یعنی چه؟

5- بیت زیر با کدام قسمت متن ارتباط دارد ؟

تا پری و دیو در شیشه شود /  بلکه‌ هاروتی به بابل در رود

6-  معنی «سقف مقرنس» در کدام گزینه نیست؟

فتنه می‌بارد از این سقف مقرنس برخیز / تا به می‌خانه پناه از همه آفات بریم

الف سقفی که به شکل برجسته یا پلّه‌پلّه گچ‌بری کنند

ب ) بر آمدگی‌هایی که در سطح داخلی سقفی می‌سازند

ج) سقفی که سطح داخلی آن صاف نباشد

د) این بنا در شرق میدان نقش جهان اصفهان رو به روی بنای عالی‌قاپو واقع شده است و در سال 1011 هـ- ق به امر شاه عبّاس اوّل بنا شده است.

7- کدام گزینه مرجع «او» عاقل است؟

الف) شکوفه‌های به و بادام ،‌رؤیاهای پرپر شده‌ی اویند .

ب) بیدمجنون معشوقه‌ای که زلف‌های خود را بر او افشانده است.

ج) طاووس مرغ بهشتی است و هم او بود که به روایت تفسیرها،‌شیطان را در ورود به بهشت یاری کرد .

د ) « دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن» در سال 1304 شمسی در ندوشن نزدیک یزد به دنیا آمد . درس« جلوه‌های هنر در اصفهان» قسمتی از کتاب« صفیر سیمرغ» اوست.

8- اصطلاح مربوط به توضیحات زیر را بنویسید.

الف) غیرمادّی، امری که روحانی محض باشد ،‌آن‌چه منزّه از ماده باشد مانند عقل و روح

ب) مُمالِ اسلامی، از طرح‌های هنری، مرکّب از پیچ و خم‌های متعدّد

ج) آن‌‌چه به شکل خورشید از فلز سازند و بالای قبّه و مانند آن نصب کنند.

د) نوعی تزیین ساختمان است و آن این که اتاق‌ها و ایوان‌ها را به شکل‌های برجسته یا پلّه‌پلّه گچ‌ بری کنند.

هـ )آسمانه و قوس بنا از طرف داخل که آن را از چوب می‌سازند.

و ) بالاخانه، اتاق یا قسمت مجزّّایی از یک تالار

ز) به اصطلاح بنّایان «لُغاز ساختمان» بنایی است ستون مانند بر دو جانب درِ ورودی ساختمان که به شکل زیبایی از بن دیوار تا بالا به عقب کشیده می‌شود .

ح) اتاقی در خانقاه که به خلوت و ریاضت سالکان و فقرا اختصاص دارد. شاه‌نشین، گوشه ، محلّ اطعام فقرا

ط) پیشگاه خانه.

ی) کاشی‌هایی که به شکل گیسوی بافته، پیچ‌پیچان به پایین کشیده می‌شوند و غالباً در درون گلدان‌های مرمری جای می‌گیرند.

 

 

درس شانزدهم

روزی در خیابان او را دیدم؛ شادی کردم و به سویش دویدم.

آن خسرو مهربان و خون‌گرم با سردی و بی‌مهری بسیار نگاهم کرد

از چهره‌ی تکیده‌اش بدبختی و سیه‌روزی می‌بارید. چشم‌هایِ درشت و پر فروغش چون چشمه‌های خشک شده سرد و بی‌حالت شده بود.

1- واژه‌ی « بسیار » در کدام حالت« وصف» و در چه صورت‌ « قید» است؟

2- یک تشبیه بیابید و ارکان آن را مشخص کنید.

3-واژه‌ی «خشک» در هر یک از عبارت‌های زیر، چه مفهومی دارد؟

الف) چشمه‌های خشک شده

ب) هرگز با پرسش‌های خشک خود مرا خسته نمی‌کرد.

ج) مادرم خشک و کم سخن بود.

د) می‌گفتند او آدم خشک دستی است.

هـ) هنوز چشمه‌ی ذوق و قریحه و استعداد ادبی او خشک نشده بود.

4- دو واژه‌ی مترادف بیابید و آن‌ها را بنویسید.

5- کنایه‌های زیر را معنا کنید.

الف) بال و پر افراشته درهم آمیخته و گَرد بر انگیخته‌اند.

ب) کُمَیتش لنگ بود.

ج) دل گرمی

د ) شوری به پا کرده بود.

هـ) با آوازِ خوشِ شش دانگ خواند.

و) صاحب‌دل

ز) آفتاب از کدام سمت بر آمده که خسرو کیف همراه آورده است!

ح) رهاوردی بابِ دندان نصیبش شده بود.

ط) خوش رویی

ی) خودرو و خود سر بود .

ک) در چشم به هم زدنی پشت او را به خاک رسانید.

ل) مرد میدان نبود.

م) فی‌الجمله نماند از معاصی مُنکری که نکرد و مُسکری که نخورد.

ن) خون‌گرم

س) زهر خند

6- سرایندگان ابیات زیر را بنویسید.

الف) بـزد تیـر بـر چشـم اسفندیـار / سیـه شـد جهان پیش آن نام‌دار

ب) شکر نعمت نعمتت افزون کنــد / کفر نعمـت، از کفت بیرون کند

ج) از قضا سـر لنگبیــن صفرا فـزود/ روغن بــادام خشکـی می‌نمود

د) بی‌دل گمان مبر که نصیحت کند قبول/ من گوش استماع ندارم لِمَنْ یَقُولُ

و) به صوت خوش چو حیــوان است مایل/ ز حیوان کم نشاید بودن ای دل

7- کدام گزینه باید در جای خالی مصراع دوم بیت زیر قرار گیرد؟

کبوتری که دگر آشیان نخواهد دید/ «        » همی بردش تا به سوی دانه و دام

الف) غذا   ب) غزا   ج) قذا   د) قضا

8- جاهای خالی متن زیر را تکمیل کنید :

درس شانزدهم (خسرو) یکی از نوشته‌های نویسنده معاصر، «            » است که ابتدا در مجلّه‌ی یغما( سال 21 ، شماره‌ی 7) و سپس در مجموعه‌ داستان«         » به چاپ رسیده است. در این اثر، یکی از مشکلات فرهنگی – اجتماعی عصر ما و آثار «        » آن را در قالب «             » بیان می‌کند.

« دریغا که من بارها به همین ترتیب، در چاه ضلالت فرو افتادگان را نجات داده بودم(!) ندانم که این بار چرا آن تجربه، صفرا فزود(!) و آن شیوه ، ترتیب این بی‌نوایِ بر نامِ حیرت فرومانده را این گونه داد که همگان دیدند!‌ شگفتا ، سرّ این دو گانگی بر من معلوم نشد. مگر آن‌ که بگویم علل و اسباب در دست من است ولی اثر و نتیجه در دست اوست و با او نشاید پنجه در یقه افکندن!»

1- دو تشبیه بیابید و مشبّه و مشبّه‌به آن را مشخّص کنید .

2- « آن تجربه،‌صفرا فزود» یعنی چه؟

3- تعریف « توکّل » در کدام قسمت متن آمده است؟

4- « پنجه در یقه افکندن » کنایه از چیست؟

5- ملّا نصرالدّین متن بالا را برای کدام عمل خود گفته است؟

6- مفرد جمع‌های مکسّر زیر را بنویسید.

وزرا، وکلا، خطبا، امواج، اخبار، امثال، جراید، قواعد، اعمال، مصالح، اعصار، وسایل، علل، اسباب

7- « دموستنس » کیست؟

8- توضیحات زیر را بخوانید و اصطلاح مربوط به آن را در مقابلش بنویسید.

الف) تشعشع و انتشار خود به خود اشعّه از چند فلز خاص مثل رادیوم و اورانیوم.

ب) تغییر در فعّالیت سلول‌های عصبی که بر اثر دریافت صداهای بسیار شدید به وجود می‌آید و منجر به تشنّج ، فراموشی و از دست دادن توانایی‌های حسّی می‌شود.

ج) موج ایجاد شده هنگامی که سرعت هواپیما از سرعت صوت بیش‌تر می‌شود . حدّ واسط سرعت صوت و سرعت بالای صوت است.

د‌) تعداد ارتعاش در ثانیه . گوش فقط تعداد ارتعاش بین 20 تا 2000 هرتس در ثانیه را می‌تواند دریافت کند و پایین‌تر و بالاتر از آن دریافت نمی‌شود .

هـ ) امواجی که فرکانس آن‌ها بالاتر از 2000 هرتس است و شنیده نمی‌شود .

 

درس هفدهم

داروَگ

خشک آمد کشتگاه من

در جوار کشتِِ همسایه

گرچه می‌گویند :«می‌گریند روی ساحل نزدیک

سوگواران در میان سوگواران

قاصد روزان ابری، داروگ، کی می‌‌رسد باران؟

بر بساطی که بساطی نیست

در درون کومه‌ی تاریک من ذرّه‌ای با آن نشاطی نیست

و جدار دنده‌های نی به دیوار اتاقم دارد از خشکیش می‌ترکد

- چون دل یاران که در هجران یاران –

قاصد روزان ابری، داروگ ، کی می‌رسد باران؟

1- منظور از واژه‌های زیر در شعر «داروگ» چیست؟

کشتگاه                                      همسایه

باران                                          کومه

2 –نیما روزگار خود را چگونه ترسیم کرده است ؟

3- شاعر، چشم به راه چیست؟

4- تصویری که شاعر از اتاق‌ خود ترسیم می‌کند، نشانه‌ی چیست؟

5- یک تشبیه بیابید و ارکان آن را مشخص کنید .

6- آرایه‌ی کدام گزینه با گزینه‌های دیگر متفاوت است؟

الف) بر بساطی که بساطی نیست.

ب) جامه‌اش شولای عریانی است

ج) صدای سنگین سکوت در سرسرا پیچیده بود

د) هزار بادیه سهل است با وجود تو رفتن

7- «داروگ» چیست؟

8- توضیحاتی که در زیر آمده است مربوط به کدام شاعر است؟ نام شاعر را در مقابل آن بنویسید.

الف) در کرمان‌شاه به دنیا آمد و در مسکو درگذشت ، دیوان وی مجموعه‌ای از قطعه وغزل و مقداری تصنیف و ترانه است که مجموعاً با زبانی ساده و روان سروده شده است.

ب) از پیشگامان تحوّل در شعر فارسی است. در تبریز به دنیا آمد و در استانبول به تحصیل پرداخت و به زبان‌های ترکی، فرانسه و فارسی تسلّط داشت.

ج) وی در یزد زاده شد و از پیشگامان تجدّد در شعر فارسی به شمار می‌رود.

د) در سال 1266 شمسی در تبریز به دنیا آمد. .وی از طریق زبان‌های فرانسه و ترکی با اشکال جدید شعر آشنایی یافت. اشعار او که متأثّر از نوپردازان ترکیه بود، در جراید به چاپ می‌رسید.

هـ)‌ متولّد گرمارود الموت است .وی از شعرای نوپرداز به شمار می‌رود. کتاب‌های « سرود رگبار»، «عبور» و « در سایه‌سار نخل ولایت» از آثار اوست.

 

درس هجدهم

در اُحُد

که گل‌بوسه‌ی زخم‌ها، تنت را دشتِ شقایق کرده بود ،

مگر از کدام باده‌ی مهر ، مست بودی

که با تازیانه هشتاد زخم ، بر خود حد زدی ؟

کدام وام‌دار ترید ؟

دین به تو ، یا تو بدان ؟

هیچ دینی نیست که وام‌دارِ تو نیست .

دری که به باغ بینش ما گشوده‌ای

هزار بار خیبری‌تر است

مرحبا به بازوان اندیشه و کردار تو

1- حدّ می‌گساری در احکام شرعی ، چند تازیانه است ؟

2- مهم‌ترین غزوها را نام ببرید .

3- شاعر امام علی (ع) را چگوه توصیف می‌کند ؟

4- « خیبری‌تر » یعنی چه ؟

5- در جنگ خیبر کدام پهلوان معروف یهود به دست امام علی (ع) کشته شد ؟

6- آرایه‌های خواسته شده را از متن بیابید و در مقابل آن بنویسید.

الف ) تشبیه                                             ب ) تلمیح

ج ) ایهام تناسب                                      د ) استعاره

7- در عقیده‌ی شاعر چرا امام علی (ع) با تازیانه‌ی هشتاد زخم به خود حد می‌زند ؟

8- در شعر زیر به وسیله‌ی کدام آرایه‌ی ادبی به ویژگی شعری شاعر پی می‌بریم ؟

شعر سپید من روسیاه ماند / که در فضای تو به بی‌وزنی افتاد

 

درس نوزدهم

در کوچه‌سارِ شب

در این سرای بی‌کسی ، کسی به در نمی‌زند / به دشت پر ملال ما پرنده پر نمی‌زند

یکی ز شب گرفتگان چراغ بر نمی‌کند / کسی به کوچه‌سـار شب درِ سحر نمی‌زند

نشسته‌ام در انتظـارِ این غبارِ بی‌سوار / دریغ کــز شبـی چنین سپیـده سـر نمی‌زند

دل خراب من دگر خراب‌تر نمی‌شود / که خنجـر غمت از ایــن خــراب‌تر نمی‌زند

گذرگهی‌است پُر ستم که اندر او به غیر غم/ یکـی صـلای آشنـا به رهگذر نمی‌زند

چه چشم پاسخ است از این دریچه‌های بسته‌ات/ برو که هیچ‌کس ندا به گوش کر نمی‌زند

نه سایـه‌ دارم و نــه بر بیفکنندم و سزاست / اگر نه بر درختِ تر کسی تبر نمی‌زند

1- مفهوم عبارت‌های زیر را بنویسید :

الف‌) سرای بی‌کسی

ب ) به در نمی‌زند

ج ) پرنده پر نمی‌زند

د ) شب گرفتگان

2- «شب» و «سحر» نماد چه هستند ؟

3- « در انتظار غبار بی‌سوار نشستن » کنایه از چیست ؟

4- یک تشبیه در بیت چهارم بیابید و مشبّه و مشبّه‌به آن را مشخّص کنید .

5- در بیت آخر، چرا شاعر خود را سزوار نابودی می‌داند ؟

6- نوع ادبی و قالب شعر در کوچه‌سار شب را بنویسید .

7- مفهوم کنایی مصراع زیر را بنویسید .

 

یکی ز شب گرفتگان چراغ بر نمی‌کند

8- آرایه‌های ادبی بیت آخر را بنویسید.

 

درس بیستم

گذشته از این خطوط اصلی ، افکار تمام کسانی که طیّ قرون مختلف‌، با شنیدن«PERSPOLIS »  بدین نقطه جلب شده‌اند، بر حسب تصادف در بخش‌های گوناگون ثبت شده است .

در واقع این‌ها یادداشت‌هایی ساده، جمله‌ها و اشعاری قدیمی و ضرب‌المثل‌های راجع به دنیا و مافیهاست که با خطوط یونانی ، کوفی ، سریانی، فارسی ، هندی و حتّی چینی نوشته شده است : « کجا هستند پادشاهانی که به هنگام نوشیدن ساغر مرگ ، در این کاخ‌ها فرمان‌روایی می‌کردند ؟ چه بناهایی که صبح بر پا بود و عصر ویران گشت !» این جملات را سی‌صد سال پیش مسافر شاعر نوشته و چنین امضا کرده است : « علی پسر سلطان‌خالد ... »

1- واژه‌ای را که توضیح داده شده است ، در مقابل آن بنویسید:

الف )کلمه‌ای است یونانی به معنی شهر پارس، در این‌جا منظور یکی از کاخ‌های پادشاهان هخامنشی در مرودشت فارس است . ساختمان این کاخ در زمان داریوش آغاز شد.

ب )خطّی که برای نوشتن زبان سریانی به کار می‌رفته و آن همان خطّ آرامی با اندکی تغییر بوده است .

ج ) نوعی از خطوط اسلامی                            د) آن‌چه در آن است

2- جملات علی پسر خالد را با قصیده‌ی ایوان مداین خاقانی به مطلع زیر مقایسه کنید:

هان ای دل عبر بین از دیده عبرکن هان / ایوان مداین را آیینه‌ی عبرت دان

3- به مأخذی که معرّفی می‌شود ، مراجعه کنید و استنباط خود را از مطالب آن بنویسید.

( مفاتیح‌ نوین – ناصرمکارم شیرازی – قم: مدرسه‌الامام علی‌بن ابی‌طالب (ع) – چاپ اوّل 1384 ص447 طاق‌کسری )

4- مفرد جمع‌های مکسّر زیر را بنویسید :

مکارم- اخلاق- فضایل- مراتب- اوقاف- وعّاظ – فقها- دراویش- فنون- اشراف- اعراب- امرا- مزارع- انوار- عجایب- اهرام- مراتب- خطوط- اطراف- آثار- قرون- هیاکل- اشکال- نِکات- فواصل- اعصار- سطوح- افکار- اشعار- اسرار- بقایا- ذخایر- اشیا- اشباح- عِبَر- فنون

5- جاهای خالی را تکمیل کنید :

ابن بطوطه در سال 754 به «          » بازگشت. سلطان مراکش از او تجلیل کرد و به دبیر خود«              » فرمان داد که داستان‌ها و شرح سفر ابن‌بطوطه را ثبت و ضبط کند. بدین ترتیب ، سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه با عنوان رِحله‌ی ابن‌بطوطه یا «                » پدید آمد. این سفرنامه را «                   » به فارسی ترجمه کرده است.

6- چه ویژگی‌هایی باعث شده است که سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه یکی از بهترین و جالب توجه‌ترین سفرنامه‌ها شود ؟

7- «طُی» در ترکی به چه معناست ؟

8- نویسنده و مترجم سفرنامه‌ی « به سوی اصفهان» را بنویسید.

 

درس بیست‌و یکم

اگر ممکن بود!

درد دندان (شاه) بسیار شدّت کرده . شام نتوانستند میل کنند . خدا ان‌شاء‌الله صحّت بدهد. اگر ممکن بود چهار دندان مرا بکشند و دندان شاه خوب شود ! حاضر بودم !

نرود میخ آهنین در سنگ!

سرِ شامِ شاه احضار شدم. چهار ساعت تمام « تاریخ فردریک» خواندم . عجیب این که در سال متجاوز از چهار صد تومان خرج می‌کنم و از این قبیل کتاب‌ها که سراپا تنبّه است می‌آورم و برای شاه می‌خوانم ، هیچ ملتفت نیستند !

بالاتر از فتح خوارزم !

دو سه لغت فرانسه از من پرسیدند ،‌گفتم .بعد، عرض کردم: من هفتاد هزار لغت فرانسه می‌دانم !

شاه هم به جهت این‌ که مرا خجل کنند ، لغت غیر مصطلح «گوش ماهی زنده» را از من سؤال کردند . من ندانستم . به قدری مشعوف شدند که اگر خبر فتح خوارزم و بخارا را به او می‌دادند ، این‌قدر شعف برای وجود مبارک دست نمی‌داد!

1- در خاطرات اعتماد‌السّلطنه چاپلوسی نویسنده در کدام قسمت‌ها بیش‌تر دیده می‌شود ؟

2-« تاریخ فردریک کبیر » اثر کیست ؟

3- نویسنده کتاب روزنامه‌ی خاطرات اعتماد‌السّلطنه با کدام زبان اروپایی آشنایی داشته است ؟

4-با در نظر گرفتن خاطرات اعتماد‌السّلطنه ، دربار قاجار چه ویژگی‌هایی داشته است؟

5- معادل امروزی «دارالطّباعه» چیست ؟

6- «دیوان‌خانه» با کدام وزارت‌خانه مطابقت دارد؟

7- کدام تألیف محمدحسین‌خان صنیع‌الدّوله از آیه 70 سوره الرّحمن (55) اخذ شده است؟

8- توضیحات زیر مربوط به کدام شهرهاست ، آن‌ها را بنویسید.

الف) شهری مشهور در ماوراء‌النّهر ، پایتخت سامانیان نیز بوده و امروز جزء جمهوری ازبکستان است.

ب) ناحیه‌ای از ایران قدیم که در دوره‌ی قاجار جزء روسیه‌ی تزاری شد.اکنون از شهرهای کشور ترکمنستان است.

 

درس بیست‌و دوم

شخصی به هزار غم گرفتارم/ در هـر نفسی به جـان رسد کارم

بی‌زَلّت و بی‌گـناه محـبوســم/ بـی‌علّـت و بی‌سبب گرفتــارم

خورده قسم اختران به پاداشم/ بستــه کمر آسمـان بـه پیکارم

محبوسم و طالع است منحـوسم/ غم‌خوارم و اختـر است خون خوارم

امروز به غـم فـزون‌ترم از دی / و امـسال به نقـد‌ کم‌تر از پارم

طومار نـدامت است طبع‌ِ من/ حرفی است هر آتشـی ز طومارم

1- معنای کنایی « کار به جان رسیدن» و «کمر بستن» را بنویسید.

2- چرا شاعر به زندانی شدن خود اعتراض می‌کند؟

3- شاعر در کدام بیت به تأثیر ستارگان در سرنوشت اشاره دارد؟

4- معنای کدام بیت در زیر آمده است ؟

« زندانی هستم و بخت با من یار نیست ؛ اندوهگینم و ستاره‌ی بختم با من دشمن است.»

 

5- شاعر، روزگار خود را نسبت به گذشته چگونه می‌بیند ؟

6- شاعر چه چیزی را طومار پشیمانی خود می‌داند؟

7- نوع دستوری « ـَ‌م» را در قصیده مسعود سعدسلمان مشخّص کنید:

الف) شناسه

ب) ضمیر

ج) فعل

8- مسعود سعدسلمان در کدام قلعه هشت سال در زندان به سر برد ؟

هفت سالم بکوفت «سو» و «دهک» / پس از آنم سه سال قلعه‌ی «نای»

 

درس بیست‌و سوم

کعبه‌ی مخفی

برو طواف دلی کن که کعبه‌ی مخفی است/ که آن خلیل بنا کرد و این خدا خود ساخت

1- آرایه‌های بیت را مشخص کنید .

الف) تشبیه: دل ، مشبّه و کعبه مشبّه است .

ب ) تلمیح : بنای کعبه

ج ) ایهام : مخفی ( به معنای «پنهان» و نیز تخلّص «زیب‌النّساء» است).

د ) مراعات‌نظیر : طواف ، کعبه ، خلیل

هـ) تضمین : از خواجه‌ عبدالله انصاری

ای عزیز : در رعایت دل‌ها کوش و عیب کسان می‌پوش و دل به دنیا مفروش. بدان که خدایْ تعالی در ظاهر، کعبه بنا کرده که او از سنگ و گِل است و در باطن کعبه‌ای ساخته که از جان و دل است. آن کعبه ، ساخته ابراهیم خلیل است و این کعبه، نظرگاه ربّ جلیل است. آن کعبه منظور مؤمنان است و این کعبه نظرگاه خداوند رحمان است. آن کعبه مجاز است و این کعبه راز است . آن‌جا چاه زمزم است و این‌جا آه دمادم،‌آن‌جا مروه و عرفات است و این‌جا محلّ نور ذات. حضرت محمّدمصطفی (ص) آن کعبه را از بتان پاک کرد‌، تو این کعبه را از اصنام هوا و هوس پاک گردان .

 

( فارسی و آیین نگارش 5 چاپ 76 درس 25 ص 105)

و ) واج‌آرایی : ک 5 ،‌خ 5 .

2- یک زن شاعر از هند و یک زن شاعر از تاجیکستان نام ببرید.

3- «چین بر جبین فکنده» کنایه از چیست؟

4- زیب‌النسّا در سرودن شعر بیش‌تر از کدام شاعرِ معروفِ ایرانیِ قرنِ دهم پیروی می‌کرد؟

5- در بیت زیر واژه‌ای که دارای ایهام است بیابید و هر دو معنی آن را بنویسید.

از قضا آیینه‌ی چینی شکست/ خوب شد اسباب خودبینی شکست

6- با توجّه به اسلوب معادله موجود در بیت زیر ، کلمه‌ی «هوش» معادل کدام کلمه در بیت قرار دارد؟

عشق چون آید برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا می‌کشد اوّل چراغ خانه را

7- بیت زیر با کدام گزینه ارتباط معنایی دارد ؟

در سخن مخفی شدم مانند بو در برگ گل / هر که خواهد دیدنم گو در سخن بیند مرا

الف )بزرگی سراسر به گفتار نیست/ دو صد گفته چون نیم کردار نیست

ب ) سخن تا نپرسند لب بستـه‌دار / گهــر نشـکنـی تیشـه آهستـه دار

ج ) سخـن تا نگـوینــد پنهـان بـود / چـو گفتند هر جــا فراوان بـود

د ) تـا مـرد سخـن نگفتــه بـاشــد / عیــب و هنـرش نهفـته بـاشــد

8- کدام گزینه در توصیف ادبیات برون مرزی فارسی درست نیست؟

الف) نفوذ استعمار انگلیس باعث شد تا تفاوت‌های فراوان در ساختار و واژگان و تلفّظ و گونه‌های زبان ایجاد شود.

ب ) زبان فارسی ، از دوره‌ی غزنوی تا حدود صد و پنجاه سال پیش زبان اداری و دربار‌ی هند و پاکستان بود.

ج )در عصر حاضر جریان ادبی دری (فارسی رایج در افغانستان ) و تاجیکی (فارسی رایج در ماوراء‌النّهر) باقی مانده است.

 

د ) زبان و ادبیات فارسی ، دو قرن اخیر در سرزمین‌های دور گسترش و رواج داشته است.

 

درس و بیست و چهارم

ریشه‌ی پیوند

در خون من غرور نیاکان نهفته است / خشم و ستیز رستم دستان نهفته است

در تنگ‌نای‌ِ سینه‌یِ حسرت کشیده‌ام / گهواره‌یِ بصیرتِ مردان نهفتـه است

خاک مرا جزیره‌ی خشکی گمان مبر / دریای بی‌کران و خروشان نهفته است

خالی دل مرا تو ز تاب و توان مدان / شیر ژیــان میــان نیستـان نهفته است

پنداشتی که ریشه‌ی پیوند من گسست / در سینه‌ام هزار خراسان نهفته است.

1- جاهای خالی را تکمیل کنید :

از ابتدای قرن بیستم و با روی کار آمدن «         » ، ادبیات تاجیکستان «             » شد. شعر «ریشه‌ی پیوند « از «           » ( متولّد 1954 در کولاب) است. احساس لطیف شاعر و شور حماسی و دل‌بستگی او به «             » در این شعر تجلّی می‌یابد .

2- قالب و نوع ادبی شعر ریشه‌ی پیوند را بنویسید.

3- از کدام شخصیت اسطوره‌ای ایرانی نام برده شده است ؟

4- « گهواره‌ای بصیرت مردان » یعنی چه ؟

5- در کدام بیت نقش نمای اضافه چهار بار آمده است ؟

6- «در سینه‌ام هزار خراسان نهفته است » یعنی چه ؟

7- دو ترکیب وصفی در متن بیابید و آن‌ها را بنویسید.

8- موضوع و محور شعر ریشه‌ی پیوند چیست ؟

 

 

مناجات

الاهی ، زهی خداوند پاک که بنده گناه کند و تو را شرم ،‌کرم بُوَد

الاهی ، تو دوست می‌داری که من تو را دوست دارم با آن که بی‌نیازی از من ،‌پس من چگونه دوست ندارم که تو مرا دوست داری با این همه احتیاج که به تو دارم .

الاهی ، من غریبم و ذکر تو غریب ، و من با ذکر تو اِلف گرفته‌ام ؛ زیرا که غریب با غریب اِلف گیرد.

الاهی ،‌شیرین‌ترین عطاها در دل من من رجای تو خداوند است

و خوش‌ترین سخن‌ها بر زبان این گنهکار ،‌ثنای توست

و دوست‌ترین وقت‌ها بر این بنده‌ی مسکین‌ِ گنهکار ،‌لقای توست .

الاهی ،‌مرا عملِ بهشت نیست و طاقت دوزخ ندارم. اکنون کار با فضل تو افتاد.

الاهی ، اگر فردا گویند چه آوردی‌؟ گویم : خداوندا، از زندان ، موی بالیده و جامه‌ی شوخگِن و عالَمی اندوه و خجلت توان آورد. مرا بشوی وخلعت فرست و مپرس !

1- بیت زیر با کدام قسمت هم معناست ؟

کرم بین و لطف خداوندگار/ گنه بنده کرده است و او شرمسار

2- چهار صفت خداوند که در متن آمده است بیابید و آ‌ن‌ها را بنویسید.

3- برای انس با یاد خدا چه دلیلی ذکر کرده است ؟

4- گوینده شیرین‌ترین بخشش‌ها را چه می‌داند ؟

5- در کدام قسمت متن آرایه‌ی سجع دیده می‌شود ؟

7- واژه‌‌های زیر را معنا کنید .

غریب                             اِلف

شوخگِن                                     خلعت

8- مناجات از کدام کتاب آورده شده است ؟

 

[ شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٩:٢٦ ‎ب.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات فارسی 2 - نکات مهم و کلیدی ادبیات فارسی دوم دبیرستان

ادبیات فارسی 2

درس اول

الهی / همای رحمت

لغت

1- «مناجات» ؛ یعنی ... : راز و نیاز با پروردگار

2- «صمد» چه معنی می‌دهد؟ بی‌نیاز

3- در عبارت «عبدالله عمر بکاست، اما عذر نخواست.» عمر کاستن به چه معنی است؟ پیر شدن

4- معنی واژه‌ی «سحاب» چیست؟ ابر

املاء

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «الطاف و مرحمت، زات و صفات، غذای گردان» ذات و صفات، قضای گردان

تاریخ ادبیات

6- «زادالعارفین» اثر کیست؟ خواجه عبدالله انصاری

7- «حیدر بابا یه سلام» اثر کدام شاعر معاصر است؟ شهریار

8- خواجه عبدالله انصاری در چه قرنی می‌زیست؟ قرن پنجم

آرایه‌های ادبی

9- اشاره و استفاده از آیات، احادیث و داستان‌های تاریخی در ضمن شعر یا نوشته، چه نام دارد؟ تلمیح

10- «تضمین» در شعر چیست؟ آوردن شعری از شاعری دیگر در سخن و شعر

11- «نثر مسجع» چیست؟ نثر آهنگین

درک مطلب و دانستنی‌های درس

12- «سلام او در وقت صباح مؤمنان را صبوح است.« ؛ یعنی ... رحمت الهی در صبحگاه مؤمنان را سرمستی و نشاط می‌بخشد

13- مقصود از «کشته‌ها» در عبارت «برکشته‌های ما جز باران رحمت خود مبار.» چیست؟ اعمال انسان در دنیا

 14- «برعیب‌های ما مگیر» ؛ یعنی ... : عیب‌های ما را مورد بازخواست قرار مده

 15- «ابوالعجایب»چه‌معنی‌می‌دهد؟کسی‌که‌کارهای شگفت‌انگیز می‌کند.

 16- «ماسوا» ؛ یعنی ... : همه‌ی مخلوقات، آن چه غیر از خداست.

 17- «که و مه» ؛ یعنی ... : کوچک و بزرگ

18- منظور از «لسان‌الغیب» کیست؟ حافظ درس دوم ادبیات حماسی / رزم رستم و اشکبوس

 لغت

 1- در مصراع «دلیری کجا نام او اشکبوس» کجا ؛ یعنی ... : که

 2- «گرزگران» به چه معنی است؟ گرز سنگین

 3- «برآهیختن» ؛ یعنی ... : بیرون کشیدن

 4- «سوفار» به چه معنی است؟ انتهای تیر

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «فسوس و مزیح، بی‌باره‌گی، بوق و کوس» بی‌بارگی

 تاریخ ادبیات

 6- زمینه‌های اصلی«حماسه»به‌چنددسته‌تقسیم می‌شوند؟ چهار دسته

 7- «ایلیاد و ادیسه» چه نوع حماسه‌ای است؟ طبیعی

 8- «حمله‌ی حیدری» چه نوع حماسه‌ای است؟ حماسه‌ی مصنوع

آرایه‌های ادبی

 9- تکرار صامت (ب) در مصراع «به بند کمر بر، بزد چند تیر» چه آرایه‌ای را پدید آورده است؟ واج‌آرایی

 10- بیت «به شهر تو شیر و نهنگ و پلنگ / سوار اندر آیند هر سه به جنگ؟» چه آرایه‌ای دارد؟ مراعات نظیر

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 11- «تو قلب سپه را به آیین بدار» ؛ یعنی ... : سپاه را همان‌گونه که هست حفظ کن

 12- «عنان را گران کرده» به چه معنی است؟ ایستاد و توقف

 13- «که رهام را جام باده‌ست جفت» چه معنی می‌دهد؟ رهام اهل بزم است نه رزم

 14- «زمین آهنین شد سپهر آبنوس» یعنی ... : زمین مثل آهن سخت و آسمان پر از گرد و غبار شد

 15- «حماسه» برچندگونه است؟ دوگونه

 16-اگر درحماسه به‌جای‌آفرینش‌حماسه به‌بازآفرینی حماسه پرداخته شود، کدام نوع حماسه به وجود آمده است؟ حماسه‌ی طبیعی

17- «کشانی‌هم‌اندرزمان‌جان‌بداد.»منظوراز«کشانی»کیست؟اشکبوس

 درس سوم حمله‌ی حیدری

 لغت

 1- «اسبی که بر اعضای او نقطه‌ها باشد.» واژه‌ی اسبی چه معنی می‌دهد؟ ابرش

 2- واژه‌ی «حرب» در مصراع «زهم رد نمودند هفتاد حرب» چه معنی می‌دهد؟ آلت جنگ

 3- «سهم»درمصراع«فلک‌باخت ازسهم‌آن‌جنگ رنگ»؛یعنی...:ترس

 4- در مصراع «که شد ساخته کارش از زهر چشم» زهر چشم به چه معنی است؟ نگاه تند

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «طالب رزم،‌ شجاع غظنفر، حبیب خدا» : غضنفر

 تاریخ ادبیات

 6- موضوع منظومه‌ی «حمله‌ی حیدری» درباره‌ی چیست؟ شرح زندگی و جنگ‌های پیامبر وحضرت علی

7- «حمله‌ی حیدری» اثر کیست؟ بادل مشهدی

 آرایه‌های ادبی

 8- «دندان به دندان خاییدن» چه آرایه‌ای است؟ کنایه

 9- در مصراع «همه رزمگه کوه فولاد گشت» کدام رکن‌های تشبیه حذف شده است؟ ادات تشبیه، وجه شبه

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 10- در بیت «سپر برسر آورد شیراله / علم کرد شمشیر آن اژدها» منظور از «اژدها» کیست؟ عمروبن عبدود

 11- مصراع «چو ننمود رخ شاهد آرزو» به چه معنی است؟ چون هیچ کس بر دیگری پیروز نشد.

 12- چرا شعر «حمله‌ی حیدری» حماسه‌ی مصنوع است؟ چون شاعر این حماسه را خود ساخته است.

 13- در مصراع «برافراخت پس دست خیبرگشا ...» خیبرگشا کیست؟ حضرت علی (ع)

 14- در مصراع «بینداخت شمشیر را شاه دین» بینداخت؛ یعنی ... : بزد

 15- «غزا» ؛ یعنی ... : جنگ

 16- منظور از «شیرحق» در مصراع «شیر حق را دان منزّه از دغل» کیست؟ حضرت علی (ع)

 17- «او خدو انداخت بر روی علی» ؛ یعنی ... : او آب دهان بر روی علی (ع) انداخت.

 18- «کرد او اندر غزایش کاهلی» به چه معنی است؟ از جنگیدن با او پرهیز کرد.

 درس چهارم

 ادبیات نمایشی / بچه‌های آسمان

 لغت

 1- «مصاف» ؛ یعنی ... : میدان‌های جنگ (جمع مصف)

 2- «هزیمت» به چه معنی است؟ شکست خوردن

 3- «قلیه» چه معنی دارد؟ نوعی غذا از گوشت

 املاء

 4- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «بچه‌های سمج، مصمّم و متعسر، مبهوت فضا» : متأثر

 تاریخ ادبیات

 5- کتاب «سیاست‌نامه» اثر کیست؟ خواجه نظام‌الملک

 6- فیلم‌نامه‌ی «بچه‌های آسمان» از کیست؟ مجید مجیدی

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 7- در عبارت «عمروبن لیث به در بلخ شکسته شد.» ؛ یعنی ... : عمروبن لیث در دروازه‌ی بلخ شکست خورد.

 8- منظور از «نماز دیگر» چیست؟ نماز عصر

 9- منظور از «مردم» درجمله‌ی «تا مردم زنده باشد او را از قوت چاره نیست» چیست؟ انسان

 10- عبارت عربی «اصبحتُ امیراً و امسیتُ اسیراً» به چه معنی است؟ صبح امیر و پادشاه بودم، شبانگاه و غروب اسیر

 درس پنجم

 ادبیات داستانی / کباب غاز

 لغت

 1- «ترفیع» به چه معنی است؟ بالا بردن

 2- «طعامی که در مهمانی و سور دهند» با چه واژه‌ای معادل است؟ ولیمه

3- «استیصال» چه معنی می‌دهد؟ درماندگی

 4- «درزی» ؛ یعنی ... : خیاط

 املاء

 5- در عبارت «محتاج به تذکار نیست که ایشان در خوراک هم سر سوزنی قسور را جایز نمی‌شمردند.» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ قصور

 تاریخ ادبیات

 6- «سیاحت‌نامه‌ی ابراهیم بیگ» اثر کیست؟ حاج زین‌العابدین مراغه‌ای

 7- «مسالک‌المحسنین» را کدام‌نویسنده، نوشته است؟ عبدالرّحیم طالبوف

 8- موضوع کدام کتاب «قصّه‌های عامیانه» نیست؟ «رستم‌نامه، هفت‌پیکر، امیرارسلان» ، هفت پیکر

 آرایه‌های ادبی

 9- عبارت «رتبه‌های بالا را وعده بگیر و مابقی را نقداً خط بکش» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه

 10- اگر عبارتی معنی دور و نزدیک داشته باشد و معمولاً معنی دور مورد نظر باشد، عبارت چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 11- «پاپی شدن» ؛ یعنی ... : اصرار کردن

 12- جمله‌ی «میهمانی را پس خواندن» به چه معنی است؟ دعوت را پس گرفتن

 13- مفهوم کنایی «کبّاده‌ی چیزی را کشیدن» چیست؟ ادعای چیزی داشتن

 14- «شکوم ندارد» چه معنی می‌دهد؟ خجستگی ندارد.

 15- ادبیات داستانی معاصر، از کدام دوره آغاز می‌شود؟ اوایل دروه‌ی مشروطه

 16- آثار ادبی دوره‌ی مشروطه به چه قصدی نوشته می‌شد؟ به قصد انتقاد از اوضاع اداری، اجتماعی و سیاسی آن روزگار

 17- داستان‌کوتاه‌ایرانی باکدام مجموعه متولّدشد؟یکی‌بود،یکی نبود.

 18- آغازگر سبک واقع‌گرایی در نثر معاصر و پدر داستان‌نویسی فارسی کیست؟ محمدعلی جمال‌زاده

 19- «بی‌نهایت چلمن» ؛ یعنی ... : بیش از حد بی‌دست و پا

 20- «در محظور گیر کردن» به چه معنی است؟ در تنگنا افتادن

درس ششم

 گیله مرد

 لغت

 1- «آن لاورتون را خودم به درک می‌فرستادم.» (لاور) به چه معنی است؟ رهبر

 2- «تلکه کردن» ؛ یعنی ... : پول یا مالی که با مکر و فریب و چاپلوسی به‌دست آید.

 3- «کومه» به چه معنی است؟ کپر، آلونک

 4- «جرز» ؛ یعنی ... : دیوار اتاق و ایوان

 املاء

5- در عبارت «تا قهوه خانه چند صد زرع بیش‌تر فاصله نبود.» کدام کلمه نادرست نوشته شده است؟ ذرع

 تاریخ ادبیات

 6- «چشم‌هایش» اثر کیست؟ بزرگ علوی

 7- کتاب «از رنجی که می‌بریم» از کدام نویسنده‌ی معاصر است؟ جلال آل احمد

 8- کدام داستان «بزرگ علوی» مدت‌ها راهنمای عمل نویسندگان مبارز بود؟ گیله مرد

 آرایه‌های ادبی

 9- عبارت «باد چنگ می‌انداخت و می‌خواست زمین را از جا بکند.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

 10- «رجز خواند» چه آرایه‌ای است؟ کنایه

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 11- «دل پری داشت.» ؛ یعنی ... : بسیار ناراحت بود.

 12- عبارت «گوشش به این حرف‌ها بدهکار نبود.» به چه معنی است؟ توجهی نمی‌کرد.

 13- قسمت مشخص شده در عبارت «چند روز پیش یک اتوبوس را توی جاده لخت کردند.» به چه معنی است؟ غارت کردند.

 14- «از آن کهنه کارها هستی.» ؛ یعنی ... : زرنگ و باتجربه‌ای

 15- «نرده‌ی چوبی یا آهنی که اطراف محوطه یا باغی نصب کنند» هم‌معنی با چه واژه‌ای است؟ طارمی

 16- با توجه به درس «محمد ولی ، گلیه مرد و مامور بلوچ» نماد چه انسان‌هایی هستند؟ چاپلوس، ظلم ستیز، دورو

 17- «بزرگ علوی» از نخستین تحصیل کرده‌های ایرانی ، در کدام کشور بود؟ آلمان

 18- چرا انتشار نوشته‌های بزرگ علوی در ایران قبل از انقلاب ممنوع بود؟ با رژیم حکومتی ایران مخالف بود.

 19- «حساب کهنه پاک کرد.» ؛ یعنی ... : ناراحتی گذشته را می‌خواست جبران کند.

 20- «خانه‌ی کسی را تفتیش کردن» به چه معنی است؟ خانه‌ی کسی را بازرسی کردن.

 درس هفتم سووشون / آواز عشق

لغت

 1- «ظرفی از پشم بافته که چیزها در آن کنند.» هم معنی باچه واژه‌ای است؟ جوال

 2- «خروس‌خوان» ؛ یعنی ... : صبح زود

 3- در جمله‌ی «با مال می‌رویم. غلام شما محمدتقی مال آورده» مال به چه معنی است؟ حیوان

 4- «نقل گفتن»در عبارت «حالا دلت خواسته برایت نقل بگویم.» چه معنی می‌دهد؟ لطیفه گفتن

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «لباس غضب، قریب بی‌کس ، روح معذب» : غریب

 تاریخ ادبیات

 6-نخستین مجموعه داستان خانم «سیمین دانشور» چه نام داشت؟ آتش خاموش

 7- موضوع کتاب «سووشون» چیست؟ توصیف زندگی اجتماعی مردم فارس در خلال جنگ جهانی دوم.

آرایه‌های ادبی

 8- در عبارت «گندم‌ها مثل سیل طلا روی هم انبار شده.» وجه شبه کدام است؟ زردی

 9- جمله‌ی «چراغ‌های ذهنش روشن بود.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

 10- در مصراع «ما به فلک بوده‌ایم، یار ملک بوده‌ایم.» کلمات مشخص شده چه آرایه‌ای دارد؟ جناس

درک مطلب و دانستنی‌های درس

 11- مفهوم «آن ناکام با رعیّتش مثل برادر تا می‌کرد.»چیست ؟ آن ناکام با رعیتش مثل یک برادر بزرگ‌تر رفتار می‌کرد.

 12- «شلخته درو کنید.» ؛ یعنی ... : بی‌دقت درو کنید.

 13- «حاصلی که در تابستان و اوایل پاییز به دست می‌آید.»اصطلاح چه نامیده می‌شود؟ کشت صیفی

 14- جمله‌ی «تنها می‌آید سی میدان» چه معنی می‌دهد؟ تنها به طرف میدان می‌آید.

 15- «سر و پکالش خینی می‌شود.» ؛ یعنی ... سرو صورتش خونی می‌شود.

 16- در عبارت «بغلش می‌زند و از اسب به زمین می‌گذاردش»ضمیر متصل (ش) چه نقشی دارد؟ مفعول

 17- «با آن دشمن لعین چر بکند.» ؛ یعنی ... : با آن دشمن لعین بجنگند.

 18- «کمینه» به معنای ...... است. کم‌ترین

 19- «فکری است» ؛ یعنی ... : در حال فکر کردن است.

 20- «هیمه به چه معنی است؟ هیزم

 درس هشتم کلبه‌ی عموتم / تو را می‌خوانم

 لغت

 1- «مندرس» ؛ یعنی ... : پاره و کهنه

 2- «خپله» ؛ یعنی ... : چاق

 3- «عفریت» به چه معنی است؟ اهریمن، شیطان

 املاء

 4- املای کدام ترکیب نادرست است؟ «حد نساب، رحم و عطوفت، همهمه‌ی خریداران» : حد نصاب

 تاریخ ادبیات

 5- «خوشه‌های خشم» اثر کیست؟ جان اشتاین بک

 6- کدام نویسنده از چهره‌های مهمّ ادبیات پایداری امریکای لاتین است؟ پابلونرودا

 7- کتاب «کلبه‌ی عموتم» را چه کسی نوشته است؟ خانم هریت بیچراستو

 8- «آدم‌ها و خرچنگ‌ها» اثری است از ... : خوزوئه دوکاسترو

 آرایه‌های ادبی

 9- در عبارت «سرش مثل گلوله گرد بود و چشم‌های درشتش جایی را نمی‌دید.» وجه شبه چیست؟ گرد بودن

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 10- در شعر «من برآنم که بادستان تو و من / با دشمن، رویارو توانیم شد.» بر چه امری تأکید شده است؟ اتّحاد

 11-کتاب «کلبه‌ی عموتم» کدام جلوه از جلوه‌های ادبیات پایداری تصویر و ترسیم می‌کند؟ مبارزه با برده‌داری

 12- ارباب خشن و بدنهاد در کتاب «کلبه‌ی عموتم» چه نام دارد؟ لگری

 13- جنگ داخلی آمریکا چه سرانجامی یافت؟ سرانجام آن القای برده‌داری بود.

 14- شعر «تورا می‌خوانم» پایداری مردم ... را به تصویر کشیده است؟ شیلی

 15- نوشته یا سروده ای که مبارزه‌ی ملت‌ها را در برابر استبداد داخلی یا تجاوز بیگانگان نشان دهد، چه نوع ادبیاتی است؟ ادبیات پایداری

 16- مخاطب «شعر و داستان مقاومت» چه کسانی هستند؟ وجدان عام بشری

 17- «اثل مانین» از چهره‌های برجسته‌ی ادب مقاومت کدام کشور است؟ فلسطین

18- داستان «کلبه‌ی عموتم» در کجا اتفاق می‌افتد؟ کشت‌زارهای ایالت‌های جنوبی آمریکا

درس نهم در بیابان‌های تبعید / از یک انسان

 لغت

 1- «سفاهت» ؛ یعنی ... : بی‌خردی

 2- «قهر» به چه معنی است؟ غلبه‌کردن ، عذاب‌کردن

 3- «پای‌کوبی و جشن ملی در منطقه‌ی سوریه» چه نام دارد؟‌دبکه

 4- «ماه ایار» معادل کدام ماه است؟ ماه سوم بهار (خرداد)

 املاء

5- عبارت «من از وی در قضب نمی‌شوم و او از من صاحب ادب می‌شود.» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ غضب

 تاریخ ادبیات

 6- شعر «در بیابان‌های تبعید» سروده‌ی کیست؟ جبرا ابراهیم جبرا

 7- کدام شاعر فلسطینی را «شاعر مقاومت فلسطین» نامیده‌اند؟محمود درویش

 آرایه‌های ادبی

 8- در شعر «گل‌هایش مانند نقش برجامه‌های زنانه است.»ادات تشبیه کدام واژه است؟ مثل

 9- «قهقه‌ی فشنگ‌ها» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

 10-در جمله‌ی «سرزمین‌ما زمرّد است» وجه شبه چیست؟ سبزی (محذوف)

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 11- در شعر «با عشق خود چه کنیم، درحالی که چشمانمان پر از خاک و شبنم یخ‌زده است؟» منظور از «عشق خود» چیست؟ سرزمین فلسطین

 12- عبارت عربی «کل اناء یترشّح بما فیه» معادل با کدام ضرب‌المثل فارسی است؟ از کوزه همان برون تراود که دروست. 13- «بر سبیل تلطّف» ؛ یعنی ... : از روی مهربانی

 14- «زیتون» نماد چیست؟ صلح

 15- در عبارت «از سایه‌های آبی، خارهای سرخ براجساد به جا مانده، فروریخت.» منظور از «خارهای سرخ» چیست؟ بمب و موشک

 16- «سنگ مردگان» ؛ یعنی ... : سنگ شکنجه

 17- در شعر«زیبای کوچکش را ربودند و گفتند تو آواره‌ای» منظور از «زیبای کوچک» چیست؟ سرزمین فلسطین

 18- «نرون مرد، اما رُم نمرده است.» به چه معنی است؟ ستمگر نابودشدنی است اما عدالت بر جای می‌ماند.

 19- در شعر «فرشتگان سرودهای صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند.» منظور از چوپانان کیست؟ پیامبران

 20- «حضرت روح‌الله» کدام پیامبر است؟ عیسی (ع)

درس دهم دخترک بینوا

 لغت

 1- «سیاهی‌هایی که از دور دیده می‌شود.» با چه واژه‌ای هم‌معنی است؟ اشباح

 2- «موحش» ؛ یعنی ... : ترسناک3- «کوکب» به چه معنی است؟ ستاره

 4- «خلنگ» ؛ یعنی ... : علف جارو

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «نگاه تزرّع‌آمیز، تاریکی غلیظ، جرئت گریستن» تضرّع‌آمیز

 تاریخ ادبیات

 6- «بینوایان» اثر کیست؟ ویکتورهوگو

 7- کدام شاعر است که از ده‌سالگی به شعر گفتن پرداخت و با وجود سن کم به عضویت فرهنگستان فرانسه درآمد؟ ویکتورهوگو

آرایه‌های ادبی

 8- عبارت «چند دسته از بوته‌های خار، در نقاط بی‌درخت سوت می‌زدند.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

 9- «صدای پای جانوران را که روی علف‌ها راه می‌رفتند، دید.» چه آرایه‌ای دارد؟ حس‌آمیزی

 10- جمله‌ی «انسان باید مثل گربه باشد.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 11- «نگاه تضرّع‌آمیز» ؛ یعنی ... : نگاه التماس‌آمیز

12- «قد علم‌کردن» به چه معنی است؟ اظهار وجود کردن

 13- بزرگ‌ترین قهرمان کتاب بینوایان چه نام‌دارد؟ ژان‌وارژان

 14- «رمانتیک» ؛ یعنی ... : افسانه‌ای داستانی

 15- چرا «ویکتورهوگو» بیست سال را در تبعید گذراند؟ به دلیل مخالفت با ناپلئون

 16- ماجرای مردم تیره‌روزی که با دشواری‌های زندگی روبه‌رو بوده‌اند، در کدام اثر ویکتورهوگو به خوبی بیان شده است؟ بینوایان

 17- ویکتورهوگو در چه قرنی می‌زیسته‌ است؟ قرن نوزدهم

 18- «متراکم» ؛‌ یعنی ... : روی هم جمع شده 19- «مُحال» به چه معنی است؟ غیرممکن

 20- «لب پرزدن» ؛ یعنی ... : بیرون ریختن

 درس یازدهم :مائده‌های زمین

 لغت

 1- «تعلّل» به چه معنی است؟ بهانه کردن

 2- «معجون» ؛ یعنی ... : مخلوطی از چند چیز

 3- در عبارت «چراغ را در اصلاح کردن بکش» کشتن چراغ چه معنی می‌دهد؟ خاموش کردن چراغ

4- «خاییدن» ؛ یعنی ... : جویدن

 

 آرایه‌های ادبی

1- «آرزو مکن که خدا را در جایی جز همه جا بیابی.» ؛ یعنی ... : خدا همه جاست.

 2- مفهوم جمله‌ی «هیچ از او ذخیره مگذار» چیست؟ چیزی را از او پنهان مکن

 3- «تحفة‌الاخوان» اثر کیست؟ کمال‌الدین عبدالرزاق کاشانی

 4- «ای‌کاش عظمت درنگاه تو باشد.» کدام شعر «سهراب سپهری» را به‌یاد می‌آورد؟ چشم‌ها را باید شست / جور دیگر باید دید.

 5- «قوت کودکان» ؛ یعنی ... : غذای کودکان

 6- «مائده‌های زمین» از کیست؟ آندره ژید

درس دوازدهم در آروزی تو / دل می رود

 لغت

 1- «تفقّد» ؛ یعنی ... : دلجویی کردن

 2- «باد شرطه» به چه معنی است؟ باد موافق

 3- «ایهام» در لغت چه معنی می‌دهد؟ به گمان افکندن دیگران

 4- در مصراع «حافظ به خود نپوشید این خرقه‌ی می‌آلود» به خود ؛ یعنی ... : به اختیار خود

 تاریخ ادبیات

 5- کدام شاعر لقب «استاد سخن» گرفته است؟ سعدی

 6- شرح داده شده «حافظه‌ی ماست و شعر او سرشار از اندیشه‌های عمیق حکمی و عرفانی و احساس‌ها و عواطف ژرف انسانی است.» درباره‌ی کدام شاعر است؟ حافظ

آرایه‌های ادبی

 7- مصراع «گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست» چه نوع آرایه‌ای دارد؟ ایهام

 8- مصراع«آیینه‌ی‌سکندر جام می‌است بنگر»چه‌آرایه‌ای دارد؟ تلمیح

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 9- در مصراع «اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم» قسمت مشخص شده چه معنی می‌دهد؟ خودخواه و خودبین باشم.

 10- «خدارا» در مصراع «دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان، خدارا» به چه معنی است؟ قسم به خدا

 11- «نیکی به جای یاران» ؛ یعنی ... : نیکی در حق یاران

 12- منظور شاعر از «جام می» در مصراع «آیینه‌ی سکندر جاممی است بنگر» چیست؟ قلب انسان پاک و آگاه

 13- در مصراع «به مجعمی که در آینده شاهدان دوعالم» منظور از کلمات مشخص شده چیست؟ صحرای محشر، زیبایان

 14- مفهوم مصراع «دلبر که در کف او موم است سنگ خارا» چیست؟ محبوبی که همه‌چیز در اختیار اوست.

 15- در مصراع «مرا به باده چه حاجت که مست موی تو باشم» کدام قسمت جمله حذف شده است؟ فعل (است)

 16- به «خواب عافیت» ؛‌یعنی ... : مرگ و نیستی

 17- معنی «به بوی موی تو باشم» چیست؟ آروزی وصال تو را دارم.

 18- «بادیه» چه معنی می‌دهد؟ بیابان درس سیزدهم باغ عشق / پیدای پنهان

 لغت

 1- «شکردن» ؛ یعنی ... : شکار کردن

 2- «عنان گیر» به چه معنی است؟ زمام‌دار و هدایت کننده

 3- «بنان» ؛ یعنی ... : انگشت

 4- «نمی‌هلند» ؛ یعنی ... : نمی‌گذارند

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «عجز و درمانده‌گی، بایزید بسطامی، قعر بهر» درماندگی ، بحر

 تاریخ ادبیات

 6- «طریق‌التحقیق» اثر کیست؟ سنایی غزنوی

 7- سنایی غزنوی در چه قرنی زیسته است؟ ششم

 8- کدام قالب شعری است که «سنایی» بر آن تأثیر گذار نبوده است؟ «غزل، قصیده، ترکیب‌بند» : ترکیب‌بند

9- افکار و اصطلاحات عرفانی را نخستین بار چه کسی در شعر خود مطرح ساخته است؟ سنایی

 آرایه‌های ادبی

 10- مصراع «به سوی عیب، چون پویی، گر او را غیب‌دان بینی؟ چه آرایه‌ای دارد؟ جناس (عیب و غیب)

 11- تفاوت «غزل و قصیده» در چیست؟ تعداد بیت‌ها و درون‌مایه‌ها

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 12- «درفش کاویان» نماد چیست؟ پیروزی

13- «دوگانه» ؛ یعنی ... : نماز صبح

 14- «صاحب گوهر» به چه معنی است؟ نژاده و اصیل

15- «فیه مافیه» از آثار ... و معروف ... است. منثور و مولوی

 16- «تاس‌ها برگیر» به چه معناست؟ کاسه‌های مسین را بردار.

 17- «ودود» به چه معناست؟ بسیار دوست دارنده

 18-در مصراع «زیزدان دان نه از ارکان...» منظور از (ارکان) چیست؟ عنصار چهارگانه (آب، باد، آتش، خاک)

 درس چهاردهم تربیت انسانی و سنّت ملی ما

 لغت

 1- «مناعت» ؛ یعنی ... : عالی طبع بودن

 2- «مطلبی نغز و نیکو» هم معنی چه کلمه‌ای است؟ لطیفه

 3- «مذموم» به چه معنی است؟ ناپسند و نکوهیده

 4- «خدعه» ؛ یعنی ... : حیله و نیرنگ

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «ترجیه مرگ، تذویر و ریا، مساوات و عدالت» : ترجیح ،‌ تزویر

 تاریخ ادبیات

 6- کتاب «آزادی و تربیت» اثر کیست؟ محمود صناعی

 درک مطلب و دانستنی‌های درس

 7- نویسنده، کدام کتاب را از کتب مقدس فرنگیان کم‌تر نمی‌داند؟ مثنوی مولوی

 8-برای روشن کردن هدف‌های تربیتی ما، بزرگترین منبع الهام کدام است؟ تعلیمات اخلاقی و انسانی پیشوایان فرهنگی ما

 9- بیت «به دیدارت آرایش جان کنم / زمن هر چه خواهی توفرمان کنم» کدام مفهوم را بیان می‌کند؟ تسلیم محض بودن را

 10- عبارت عربی «الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم» به چه معنی است؟ حکومت با کفر می‌پاید ولی با ظلم نه

 11- «کهتری را که مهتری یابد» ؛ یعنی ... : کوچک و حقیری که مقام بالایی یابد.

 12-موضوع اساسی داستان «رستم و اسفندیار» چیست؟ طغیان رستم در برابر زورگویی

 13- «رجحان دادن» ؛ یعنی ... : برتری دارد.

 14- مصراع «نبیند مرا زنده با بند کس» ستایش چیست؟ آزادی و آزادگی

 15- رستم چگونه خبر یافته که «اگر اسنفدیار را نابود کند خاندان او تباه خواهد شد؟» : از سیمرغ خبر یافته است.

 16- نویسنده چه چیزی را موجب سقوط ساسانیان می‌داند؟ انحطاط اجتماعی و دینی و اخلاقی دستگاه حکومت

 17- هدف‌های اساسی تربیت چیست؟ احترام به حقوق دیگران، آزادی، عدالت‌خواهی ...

18- آیه‌ی‌»انما المومنون اخوه»چه‌معنی می‌دهد؟ مومنان برادر یک‌دیگرند.

 درس پانزدهم جلوه‌های هنر در اصفهان

 لغت

 1- «رواق» ؛ یعنی ... : پیشگاه خانه

 2- «دمدمه‌های اردیبهشت» به چه معنی است؟ نزدیکی‌های اردیبهشت

 3- «دوره‌های متأخّر» ؛ یعنی ... : دوره‌های بعد

 4- «بنایی ستون مانند بر دو جانب در ورودی ساختمان» چه نامیده می‌شود؟ گوشواره

 املاء

 5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «خط‌ها و اسلیمی‌ها، دایره‌ها و مغرنس‌ها، رواق‌ها و گوشواره‌ها» : مقرنس

 تاریخ ادبیات

 6- کتاب«صفیرسیمرغ» اثر کیست؟ دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن

7- موضوع کتاب «صفیر سیمرغ» چیست؟ توصیف سفر به چند کشور اروپایی و بعضی از شهرهای ایران

 

 

 

[ شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٤:۳٠ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات2 - معنی اشعار ومتون ادبی و پاسخ خودآزمایی های ادبیات فارسی دوم دبیرستان

 

معنی اشعار ومتون ادبی ادبیات فارسی دوم دبیرستان

 به نام آن خدایی که نام او آرامش بخش جان است و دستور او کلید گشایش ( مشکلات ) است ونماز(درود)ورحمت او در هنگام صبح باعث سرخوشی و شادابی مؤمنان است و یاد او باعث بهبودی دل آزرده و زخم خورده است و محبت او برای اهل زمین مانند کشتی نوح نجات بخش است . ای بزرگواری که بخشش ها را می بخشی و دانایی که گناهان را می پوشانی و ای بی نیازی که دور از درک و فهم آفریده ها هستی و ای یگانه ای که در ذات و صفات نظیر نداری و ای آفریننده ای که هدایت می کنی و ای توانایی که شایسته ی خدا بودن هستی ، به جان ما یک‌رنگی خود را بده و به دل ما دوست‌داری خود را بده و به چشم ما نور خود را بده ( تا حقیقت را ببینیم ؛ به ما چشم حقیقت بین بده ) و آن چیزی را به ما بده که برای ما بهتر است و کار ما را به افراد کوچک و بزرگ واگذار مکن ( ما را اسیر کوچک و بزرگ نکن ) . خدایا عبدا.. پیر شد ؛اما توبه نکرد . خدایا توبه ی ما را بپذیر و در مورد گناهان ما از ما بازخواست نکن ( ما را مؤاخذه نکن ) خدایا از کارهای بد خود می ترسم ؛ مرا با خوبی خود ببخش . خدایا در دل های ما جز عشق خدت چیزی نکار و بر تن و جان ما جز لطف و رحمت خود چیزی نقش نزن و بر کارهای دنیایی ما غیر از مهربانی و رحمت خودت چیزی نباران .

 معنی درس « همای رحمت »

 1 ـ ای علی ، ای رحمت و بخشش الهی ، تو چه نشانه ی بزرگی از خدا هستی ؛ زیرا سایه‌ی رحمت و سعادت خداوندی را بر سر همه ی موجودات افکنده ای . 2 ـ ای دل ( ای انسان ) اگر می خواهی خدا را بشناسی ، به علی توجه کن و با استفاده از وجود او خدا را بشناس ، به خدا سوگند من نیز خدا را با وجود علی شناختم . 3 ـ ای علی ای ابر رحمت الهی ، اگر تو در قیامت لطف خود را شامل حال ما نکنی ، شعله های دوزخ با کینه و انتقام جویانه ، وجود همه ی موجودات را خواهد سوزاند . 4 ـ ای گدای درمانده و بی چیز ، تنها از علی گدایی کن ف زیرا او به خاطر بخشش فراوان خود انگشتری پادشاهی را در رکوع به گدا می بخشد . 5 ـ غیر از علی هیچ کس نمی تواند به پسرش سفارش کند : اکنون که قاتل من در دست تو اسیر است ، با او به نرمی و ملاطفت رفتار کن . 6 ـ جز علی کسی پیدا نمی شود که پسری شگفت انگیز مانند امام حسین تربیت کند که داستان شهدای کربلا را در جهان مشهور سازد . 7 ـ غیر از علی هرگز از جان‌گذشته ای یافت نمی شود که وقتی با خدای خود ( دوست خود ) پیمانی می بندد ( برای حفظ جان پیامبر و حفظ اسلام ) به عهد و پیمانخود عمل کند ( و در بستر پیامبر بخوابد . 8 ـ نه می توانم علی را خدا بنامم و نه می توانم او را انسان به حساب آورم ؛ در شگفتم که این پادشاه سرزمین جوانمردی را چه بنامم ؛( زیرا جوانمردی چون علی و شمشیری مانند ذولفقار وجود ندارد ) 9 ـ ای نسیم رحمت ، آگاه باش که من به خاطر دوری از علی آن‌قدر گریه کرده ام که چشمان خون می گریند ، پس تو را به دو چشم خون فشانم سوگند می دهم که از کوی علی (ع ) غباری را برای درمان چشمانم بیاوری . 10 ـ به این امید که شاید پیام های دوستی من به خاک درگاه تو برسد ، از سر عشق و دوستی پیام های زیادی را به باد صبا که پیام آور دوستی هاست ، سپردم . 11 ـ ای علی اگر تو تغییر دهنده ی سرنوشت های بد هستی ، تو را به دعای درماندگان سوگند می دهم که پیشامدهای بد را از جان ما دور کنی . 12 ـ بهتر است دیگر من به خاطر عشق علی مانند نی ناله سرندهم زیرا حافظ بهتر از من این موضوع را بیان کرده است : 13 ـ تمام شب را به این امید به صبح می رسانم ، شاید باد صبا با پیامی از آشنایم ، علی (ع) مرا که دوست‌دار اوهستم نوازش کند . 14 ـ ای شهریار ، به ناله های مرغ حق در دل شب توجه کن و بدان که غم دل ( عشق ) را تنها به دوست گفتن خوشایند و نیکو است .

 معنی بیت های درس رستم و اشکبوس

 1 ـ جنگجوی شجاعی که نام و اشکبوس بود ، مانند طبل بزرگی فریاد کشید . 2 ـ آمد که با ایرانیان بجنگد و همرزم و حریف خود را به زمین بزند ، شکست بدهد و بکشد 3 ـ رهام ( پسرگودرز ) در حالی که کلاه جنگی و لباس مخصوص جنگ پوشیده بود ، سریع رفت و گرد و خاک میدان جنگ به ابرها رسید .4 ـ رهام با اشکبوس به مبارزه پرداخت ( درگیر شد ) و از هر دو سپاه ( برای تشویق آنها ) صدای شیپور و طبل بلند شد . 5 ـ اشکبوس گرز سنگین خود را به دست گرفت و زمین برای تحمل سنگینی آن مثل آهن سخت و آسمان ( به خاطر بزرگی یا در اثر گرد و غبار ) تیره و تار شد .( آسمان پر از گرد و خاک شد ) 6 ـ رهام گرز سنگین خود را برکشید ( بیرون کشید ) و دست دو پهلوان از جنگ با گرزها خسته شد . 7 ـ وقتی رهام از جنگ با اشکبوس کشانی درمانده و ملول شد ، از او روبرگرداند و به طرف کوه رفت ( فرار کرد ) 8 ـ توس ( فرمانده سپاه ) از مرکز سپاه خشمگین شد ، اسبش را به حرکت درآورد تا پیش اشکبوس ( برای جنگیدن ) برود . 9 ـ رستم خشمگین شد و به توس گفت که : رهام اهل بزم وباده‌خواری است و اهل جنگ و مبارزه نیست . 10 ـ تو سپاه ( مرکز سپاه ) را منظم نگه‌دار . من اکنون پیاده می جنگم . * 11 ـ ( رستم ) کمان آماده و به زه بسته شده‌ی خود را به بازویش انداخت و چند تیر را هم به کمربندش گذاشت .12ـ فریاد زد که ای ای مرد جنگجو، حریفت آمد فرار نکن ، بایست . 13 ـ اشکبوس خندید و تعجب کرد ، افسار اسبش را کشید و ایستاد و رستم را صدا کرد . 14 ـ در حالی که می‌خندید ( مسخره می‌کرد ) گفت که نامت چیست ؟ چه کسی برای پیکر بی‌سر و کشته شده ات گریه خواهد کرد ؟! 15 ـ رستم چنین پاسخش را داد : چرا نامم را می‌پرسی ؛ زیرا پس از این دیگر خوشی نخواهی دید ( دنیا را به کامت تلخ می کنم ) 16 ـ مادرم نام مرا « مرگِ تو » گذاشت و روزگار هم مرا پتک کلاه‌خود و سر تو قرار داده است ! 17 ـ اشکبوس به او گفت : بدون اسب آمده ای و فوری خود را به کشتن خواهی داد . 18 ـ رستم چنین به پاسخ داد : ای مرد جنگجو ی خشمگین ِ بی‌فایده ....( موقوف المعانی با بیت بعد ) 19 ـ آیا تا به حال ندیدی که پیاده ای بجنگد و زورگویان را بکشد و نابود سازد ؟ ( مسلماً دیدی ) 20 ـ آیا در شهر تو شیر و نهنگ و پلنگ ، سواره به جنگ می روند ؟ ( مسلماً نمی‌روند ) 21 ـ هم‌اکنون ،ای سوارجنگجو ، پیاده جنگین را به تو یاد می‌دهم ( یا در حالی که پیاده هستم ، جنگیدن را به تو می‌آموزم ) 22 ـ مرا توس به این خاطر به جنگ فرستاده است تا اسب اشکبوس را از او بگیرم . 23 ـ اشکبوس هم مانند من پیاده شود و حاضران به او بخندند و مسخره اش کنند . 24 ـ یک رزمنده‌ی پیاده بهتر از پانصد سوار جنگجویی مثل توست ، قسم به این روز و قسم به کار میدان جنگ . 25 ـ اشکبوس به او گفت ک با تو سلاحی غیر از مسخره کردن و شوخی ( غیر جدی بودن ) نمی‌بینم . 26 ـ رستم به او گفت : تیر و کمان مرا ( اسلحه‌ام را ) ببین ، زیرا هم‌اکنون خواهی مرد ( با تیر و کمان من خواهی مرد ) 27 ـ رستم وقتی دید که که خیلی به اسب عزیزش افتخار می کند ، کمانش را آماده کرد و کشید 28 ـ یک تیر به پهلوی( سینه ) اسب اشکبوس زد و اسب از بالا به زمین افتاد و مرد . 29 ـ رستم خندید و با صدای بلند گفت : اکنون پیش جفت و همراه عزیزت بنشین ( و برای او عزاداری کن .) 30 ـ شایسته است که لحظه ای جنگیدن را رها کنی و سرش را به آغوش بگیری و برایش عزاداری کنی و کمی هم استراحت کنی . 31 ـ اشکبوس فوری کمانش را آماده کرد و به زه بست و در حالی که می‌لرزید و چهره‌اش از ترس زرد شده بود ..... (موقوف المعانی با بیت بعد )32 ـ آنگاه رستم را تیرباران کرد . رستم به او گفت : بیهوده ....( موقوف المعانی با بیت بعد ) 33 ـ جسمت را خسته می‌کنی و دو بازو و جان بدخواه و ناپاکت را می‌آزاری . 34 ـ رستم دست به کمربند خود برد و یک‌چوبه تیر از جنس چوب خدنگ انتخاب کرد .35 ـ یک تیری که نوک آن سخت برنده و شفاف و صیقلی و مانند آب براق بود و به انتهای آن چهار عدد پر عقاب بسته بود . 36 ـ رستم کمان را در دست گرفت و تیر از جنس چوب خدنگ را در شست گذاشت و آماده‌ی پرتاب کرد .37 ـ رستم برای پرتاب تیر ، دست راست را خم و دست چپ را که کمان در آن بود راست و مستقیم کرد ؛ آنگاه از کمانی که از جنس شاخ گوزن شهر چاچ بود ، فریاد بلند شد . 38 ـ وقتی که دهانه‌ی تیر ( انتهای تیر ) به کنار گوش رستم نزدیک شد ، از کمانی که از شاخ گوزن بود ، فریادی بلند شد . 39 ـ زمانی که ( به محض این که ) تیر از دست رستم جدا شد ، از مهره‌ی پشت اشکبوس عبور کرد . 40 ـ ( رستم ) تیر را به سینه‌ی اشکبوس زد و آسمان هم از رستم را تحسین کرد و دستش را بوسید . 41 ـ حکم کلی الهی ( قضا ) گفت که ای اشکبوس تیر را بگیر و تقدیر الهی گفت که ای رستم بزن ، آسمان و ماه هم رستم را تحسین کردند . ( به او آفرین گفتند . ) 42 ـ اشکبوس در همان لحظه و فری جان داد و مرد ؛ طوری شد که گویی اصلاً از مادر زاده نشده بود .

 معنی بیت های درس 3 حمله ی حیدری

 1 ـ مبارزان چشم باز کرده و منتظر بودند تا ببینند که چه کسی اول بار آماده ی جنگ می شود و جنگ را شروع می کند .(مصراع اول و دوم کنایه دارد ) 2 ـ که ناگهان عمرو که آسمان میدان جنگ بود ( بر میدان جنگ مسلط بود ) اسبش را به حرکت درآورد و گرد و خاک به راه انداخت ودر میدان جولان داد ( و خودی نشان داد ) 3 ـ وقتی عمرو که مانند کوهی از آهن بود به میدان جنگ آمد ، مانند این بود که همه جای میدان پر از فولاد شد ( زیرا زره عمرو از فولاد بود و حسه‌اش بسیار بزرگ ) 4 ـ عمرو به میدان جنگ آمد ، درنگی کرد ( نفسی تازه کرد ) و آنگاه ایستاد و مبارزو حریف خواست . 5 ـ پیامبر ، آن دوست خداوند جهان‌آفرین ، به چهره ی مسلمانان نگاه کرد . 6 ـ همه ی مسلمانان از ترس و به نشانه ی اظهار ضعف و ناتوانی سر خود را پایین انداخته بودند و هیچ کس خواستار جنگیدن با عمرو نشد .7 ـ غیر از علی (ع) که مانند بازویی برای دین و شیر خدا بود و خواستار جنگ با عمرو شد . 8 ـ نزد پیامبر برگزیده (ص) برای اجازه رفت ، رخصت خواست ، اما پیامبر به او اجازه نداد .9 ـ عمرو به طرف علی که مانند شیر خشمگینی بود رفت و علی ، شاه دین ، در مقابلش قرار گرفت . 10 ـ هر دو با دشمنی تمام به طرف هم دویدند و راه هرگونه آشتی را بستند و با هم جنگیدند 11 ـ آسمان به خاطر ترس از آن جنگ رنگ باخت ( کنایه از : ترسید) ؛ زیرا جنگ افراد شجاعی که مانند شیر و پلنگ هستند بسیار ترسناک می شود . 12 ـ ابتدا عمرو که بدبخت و بیچاره بود، بازوهای خود را مانند شاخه ی درختی بلند کرد .13 ـ علی آن شیر خدا ، سپرش را بالای سرش گرفت و عمرو اژدها مانند ، شمشیرش را بلند کرد . 14 ـ عمرو پاهایش را مانند کوه محکم بر زمین گذاشت و آماده ی زدن شد و دندان هایش را از شدت خشم به هم فشرد . 15 ـ وقتی هدف چهره اش را به آن دو نشان نداد ( به هدف خود نرسیدند ) ، دوباره هر دو به هم حمله کردند . 16 ـ آن چنان جنگی به وجود آوردند که مردم زمین و زمان مانند آن را کم دیده است . 17 ـ آن قدر گرد و خاک از آن میدان بلند شد که بدن هردو از چشم ها پنهان شد . 18 ـ زره ها پاره پاره و قبا ها ( روپوش ها ) چاک چاک شد و سر و صورت جنگجویان پر از گرد و خاک شد . 19 ـ آن دو که در روش های جنگیدن ماهر بودند ، ضربه های زیاد شمشیر نیزه را از خود دور کردند . 20 ـ علی که مانند شیر شجاع و جانشین پیامبر و مانند نهنگ دریای قدرت خداوند بود ، ...( با بیت بعد موقوف المعانی دارد ) 21 ـ آن چنان خشمگینانه به چهره ی دشمن نگاه کرد که کارش به خاطر ترس از نگاه تمام شد وشکست خورد . 22 ـ علی آن دست خیبرگشای خود را بالا برد و برای بریدن سر عمرو آماده شد ( پاهایش را محکم به زمین گذاشت ) 23 ـ علی ، سرور دین ، با نام خدای آفریننده شمشیرش را پایین آورد و به گردن عمرو زد 24 ـ وقتی علی شمشیرش را به دشمن زد ، شیطان دو دست خود را به نشانه ی افسوس و حسرت ، به سرش زد ( افسوس خورد و متأسف شد ) . 25 ـ رنگ از چهره ی کفر در هند پرید ( کافران در جای دوری ماند هند ترسیدند ) و بت‌خانه های اروپا از ترس به خود لرزیدند .( در همه جای جهان کافران و بت پرستان ترسیدند .) 26 ـ شیر ( استعاره از علی ) شمشیرش را به گردن عمرو زد و تن بی سر او را به زمین انداخت ( سرش را از بدنش جدا کرد ) 27 ـ وقتی لبه ی شمشیر علی به گردن عمرو خورد ، سر عمرو صد قدم از بدنش دورتر پرید . 28 ـ وقتی عمرو که مانند فیل بزرگی بود ، به خاک افتاد و کشته شد ، جبرئیل از علی تشکر کرد و دستش را بوسید .

 کنایه های درس کباب غاز ادبیات دوم دبیرستان

 آب به دهان خشک شدن : کنایه از متعجب شدن مرا می گویی از تماشای این منظره هولناک آب به دهانم خشک شد آبروی کسی را ریختن : کنایه از بی اعتباری کردن یا رسوا کردن کسی گفت مگر می خواهی آبروی خودت را بریزی ؟ آب نکشیده : کنایه از آبدار صدای کشیده آب نکشیده ای طنین انداز گردید آسمان جل : کنایه از فقیر ، بی چیز ، بی خانمان جوانی به سن بیست و پنج و شش لات و لوت و آسمان جل ادا و اطوار : کنایه از افاده و ناز بی جا ، حرکات تصنعی و ساختگی با همان صدای بریده و زبان گرفته و ادا و اطوار های معمولی خودش که در تمام مدت ناهار از دست کسی ساخته بودن : کنایه از در توانایی او بودن لابد این قدرها از دستش ساخته است . از زیر سنگ چیزی را پیدا کردن : کنایه از پیدا کردن یا بدست آوردن آن که یا آنچه یافتن یا آن غیر ممکن یا بسیار دشوار می نماید . از زیر سنگ هم شده یک عدد غاز خوب و تازه به هر قیمتی شده برای ما پیدا کنید . از عهده چیزی برآمدن : کنایه از آن را به خوبی انجام دادن خاطر جمع باشید که از عهده بر خواهم آمد اوقات کسی تلخ بودن : کنایه از خشمگین و در همان حال آزرده و افسرده بودن او با اوقات تلخ گفت این خیال را از سرت بیرون کن که محال است با زبان بی زبانی گفتن : کنایه از فهماندن مقصود بدون استفاده از بیان صریح اگر چشمم احیاناً تو چشمش می افتاد با همان زبان بی زبانی نگاهش حقش را کف دستش می گذاشتم بدقواره : کنایه از زشت و نامتناسب ، بدترکیب لات و لوت و آسمان جل و بی دست و پا و پخمه و تا بخواهی بدریخت و بدقواره منظره فنا و زوال غاز خدا بیامرز مرا به یاد بی ثباتی فلک بوقلمون و شقاوت مردم دون و مکر و فریب جهان پتیاره و وقاحت این مصطفی بدقواره انداخته بود برای خالی نبودن عریضه : کنایه از حفظ ظاهر محض حفظ ظاهر و خالی نبودن عریضه کارد پهن و درازی شبیه به ساطور قصابی به دست گرفته بودند برو و برگرد : کنایه از چون و چرا ، شک و تردید حقاً که حرف منطقی بود و هیچ برو و برگرد نداشت آقایان خواهش دارند این غاز را برداری و بی برو و برگرد یک سر ببری به اندرون بنا شدن : کنایه از مقرر شدن ، معین شدن ، قرار گذاشته شدن عیالم با این ترتیب موافقت کرد . بنا شد روز دوم عید نوروز ... بنا کردن به چیزی : کنایه از آن را شروع کردن به مناسبت صحبت از 13 عید بنا کرد به خواندن قصیده ای ... بوقلمون : کنایه از ویژگی آنچه حالت آن زود به زود تغییر می کند ، ناپایداری منظره فنا و زوال غاز خدا بیامرز مرا به یاد بی ثباتی فلک بوقلمون انداخته بود . به جا : کنایه از مناسب و شایسته همه حضار یک صدا تصدیق کردند که تخلصی بس بجاست به جان چیزی افتادن : کنایه از سخت مشغول شدن به آن . فرصت نداده مانند قحطی زدگان به جان غاز افتادند . به خرج دادن : کنایه از بی حیا و گستاخ این آدم بی چشم و رو که از امامزاده داوود و حضرت عبدالعظیم قدم آن طرف تر نگذاشته بود . بی چشم و رویی : کنایه از گستاخی و وقاحت . من هم شما چه پنهان با کمال بی چشم و رویی بدون آن خم به ابرو بیاورم همه را به غلط دادم . بی دست و پا : کنایه از آن که از عهده کار بر نمی آید و در انجام آن در می ماند ، بی کفایت و بی عرضه . جوانی به سن بیست و پنج یا شش ، لات و لوت و آسمان جل و بی دست و پا و پخمه . پا افتادن : کنایه از فرصت مناسب پیدا شدن ، ممکن شدن ( انوری ) این بخت ها سال آزگار یک بار برایشان چنین پایی می افتد . پاپی چیزی شدن : کنایه از توجه کردن یا توجه داشتن به آن و دنبال کردن آن . اصلا پاپی می شوند که سگ را بیاور تا حسابش را دستش بدهیم . پای برهنه : کنایه از فقیر و بی چیز . خدا را خوش نمی آید این بی چاره را که لابد از راه دور و دراز با شکم گرسنه و پای برهنه به امید چند ریال عیدی آمده نا امید کنم . پرت و پلا : کنایه از بی ربط و نا معقول دیدم زیاد پرت و پلا می گوید . پشت داغ کردن : کنایه از کاری پشیمان شدن و توبه کردن از تکرار آن . پشت دستم از داغ کردن تا که من باشم دیگر پیرامون ترفیع رتبه نگردم . پیرامون چیزی گشتن : کنایه از به آن مشغول شدن . پشت دستم را داغ کردم که تا من باشم دیگر پیرامون ترفیع رتبه نگردم . تا خرخره خوردن : کنایه از بیش تر از اندازه خوردن . من شخصا تا خرخره خورده ام . تپیدن : کنایه از بی قراری و اضطراب داشتن . موقع مناسبی است که کباب غاز رابیاورند دلم می تپد . تیر از شست رفتن : کنایه از ، دست دادن فرصت و امکان جبران یک عمل انجام شده . ولی چون تیری که از شست رفته باز نمی گردد . جان گرفتن : کنایه از نیرو گرفتن مصطفی هم جانی گرفت و گر چه هنوز درست دستگیرش نشده بود . جلوی کسی در آمدن : کنایه از خوب برداشت کردن . باید در این موقع درست جلویشان در آیی . جویده جویده : کنایه از گنگ ، نامفهونم و مقطع ، به طور نامفهوم . خواست جویدعه جویده از بروز این محبت و دل بستگی ... چانه کسی گرم شدن : کنایه از مشغول شدن کسی به پر حرفی و ادامه دادن آن حالا دیگر چانه اش هم گرم شده و در خوش زبانی و حرافی و شوخی . . چشم بد دور : کنایه از رفع شدن بلای چشم بد دیدم ماشاء الله چشم بد دور آقا واترقیده اند چشم به چیزی دوختن : کنایه از برای مدت طولانی به آن نگاه کردن ، خیره شدن به آن . گر چه چشم هایشان به غاز دوخته شده بود . چشم کسی به چشم دیگری افتادن : کنایه از روبرو شدن آن ها با هم و دیدن همدیگر . اگر چشمم احیانا تو چشمش می افتاد . . چند مرده حلاج بودن : کنایه از سنجیدن توانایی و قابلیت کسی در رویارویی با امری یا انجام دادن کاری و تا چه اندازه توانا بودن . می خواهم امروز نشان بدهی که چند مرده حلاجی و از ... چیزی به شکم کسی بستن : کنایه از گفتن چیزی به کسی ضمنا یک ریز تعارف و اصرار بود که به شکم آقای استاد می بستم . چیزی را از سر به در کردن : کنایه از به آن فکر نکردن ، فراموش کردن آن . با اوقات تلخ گفت این خیال را از سرت بیرون کن که ... چین به صورت انداختن : کنایه ازخشم یا نارضایتی خود را نشان دادن مصطفی به رسم تحقیر چین به صورت انداخته گفت ... حساب کار خود را کردن : کنایه از متوجه شدن و پند گرفتن یا تکلیف خود را دانستن یارو حساب کار را کرده ... حساب کسی را دستش دادن: کنایه از کسی را به سزای عملش رساندن ، تنبیه و مجازات کردن کسی . اصلا پا پی می شوند که سگ را بیاور تا حسابش را دستش بدهیم . حسابی : 1- کایه از محترم ، متشخص و فهمیده و گاهی به طنز و تمسخر برای اعتراض گفته می شود خاک به سرم مرد حسابی اگر این غاز را برای میهمان های امروز بیاوریم . .. 2- کنایه از درست و منطقی دیدم حرف حسابی است و بد غفلتی شده گفتم ... اولین بار است که از تو یک کلمه حرف حسابی می شنوم ... هر دوازده تن تمام و کمال و راست و حسابی از سر نو مشغول خوردن شدند . حق کسی را کف دستش گذاشتن : کنایه از انجام دادن عمل انتقام آمیز نسبت به او به گونه ای که سزاوار آن است . با همان زبان بی زبانی نگاه ، حقش را کف دستش می گذاشتم . حلقه زدن : کنایه از به دور کسی یا چیزی جمع شدن ، گرداگرد و اطراف کسی یا چیزی را گرفتن . دو ساعت بعد از مهمان بدون تخلف تمام و کمال دور میز حلقه زده . حمله آوردن : کنایه از به جایی به طرف چیزی به سرعت حرکت کردن برای پیشی گرفتن . مدام به غاز حمله آورده و چنان وانمود می کردم که ... خاطر جمع باشید که از عهده بر خواهم آمد ... خاطر کسی جمع شدن کنایه از مطمئن شدن . در باب مسئله ی معهود خاطرم داشت کم کم به کلی اسوده می شد. خاک بر سر ریختن : کنایه از پیدا نشدن راه حل برای مشکل خود و بسیار بی چاره و مضطر شدن . با حال استیصال پرسیدم پس چه خاکی به سر بریزم ... خاک به سرم : کنایه، معمولا زنان هنگام تعجب یا دیدن و شنیدن امری نا خوش آیند بر زبان می آورند . عیالم هراسان وارد شدن و گفت خاک بر سرم ... خروار : کنایه از مقدار زیاد از هر چیز ... دو ساعت تمام کارد و چنگال به دست با یک خروار گوشت .. خط بر چیزی کشیدن : کنایه از صرف نظر کردن از آن ، نا چیز شمردن آن . گفت تنها همان رتبه های بالا را وعده بگیر و ما بقی را نقدا خط بکش . خم به ابرو آوردن : کنایه از آزردگی و ناراحتی خود را آشکار کردن ، در این معنی معمولا به صورت منفی به کار می رود . با کمال بی چشم و رویی بدون آن که خم به ابرو بیاورم همه را به غلط دادم . خود را از تک و تا نینداختن : کنایه از خود را نباختن ، ترس و ضعف را به خود راه ندادن و خود را قوی نشان دادن . یا رو حساب کار را کرده بدون آن که سرسوزنی خود را از تک و تا بیندازد . خود را به بیماری زدن : کنایه از وانمود کردن به آن . خودتان را بزنید به ناخوشی و بگویید طبیت قدغن کردن از تختخواب پایین نیایید . خوش زبانی : کنایه از گفتن سخنان شیرین و مهر آمیز . بر تعاریف و خوش زبانی افزوده گفتم چرا نمی آیی بنشینی . چانه اش گرم شدن و در خوش زبانی و حرافی و شوخی ... خون سردی : کنایه از آرامش ، بی تفاوتی ، بی اعتنایی . تعارف معمولی را برگزار کرده با وقار و خون سردی هر چه تمام تر بر سر میز قرار گرفت . دامن از دست رفتن :کنایه از مدهوش و بی قرار و پریشان گشتن ، نابودن شدن ، سپری شدن ، بی خود گشتن . بوی غاز چنان مستش کند که دامنش از دست برود . در محظور گیر کردن : کنایه از گرفتاری پیدا کردن در مقابل امر نا خوش آیند قرار گرفت . مهمان ها سخت در محظور گیر کرده بودند . دست به دامن کسی زدن ( شدن ) : کنای از او به او متوسل شدن و از او یاری خواستن . وقتی غاز را روی میز آوردند می گویی ای بابا دستم به دامانتان .. دستگیر شدن : کنایه از فهمیدن و متوجه شدن .. مصطفی هم جانی گرفت و گر چه هنوز درست دستگیرش نشده بود . پوزخندی نمکینی زد و گفت خوب دستگیرش شد . دست نخورده : کنایه از ویژگی آن چه قبلا از آن استفاده نشده و تغییری نکرده است . تمام حسن کباب غاز به این است که دست نخورده و سر به مهر روی میز بیاید دست و پا کردن : کنایه از فراهم کردن ، پیدا کردن ، به دست آوردن . چاره ی منحصر به فرد را دیدم که هر طور شدن تا زود است یک غاز دیگر دست و پا کنم . از آن تاریخ به بعد زیر بغلش را بگیرم و برایش کار مناسبی دست و پا کنم . دک و پوز ( تک و پوز ) : کنایه از ظاهر شخص به ویژه سر و صورت چشم بد دور آقا واترقیده اند قدش درازتر و تک و پوزش کریه تر شده است . دل از عزا در آوردن : کنایه از پس از مدتی محرومیت کاملا کام روا شدن و بهره ی کافی از چیزی بردن . یکی از همین ایام بهار خدمت رسیده از نودلی از عزا در آوردیم . دماغ سوخته شدن : کنایه از دچار شرمندگی شدن ، خیت شدن . یک لقمه میل بفرمائید که لااقل زحمت آشپز از میان نرود و دماغش نسوزد. دو دل : کنایه از دارای تردید در تصمیم گیری ، مردد . در مقابل تظاهرات شخص شخیصی چون آقای استاد دو دل مانده بودند . دو روی: کنایه از آن ظاهر و باطن از تفاوت دارد ، منافق . والا چه چیز ها که با آن زبان به من بی حیای دورو نمی گفت . روی کسی را زمین انداختن : کنایه از تقاضای او را رد کردن . روا نیست بیش از این روی میزبان محترم را زمین انداخت . زدن : کنایه از شاید اتفاق افتادن { شاید } چنین شدن . زد و ترفیع رتبه به اسم من در آمد . زورکی : کنایه از به زحمت ، به سختی به جز تحویل دادن خنده های زورکی و خوش آمد گویی های ساختگی کاری از دستم ساخته نبود . زیر بغل کسی را گرفتن : کنایه از کمک کردن دلم می خواست می توانستم صد آفرین به مصطفی گفته از آن تاریخ به بعد زیر بغلش را بگیرم . ساختن : کنایه از تألیف کردن ، سرودن و نوشتن . بنا کردن به خواندن قصیده ای که می گفت همین دیروز ساخته است . ساعت شماری کردن : کنایه از انتظار شدید داشتن برای فرار رسیدن ساعت یا زمانی خاص . شکم ها را مدتی است صابون زده اند که کباب غاز بخورند و ساعت شماری می کنند . سر به مهر : کنایه از کامل { و دست نخورده بودن } تمام حسن کباب غاز به این است که دست نخورده و سر به مهر روی میز بیاید . سرخم کردم : کنایه از برابر کسی تعظیم و کرنش کردن . لهذا صدایش کردم سرش را خم کرده وارد شد . سرخ و سفید شدن : کنایه از دارای چهره ای باز ، روشن و شاداب شدن . مصطفی به عادت معهود ابتدا مبلغی سرخ و سفید شد . سر دماغ آمدن : کنایه از سر حال آمدن ، به نشاط آمدن . ستاره ضعیفی در شبستان تیره و تار درونم درخشیدن گرفت ، رفته رفته سر دماغ آمدم . سرسری : کنایه از مقدار بسیارکم معلوم شد آن قدرها هم نامعقول نیست و نباید زیادسرسری گرفت . سرسوزن : کنایه از مقدار بسیارکم ایشان در خوراک هم سرسوزنی قصور را جایز نمی شمردند. یارو حساب کارکرده بود بدون آنکه سرسوزنی خود را... سرکسی توی حساب بودن: کنایه از متوجه جزئیات امری بودن و آن را خوب شناختن او الحمدالله هنوز عقلش به جا وسرش تو ی حساب است . سماق مکیدن : کنایه از وقت بیهوده در انتظار کسی یا چیزی گذراندن ، کاری بی حاصل کردن . مابقی را نقداً خط بکش و بگذار سماق بمکند. سوار کردن : کنایه از جور کردن ، ترتیب دادن گفت اگر ممکن باشد شیوه ای سوار کردکه امروز مهمان شما دست به غار نزنند. شاخ در آوردن : کنایه از تعجب وشگفت زدگی فراوان، بسیار تعجب کردن، شگفت زده شدن از این بهانه تراشی هایش داشتم شاخ درمی آوردم . شست کسی خبردارشدن : کنایه از پی بردن او به چیزی ،مطلع شدن او از امری ولی شستش خبردار شده بود و چشمش مثل مرغ سربریده مدام در روی میز از این بشقاب می دوید. شش دانگ : کنایه از تمام ، همه ، به طور کامل شکم را صابون زدن: کنایه از به خود دل خوشی دادن وامیددریافت چیزی را داشتن این بدبخت ها...شکم خود را مدتی است که صابون زده اند که کباب غاز بخورند. صرف کردن : کنایه از خوردن یا نوشیدن دو ساعت بعد مهمان ها بدون تخلف تمام وکمال دور میز حلقه زده در صرف کردن صیغه ی ... حالا آش جو وکباب بره و پلو وچلو ومخلفات دیگر صرف شده است. صندوقچه ی سرکسی بودن : کنایه از رازداربودن ، سرّ او را حفظ کردن وبه منی که چو ن تویی را را صندوقچه سرخود قرار داده بودم ... عقل کسی سرجای خود نبودن : کنایه از کم عقل بودن او الحمدالله هنور عقلش به جا وسرش توی حساب است. غلیان: کنایه از جوش عواطف و احساسات ، شدت هیجان عاطفی ، شور وهیجان قدری برای به جا آمدن احوال وتسکین غلیان درونی در حیاط قدم زده ... غول بی شاخ ودم : کنایه از شخص درشت هیکل، زشت ، بدقواره بگو فلانی هنوز از خواب بیدار نشده وشر این غول بی شاخ ودم را از سرما بکن قالب چیزی در آمدن : کنایه از اندازه ی آن شدن، مناسب آن شدن خیلی تعجب کردم که با آن قد دراز چه حقه ای به کار برده که لباس من این طور قالب تنش درآمده است. قدم نهادن : کنایه از واردشدن گویی هرگز غازی قدم به عالم وجود ننهاده بود. قنداقی: کنایه از نوازد گفتم تو رفقای مرا نمی شناسی بچه قنداقی که نیستند. قید چیزی را زدن : کنایه از صرف نظر کردن از آن معلوم شد می فرمایند در این روز عید قید غاز را باید به کلی زد کاسه وکوزه یکی شدن : کنایه از هم خانه شدن ودر اواخر عمر با بنده مألوف بودند وکاسه وکوزه یکی شده بودیم . کار به جای باریک کشیدن: کنایه از مرحله ی حساس و بحرانی رسیدن جریان امری ازمن همه اصرار بود و ا زمصطفی انکار وعاقبت کار به جایی کشید... کار از دست کسی ساخته بودن : کنایه از توانا بودن او بررفع مشکلات وموانع . جز خوش آمدگی هایی ساختگی کاری از دستم ساخته نبود. کباده ی چیزی را کشیدن : کنایه از ادعای آن را داشتن ، خود را شایسته ی آن دانستن یکی از حضار که کباده ی شعر وادب را می کشید. کش رفتن : کنایه از دزدیدن ،ربودن راستی راستی تصورم کردم دو رأس هندوانه از جایی کش رفته و در آن جا مخفی کرده است. کشمکش : کنایه از دعوا ف ستیزه ، منازعه سرهمین میز آقایان دو ساعت تمام کارد وچنگال به دست با یک خروار گوشت...در کشمکش وتلاش بوده اند. کشیده : کنایه از سیلی ، چَک در را بستم وصدای کشیده ای آب نکشیده ای ... وباز کشیده ی دیگر نثارش کردم . کلک چیزی را کندن: کنایه از آن را خوردن یعنی به زبان خودمانی رندان چنان کلکش را کندند. کمرکش: کنایه از میانه ، وسط مانند گوشت و استخوان شتر قربانی درکمرکش دوازده حلقوم وکتل ... کودن : کنایه از سست و کند، تنبل و کم کار این مصطفی گر چه زیاد کودن و بی نهایت چلمن است... کیفور شدن : کنایه از خوشی فراوان کردن ، لذت بسیار بردن ، خوشحال شدن درست کیفور شده بودم که عیالم وارد شد. گردن دراز گشتن : کنایه از علاقه مند و حریص شدن مصطفی که با دهن باز و گردن دراز حرف های مرا گوش می داد. گره به دست کسی باز شدن : کنایه از حل شدن مشکل به کمک او ولی به نظرم این گره فقط به دست خودت گشوده خواهد شد گل انداخته : کنایه از افروخته وسرخ ، سرخ وبرافروخته شده بر روی صورت گل انداخته ی آقای استادی نقش بست. گلی به سرکسی زدن : کنایه از کار مهمی برای او انجام دادن ، سبب حفظ آبرو و افتخار او شدن پسر عموی خودت است هر گلی هست به سرخودت بزن گوش شدن : کنایه از با دقت و توجه گوش کردن همه گوش شده بودند و ایشان زبان مادر مرده : کنایه از قابل ترحم ودل سوزی بودن کسی که دچار مصیبت و یا سختی شده است ، بیچاره ، فلک زده . دریک چشم به هم زدن گوشت و استخوان غاز مادر مرده مانند گوشت و استخوان شتر قربانی ... ماسیدن : کنایه از به انجام رسیدن ، به ثمر رسیدن دیم توطئه ی ما دارد می ماسد. ماشاء الله : کنایه از تعجب و تحسین وبرای رفع چشم بدو برای بیان تعجب یا تمسخر گفته می شود. دیدم ماشاءالله چشم بددور آقا واترقیده اند. ماشاء الله هفت قرآن به میان پسر عموی خودت است . مثال مرغ سربریده : کنایه از بسیار بی قرار و نا آرام ، مضطرب و پریشان . چشمش مثل مرغ سربریده مدام در روی میز از این بشقاب به آن بشقاب می دوید. مهار کسی را به سویی کشیدن: کنایه از او را بدان سو میل دادن . گر چه هنوز درست دستگیرش نشده بود که مقصود من چیست و ومهار شتر را به کدام جانب می خواهم بکشم . نارو زدن : کنایه از فریب دادن وکلک زدن چون تویی را که صندوقچه ی سرخود قرار داده بودم نارو زدی . ناز شست: کنایه از آن به عنوان پاداش به کسی به ویژه به آن هنرنمایی کند می دهند . خیانت کردی و نارو زدی دبگیر که نازشست باشد. نثار کردن: کنایه از حواله کردن . وباز کشیده ی دیگری نثارش کردم . نشخوار کردن : کنایه از تکرار یا یادآوری امری از گذشته کم کم وقتی درست آن را زوایار وخفایای خاطر و مخیله نشخوار کردم . نمک ناشناس: کنایه از آن که خوبی های دیگران را نادیده می گیرد، حق نشناس بی اختیار در خانه را باز کردم واین جوان نمک ناشناس را مانند... نمکین: کنایه از دل نشین ، خوش آیند پوزخند نمکینی زد و گفت خوب دستگیر شد. نوک کسی را چیدن : کنایه از روی کسی را کم کردن و به سکوت یا عدم دخالت وادشتن او در خوش زبانی وحرافی وبذله ولطیفه نوک جمع را چیده . نو نوار شدن : کنایه از دارای لباس نو شدن ، لباس نو پوشیدن نو نوار که شدی باید سر میز پهلوی خودم بنشینی . واترقیده: کنایه از تنزل کردن ، پس روی کردن دیدم ماشاء الله چشم بدور آقا واترقیده اند قدش درازتر و تک و پوزش کریه تر شده است. هفت قرآن به میان: کنایه از دور ماندن از رویدادی ناخوش آیند. گفت به من دخلی ندارد ماشاء الله هفت قرآن به میان پسرعموی خودت است. همراه کردن : کنایه از مشارکت دادن کسی در انجام کاری ، شریک کردن به هر شیوه ای هست مهمانان دیگر را هم با خودت همراه می کنی. هوا دار: کنایه ا زحمایت گر وجانب دار کسی ،طرفدار دسته جمعی خواستار بردن غاز و هوا دار تمامیت وعدم تجاوز به آن گردیدند.

نکات مهم درس گیله مرد (ص 43 تا 53)

 نمادهای این درس:

 گیله مرد نماد مبارزان آزادی خواه ، مآمور اوّل(محمدولی)، نماد حاکمان زورگو – مآمور دوم(بلوچ)، نماد افراد فرصت طلب و رشوه گیر در حکومت – صغری: نماد ایران که به دست بیگانگان و حاکمان داخلی نابود شده است – جنگل: نماد جامعه بی قانون – باد و باران: نماد ظلم و ستم شدید و فراگیر. ص 43: در پاراگراف اول داستان آرایه ی تشخیص وجود دارد. (به باد، باران، درختان کهن، نهرها شخصیت داده است. ) هنگامه کردن: سر و صدا کردن – چنگ انداختن : کنایه از حمله کردن - افسار گسیخته: کنایه از وحشی و نا آرام – تمام پاراگراف اول رمز و نماد است و اشاره به آشوب های اجتماعی و سیاسی در جامعه دارد. ص44: پاراگراف دوم: دل پُر داشتن، کنایه از ناراحت بودن، کینه ی کس را به دل داشتن پاراگراف چهارم: تولم: نام منطقه ای در شمال ایران – گوشش بدهکار نبود: توجّه نمی کرد – حساب کهنه پاک می کرد: کنایه تسویه حساب می کرد ، تلافی می کرد ص45: پاراگراف دوم: کومه: کلبه، آلونک – ملّاکین: صاحبان زمین زراعتی فراوان و بزرگ پاراگراف سوم: تفتیش: جستجو ، تجسّس – امنیه ها: نیروها و مأموران اطّلاعاتی - به جیب زدن: کنایه از دزدیدن ص46: پاراگراف اوّل: کروج: نام منطقه ای در شمال – به کلّه اش زد: کنایه از به فکرش رسید . پاراگراف دوم: ذرع: واحد اندازه گیری طول در قدیم (معادل حدود یک متر) – تضاد بین خشاخش باد با زوزه. پاراگراف سوم: طارمی: ایوان نرده دار ص49: پاراگراف سوم: علمدار و لاور ، هردو به معنی رهبر هستند. ص50: پاراگراف اول: بهره: سود فروش محصولات کشاورزی ص51: پاراگراف دوم: رَجَز بخوان: ادّعا کن، از خودت تعریف کن – جرز: دیوار کاه گلی اتاق ص52: پاراگراف اول: تپق زدن: لکنت زبان داشتن، کلمات را درست تلفظ نکردن در اثر عجله و ترس ص45: پاراگراف پنجم: لابه: گریه و التماس و زاری – تعجیل: عجله – وکیل باشی: نماینده ی نیروی انتظامی

 نکات مهم درس سووشون (ص 54 تا 60)

 نمادهای این داستان:

 یوسف: نماد مبارزان راه آزادی میهن که به دست استعمارگران بیگانه و حاکمان زورگو شهید می شود – زری: نماد زنان و افراد معمولی جامعه که در اثر مشاهده شهادت آزادی خواهان ، از خواب غفلت بیدار شده و به افرادی مبارز تبدیل می شوند نه خسته :‌ خدا قوّت /صفحه 54 بند دوم : زن های خوشه چین ، به قطار ، کنار مزرعه نشسته اند و سرشان به طرف مزرعه است . زن های خوشه چین : کنایه از زن های فقیر و بی چیز /به قطار : ردیف ، قید /سرشان به طرف مزرعه است : کنایه از توجّه شان به گندم ها است . /چارقد : روسری /شلخته : نامرتّب کسب که کارهایش بی نظم و ترتیب است /شلخته درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین ها بیاید . : کنایه از گشاده دست عمل کردن ، با روحیّه ی جوانمردانه عمل کردن/جوال : ظرفی که از پشم بافته شده باشد ( گونی ) عبا : 1- پوشش است از پشم و جز آن که جلویش شکافته است و بر روی لباس می پوشاند ، 2- روپوش گشاد و بلند پشمی یا نخی که در میان پیش باز است و دو سوراخ در طرفین دارد که دست ها را از آن بیرون کنند و طبقه ی روحانیون و جز آنان آن را بر روی دوش اندازند ، 3- گلیم خطّ دار /پیشواز : استقبال / صیفی : منسوب به صیف (تابستانی) صیف : تابستان /کشت صیفی : زراعتی که در بهار و اوایل تابستان کارهای آن انجام می شود و حاصلش در تابستان و اوایل پاییز به دست می آید مانند خربز و هندوانه /آبی ، آسیاب ، می گرداند : مراعات نظیر /قوری بند زده ی سیاه شده : قوری شکسته ی ترمیم شده /جوال : مجازا‌ً کیسه ی گندم /انگار : مثل این که /تصدّق قد و بالات بشوم : فدایت شوم ، بلا گردانت شوم /امشب شب سووشون است . تلمیح به داستان سیاوش دارد : شب عزاداری /سوک : عزا ، غم ، مصیبت ، ماتم /بلدچی : راهنما /خروس خوان : کنایه از صبح زود /دهل : کوس ، طبل بزرگ / سوشون : عزاداری با شیون و زاری / آشکارا : واقعاً ، قید /مال : حیوان /درخت گیسو : درخت که موهای زنان عزادار را به عنوان عزا به آن وصل می کنند /بابت : به عنوان / چانه اش گرم شده کنایه از پرحرفی کردن /شربت گلاب ... انگوریش بابا ... روز سوشون و شبش ناهار و شام هم می دهند ./هیمه : هیزم /آتش می کنند : مجازاً آتش روشن می کنند /یکهو : یک مرتبه ، ناگهان ، قید /رنگ شب پریده : کنایه از صبح زود ، هوا گرگ و میش است ، تشخیص /قربانش برم : مرجع ضمیر « ش » سیاوش 0/بارالها : شبه جمله ، منادا / آفتاب تیغ کشید : کنایه از طلوع کردن خورشید ، تشخیص /تیغ : استعاره از پرتو خورشید /تا بار و بند را ببندند و بچّه ها را سوار کنند ، به آنها رسیده ام /بارو بنه : توشه ی راه ، زاد راه /به آنها رسیده ام : به آنها خواهم رسید ( مضارع محقق الوقوع ) /مضارع محقق الوقوع : اگر بخواهند قطعی بودن عمل را در حال یا آینده ی نزدیک نشان دهنده گاهی از شکل ماضی مطلق برای زمان حال یا آینده استفاده می کنند و این همان مضارع محقق الوقوع است یعنی مضارعی که وقوعش قطعی است . /ولی نعمت : روزی دهنده /نقل بگویم : قصّه بگویم /قربانش بروم : مرجع ضمیر « ش » سیاوش /سی میدان : در این جا به معنی به طرف میدان ، به سوی میدان/فکری است : در حال فکر کردن است /لعین : رانده شده ، نفرین شده /جرکردن : جنگیدن ، درافتادن / آفتاب سرتاسر میدان را گرفته : مجازاً‌ روشن کرده ، تشخیص /سی چهل نفر می ریزند به سر مبارکش /دل آدم از جا کنده می شود کنایه از بی قراری و اظهار ناراحتی کردن / آخر عاقبت : سرانجام ، قید /اسبش را پی می کنند .پی کردن : قطع کردن رگ پا ، زدن در پای جلوی اسب/کت : شانه ، کتف /اسب لُخت مجازاً‌ بی زین /شیهه کشیدن : فریاد کشیدن اسب /یکی از آن لعین ها لباس غضب بر کرده /غضب : خشم مجازاً‌ رنگ قرمز /لباس غضب : کنایه از لباس قرمز رنگ /سرو پکالش خینی می شود : سرو صورتش خونی می شود /نه خم به ابرو می آورد . : کنایه از ناراحت نشدن به روی خود نیاوردن /لعین : نفرین شده مجازاً‌ شمر . /بعد آن لعین از اسب پیاده می شود ، شمشیر می زند به نای مبارکش : اشاره دارد به امام حسین و سیاوش /نای : گلو /قدرت خدا کارد نمی برد : تلمیح به داستان حضرت اسماعیل دارد /سرنا همچنین سوزناک می زند : تشخیص /سرنا : نوعی نی ، از سازهای بادی که لوله ای دراز چوبی یا فلزّی با چند سوراخ است / ما زن ها کاه به سرمان می ریزیم : در مراسم سوگواری در بعضی از مناطق گِل یا کاه بر سر می ریزند ، کنایه از عزاداری /خشت : آجر نپخته / پلک هایش داغ شده : کنایه از این که می خواهد گریه کند نزدیک است دست در گردن زن میان سال بیندازد و هم پای او گریه کند/هم پا : همراه /قاطر : استر / زری و یوسف سوار اسب می شوند و هم عنان ، اسب می تازند/هم عنان : مجازاً همراه ، باهم ، دوشادوش /عنان : دهنه ، افسار /هم عنان با اسب : ایهام تناسب /مردهای سیاه پوش : کنایه از مردهای عزادار /حجله قاسم آوردند که زری به دیدن آن خواست شیون بکشد امّا جلوی خودش را گرفت /حجله ی قاسم : نماد جوانی و ناکامی حجله :1- اتاق آذین بسته برای عروس و داماد ، 2- برای کسانی می گذارند که جوان مرگ شده اند/شیون بکشد : فریاد بکشد /جلو خودش را گرفت : کنایه از این کار را نکرد . /خان کاکا : آقا داداش /عیال : همسر /طواف : دور زدن ، گرد چیزی گشتن /جماعت در صحن سینه و زنجیر بزنند : کنایه از عزاداری کردن/موعظه کردن : وعظ کردن ، سخنرانی کردن /العیاذ بالله : پناه بر خدا /حرفش را هم نزنید : این کار نباید انجام دهید حتّی در گفتار /قشون : ارتش ، سپاه /بلوا : آشوب /هم قسم : هم پیمان /دستمان را بگذاریم روی دستمان : کنایه از کاری انجام ندهیم /تشییع کردن : همراهی کردن ، مشایعت /قدغن : ممنوع /آب از سر من یکی که گذشت : اتّفاق است که افتاده برای من دیگر فرقی نمی کند و کنایه از دچار نهایت بدبختی و مصیبت شدن /عجب روی ما سفید کردی ! : طنز و کنایه از ما را شرمنده کردی /عجب روی ما را سیاه کردی ! : آبرو برای ما نگذاشتی /ملّتفت : متوجّه /نعش : جنازه /منشین و تماشا کن : تماشا نکن /ناکام : کسی که به آرزویش نرسیده ، ناموفّق ، جوان مرگ /تا کردن : رفتار کردن ، مدارا کردن ، کنار آمدن /با رعیتش مثل یک برادر بزرگ تا می کرد : با رعیتش محترمانه برخورد می کرد/معذّب نکنید : عذاب ندهید ، آزار ندهید /ماری که از دیشب روی قلبش چنبره زده بود و خوابیده بود سربلند کرد به نیش زدن:ما ر : استعاره از غم و اندوه از دست دادن همسر /چنبره زده بود : حلقه زده بود /مار و چنبره زده بود : مراعات نظیر /سربلند کرد به نیش زدن : تازه شدن غم ، غم و اندوه به او هجوم آورده بود . /چراغ های ذهنش روشن بود : کنایه از کاملاً‌ آگاه بود ، فکر و حواسش خوب کار می کرد /چراغ های ذهنش : اضافه ی تشبیهی/هیچ کس در این دنیا نخواهد توانست این چراغ ها را خاموش کند : دیگر کسی نمی تواند این آگاهی را از او بگیرد . /تأمّل کردن : فکر کردن / تضمین آیه ی قرآن « و لکم فی القصاص حیوةٌ یا اولی الالباب » : ای خردمندان ، حکم قصاص برای حفظ حیات شماست / دست بیخ گلویش گذاشته : کنایه از تحت فشار قرار دادن /صدایش را بلندتر کند : کنایه از اعتراض کردن /همه ی کارها افتاده دست زن و بچّه ها : کنایه از افتاده دست کسانی که نمی فهمند /کُفری : جای ناراحتی بسیار است ، عصبانی /کدام بلندگویی مردم شهر را این چنین به خیابان کشانده بود : تشخیص / متفرّق : پراکنده /یک جوان را به تیر غیب کشته اند : جوانی را کشته اند بدون آنکه قاتل او شناخته شده باشد . /پروانه ی کسب : مجوز مغازه / انگارکن : تصوّر کن ، فرض کن.

 

 مهمترین نکات درس هشتم ؛ « کلبه ی عموتم »

  پهن: چهارشانه و درشت اندام – خپله (خپل) : چاق و بی دست و پا – ریش ریش: کنایه از پاره پاره ، فرسوده و نخ نما شده – «پیراهن روی سینه اش دهن کجی می کرد» : کنایه از این که پیراهن نامناسب و بدقواره ای پوشیده بود. / بی رودرواسی (بی رو در بایستی): بدون تعارف و تکلّف/ زوزه: کنایه از صدای آزاردهنده و گوشخراش/ سردی، کنایه از ناامیدی / مُندَرِس: پاره و کهنه / غنایم (جمع غنیمت): وسایل ارزشمند/سرودهای مقدّس : مجازاً کتاب آسمانی انجیل / تیره روزان : کنایه از افراد تهی دست و بدبخت / «تارهای قلبشان مرتعش شده بود» : کنایه از این که قلبشان به شدّت می تپید و هیجان زده شده بودند./ متشنّج: لرزان از تب شدید (تب و لرز)/ حدّ ِ نَصاب: مقدار، تعداد یا اندازه ی تعیین شده./ مباشرت: همکاری در کارهای دیگران./ زمخت: خشن، ناهموار و ناخوشایند.

 مهمترین نکات درس دهم ؛ « دخترک بینوا » (ص 80 تا 85)

 اشباح (جمعِ شَبَح): سایه های ترسناک اشیا و گیاهان در تاریکی شب./ تشبیه زنِ تناردیه به کفتار (به خاطر ترسناکی بیش از حد) / تضرّع آمیز: همراه با گریه و التماس و زاری/ پیش ِ پا گرفتن: به راه خود ادامه دادن / بیشه: جنگل/ نقطه ی اتّکا: تکیه گاه/ متراکم: فشرده و انبوه و تیره - حُزن انگیز: غم انگیز، نگران کننده – تشبیه ابرهای تیره به دودهای متراکم – تشبیه ظلمت شب به نقاب سیاه/کوکب: ستاره/مخوف: ترسناک/تشبیه ستاره ی مشتری به زخم نورافشان (منظور همان سیّاره ی مشتری است) از نظر سرخ رنگ بودن./ موحِش: وحشتناک و هراس آور – خلنگ: خارهای سَبُک و چندپر بیابان، که در اثر وزش باد به پرواز در می آیند./ بُهت: حیرت شدید (از شدّت تعجّب سر جای خود خشک شدن)

معنی ابیات درس 12 غزل سعدی

 1ـ آن لحظه که می میرم ، در آرزوی رسیدن به تو هستم و به این امید جان می دهم که خاک درگاه تو شوم .(همیشه تو را می خواهم ،حتی مرگ من هم به خاطر تو است. مصراع دوم نهایت خاکساری و فروتنی و پاکبازی سعدی را برابر محبوبش نشان می‌دهد .)2ـ وقتی که در روز قیامت دوباره زنده می شوم ،تنها به خاطر گفت و گو با تو بلند می‌شوم و تنها تو را می جویم. ( زنده شدن من در قیامت تنها برای یافتن توست . )3 ـ در آن لحظه که زیبا رویان دو جهان(جهان حقیقت و مجاز) در قیامت یا بهشت جمع شده باشند، چشمم ( مجازاً نگاهم ) تنها به سوی تو می باشد و تنها به صورت زیبای تو عشق می‌ورزم .(تنها تو را می بینم وبس)4 ـ از بهشت سخن نخواهم گفت ، گل بهشتی را نخواهم بویید ، به دنبال چهره ی زیبای زن بهشتی نخواهم بود ، تنها به سوی تو خواهم آمد.(تنها وجود تو برایم ارزشمند است .)5ـ اگر هزار سال در گور(خوابگاه نیستی)بخوابم ، حتی در گور هم در آرزوی وصال و رسیدن به تو خواهم بود. ( خواب من در قبر تنها به خاطر رسیدن به تو سالم و آرام خواهد بود . )6ـ از دست ساقی بهشتی باده ی بهشتی نخواهم نوشید ؛ من به شراب نیازی ندارم ؛ زیرا از بو و آرزوی رسیدن به تو مست می‌باشم . 7ـ با وجود عشق تو پیمودن هزار بیابان وتحمل هزاران مشکل آسان است؛ اگر جز این باشد ، تمام کارهایم از سر خودخواهی و برای خودم خواهد بود.

 معنی بیت های درس 12غزل حافظ

 1ـ ای عارفان،خدا را شاهد می گیرم که اختیار دلم از دستم خارج می شود و من عاشق شده ام، دریغا که راز پنهان عشق من فاش خواهد شد.2 ـ ای باد موافق، ما سوار بر کشتی عشق هستیم ، وزیدن آغاز کن ؛ به امید آن که به دیدار یار که آشنای ماست، نایل شویم . 3ـ محبت کوتاه مدت روزگار خیالی و دروغ و جادو است ، پس نیکی کردن در حق یاران را غنیمت بشمار.(غنیمت شمردن فرصت)4 ـ ای انسان جوانمرد و بزرگوار،برای شکر از سلامتی که خدا به تو بخشیده است ، فرصت را غنیمت بشمار و از فقیر بی نوا دلجویی کن .(درویش نوازی)5 ـ راحتی وآسوده بودن در دو دنیا در گرو این دو سخن است : با دوستان جوانمردی کردن و با دشمنان ملاطفت و نرمی نشان دادن .6 ـ حتی در هنگام فقر و بی چیزی نیز سعی کن شاد باشی و عشق بورزی ؛زیرا این کیمیای وجود(عشق و شادی)گدا را هم مانند قارون بی نیاز و ثروتمند می کند .(شاد باشی)7 ـ ای عاشق ، از فرمان عشق سرپیچی نکن؛ زیرا معشوق که سنگ سخت در پنجه ی قدرت او مانند موم نرم است ، تو را به خاطر غیرت وتعصبی که به تو دارد ، مانند شمع می سوزاند (اختیار تو در دست معشوق است،پس از فرمان او سرپیچی نکن .) 8 ـ به جام باده ( استعاره از دل انسان عارف ) که مانند آیینه ی اسکندری است ، ( تلمیح به داستان آیینه‌ی اسکندر ) خوب نکاه کن تا حال و اوضاع کشور دارا ( مجازاً همه‌ی هستی ) را برای تو آشکار سازد(به دل عارف توجه کن ؛ زیرا او از همه چیز آگاه است و تو را از همه چیز آگاه می کند) 9 ـ زیبا رویان فارسی زبان جان تازه ای به انسان می بخشند؛ ای ساقی عشق ، به رندان پرهیزکار ( افرادی که در ظاهر ناپاک و در باطن درست‌اند ، افراد لاابالی و بی‌بند و بار) مژده بده که دل به عشق زنده دارند؛ زیرا زهد و عبادت خشک و ریاکارانه اثری ندارد . 10 ـ حافظ این لباس زاهدان را که آغشته به می و نجس است ، به اختیار خود نپوشیده است ؛ای شیخ پاکیزه لباس پرهیزکار!! ( ای ریاکار ) عذر مارا در مورد این ناپاکی بپذیر و بر ما عیب نگیر ! ( زیرا در عشق اختیار نیست و من به خواست خودم عاشق نشده‌ام .)

معنی شعر باغ عشق از سنایی

 1 ـ ای انسان تا کی می خواهی در زندان این دنیا از افراد مختلف فریب بخوری؟ یک لحظه از چاه تاریک این دنیا بیرون بیا تا جهان حقیقت را ببینی . 2 ـ جهانی که در آن هر کسی برای خود پادشاهی است و همه ی جانها شادمان هستند(تفاوتی بین انسان ها نیست و همه شادند) 3 ـ در آسمان جهان حقیقت عقابی که دلها را شکار کند وجود ندارد و در عمق دریای آن نهنگ کشنده ای نیست(هیچ گونه دشمنی وجود ندارد) 4 ـ گر از راه عشق به جهان حقیقت بیایی ، همه را خدمت کار دل خود می یابی و اگر از راه دین وارد شوی ، همه را زیبا کننده ی جان خود می بینی . 5 ـ اگر امروز در این دنیا از لحاظ جان زیان کنی (جان خود را از دست بدهی)، چه بسیار سرمایه و سودی که فردا در جهان آخرت از این زیان خواهی دید 6 ـ تو اگر مانند فریدون یک لحظه در میدان مبارزه با نفس خود ایستادگی کنی ، به هر طرف که روکنی نشان پیروزی خود را خواهی دید. 7 ـ اگریک روز راهنمای تو درد دین و وفاداری به آن باشد ، جای شگفتی نیست که خود را با مردان خدا همراه و هم ردیف ببینی . 8 ـ چگونه انتظار بخشش از مردم داری در حالی که خدا را بخشنده و رزاق می دانی؟ چگونه به طرف گناه می روی در حالی که خدا را داننده ی پنهانی ها می دانی ؟ 9 ـ همه چیز را از خدا بدان نه از اعضای بدن یا عناصر چهارگانه ی طبیعت ؛ زیرا سطحی نگری و کوتاه بینی است که خطی را که به خاطر داشتن عقل به وجود می آید ، تو آن را به انگشتان نسبت بدهی 10 ـ به این ظواهر دنیا مانند انسان های نادان ، مغرور و فریفته نشو ؛ زیرا زور و زر دنیا آن بهاری نیست که پاییزی نداشته باشد(همیشگی نیست) 11ـ (در این دنیا) اگر در آسمان باشی به زمین خواهی آمد و اگر ماه باشی به چاه خواهی افتاد و اگر دریا باشی خالی خواهی شد واگر باغ شاد و خرمی باشی پاییز و نابودی را خواهی دید(اگر در اوج عزت و بزرگی باشی ، خوار ذلیل خواهی شد .) 12 ـ چرا باید به خوشبختی دنیا افتخار کنی و از بدبختی آن ناله کنی ؛ زیرا تا چشم به هم بزنی ، در زمانی بسیار کوتاه ، هیچ یک را نخواهی دید(شادی و غم این دنیا همیشگی نیست) 13 ـ آیا ندیدی که الب ارسلان پادشاه قدرتمند سلجوقی به خاطر بلندی مقام سر به آسمان برده بود؟ اکنون به شهر مرو بیا تا تنش را زیر خاک ببینی .(همه از این دنیا خواهند رفت)

معنی بیت های فردوسی در درس تربیت انسانی و سنت ملی ما

 1 ـ با دیدار تو جانم را زیبا می‌کنم . از من هر چه بخواهی اطاعت می‌کنم .2 ـ غیر از بند و اسارت ( که نمی‌پذیرم ) زیرا بند باعث بی‌آبرویی است ، باعث شکست است و کار ناپسندی است . 3 ـ تا زنده‌ام کسی مرا در بند و اسارت نخواهد دید زیرا روان آگاه من این گونه تربیت شده است .

 معنی ابیات خاقانی انتهای درس چهاردهم

 1 ـ آن شخص کوچک و فرودست را که امروز بزرگ و بلندمرتبه شده است ، با نگاه کوچکی و خواری در او نظر نکن ( هم‌چنان او را کوچک نشمار ) 2 ـ شاخه‌ی کوچکی را که درخت بزرگی شده است ، با بی‌تفوتی به بزرگی‌اش نگاه نگن .

 معنی ابیات نظامی درس مایع حرف‌شویی

 1 ـ سخن کم و سنجیده‌ای که مانند مروارید باشد بگو تا به خاطر سخن کم ولی با ارزش تو دنیا پر شود ( با این سخنان سنجیده در دنیا مشهور شوی ) 2 ـ می‌توان از سخنی که مانند مروارید باشد ، لاف زد ، زیرا آن چیزی که زیاد است و می توان زیاد زد ، خشت است . ( سخن بیهوده مانند خشت است )

 معنی شعر داروگ از نیما :

 کشتزار من ( کشور من )، در کنار کشتزار همسایه ( شوروی سابق )، خشک شد. با وجود آن که می گویند ساکنان آنجا غم و درد بی شماری دارند؛ ای پیام رسان روزهای ابری، داروگ ! کی باران خواهد بارید؟ بر این اوضاع نامساعد کشور من ، بر این کلبه بی نور و بی نشاط من که اجزای سازنده اش در حال شکستن و فرو ریختن است ( آن‌قدر فشار و اختناق در کشور من وجود دارد که همه چیز را نابود می‌کند )، همانند دل دوستانی که از دوری و جدایی هم در حال نابودی است ، ای پیام رسان روزهای ابری، داروگ! کی باران خواهد بارید؟

 رمزهای شعر داروگ از نیما:

 ١- کشتگاه : جامعه ایران زمان شاعر ٢- کشت همسایه: کشور اتحاد جماهیر شوروی پس از انقلاب اکتبر ١٩١٧ ٣- ساحل نزدیک: همان کشت همسایه، همسایه شمالی ۴- داروگ:انسان آگاه باران : خوشی و شادابی و آزادی

معنی شعر باغ بی‌برگی از اخوان ثالث

آسمان باغ فقر( پاییزی ) را ، ابر که مانند انسانی پوستین سرد و نمناکی دارد ، محکم در آغوش گرفته است ( فقر فرهنگی و فکری جامعه را فراگرفته است ) . باغ فقر ( جامعه ) با سکوت پاک و غم‌انگیز خود همواره تنهاست . ــ آهنگ باغ فقر( پاییزی ) باران است و سرودش باد . لباسش خرقه‌ی برهنگی است . و اگر باید لباسی غیر از این داشته باشد ، باد تار و پود آن لباس را با برگ های زرد که مانند شعله های زرین هستند ، بافته است . مهم نیست که چه چیزی و در کجای این باغ می خواهد بروید یا نمی‌خواهد ، باغبان و رهگذری نیست که به آن توجه کند . ( به جمعه‌ی زمان شاعر کسی اهمیت نمی‌دهد و گویی صاحب و سرپرستی ندارد .) باغ نا امیدان در انتظار هیچ بهار و رویشی نیست . ( جامعه نمی‌خواهد تغییر کند و به رشد برسد ) ــ اگر از چشمان باغ فقر( پاییزی ) نور امیدی نمی‌تابد و یا اگر در چهره اش برگ شادی رشد نمی‌کند ( اگر امیدی ندارد و شادی در آن نیست ) با این وجود چه کسی می‌گوید که باغ فقر ( کشور من ) زیبا نیست ؟ این باغ داستان از میوه‌هایی می‌گوید که روزی سر بر اوج آسمان داشته اند و امروز در دل خاک خوابید هاند ( انسان‌های بزرگی در کشور من وجود داشته‌اند که اکنون درگذشته اند و کشورم به آنها افتخار می‌کند . ) ــ خنده‌ی باغ فقر ( پاییزی ) همراه با اشک خون است و غمناکی . پادشاه فصل‌ها ، پاییز ، همیشه با اسب یال‌افشان زرد رنگش در آن جولان می‌دهد . ( کشورم را غم پاییزی فراگرفته است )

 معنی شعر سفر به خیر از دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی

 گون ( نماد انسان های اسیر دنیا و پای‌بسته ) از نسیم ( نماد انسان های آزاد و رها و وارسته که از وضعیت موجود کشور ناراضی است ) پرسید : این‌گونه با عجله به کجا می‌روی ؟ نسیم پاسخ داد : من از این بیبان ( کشور غبارگرفته و پر از فشار و اختناق ) دلگیر و ناراحتم . آیا تو هم نمی‌خواهی از این غبار آزار دهنده‌ی این بیابان سفر کنی و آسوده شوی ؟ گون پاسخ داد : سراسر وجودم آرزوی رفتن است ؛ اما چه کنم که پای بسته ی اینجا هستم و نمی‌توانم از اینجا دل بکنم ... گون دوباره پرسید : با این شتاب به کجا می‌روی ؟ نسیم پاسخ داد : به جایی می روم که خانه‌ای جز این خانه برای من باشد . گون گفت : سفرت به خیر و خوشی باشد ؛ اما تو را به دوستیمان قسم می دهم ، به خاطر خدا ، وقتی از این کویر وحشت ( کشور پر از ترس و اختناق ) سالم عبور کردی ، سلام مرا به شکوفه ها و باران زندگی بخش برسان .

 نماد ها :

 1 ـ گون نماد انسان های اسیر و پای بند 2 ـ نسیم نماد انسان های آزاد و رها و وارسته که از وضعیت ستم آلود و استبداد زده‌ی کشورش ناراضی است.

 توضیح شعر در سایه سار نخل ولایت

 بند اول * در مصراع اول تلمیح به آیه‌ی قران است ـ در مصراع سوم میان بزرگ و کوچک تضاد وجود دارد ـ در مصراع چهارم یک تمثیل دیده می‌شود ـ در مصراع ششم تلمیح به داستان فرعون و اهرام و تشبیه ( اضافه‌ی تشبیهی ) در عبارت فرعون تخیل و در مصراع بعد یک تشبیه دیده می‌شود . توضیح : نام خدا که بهترین آفریننده است گرامی باد ، زیرا تو را آفرید ، نمی‌توان از تو ( علی ) شگفت زده شوم ، زیرا چشم و وجود کوچک و ناتوان من برای دیدن بزرگی و عظمت تو کافی نیست ، مورچه از کجا می‌دان که بر دیواره‌ی ساختمان بزرگی مانند اهرام مصر عبور می‌کند / یا بر روی یک خشت خام ( من مانند مورچه تفاوتی میان علی با آن همه عظمت و دیگران قایل نیستم ) تو ( علی ) مانند آن هرم بزرگی هستی که تخیل و تصور می‌تواند بسازد . و من مانند آن مورچه‌ی ضعیفی هستم که نمی‌تواند عظمت تو را درک کند .

 بند دوم * مصراع دوم و سوم آرایه ی تلمیح دارد . توضیح : تو با این همه عظمت که بر فراز سایر موجودات ایستاده‌ای ( از همه برتری ) چگونه / خود را پایین می آوری و در کنار تنور یک پیر زن قرار می گیری و برای او کار می‌کنی ؟/ و در زیر شلاق کودکانه‌ی بچه‌های بی‌سرپرست و یتیم قرار می‌گیری ؟ / و نیز می‌توانی با این همه بزرگی در بازار تنگ و پر اختناق کوفه قدم بزنی ؟

 

بند سوم : علی را به اقیانوس قایم تشبیه کرده است ، کلمه‌ی تنگ ایهام دارد : باریک یا پر از فشار و اختناق ، و در آخر بند تلمیح به قرآن توضیح : من پیش از تو اقیانوس با عظمتی ندیده بودم که عمودی باشد ( تو اقیانوس قائمی ) / قبل از تو صاحب قدرتی ندیده بودم / که کفش وصله دار و یاره بپوشد / و مشک کهنه‌ای را بر دوش خود بگیرد ( خود مشغول کار باشد ) /و برادر برده ها و غلام‌ها باشد ( مقامش را تا حد فرودستان پایین بیاورد ) افسوس که تو تنها صاحب شبهای این کوفه‌ی پر از اختناق بودی / ای نور خدا / در شبهای تاریک و به هم پیوسته‌ی تاریخ / ای روح شب قدر / تا زمانی که سپیده بدمد ( جبرئیل برتو نیز تا سپیده دم نازل می شد. )

 

بند چهارم * شب نماد آرامش و تاریکی است ، طوفان نماد خشم و خروش ، چاه نماد جوشش ، سحر نماد روشنایی و سفیدی ، ستاره نماد روشنایی ، لبخند نماد زیبایی و زندگی . توضیح : شب با آن همه آرامش بخشی ، از چشم تو آرامش می‌گیرد / طوفان خشم و خروش خود را از تو دارد / سخن تو گیاه را ثمربخش می‌سازد / و از نفس جان‌بخش تو گل رشد می کند / از زمانی که تو در چاه گریه کردی ، چاه جوشان شده است ( گریه های تو از جوشش چاه بیشتر بوده است .) / سپیده دم به خاطر سفیدی چشمان تو طلوع می‌کند / شب در مقابل سیاهی چشمان تو سر تعظیم فرود می‌آورد / همه‌ی ستاره ها بدهکار نگاه درخشان تو هستند / لبخند تو باعث و امید زندگی است / همه‌ی شکوفه ها از نژاد لبخند های زیبای تو هستند .*

 

بند پنجم : پیشانی علی ( ع ) به کتاب خداوند و دریا تشبیه شده است ؛ به دلیل این که علی قرآن ناطق بود و دریایی از علم در سر داشت . پیشانی مجازاً سر می باشد توضیح : چه طور یک شمشیر زهرآلود می‌تواند / سر با عظمت تو را که مانند کتاب خداست ، بشکافد ؟ / چگونه می توان با شمشیر دریا را شکافت و از بین برد ؟ علم علی با کشته شدن نیز از بین نمی رود )

 

 * بند ششم : عشق نماد غم ، غم نماد دیرینگی ، غم را به شعر تشبیه کرده است . توضیح : به خاطر تو گریه می‌کنم / با غمی که از عشق هم غم انگیزتر است / و از غم هم قیمی تر / برای تو با چشم همه‌ی فرودستان می‌گریم ( تنها فقرا و فرودستان برای تو می‌گریند ) / با چشمانی که از دیدن تو محروم مانده اند ( من هرگز تو را ندیدم ) / گریه ی من شعر غم تو است که شبها می سرودی ( شب ها می گریستی )

 

 * بند هفتم : تلمیح به داستان پرستاری و هم‌بازی بودن علی با بچه های یتیمان و جریان فتح مکه که پیامبر پا روی دوش علی نگذاشت و در عوض از علی خواست که پا روی شانه ی پیامبر بگذارد و بتها را پایین بیندازد . استعاره در عبارت « کلمات کودکانه تراوید » که کلمات را به آبی تشبیه کرده که می چکد . توضیح : آن هنگامی که مانند نور خورشید / مانند خورشیدی به خانه‌ی پیر زنی که بچه های یتیمی داشت ، تابیدی / و هیبت و شکوه حیدر بودن ( شدت و سختگیری و حمله ی پی در پی داشتن در جنگ ) خود را / وسیله‌ی شادی کودکانه ی آن ها کردی / و بر روی شانه ای که پیامبر به خاطر بزرگواری تو پا نگذاشت ، / کوکان یتیم را نشاندی / و از آن دهان که ( در وقت جنگ ) آواز شیر می آمد ، / کلمه های کوکانه چکید / آیا تاریخ ( با دیدن این که تو شکوه حمله ات را با رحمت آمیختی ) حیرت زده بر در خانه‌ی پیرزن بیوه ، نمی‌لرزید و متعجب نمانده بود ؟

 

 * بند هشتم : تلمیح به جنگ احد ، تشبیه زخم ها به گل‌بوسه ها ، بدن مجروح و خون‌آلود به دشت شقایق ، مهر به باده ، هشتاد زخم به تازیانه‌هایی که در موقع حد ( مجازات مست ) می زنند . توضیح : در جنگ احد / که به خاطر مانند گل‌بوسه ، بدنت به دشتی پر از شقایق سرخ تبدیل شده بود / مگر از کدام شراب عشق مست شده بودی / که با زخم های مانند تازیانه خود را مجازات کردی ؟

 

 * بند نهم : استفهام انکاری برای تأکید ، مبالغه در مصراع آخِر .توضیح : کدام یک بدهکارترید ؟ / دین به تو بدهکارتر است یا تو به دین ؟ ( مسلماً دین به تو بدهکارتر است ) / همه‌ی دین ها بدهکار تو هستند .*

 

 بند دهم : بینش به باغ تشبیه شده است ، تلمیح به جنگ خیبر ، تشخیص و استعاره‌ی مکنیه در بازوان اندیشه و کردار . توضیح : آگاهی‌هایی که به ما بخشیدی / هزار بار ارزشمند تر از فتح خیبر است / آفرین به فکر و عمل قدرتمند تو *بند یازدهم : روسیاه ماندن کنایه از شرمنده شدن ، به بی‌وزنی افتاد ایهام دارد : 1 ـ شعر سپید من وزن عروضی ندارد 2 ـ شعر من بی ارزش شد ، وزن می‌گیرد کنایه از ارزش پیدا می کند ، تنگ مایه کنایه از فقیر و ناتوان ، در پیان بند تلمیح به آیه‌ی قران . توضیح : شعر سپید من شرمنده شد / زیرا در فضای ستایش تو بی وزن و بی‌ارزش شد / هر چند سخن به خاطر تو ارزش پیدا می کند / من چگونه می‌توانم عظمت تو را در سخن مختصر و ناتوان جا بدهم / ستایش تو را در کجا می‌توان به پایان برد ؟( مسلماً هیچ جا ) / الله اکبر ( برای تعجب به کار برده است )/ آیا خدا نیز از تو شگفت زده نمی‌شود ؟ / پس آفرین بر خدا ، آفرین بر خدا / آفرین بر خدایی که نیکو ترین آفریننده است / فرخنده باد نام خدا / زیرا بهترین آفرینند است / و نام تو / زیرا بهترین آفریده ای .

 

 معنی بیت های حدیث جوانی درس نوزدهم

 1 ـ من اشک ناچیزی هستم ولی به خاطر این که برای انسان های ارزشمند ریخته شده ام ارزش پیدا کرده ام ، من خار ناچیزی هستم ولی به خاطر این که در زیر سایه‌ی گل قرار گرفته ام ارزشمند شده ام ( با این که ارزشی ندارم ولی به خاطر هم نشینی با افراد ارزشمند عزیز شده ام ) ( تشبیه خود به اشک و خار از جهت بی مقدار بودن ، به پای کنایه از فروتنی ، به سایه ی کسی آرمیدن کنایه از تحت حمایت کسی بودن ، گل استعاره از معشوق )2 ـ ای معشوق من که مانند نو بهار عشق زیبا و شاداب هستی، من به خاطر یاد زیبایی های تو مانند گل بنفشه همیشه مشغول تفکر و تأمل هستم (رنگ و بو مجاز از زیبایی نوبهار عشق استعاره از معشوق ، تشبیه خود به بنفشه ، سر به گریبان کشیدن کنایه از متفکر بودن و تأمل کردن ) . 3 ـ من مانند خاک به خاطر دوست‌داری تو ، ناتوان و بی ارزش شده ام ، و مانند اشک به دنبال تو با علاقه‌ی تمام دویده ام ( آمده ام ) ( تشبیه خود به خاک و اشک ، از پا افتادن کنایه از ناتوانی و بی ارزش شدن ، با سر دویدن کنایه از با شور و علاقه‌ی زیاد رفتن ) 4 ـ من نشان و نمودی از جوانی را در زندگی خود ندیده ام ، سخن و تعریف جوانی را از دیگران شنیده ام ( به خاطر عشق تو پیر شده ام ) 5 ـ من از سلامتی و آرامش خاطر بهره‌ی کامل نبرده ام و از آرزوهای خود خوشی ندیده ام . ( بیمار عشق تو بوده ام و به آرزوهای خود نرسیده ام ) ( تشبیه عافیت به جام و تشبیه آرزو به شاخ و تشبیه عیش به گل اضافه‌ی تشبیهی ) 6 ـ روزگار این پیری را ارزان و مجانی به من نداده است ، بلکه این پیری را با دادن جوانی خریده ام ( جوانی را داده ام و پیری را خریده ام . ( موی سپید کنایه از پیری ، فلک رایگان نداد تشخیص دارد ، رشته استعاره از پیری ، و نقد جوانی ، جوانی را به نقد ( پول ) تشبیه کرده است . ) 7 ـ ای سرو به آزاده بودن خود افتخار نکن ، زیرا من از تو آزاده ترم و از همه چیز جهان ( برای عشق ) صرف نظر کرده ام ( سرو مورد خطاب واقع شده و تشخیص واستعاره‌ی مکنیه دارد ، سرو نماد آزادگی است ، از کسی بریدن کنایه از قطع علاقه کردن ) . 8 ـ ای رهی ، اگر من از پیش انسان ها فرار می‌کنم ، بر من عیب نگیر ؛ زیرا من مانند آهویی هستم که هرگز انسانی ندیده است . ( هر چه دیده ام معشوق فرشته خو بوده است و بس ) ( رهی تخلص شاعر است ، آهو ایهام تناسب دارد 1 ـ نام حیوان که در این شعر همین معنی مورد نظر است 2 ـ گناه و عیب که با کلمه‌ی عیب تناسب دارد . )

 

 معنی بیت های شعر در کوچه سار شب از هوشنگ ابتهاج

 1 - در این دینا که کسی به فکر کسی نیست ، هیچ کس برای دلجویی و احوالپرسی ما نمی آید و صحرای پر از غم زندگی ما ساکت و خالی است ( بیان شدت تنهایی و غربت شاعر) کوچه سار شب = اضافه‌ی تشبیهی سرای‌بی کسی = استعاره از دنیا پرنده پر نمی زند = کنایه از خالی و ساکت بودن ، کسی به در نمی زند = کنایه کسی تلاشی و حرکتی نمی کند . واج آرایی حرف ( پ ) 2- در این تاریکی و خفقان ( دوران حکومت ستم شاهی ) هیچ کس به فکر آزادی و رهایی نیست و در این محیط ستم هیچ‌کس در اندیشه‌ی رهایی نیست . شب نماد دوران ظلم و خفقان ، شب گرفتگان = کسانی که اسیر ظلم و ستم هستند ، در سحر زدن = کنایه از به دنبال آزادی و رهایی بودن واج آرایی حرف ( س ) 3- منتظر طلوع صبح آزادی هستم ؛ افسوس که چنین شبی به پایان نمی رسد و انتظار من بیهوده است ( شاعر چشم انتظار حرکتی است که ظلمت و اختناق را نابود کند اما امیدش به یأس مبدل می شود .) در انتظار غبار بی سوار نشستن = کنایه از انتظار بیهوده سپیده استعاره از آزادی 4- دل غمزده و آشفته ی من از این خراب تر نمی شود زیرا ختجر غم تو تا آنجا که می توانست آن را خراب و نابود کرده است . ( بیان نهایت غمگین بودن شاعر ) خنجر غم = اضافه‌ی تشبیهی 5- جامعه ای که در آن به سر می بریم پر از غم و اندوه است و کسی جز غم ، ندای آشنایی و دوستی سر نمی دهد .( در این سرزمین غم بار همه از هم بیگانه اند ) گذرگه پرستم = استعاره از دنیا صلا زدن = صدا زدن ، دعوت کردن ، 6- گوش های تو بسته است و انتظار پاسخی از تو ندارم ؛ پس برو که انتظار من بیهوده است زیرا هیچکس به خواهش من پاسخ مثبت نمی دهد و کار من ندا دادن به گوش کر است ؛ پس بهتر است سخن را کوتاه کنیم . چه چشم پاسخ است =( استفهام انکاری ) یعنی انتظار پاسخ ندارم ، چشم داشتن کنایه از انتظار داشتن ، دریچه استعاره از گوش - مصراع دوم ( برو که هیچ کس ندا به گوش کر نمی زند ) تمثیل و کنایه از کار بیهوده انجام دادن . 7- من همچون درختی هستم که سایه و میوه ندارم ؛ پس اگر مرا از ریشه جدا کنند ، سزوار این کار هستم ؛ زیرا بر درختی که تر و سبز است کسی تبر نابودی نمی زند ( من فایده ای ندارم پس شایسته ی نابود شدن هستم ) . بر در مصراع اول و مصراع دوم جناس تام ( بر = میوه / بر = حرف اضافه ) واج آرایی حرف ( ر ) مصراع دوم آرایه ی تمثیل دارد و کنایه از بهره رسان را از بین نمی برند .

 

 معنی بیت های درس بیست و دوم ( شخصی به هزار غم گرفتارم)

 1 ـ انسانی هستم که اسیر غم‌های زیادی هستم و هر لحظه کار برای من سخت و دشوار می شود . ( هزار نماد کثرت ، به جان رسد کارم کنایه از بیچاره شدن ) 2 ـ بدون هیچ خطا و گناهی زندانی شده ام و بدون هیچ دلیلی اسیر هستم . ( زلت ، گناه ، علت و سبب مراعات نظیر ) 3 ـ حتی ستاره ها هم برای مجازات من آماده اند و با یگدیگر پیمان بسته اند ( اشاره به باور پیشینیان که ستاره ها را در سرنوشت آدمی مؤثر می دانستند ، سرنوشت مرا آزار می‌دهد ) و آسمان هم آماده‌ی جنگ با من است . بیت تشخیص ( جان بخشی به اشیا ) دارد ، کمر بستن کنایه از آماده شدن 4 ـ زندانی هستم و بخت من شوم و نامبارک است و با من یار نیست ؛ اندوهگینم و بخت و اقبال با من دشمن است . محبوس و منحوس جناس دارد ، اختر کنایه از بخت و اقبال ، طالع و منحوس و اختر مراعات نظیر دارد ، اختر خونخوار است تشخیص دارد ، خونخوار بودن کنایه از دشمن بودن 5 ـ غم من امروز از دیروز بیشتر است ( روز به روز غمگین‌تر می شوم ) و ثروتم امسال از پارسال کمتر است ( سال به سال سرمایه ام کمتر می شود ) بین کلمه ها دو به دو تضاد وجود دارد : امروز با دی ، امسال با پارسال ، فزون تر با کمتر 6 ـ سرشت و ذات من سرشار از پشیمانی است و هر آتشی که می‌بینید ، مانند حرفی از طومار پشیمانی من است یا هر حرف از طومار پشیمانی من مانند آتشی است . اضافه‌ی تشبیهی در طومار ندامت ، حرف طومار به آتش تشبیه شده است و بر عکس هم می توان در نظر گرفت ؛ یعنی جای مشبه و مشبهٌ به را عوض کرد : آتش مانند حرف طومار است . ، طومار مصراع دوم استعاره از پشیمانی . 7 ـ من زمانی دوستان برگزیده ای ( مخلصی ) داشتم ، اکنون چه اتفاقی افتاده است که هیچ‌کس با من دوست نیست 8 ـ هر شب آسمان به خاطر گریه های زیاد و ناله های همراه با ناتوانی من ، درمانده و ملول می‌شود . گریه و ناله مراعات نظیر ، آسمان به ستوه می‌آید تشخیص دارد . 9 ـ زندان پادشاه کجا و من کجا ؟ ( زندان پادشاه جایگاه من نیست ) این چه سرنوشت شومی بود که ناگهان به من روی آورد ؟ خدایگان منظور پادشاه ، دیدار نمود کنایه از روی آورد . 10 ـ به دست و پای من زنجیری سنگین بسته شده است ؛ شاید به این خاطر است که من خیلی کودن و نادان و دیوانه ام ! به دست و پایم در یک متمم با دو حرف اضافه ، سبک بار کنایه از نادان . 11 ـ من دلیل زندانی شدنم را نمی دانم ؛ آن‌قدر می دانم که دزد و راهزن نیستم . ( بی دلیل زندانی شده ام) 12 ـ اکنون چه کار می توانم بکنم و نمی دانم چه کار بدی انجام داده ام که زندان پادشاه شایسته ی من شده است .( من شایسته ی زندانی شدن نیستم ) استفهام انکاری 13 ـ ( از اتفاقات پیش آمده ) ترسیدم و از کشورم مهاجرت کردم ( یا فرار کردم ) و گفتم که من باشم و بخت بد هم همراه من ( من به همراه بخت نگونسارم باشم ) . پشت کردن کنایه از فرار کردن و مهاجرت کردن ، در مصراع دوم « واو » از نوع معیت یا همراهی است . 14 ـ در ذات من امید زیادی به پیشرفت وجود داشت ، اما چه حیف شد که این امیدها از دست رفت و نابود شد . مصراع دوم یک شبه جمله است . 15 ـ دیگر چرا زیاد سخن بگویم و شکایت را طولانی کنم ؛ که با گفتار و سخن رهایی به دست نمی‌آید و مشکلم حل نمی‌شود . قصه کردن کنایه از شکایت کردن .

 

 معنی بیت های درس بیست و سه « کعبه‌ی مخفی »

 1 ـ ای آبشار چرا نوحه سرایی می کنی ؟ به خاطر غم چه کسی این‌قدر ناراحت هستی ؟ شاعر صدای ریزش آب را نوحه خوانی دانسته است ، آبشار مورد خطاب واقع شده ؛ پس تشخیص است و استعاره‌ی مکنیه ، چین بر جبین فکندن کنایه از ناراحتی و غم 2 ـ این چه دردی بود که تو داشتی و مانند من تمام طول شب را ، درحالی که سرت را به سنگ می زدی و بی‌تابی می کردی و گریه می کردی ؟ سر را به سنگ زدن کنایه از نهایت غمگینی و بی تابی کردن است . 3 ـ اتفاقاً خوب شد که آیینه‌ی ساخته شده در چین یا از جنس چینی شکست ، زیرا ابزار خودبینی و غرور شکسته شد . چینی ایهام دارد : 1 ـ ساخته شده در چین 2 ـ ساخته شده از چینی ، خودبینی ایهام دارد : 1 ـ خود را دیدن 2 ـ دچار غرور شدن 4 ـ وقتی عشق بیاید هوش و دل ( مرکز دریافت علم ) انسان دانا را با خود می برد ( او را بی هوش وعقل و علم می کند ) ، همان‌گونه که دزد دانا ابتدا چراغ خانه را خاموش می کند تا آسوده تر دزدی کند . مصراع اول تشخیص و بیت اسلوب معادله دارد . 5 ـ آن کاری که ما با خودمان کردیم ( بلایی که به سر خود آوردیم ) هیچ نابینایی به خود نمی کند ، ما در این دنیا که مانند خانه است ، خدا را که صاحبخانه ی اصلی است فراموش کردیم . خانه استعاره از دنیا و صاحبخانه منظور خداست . 6 ـ آن دلی را ستایش کن و مقدس بدان که کعبه ی شاعری به نام مخفی است یا کعبه ی پنهان است ، زیرا کعبه ی ظاهری را ابراهیم خلیل ساخته است و دل را که کعبه ی پنهانی است خود خدا بنا کرده است . طواف کردن کنایه از مقدس شمردن و ستایش کردن ، مخفی ایهام دارد : 1 ـ تخلص شاعر 2 ـ پنهان ، تلمیح به داستان بنا کردن خانه ی کعبه به وسیله ی ابراهیم ( ع ) 7 ـ ما مانند شمعی هستیم که از سرنوشت خود آگاهیم ( می دانیم که ) ما را برای سوختن و گداخته شدن ( از بین رفتن ) آفریده اند ( بالاخره همه خواهیم مرد ) تشبیه خود به شمع ، خط مجاز از کتاب 8 ـ من مانند پروانه ضعیف نیستم که با یک شعله ی کوچک ( با یک نشانه ی کوچک از عشق ) بمیرم ، من مانند شمع هستم که جان خود را به تدریج از دست می دهم ولی هرگز شکایت نمی کنم . جان دادن کنایه از مردن ، دود بر آوردن کنایه از شکایت کردن . 9 ـ زمانی که بلبل مرا در میان چمن ببیند با این که عاشق گل است ، دست از گل برمی دارد و به سوی من می آید ، همان گونه که اگر برهمن بت‌پرست اگر مرا ببیند دیگر بت‌پرستی نمی کند و مرا می پرستد . ( من از گل و بت خیلی زیباتر هستم ) بیت اسلوب معادله دارد . 10 ـ بزرگی و ارزش من در سخنانم پنهان شده است مانند بوی گل گل که در گلبرگ هایش پنهان است ، پس هر کس می خواهد مرا بشناسد و به ارزش واقعی من پی ببرد ، باید به سخنانم توجه کند . ( ارزش هر کسی به سخنانی است که می گوید . ) بیت در ستایش سخن سنجیده گفتن است . کلمه ی مخفی ایهام دارد مانند بیت 6 ‌ ، پنهان شدن ارزش در سخن به پنهان شدن بو در گلبرگ تشبیه دارد .

 

 معنی بیت های درس آخر ( ریشه ی پیوند )

 1 ـ در ذات من عظمت پیشینیان و جنگاوری و شجاعت رستم دستان پنهان شده است . 2 ـ در سینه ی پر از اندوه جدایی از گذشته من که مانند گهواره ای است ، بصیرت و آگاهی مردان بزرگ پنهان شده است ( سینه ی من گهواره بصیرت مردان است ؛ یعنی سینه ی من سرشار از بصیرت است . ) 3 ـ وجود مرا مانند جزیره ای خشک و بی فایده تصور نکن ؛ زیرا در ذات من دریای بی پایان و خروشان ( آگاهی ) پنهان شده است . 4 ـ دل مرا ضعیف و ناتوان به حساب نیاور ؛ زیرا دل من مانند شیری خشمگین و شجاعی است که در نیستان سینه ام پنهان است . ( من خیلی جرئت و توانایی دارم . ) 5 ـ تصور می کنی که ریشه ی پیوند من با گذشته ی زبان فارسی و فرهنگ ایران ازبین رفته است ، هنوز هم در سینه ی من فرهنگ درخشان خراسان ( ایران ) وجود دارد .

 

   جواب کلیه ی خودآزمایی های ادبیات فارسی سال دوم دبیرستان خودآزمایی

 درس اول:                                                                                                                   1:ما را آن ده که آن به . 2:اعمال و کارهای انسان. 3:به ضربت خوردن حضرت علی(ع) و اسارت ضارب و تاکید مولا بر مدارا کردن با وی. 4: نه خدا توانمش خواند، نه بشر توانمش گفت                                     متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را. 5:اگر شعر را از حافظ بدانیم منظور ازپیام آشنا"الهام الهی و الطاف رحمانی"و مقصود از آشنا"خود حافظ"است و چنانچه شعر را گفته­ی شهریار بدانیم پیام آشنا"پیامی از حضرت علی(ع)" و منظور از آشنا"شهریار است.      6:آزاده و سرمستم،خود کرده به هامونم      رانده است جنون عشق،از شهر به افسونم     بیت اشاره به داستان لیلی و مجنون دارد.

 

خود آزمایی درس دوم:

  1: شکست دادن،نابود کردن 2: الف.که بنشین پیش گرانمایه جفت                     ب.مرا مادرم نام مرگ تو کرد 3: عناصر ملی، پهلوانی، داستانی 4:تو مرکز فرماندهی سپاه را مطابق آئین نظامی رهبری کن. 5:به شهر تو شیر و نهنگ و پلنگ             سوار اندر آیند هر سه به جنگ؟ که جوابش این است که شیر و نهنگ و پلنگ سواره به جنگ نمی آیند. ج6:به رستم بر آنگه ببارید تیر            تهمتن به او گفت بر خیره خیر      همی رنجه داری تن خویش را          دو بازوی و جان بداندیش را ج7:بر او راست خم کرد و چپ کرد راست        خروش از خم چرخ چاچی بخواست      بیامد که جوید زایران نبرد            سر هم نبرد اندر آرد به گرد ج8:به گرز گران دست برد اشکبوس       زمین آهنین شد سپهر آبنوس      چو بوسید پیکان سر انگشت اوی     گذر کرد بر مهره ی پشت اوی

خود آزمایی درس سوم:

  ج1:خشمگین شدن (نشان دادن خشم خود) ج2:آهنین کوه (استعاره از عمرو)               هژبر ژیان (استعاره از علی) ج3:زیرا شاعر تحت تاثیر حماسه های ملی، این داستان تاریخی و دینی را با دخل و تصرف در اصل موضوع سروده است. ج4:بخشی از خاوران نامه ی ابن حسام خوسفی یا شهنشاه نامه ی صبا خوانده شود. ج5:بیت سیزده(اله،اژدها) ج6:زبان مثنوی معنوی ساده و سنجیده است حال آنکه زبان حمله­ی حیدری رسا وسنجیده نیست،شعر مولوی منطقی است در حالی که حمله ی حیدری از این نظر موفق نیست،شعر مولوی بیشتر جنبه­ی عرفانی (غنایی)دارد اما شعر باذل جنبه ی پهلوانی و حماسی و موضوع هر دو اثر تقریبا یک چیز است.

خودآزمایی درس چهارم:                                                                                                        ج1:زیرا او می خواهد جایزه ی نفر سوم را-که یک کفش است-ببرد تا آن را به خواهرش بدهد. ج2:در آن قسمت که خوانواده ها در کنار فرزندانشان هستند و با شیرینی و آب میوه از بچه هایشان پذیرایی میکنند و مادری با دوربین دستی از فرزندش فیلم می گیرد در حالی که علی با آن کتانی کهنه مبهوت فضا شده است. ج3:به خاطر ایثار،صداقت و معنویت کودکانه­ی خواهر و برادر ج4:به منظور فهم و درک بیشترفیلمنامه،خودتان به این سؤال و سؤال پنج جواب بدهید.

 

خودآزمایی درس پنجم:                                                                                                         ج1: انسان ، عامل بسیاری از مشکلات خودش هست.( مسبب همه­ی گرفتاری ها خودمان هستیم)  ج2:مرحله ی دوم تعارف میزبان،وقتی که صاحب خانه اصرار می کند مهمان ها از کباب غاز بخورند. ج3:الف.استفاده از ضرب المثل های عامیانه و کنایات         ب.جزیی نگاری در توصیف              ج. اقتباس از آثار ادبی گذشته ج4:جلو کسی در آمدن:  پذیرایی شایسته کردن( شایستگی های خود را نشان دادن)            سماق مکیدن:انتظار بیهوده کشیدن برای غذا               شکم را صابون زدن:در انتظارخوردن چیزی بودن،         چند مرده حلاج بودن:توانایی انجام کاری را داشتن (چقدر کارایی داشتن)  ج5(توصیف سیلی زدن) پنج انگشت دعا گو به معیت مچ وکف ومایتعلق به،برصورت گل انداخته­ی آقای استادی نقش بست.                توصیف قیافه­ی مصطفی (لات و لوت و آسمان جل و بی دست و پا و پخمه و و تا بخواهیبدریخت و بدقواره) ج6: واترقیده اند، تک و پوز، کیفور شدن، آسمان جل و پخمه. لات و لوت، فنرش در رفته و . . .   ج7:پیام هر دو این است که مسبب همه­ی گرفتاری ها خودمان هستیم.

خودآزمایی درس ششم:                                                                                                         ج1:پنج فرزند داشتن محمدولی و عجز و التماس او. ج2:اوضاع کشور بسیار نامناسب توصیف شده است و نشانگر این است که اربابان به مردم ظلم می کردند و دولت خودکامه ی پهلوی به بیدادگری و استبداد برخواسته بود. ج3:خلاصی از ادامه­ی این مأموریت دشوار ، دریافت تشویقی و پاداش به خاطر این کار، پیشگیری از لورفتن قضیه ج4: شاعر با تکرار این جمله به طور ضمنی به خواننده القا می کند که خاطره ی شوم قتل صغری همیشه در ذهن و خیال گیله مرد وجود دارد. ج5:محمدولی:نماد انسان های ظالم و وابسته به حکومت و مجری بی اختیار حاکمان      گیله مرد: نماد انسان های ظلم ستیز و مبارز و آزادیخواه     مامور دوم: نماد انسان های ناآگاه و بی اعتنا به سرنوشت دیگران

خودآزمایی درس هفتم:                                                                                                            ج1:نامنظم درو کنید تا خوشه های بیشتری باقی بماند و خوشه چین ها بتوانند بیشتر استفاده ببرند. ج2: نویسنده مظلومیتی را که در داستان یوسف وجود دارد با داستان سیاوش مقایسه کرده است و می گوید که هر دو در برابر بیگانه ایستادند و بی گناه کشته شدند. ج3:آفتاب تیغ کشید: کنایه از طلوع کرد         خم به ابرو نیاوردن: کنایه از اظهار ناراحتی  نکردن      پلک هایشان داغ شده: کنایه از نزدیک است گریه کند. ج4:ماری که از دیشب بر روی قلبش چنبره زده بود. ج5:تحقیق کنید و بنویسید. ج6:ثوابت باشد ای دارای خرمن           که گر رحمی کنی بر خوشه چینی       شلخت درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین ها بیاید.

 خودآزمایی درس هشتم:                                                                                                            ج1:مثلا در مزرعه سبد کارگران ضعیف و رنجور را پر می کرد و خود را به خطر می انداخت و روپوش کهنه­ی خود را به پیرزن می­داد. ج2:خشونت و سنگدلی ج3:آنجا که می گوید من همه­ی نیرو های بازوانم را در اختیار شما می گذارم اما روانم را به موجود فناپذیری نمی سپارم و آن را برای خداوند محافظت می کنم. ج4:در آنجا که می گوید وقتی که جسم من را کشتید دیگر کاری از دستتان برنمی آید و پس از آن ابدیت در کار است ج5:به عهده ی دانش آموز ج6: این نکته را که پشت سرگذاشتن سختی ها و مشکلات باعث ارتقای کشور می­شود.

خودآزمایی درس نهم:                                                                                                                ج1: سر گردانی در بیابان، خانه خرابی و ویرانی. ج2:الف.نرون مرد ولی رم نموده است/باچشمهایش می جنگد.   ب:دانه های خشکیدهی خوشه ای/ دره ها را از خوشه ها لبریز خواهد کرد. ج3:سرود های صلح و شادی: وحی الهی                      چوپانان:پیامبران ج4:صلح ، فلسطین ج5:جمله­ی اول: حاکمان ظالم مرده اند و می میرند اما فلسطین همچنان پایدار می ماند.      جمله ی دوم: با آگاهی و بصیرت و شناخت کامل می جنگد.     

خودآزمایی درس دهم:

 ج1:دسته ی سطل را تکان می داد، چند بار از یک تا ده را می شمارد. ج2:الف.چند دسته از بوته های خار،در نقاط بی درخت سوت می کشید.      ب.درخت های خاردار مانند بازوهای طویلی که مسلح به چنگال و مهیای گرفتن شکار باشند،به هم می پیچیدند ج3:از ستاره ی درخشان و نورانی مشتری که آن را نمی شناخت و آن را همچون یک زخم نورافشان می دید، می ترسید. ج4:زنی نفرت انگیز با دهانی هم چون دهان کفتار و چشمانی برافروخته از غضب.

 

خودآزمایی درس یازدهم:

 ج1:الف.- تشبیه: گیسوان دلا چون آبشار طلایی می­درخشید . ب:- استعاره: دلا کلاهش را برداشت و از زیر آن،آبشار طلایی رنگ سرازیر شد.آبشار طلایی استعاره از گیسوان دلا . ج2:زیرا ارزش واقعی گیسوان دلا خیلی بیشتر از آن مبلغ بود. ج3:زیرا بدین وسیله متوجه شدند که چقدر نسبت به هم محبت دارند که به خاطر همدیگر از بهترین چیزهای خود گذشته­اند. ج4:وجود یک حادثه با یک شخصیت اصلی، محدودیت مکان، پرداختن به یکی از ابعاد زندگی. ج5:ایثار ،عشق ج6:هر مخلوقی نشانی از خداست و هیچ مخلوقی او را هویدا نمی سازد. ج7:سرانجام این طور می گوییم که او در همه جا هست،هر جا و نایافتنی است. ج8: هر دو معتقدند که باید با دیدی نو و تکامل یافته به امور و پدیده ها نگریست.

خودآزمایی درس دوازدهم:

 ج1:عیش و مستی ج2:درویش نوازی:    ای صاحب کرامت شکرانه ی سلامت         روزی تفقدی کن درویش بینوا را     حسن خلق:        آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است      با دوستان مرورّت با دشمنان مدارا    اغتمام فرصت:     ده روز مهر گردون افسانه است و افسون      نیکی به جای یاران،فرصت شمار یار را ج3: حافظ در بیت-آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است           با دوستان مروت با دشمنان مدارا-معتقد است که آسایش و راحتی دو جهان در این است که با دشمنان و مخالفان به نرمی برخورد کرد و این ،مضمون همان آیه است که خدا به موسی(ع)می فرماید:با فرعون ستمگر و طاغی با بیانی نرم صحبت کن؛البته هدف از این ملایمت،اصلاح یا تاثیر گذاشتن بر مخالف است؛ولی در غیر این صورت جایز نیست. ج4:«اینه ی اسکندر نامه» آیینه ای بوده که اسکندر با همکاری ارسطو بر فراز مناره ی شهر اسکندریه(مصر)ساخته است؛کارش این بوده که از دور کشتی ها را می دیده است،این آیینه،از عجایب هفتگانه ی عالم بوده است.یکی از ویژگی این آیینه این بوده که از آینده خبر می داده است.«دارا»همان داریوش سوم است که در زمان او اسکندر به ایران حمله کرد و او را شکست داد و«دارا»به شمال شرقی ایران گریخت و به دست والی بلخ کشته شد.با مرگ او سلسله ی هخامنشی منقرض شد. ج5: بهشت ج6:الهی گلهای بهشت در پای عارفان خار است،جوینده ی تو را با بهشت چه کار است؟                                               حدیث روضه نگوییم گل بهشت نبوییم                    جمال حور نجوییم دوان به سوی تو باشم

                                                

خودآزمای درس سیزدهم:

 ج1:«الف»کثرت می باشد،مثل«الف»در موارد زیر: بسا کسا که به روز تو آرزومند است.(جه بسیار کسانی که...) زهی سودا که خواهی یافت فردا از چنین سودا(چه سرمایه های زیادی که...) ج2:خدا ج3:ز یزدان دان نه از ارکان که کوته دیدگی باشد                                                 که خطی کز خرد خیزد تو آن را از بنان بینی ج4:اقبال و ادوار،اوج و قعر،سود و زیان،عرش و فرش ج5:تنزل مقام یافتن، از مقام عالی پایین آمدن ج6:بیت آخر ج7:مصراع دوم شعر بیت هشتم: به سوی عیب چون پویی گر او را غیب دان بینی ج8:هشتن و هلیدن ج9:تنه ی اصلی

درس چهاردهم :

ج1 : داستان ضحاک ماردوش و کاوه آهنگر .

ج 2: عدالت خواهی و تنفر از زور ، احترام به آزادی خود و دیگران، مسئولیت اجتماعی و اصول برادری .

ج 3 : بخاطر انحطاط اجتماعی و دینی و اخلاقی حکومت سامانیان و در نتیجه اختلاف عظیم طبقات جامعه ی مردم ایران با روحیه باز از دین اسلام که با شعار و آزادی و مساوات و عدالت و برابری آمده بوده استقبال کردند .

ج4: در قسمتی که رستم تباهی خود و خانه آن خود را بر پذیرفتن ننگ و رسوایی رجحان می دهد .

ج5 : چون تعلیمات دینی و اخلاقی و اصول آدمیت در عمق لطافت بیان شده است و از طرفی با ذهن انسان آن ناسازگارتر است .

ج 6 : پاسخ این پرسش به دانش آموز واگذار می کنیم .

درس پانزدهم :

ج1 : شهر اصفهان

ج 2: زیرا طبیعت در آن نقش بسته است . اما تحول و حرکتی ندارد .

ج 3 : این گونه استنباط می شود که نویسنده اثر را از شدت زیبایی و هنردارای روح و روان می داند و درحقیقت هنروروح ایرانی دراثرتجلی یافته است و درآن جلوه گراست

ج4: سرو همیشه سر سبز است میوه نمی دهد و به همین دلیل مظهر آزادگی است .

ج5 : غرفه ها ، گوشواره ها و مقرنس ها و رواق ها یا دآور تصویری از بهشت هستند .

ج 6 : حجاب ، حجیب / کتاب ، کتیب / رکاب ، رکیب

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

درس شانزدهم :

ج1 : کمیتش لنگ بود : توانایی انجام کار را نداشت .

مثل شاخ شمشاد : قامت ورعنا بودن// سپر انداختن : تسلیم شدن

ج 2 : دوست شدن با حسودان و دشمنان بد ذات که وی را به می و معشوق کشیدند .

ج3: مشکلات خانوادگی ، از دست دادن ایمان ، اتلاف وقت و نا امیدی  

ج4: زندان و از دست دادن خانواده و مرگ

ج 5 : ( به عهده دانش اموز)

ج 6 : مبحث حروف اضافه : 1ـ حروف اضافه در دستور فارسی 2ـ حرفهای بی ربط // سخنرانی موجی : 1ـ پخش از رادیو 2ـ از حالت عادی خارج شدن

ج 7 : « سعد یا گرچه سخن دان و مصالح گویی ، به عمل کار برآید به سخن دانی نیست . »

ـــــــــــــــــــــــــــــــ

درس هفدهم  :

ج1 : نشانه ی غربت و تنهایی شاعر و نارضایتی او از محیط حتی در مکان زندگی خویش است .

ج 2 : وجدار دنده های نی به دیوار اتاقم دارد از خشکیش می ترکد . / چون دل یاران که در هجران یاران . ( جوار دنده های نی ) مشبه ، دل یاران در هجران یاران است ) مشبه به .

ج 3 : ابر با پوستین سرد و نمناک و باغ روزها و شبها تنهاست و ساز او باران است و سرودش هم باد است .

ج4: مرجع ضمیر « ش » ابر است .

ج5: این که داستان از میوه های سربه گردون سایی که اکنون خفته درخاک هستند دارد .

ج 6: در جنگ بدر تعداد دشمنان 313 بود و در قیام مهدی (ع) هم تعداد یاران آن حضرت 313 تن می باشد . در هر دو جنگ پیروزی از آن مسلمین است .

ج 7 : شعر داروگ و باغ من شعر نیمایی است زیرا دارای وزن قافیه مخصوص به خود است . و شعر انتظار از نوع موج نو است که بدون وزن و قافیه است .

ج 8 : ( به عهده دانش آموز است )

 

ج 9 : ( به عهده دانش آموز است )

درس هجدهم :

پ1- گون : نماد انسانهایی است که در یک جا سکونت دارند و قدرت مهاجرت ندارند .نسیم : مظهرحرکت و تغییر و مهاجرت یک انسان از مکانی به مکان دیگر است . یا گون : نماد انسان اسیر و نسیم نماد انسان آزاد .

پ2- گون در این شعر در حقیقت همان شاعر است که پیوسته مایل به آزادی و رهایی و بازگشت به موطن اصلی خود است . اما قدرت مبارزه را ندارد .و از نسیم می خواهد که طبیعت و نسیمی که همواره آرزویش را دارد سلام برساند .

اما در شعر عارف قزوینی هم به همین شکل شاعر هنگامی که در زندان به سر می برد آرزوی دیدار یاران و خروج ا ز زندان را دارد و همواره از هم وطنان خود سفارش رهایی و ازادی از اسارت دسمن را می دهد .

پ3- اینکه حضرت علی با این همه مقام در کنار تنور قرار می گرفت و نان می پخت و به فقرا و بیچارگان می بخشید .

پ4- نامی از نامهای الهی به معنی صاحب خانه و مولی و آقا بوده است . و در حقیقت کلمه ی خداوند به عنوان خطاب نامه ، بر هر بزرگی اعم از پادشاهان یا وزیران اطلاق می شده .

پ5- ( به عهده دانش آموز )

پ6- با چشمانی که از ندیدن تو بی کس گشته .

پ7- شب از چشم تو ، آرامش را به وام داد و طوفان ، از خشم تو ، خروش را .

پ8- در حققت با توصیفات این امام شعر ویژگی اصلی خود را که همان وزن و قافیه است از دست داده است . و بی وزن شده است .

پ9- چون علی (ع) قرآن ناطق بوده است ودیگر از اینکه شکافته شدن فرق سر و پیشانی امام علی (ع) توسط شمشیر سبب گشایش و زنده شدن دین گشته است .

پ10- ای روح لیله القدر    اشاره به شب قدر

فتبارک الله احسن الخالقین     اشاره به داستان آفرینش انسان

درس نوزدهم :

پ1 – بیت دوم

 

پ2 – در بیست دوم : ای نو بهار عشق // در بیست هفتم : ای سرو پای بسته ایهام : بیست سوم : از پا فتاده ام 1- ذلیل شدن 2- پایین افتادن

پ3- در هر دو حدیث و سخن از جوانی به میان آمده است .و هر دو شاعر به ارزش جوانی پی برده و در هنگام پیری ، حسرت روزگار جوانی را می خورند . در شعر « متاع جوانی » شاعر به نصیحت می پردازد اما در شعر « حدیث جوانی » شاعر به نصیحت پردازی نمی پردازد .

پ4- بیت پایانی .

پ5- کنایه از حرکت و تحول اگر چه سودمند نباشد .

پ6- غزل اند که با مضمونی نو و اندیشه ای نو و بیان گشته اند .

درس بیستم :

پ1- رسم ایرانیها بر این بوده که سوالات خود را در رقعه می نوشتند و به شیخ می دادند و شیخ یکایک پرسشها را پاسخ می داد .

پ2- مردم این جزیره از اشراف فارس هستند طایفه ای از اعراب بنی سفاف هم در آن جا سکونت دارند که غواصان مروارید از آنان می باشند .

پ3- نام یکی از اقوام ایرانی مقیم جنوب ایران است که مقر ایشان را نیز پارس نامیده اند از این قوم دو خاندان بزرگ در پیش از اسلام به پادشاهی رسیده اند یکی از هخامنشیان و دیگر ساسانیان .

پ4- به صفحه 156 درس سطر سوم مراجعه کنید .( خورشید به تدریج پایین ...)

پ5- در حقیقت برداشت مسافر همانند برداشتی است که خاقانی با دیدن ایوان مدائن دارد .

درس بیست و یکم:

پ1- در قسمت « اگر ممکن بود (1)

پ2: 1- اگر درباریان چابلوس بودند . 2- در باریان برای منافع خود کار می کردند .3- شاه به فکر مردم و پیشرفت نبود .

پ3- به علت تمسخر که اطرافیان در نحوه ی غذا خوردن او و غیره ....می گرفتند تصمیم گرفت رفتار خود را تغییر دهد .

پ4- خود را با « ابوالعلامعری » ؛ زیراهردو نابینا بودند .

پ5- پدر بزرگ خویش می داند . زیرا پدر بزرگ او تمام فصول زمستان را در خانه می گذرانید ؛‌و اتاق خواب او مجاور با اتاق پدر بزرگ بود ؛ وهنگامی که پیرمرد سرگرم ذکر و دعا می شد کودک به صدای او گوش فرا می داد .

درس بیست و دوم:

پ1- در سرنوشت من این مقدر شده است و تغییر یافتن نیست .

پ2- بین اختر وطالع : مراعات نظیر // بین نکات غمخوارم و خونخوارم : جناس ناقص

پ3- سرنوشت می داند و خود معتقد است که گناهی نکرده و جرمی انجام نداده است .

پ4- محبوسم و طالع است منحوسم .

پ5- ( به عهده دانش آموز)

پ6- فاطمه فاطمه است ، اسلام شناسی ؛ حج

پ7- ( به عهده دانش آموز )

درس بیست و سوم:

پ1- خدا

پ2- « مخفی» ایهام دارد :‌پنهان 2- تخلص شاعر // ارایه تشبیه دلی ( مشبه )؛ کعبه ی مخفی ( مشبه به )// طواف و کعبه : مراعات نظیر

پ3- بیت پایانی « در سخن مخفی شدم ....«

درس بیست و چهارم :

پ1- میدان جنگ و سنگر

پ2- قطرات خون و اشکی

پ3- دستمالی می داند که در آن مهر و تسبیح و انگشتر وجود داشته است و با آن زخم بازوی هم سنگرش بسته است و پولک نشان است .

پ4- طلوع و روشنی نور در دل من نهفته است .

پ5- مهر به وطن و عشق که همواره در قالب غرور و مهر در وجود نیاکانش نهفته بوده و امروز ، هم در وجود او جلوه گر شده است .

 

[ چهارشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٥:٥٤ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات3 - سوالات مفهومی ادبیات3

  به  نام خداوند جان و خرد                  کزین برتر اندیشه بر نگذرد

  سؤالات درس ادبیات فارسی (3)  عمومی

درس اول  «ما همچنان در اول وصف تو مانده‌ایم»

  1-     کدام گزینه دنباله ی عبارت «درختان  را به خلعت نوروزی قبای بسط ورق در بر گرفته و...)

   الف: عصاره تا کی به قدرت او شهد فایق شده

   ب: اطفال شاخ را به قدوم موسم ربیع کلاه شکوفه بر سر نهاده.

   ج: تخم خرمایی به تربیتش نخل باسق کشته

  د: خوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده

 2- در گزینه های زیر معانی کلماتی « منکر، باسق، ربیع، فایق » کدام است.

الف: انکار کننده، بلند، بهار، برگزیده

ب: زشت، برگزیده، بهار، بلند

ج: انکار کننده، برتر، بهار، بلند

د: زشت، بلند، بهار، برگزیده

 3- کدام بیت ارتباط معنایی نزدیکی با این عبارت دارد.

«یا ملائکَتی قَد استحییتُ مِن عَبدی و لیس لَهُ غیری فقد غفرتُ لَهُ

الف: ای مرغ سحر، عشق ز پروانه بیاموز    کان سوخته را جان شد و آواز نیامد

ب: کرم بین و لطف خداوندگار             گنه بنده کردست و او شرمسار

ج: عاشقان کشتگان معشوق اند               بر نیاید ز کشتگان آواز

د: این مدعیان در طبلش بی خبرانند        کان را که خبر شد خبری باز نیامد

4- کدام یک از گزینه های زیر دارای نثر مصنوع و دشوار است؟

الف: گلستان سعدی        ب: سیاست نامه       ج: مرزبان نامه       د: قابوس نامه

  

5-  سعدی در گلستان با روش بینی و دل آگاهی در اوج بلاغت و قدرت از.......................... خویش باز می گوید.

   6- در بیت زیر از وی منظور از بی دل و بی نشان چه کسی می باشد؟

گر کسی وصف او ز من پرسد                          بی دل از بی نشان چه گوید باز

 7-     دو بیت زیر کدام مطلب مهم عرفانی را می رساند؟

گر کسی وصف او ز من پرسد                      بی دل از بی نشان چه گوید باز

عاشقان کشتگان معشوق اند                         بر نیاید ز گشتگان آواز

8-     منظور سعدی از عبارت مشخص شده زیر چیست؟

یکی از صاحبدلان سر به جیب مراقبت فرو برده بود و در بحر مکاشف مستغرق

 9-    بیت زیر اشاره به کدام آیه دارد؟

خورد دست خدا ز روی تعظیم                         سوگند به روی همچو ماهست

 

درس دوم  «رزم رستم و اسفندیار»

1-     کدام یک از گزینه های زیر درون مایه داستان رستم و اسفندیار نمی باشد؟

الف: آزادی و اسارت       ب: پیری و جوانی        ج: عشق و دلدادگی      د: کهنه و نو         

  2-     کدام یک از گزینه های زیر زمینه ی قهرمانی حماسه را شرح میدهد

الف: اخلاق فردی و اجتماعی و عقاید فکری و مذهبی یک ملت را در قالب حوادث به نمایش می گذارد.

ب: انسانی را به تصویر می کشد که از نظر توانایی های جسمی و روحی از دیگران متمایز باشد؟

ج: در بستری از حوادث شکل می گیرد.

د: حوادث آن انسان ها و موجوداتی که با منطق عینی و تجربه ی علمی هم سازی ندارند را نشان می دهد.

 3-     «سروسهی» در مصراع: در خم آورد بالای سرو سهی» دارای چه نوع آرایه ادبی می باشد؟

الف: استعاره              ب: ایهام           ج: جناس             د: کنایه

 

4-     در کدام گزینه کنایه به کار رفته است.

الف: بزد تیر بر چشم اسفندیار                  سیه شد جهان پیش آن نامدار

ب: تو را گر همی یار باید بیار                    مرا یار هرگز نیاید به کار

ج: بفرمود تا زین بر اسب سیاه                  نهادند و بردند نزدیک شاه

د: تهمتن گز اندر کمان راند زود               بر آن سان که سیمرغ فرموده بود

5-     ابیات زیر را بخوانید و به سوالات داده شده پاسخ دهید؟

بیامد چنان تا لب هیرمند                          همه دل پر از باد و لب پر پند

خروشید کای فرّخ اسفندیار                       هماوردت آمد، بر آرای کار

چو بشنید اسفندیار این سخن                    از آن شیر پرخاش جوی کهن

بخندید و گفت : اینک آراستم                   بدان گه که از خواب بر خاستم

1-     در بیت اول عبارت دل پر از باد به چه معناست؟

2-     در بیت دوم یک کنایه بیایید و مفهوم آن را بنویسید.

3-     در بیت سوم کدام آرایه ادبی را می بینید مشخص کنید؟

 

6-     مفهوم مصراع دوم بیت زیر را بنویسید.

برآن گونه رفتند هر دو به بزم                 تو گفتی که اندر جهان نیست بزم

7-     در بیت زیر با توجه به داستان رستم و اسفندیار سخنان نا به کار رستم به  از دید اسفندیار چیست؟

چنین پاسخ آوردش اسفندیار               «که چندین چه گویی چنین نا به کار»

 8-     در داستان رستم و اسفندیار شخصیت های زیر را معرفی کنید.

الف: زواره                         ب: فرامرز                          ج: بهمن

 9-     با توجه به ابیات زیر به سؤالات داده شده پاسخ دهید.

بترس از جهاندار یزدان پاک                     خرد را مکن با دل اندر مغاک

من امروز، نز بهر جنگ آمدم                      پی پوزش و نام و ننگ آمدم

تو با من به بیداد گوشی همی                        دو چشم خرد را بپوشی همی

 

الف: ابیات بالا مربوط به کدام داستان می باشد و کدام شخصیت داستان این ابیات را بیان می کند؟

ب: در بیت اول منظور از مصراع دوم چیست؟

ج: در بیت دوم نام و ننگ به چه معناست؟

د: در بیت سوم چه نوع آرایه ادبی به چشم می خورد؟

 

10-از چه طریق می توان فهمید که در بیت زیر آرایه اغراق به کار گرفته؟

که گفتت برو دست رستم بیند؟               نبندد مرا دست چرخ بلند

 

 

درس سوم کمال الملک»

1-     در عبارت :« شما که پرده ها از صورت شاه شهید ساخته اید ، یکی هم از این شاه زنده بسازید ، منظور از «شاه شهید» کیست؟

الف: احمد شاه     ب: مظفرالدین شاه     ج: ناصرالدین شاه       د: رضاشاه

2-     کدام یک از گزینه های زیر از مهم ترین فیلم نامه های علمی حاتمی نمی باشند؟

الف: هزار دستان    ب: بچه های آسمان    ج: کمال الملک       د: جهان پهلوان تختی

3-     عبارت های شرح حال کدام یک از هنرمندان زیر است.

« بزرگ ترین نقاش قرن اخیر و صاحب آثار ارزشمندی چون تابلوهای تالار آینه، رز گر بغدادی و.... که حوادث دوران حکومت پنج پادشاه ـ از ناصرالدین شاه تا رضا خان ـ را دیده است.

الف: علی حاتمی         ب: مجید مجیدی             ج: کمال الملک  

4-     در عبارت زیر منظور از کمال الملک از «جانی» چه کسی می باشد؟

«مجنون برای دنیا بی ضرر تره تا جانی»

 5-     عبارت زیر را بخوانید و به سؤالات پاسخ دهید.

رضا خان ـ هر چی سنگ دل باشی، نمی دونم چرا با این طایفه مهربونی. همین نذاشتین کلاه پهلوی، سر خیلی ها رو بر باد داده در این روزگار نو که ما کلاه پهلوی رو باب کردیم گذاشتن این کلاه دمده ی سرباد ده ، چه معنا دارد؟

الف: در عبارت بالا منظور از رضا خان از این طایفه کدام طایفه است؟

ب: عبارت «همین نذاشتن کلاه پهلوی ......)

کدام دستور رضا خان را در ذهن شما تداعی می کند؟

ج: کلاه دِمُدِه به چه معناست؟

د: عبارت های کنایی عبارت بالا را بیابید و معنی آنها را بنویسید.

6-   کمال الملک در جواب رضا خان که او را به خوردن کباب دعوت می کند این عبارت را می گوید « دندان کباب خوری ندارم، خوراک من نان و ماسته» چه منظور را می خواهد به رضا خان بفهماند؟

  7- درعبارت زیر منظور از عبارت های مشخص شده چیست؟

این قدر مُهمل گفت این مرتیکه که سررشته ی امور از دستمون رفت.

   

درس چهارم« گاو»

1-     در کدام یک از عناصر داستان حوادث آن مبتنی بر رابطه ی علت و معلولی است؟

الف: زاویه دید         ب: درون مایه        ج: هسته               د: لحن

  2-     درون مایه داستان را از کدام یک از گزینه های زیر می توان دریافت؟

الف: لحن داستان                     ب: اعمال و گفتار و شخصیت های داستان

ج: هسته یا طرح داستان            د: راوی یا زوایه دید داستان

 3-     گوهر مراد لقب کدام یک از داستان نویسان معاصر است؟

الف: بزرگ علوی                            ب: محمدعلی جمال زاده   

ج: غلامحسین ساعدی                       د: محمود دولت آبادی

4-     درون مایه داستان گاو کدام یک از گزینه های زیر می باشد؟

الف: از خود بیگانگی              ب: وابستگی و خودباختگی       

ج: عشق و دلدادگی                د: خود شیفتگی

  5-     محوری ترین پیام داستان گاو چیست؟

  6- رمان های مشهور زیر اثر کیست؟

الف: جنگ و صلح                                ب: شوهر آهو خانم

  7-     در داستان گاو «مشهدی حسن» نماد چگونه انسان های می باشد؟

   

درس پنجم «گل دسته ها و فلک»

1-     کدام گزینه از داستان های مشهور جلال آل احمد نمی باشد.

الف: مدیر مدرسه       ب: نون و القلم            ج: چشم هایش               د: زن زیادی

2-     داستان « گل دسته ها و فلک» از کدام کتاب جلال آل احمد انتخاب شده است؟

الف: پنج داستان             ب: مدیر مدرسه          ج: نون و القلم           د: زن زیادی

3-     عبارت« مدام من پاپی می شدم» پاپی شدن یعنی

الف: دنبال کردن         ب: اصرار ورزیدن            ج: عصبانی شدن          د:آرام شدن

4-     معنی عباراتی که زیر آنها خط کشیده شده را بنویسید

الف: کراهت دارد اسم خدا را با دست چپ نوشتن

ب: مدتی با قفلش کند و کو کردیم

ج: بعد هم یک سقلمه زد به پهلویلم

5-     با توجه به عنوان درس «گلدسته ها و فلک» کلمه فلک ایهام دارد دو معنی این کلمه را بنویسید.

 6- کنایه موجود در عبارت زیر را بیابید و مفهوم آن را بنویسید.

بعد از ظهری بود و هوا آفتابی و بچه ها سرشان گرم بود و ما روی بام مسجد که رسیدیم تازه بچه ها دیدندمان و شروع به هو کردن .

7-در عبارت زیر خط و نشون کشیدن کنایه از چیست؟

گفت : نیگاه کن مدیر داره برامون خط و نشون می کشد.

 

درس ششم «قاضی بست»

1-     در کدام نقد نوشته را از نظر کاربرد زبان و اصول و قواعد آن ارزیابی می کنند؟

الف: نقد فنی           ب: نقد لغوی        ج: نقد سیاسی           د: نقد اخلاقی

2-     در کدام نقد نوشته را از نظر آرایه هاو زیبایی های ادبی ارزیابی می کنند؟

الف: نقد فنی           ب: نقد لغوی     ج: نقد سیاسی       د: نقد اخلاقی

3-     در مورد کدام یک از سلسله های تاریخی زیر در کتاب تاریخ بیهقی مطالبی دیده نمی شود؟

الف: صفاریان           ب: غزنویان          ج: سامانیان         د: سلجوقیان

4-     معنای کدام واژه غلط است؟

الف: رقعت : نامه     ب: توقیع : افتادن   ج: مقرون : همراه    د: ناو: کشتی

5-     این عبارت از زبان بیهقی کدام ویژگی بیهقی را در نگارش کتاب تاریخ بیهقی می رساند؟

«سخن نرانم تا خوانندگان این تصنیف گویند شرم باد این پیر را»

6-     موضوع اصلی کتاب تاریخ بیهقی چیست؟

7- معنی عبارت های زیر را بنویسید؟

الف: امیر از آن جهان آمده، به خیمه فرود آمد و جامه بگردانید.

ب: بو نصر نامه های رسیده را، به خط خویش ، نکت بیرون می آورد.

8-معادل امروزی فعل های زیر را بنویسید؟

الف: اگر وی را یک روز دیده بودمی           

ب: امیر شبگیر بر نشست

ج: ایشان در جستند هفت و هشت تن و امیر را بگرفتند

د: امیر را هیچ ندیدمی

پ: سوار را گسیل کرد

9-با توجه به درس قاضی بست، کتاب تاریخ بیهقی»چه نوع نثری دارد؟

  10- عبارت زیر را بخوانید و به سؤالات پاسخ دهید.

«ای سبحان الله، زری که سلطان محمود به غزوه از بتخانه ها به شمشیر بیاورده باشد و بتان شکسته و پاره کرده و آن را امیرالمؤمنین می روا دارد ستدن، آن، قاضی همی نستاند؟

الف: متن بالا مربوط به قسمت از درس قاضی بست می باشد.

ب: منظور از امیرالمؤمنین کیست؟

ج: چرا قاضی بست هدایای او را نپذیرفت ؟

د: عبارت «امیرالمومنین می روا دارد ستودن به چه معناست؟

 

درس هفتم «بیهقی و هنر نویسندگی او»

1-   عبارت های زیر را به نثر روان برگردانید.

الف: جبّه ای داشت حبری رنگ با سیاه می زد.

ب: همیشه چشم نهاده بودی تا پادشاهی جبار، بر چاکری خشم گرفتی و آن چاکر را لت زدی و مزد گرفتی

2-  معنی لغاتی که زیر آنها خط کشیده شده را بنویسید؟

الف: سراسر کتاب بیهقی مشحون است

ب: این بوسهل مردی امام زاده و محتشم و فاضل و ادیب بود.

ج: موزه ی میکائیلی نو در پای

3- معادل امروزی عبارت های زیر را بنویسید؟

الف: از جای بشد                               ب: بر خویشتن می ژکید

4-  عبارت زیر نمودار کدام صفت بیهقی در نویسندگی است؟

«آن جا که سخن محتاج اطناب است؛ به منظره سازی و بیان همه‌ی عناصر اصلی و فرعی موضوع پرداخته و تصویری تمام از آن به دست داده است و گاه نیز در عین کمال ایجاز، حق مطلب را ادا کرده است.

5- در بیت زیر سعدی چه نکته ی اخلاقی را به خواننده می آموزد؟

دریاب کنون که  نعمتت هست به دست    کاین دولت و ملک می رود دست به دست

 

  درس هشتم «خون خورشید»

1-  اغلب نوشته های پرویز خرسند در مورد کدام یک از موارد زیر می باشد؟

الف: مسائل سیاسی و اجتماعی                   ب: واقعه عاشورا 

ج: تاریخ اسلام                                          د: طبقات محروم جامعه

  2-  در عبارت زیر چه آرایه ادبی می بینید مشخص کنید ؟

این ندا گوش جان ها را نوازش می داد و نگاه ها، آرام و پر امید به هم گره می خورد و گل های شادی و امید، به باغ خاطر کاروانیان ، می شگفت.

3- اشعار زیر را بخوانید و به سؤالات پاسخ دهید.

گاه سفر شد باره بر دامن برانیم                 تا بوسه گاه وادی ایمن برانیم

وادی پر از فرعونیان و قبطیان است            موسی جلودار است و نیل اندر میان است

یعنی کلیم آهنگ جان سامری کرد              ای یاوران باید ولی را یاوری کرد

فرمان رسید این خانه از دشمن بگیرید        تخت و نگین از دست اهریمن بگیرید.

  الف: ابیات بالا سروده کدام شاعر معاصر است؟

ب: در بیت اول منظور از « وادی ایمن» کدام سرزمین است؟

ج: در بیت دوم منظور شاعر از فرعونیان و قبطیان و موسی چیست؟

د: بیت سوم منظور از کلیم چه کسی می باشد و در مورد سامری چه میدانید؟

د: در بیت آخر اشاره به داستان زندگی چه کسی می باشد و چه نوع آرایه ای دارد؟

 

درس نهم «تپّه‌ی برهانی»

1-    درعبارت « لباس نظامی فوق العاده گشادی به تن داشت که بر اندام «لاغرش زار می زد. در ناحیه ی شقسقه اش یک سوراخ دیده می شد.

الف: منظور از عبارت مشخص شده چیست؟

ب: کلمه «شقیقه» به چه معناست؟

2-   در شعر زیر منظور شاعر از « دو مرغ رها» و « دو صف از یاکریم» چیست؟ و چرا شاعر «چشم» لب دیوار دل می داند؟

صبح ، دو مرغ رها / بی صدا / صحن دو چشمان تو را ترک کرد / شب، دو صف ازیاکریم / بال به بال نسیم / از لب دیوار دلت پر کشید.

3-   بیت زیر را معنی کنید.

معاش اهل مروت بدین نسق بوده است                         که جان خود به مروّت نثار می کردند

 

درس دهم «ترانه‌ی من»

1-   کدام یکی از گزینه های زیر مضمون غزلواره های شکسپیر نمی باشد.

الف: : عشق       ب: سیاست و اجتماع       ج: ستایش جوانی       د: مسائل اخلاقی

2-  مطالعه ی ادبیات سرزمین ها و جوامع دیگر چه اهمیتی دارد؟

3-  شعر زیر از شکسپیر را بخوانید و به سؤالات پاسخ دهید.

ولادت که روزگاری از گوهر نور بود / به بلوغ می خزد و آن گاه که تاج بر سرش نهادند / خسوف های کژخیم شکوهش را به ستیز بر می خیزند / زمان که بخشنده بود ، موهبت های خویش را تباه می سازد/ آری، زمان غرّّه جوانی را می پژمرد / بر ابروان زیبا شیارهای موازی در

1-    چرا شاعر ولادت را از گوهر نور می داند؟

2-   منظور شاعر از قسمت مشخص شده چیست؟

3-    در عبارت « زمان که بخشنده بود ، موهبت های خویش را تباه می سازد» چه آرایه ادبی می بیند .

4- معنی کلمه «غرّه » چیست؟

5-  منظور شاعر از عبارت های بالا چیست؟

 

4-توضیح زیر معرف کدام یک از نویسندگان می باشد؟

در جنوب مسکو به دنیا آمد و پس از 82 سال زندگی در همان روستای محل تولدش، چشم از جهان فرو بست . مهم ترین آثار او جنگ و صلح، آکازنینا و رستاخیز است.

5-معنی کلماتی که زیر آنها خط کشیده شده را بنویسید؟

الف:در سر تاسر قلمرو خود چاووش در داد                       

ب: برای یافتن پاسخ درست پرسش ها با راهبی رای زند که در فرزانگی نام آور بود.

ج: رایزنان در مورد برخی کارها هیچ گاه نمی توانند نظر بدهند.

   

درس یازدهم« چشم به راه»

1- سروده های کوتاه وعمیق ................................شاعر بزرگ هندی شهرت جهان داد.

2- مفهوم عبارت های زیر را بنویسید

خدایا / آنان که همه چیز دارند / مگر تو را / به سخره می گیرند / آنان را / که هیچ ندارند / مگر تو را

3- ا گور در این بخش از شعر خود « آنان که فانوسشان را / بر پشت می برند / سایه ها شان پیش پایشان می افتد ! چه کسانی را در نظر دارد؟

4-  عبارت های زیر وصف حال کدام دسته از انسان هاست؟

کاریز خویش دارد خیال کند / که رودها / تنها برای این هستند / که به او آب برسانند.

 

درس دوازدهم «امید دیدار»

1-  کدام یک از منظومه های زیر همواره سرمشق شاعران بزرگ برای سرودن داستان های عاشقانه بوده است.

الف: لیلی و مجنون      ب: ویس  و رامین         ج: خسرو و شیرین                  د: هفت پیکر

2-  ابیات زیر را معنی کنید؟

چه باشد گر خورم صد سال تیمار                     چو بینم دوست را یک روز دیدار

زرین قبا، زره زن از ابر سحرگهی                     کان جا چوبیک بسته قبا می فرستمت

دست هوا به رشته ی جان بر، گره ز دست        نزد گره گشای هوا می فرستمت

3-  خاقانی شروانی از شاعران بر جسته ی قرن ....................ملقب به..........................در سروردن قصاید شکوهمند شهرت دارد.

4-  مفهوم بیت زیر را بنویسید.

دست هوا به رشته ی جان بر گره زده ست         نزد گره گشای هوا می فرستیمت

 

   

درس سیزدهم «پروانه بی پروا»

1-  کدام یک از آثار زیر از عطار نیشابوری نمی باشد.

الف: منطق الطیر      ب: مختار نامه         ج: مناجات نامه        د: الهی نامه

2-  در شعر «پروانه ای بی پروا» پروانه نماد کدام دسته از اسنان ها می باشد؟

 

3- ابیات زیر را معنی کنید.

دست درکش کرد با آتش به هم                   خویشتن گم کرد با او خوش به هم

راز، نهان دار و خمش ور خمشی تلخ بود         آن  چه جگر سوزه بود باز جگر سازه شود

4-معنی لغاتی که زیر آنها خط کشیده شده را بنویسید.

الف: در مضیفی طالب شمع آمدند        

ب: خاک چه دانست که او غمزه ی غمازه شود           

ج: کوه پی مژده ی تو اشتر جمازّه شود

5-  بیت زیر به چه چیزی اشاره دارد؟

ناقه ی صالح چو ز که زاد یقین گشت مرا            کوه پی مژده ی تو اشتر جمازه شود

 

درس چهاردهم  «کبوتر طوقدار»

1-  کدام یک از موارد زیر در مورد کتاب کلیله ودمنه نادرست است؟

الف: به زبان تمثیل و در قالب داستان بیان شده.

ب: نصراله منشی متن عربی را به فارسی برگردانده است.

ج: اصل این کتاب عربی بوده است.

د: مشتمل بر حکمت ها ودانش بشری است.

2-  عبارتهای زیر را به نثر روان برگردانید.

الف: اختلاف صیادان آن جا متواتر

ب: در طاعت و مطاوعت او روزگاز گذاشتندی

ج: جای مجادله نیست؛ چنان باید که همگنان استخلاص یاران را مهم تر از تخلّص خود شناسد.

3- معنی لغاتی که زیر آنها خط کشیده را بنویسید.

الف: نومید و خایب باز گردد                 ب: با دهای تمام و خرد بسیار

ج: کبوتران اشارت او را امام ساختند.

4- مفهوم کنایات زیر را بنویسید.

الف: سرخویش گیر                               ب: دل از ما نگیرد

5-  با توجه به املای واژگان ، معنای کدام کلمه نادرست است؟

الف: مجادله : بحث و جدل                    ب: مظاهرت : ظاهر شدن

ج: مودّت : دوستی                                  ج: تکفّل : به عهده گرفتن

6-  در بیت زیر وجه شبه تشبیه به کار رفته را بیابید.

شقایق بر یکی پای ایستاده                            چو بر شاخ زمرّد، جام باده

7-  ناصر خسرو در بیت زیر از شعر از ماست که بر ماست، کدام صفت عقاب را بیان می کند.

بر راستی بال نظر کرد و چنین گفت     «امروز همه روی جهان زیر پر ماست »

 

درس پانزدهم  «نوروز»

1- در جمله ی زیر از دکتر شریعتی « نوروز همه وقت عزیز بوده است؛ در چشم مغان در چشم موبدان » «مغان« و «موبدان» چه کسانی هستند؟

 

2- در جمله ی در اسلام نوروز را جلای بیشتر داد، شیرازه بست » منظور از عبارت مشخص شده چیست؟

3- در عبارت زیر چه نوع آرایه ادبی می بینید؟

نوروز این پیری که غبار قرن های بسیار بر چهره اش نشسته است.

4-در بیت زیر کدام آرایه ادبی دیده می شود؟

زاغی از آن جا که فراغی گزید            رخت خود از باغ به راغی کشید

الف: تشبیه             ب: استعاره                ج: کنایه                  د: اغراق

6-  دو بیت زیر را بخوانید و به سؤالات پاسخ دهید.

عاقبت از خامی خود سوخته                         رهروی کیک نیاموخته

کرد فراش ره و رفتار خویش                         ماند غرامت زده از کار خویش

الف: اشعار بالا از کدام شعر انتخاب شده ود رون مایه اصلی این شعر چیست.

ب: خلاصه ای از داستان این شعر را بنویسید.

ج: معنی و منظور قسمتهای مشخص شده را بنویسید.

 

درس شانزدهم «هجرت»

1- کدام یک از شاعران زیر صاحب سبک انقلاب اسلامی می باشد.

الف: محمدعلی معلم        ب: قیصر امین پور          ج: حمید سبزواری      د: طاهره صفازاده

2- در بیت « قابیلیان بر قامت شب می تنیدند    هابیلیان بوی قیامت می شنیند »

الف: منظور شاعر از هابیلیان و قابیلیان چه کسانی می باشد؟

ب: شب نماد چیست؟

ج: منظور از جمله ی در بوی قیامت می شنیدند » چیست؟

3- بیت زیر از علی معلم

 « مردی صفای صحبت آیینه دیده       از درون شب، شوکت دیرینه دیده«

الف: مردی منظور چه کسی می باشد؟

ب: مفهوم مصراع دوم چیست؟

4-در بیت زیر شاعر مردم را به چه امری دعوت می کند.

ابر و نباریدن چه رنگ است این چه رنگ است                        

                                              تیغ و نبریدن چه ننگ است این چه ننگ است.

   

درس هفدهم «نیاز روحانی»

1- کدام یک از شاعران زیر در اکثر سروده ها یش به عظمت و شخصیت حضرت امام خمینی اشاره دارد؟

الف: ساعد باقری       ب: سلمان هراتی     ج: محمدعلی معلم       د: فاطمه راکعی

2- ابیات زیر را معنی کنید.

الف: هنوز می شنود آن صدای محزون را        دلم به روشنی آیه های قرآنی

ب: آن گورهای نکنده، با التهابی مَکنده        

                                             خود چشم های زمین است مانده به راه من و تو

3-  در بیت زیر از شعر نیاز روحانی در مورد امام خمینی (ره) هدف شاعر از آوردن عبارت «خواب جهان» چیست؟

4- به کار بردن چه آرایه ادبی بیت زیر را زیبا ساخته است؟

با من بیا همسفر باش تا دور تا قلّه ی نور                              

                                   در این سفر، دست عشق است، پشت و پناه من و تو

5-  مفاهیم محوری رباعی های زمان انقلاب چیست؟

6- شاعر در رباعی زیر ما را به چه امری دعوت می کند.

یک رنگی و بوی تازه از عشق بگیر         پر سوزترین گدازه  از عشق بگیر

در هر نفسی که می تپی ای دل من         یادت نرود اجازه از عشق بگیر

7-     شعر زیر در چه قالبی سروده شده باذکر و دلیل

هر چند که از آینه ی بی رنگ تر است     از خاطر غنچه ها دلم تنگ تر است

بشکن دل بی نوای ما را ای عشق            

                                    این ساز، شکسته اش خوش آهنگ تر است

 

درس هیجدهم «بخوان»

1- در عبارت زیر از درس و بخوان منظور «کوه » کدام کوه و «آشنا» چه کسی می باشد؟

مکه یک کوه تاریخی دارد و این کوه یک آشنای صمیمی، این کوه را از مکه و این آشنا را از آن بگیرند، دیگر چیزی باقی نمی ماند.

  2- معنی لغاتی که زیر آنها خط کشیده شد را بنویسید؟

الف: با تنهایی این کوه مراوده می کند        

ب: بادهای تند ـ که گاهی قیه می کشیدند.

 

درس نوزدهم«بوی موی جولیان»

1-کتاب «بخارای من ،»درمورد کدام یک از شخصیت های زیر می باشد ؟

الف محمد بهمن بیگی                   ب:زین العابدین رهنما               

 ج: دکتر علی شریعتی                   د علی معلم

2-با توجه به املای واژه ها ،معنای کدام کلمه نادرست است ؟

الف :مباهات :فخر کردن      ب:ایما :کوتاه کردن سخن       ج:جنجه :گناه       د:کرند :نوعی اسب

3-عبارات زیر کدام ویژگی پدر نویسنده را می رساند؟

همان پدری که ایلخانی قشقایی بر سفره ی رنگیش می نشیت ، همان پدری که تکه های رنگارنگ و ریز و درشت داشت و فرش های گران بهای چادرش زبانزد ایل و قبیله بود.

3- منظور نویسنده از عبارت مشخص شده چیست؟

4- پس از عزیمت رضا شاه ـ که قبلاً رضا خان بود و بعداً هم رضا خان شد ـ همه ‌ی تبعیدی ها رها شدند.

5-  کنابات به کار رفته در عبارت های زیر را بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.

الف: من از کسانم پشم و کشک می گرفتم و دلی از عزا در می آوردم

ب: فقط من بودم که  دو دل و سر گردان و سر در گریبان بودم.

ج:آن قدر حلقه به درها کوفتم تا عاقبت از بانک ملی سرد در آوردم.

 

درس بیستم «اقلیم عشق»

1-  کدام یک از کتاب های عرفانی زیر در حوزه ی ادبیات تعلیمی نمی باشد؟

الف: حدیقه الحقیقه                         ب: گلشن راز      

ج: منطق الطیر عطار                       د: کشف المحجوب

2- ابیات زیر را به نثر روان برگردانید

الف: از مضیق حیات درگذری                  وسعت ملک لامکان بینی

ب: یار بی پرده از در و دیوار                   در تجلی است یا اولی الابصار

 3-  با توجه به ابیات زیر به سؤالات داده شده پاسخ دهید.

بر همه اهل دین زمین به مراد                        گردش دور آسمان بینی

بی سرو پا گدای آن جا را                              سر زملک جهان گران بینی

هم در آن، پا برهنه جمعی را                           پای بر فرق فرقدان بینی

تا به جایی رساندت که یکی                            از جهان و جهانیان بینی.

الف: مفهوم بیت اول را بنویسید؟

ب: در بیت دوم «آن جا» منظور شاعر چیست؟

ج: فرقدان به چه معناست ؟

د: در بیت آخر کدام مرحله ی سیر و سلوک را بیان میکند؟

4-     بیت زیر به چه واقعه ای اشاره دارد؟

بازیابی به محفلی کان جا                               جبرئیل امین ندارد بار

 

درس بیست و یکم «موسی و شبان»

1- مفهوم بیت زیر را بنویسید؟

ما بری از پاک و ناپاکی همه                        از گران جانی و چالاکی همه

2-  بیت زیر را بخوانید و به سؤالات پاسخ دهید.

تو برای وصل کردن آمدی                         نی برای فصل کردن آمدی

الف: بیت بالا مربوط به کدام قسمت داستان موسی و شبان است؟  توضییح دهید.

ب: در بیت بالا کدام آرایه ادبی را می بینید.

3- منظور از مصراع دوم بیت زیر چیست؟

بر دل موسی سخن ها ریختند                     دیدن و گفتن به هم آمیختند

4- معنی کلماتی که زیر آنها خط کشیده شد را بنویسید؟

الف: ملّت عشق از همه دین ها جداست

ب: گفت: مژده که دستوری رسید

 

درس بیست و دوم «شبنم عشق»

1-  عبارت های زیر را معنی کنید

الف: گل آدم را در تخمیر انداخته که «خلق الانسان مِن صَلصالِ کَالفّخار»

ب: چون کار به خلقت آدم رسید ، گفت: «انی خالق بشر امن طین»

2-  در جمله ی زیر از دید عرفا «بار امانت» چیست؟

هم علم و معرفت به کمال دارد تا بار امانت مردانه وعاشقانه در سفت جان کشد.

3-  درعبارت « خانه ی آب و گل آدم، من می سازم بی واسطه که در او گنج معرفت تعبیر خواهم کرد.

الف: منظور از خانه آب و گل آدم چیست؟

ب: یک آرایه ادبی در عبارت بالا بیابید.

 

 

[ چهارشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٥:٥٢ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات2 - « طراحی سوال در سطوح حیطه ی شناختی » از کتاب ادبیات فارسی ( 2 )

به نام خدا

 

      سنجش و ارزشیابی یکی  از محورهای چهارگانه ی فعالیت ها و برنامه های آموزش و پرورش است . اهمیت این مقوله از زوایای مختلف قابل توجه و بررسی است . تردیدی نیست که نحوه ی ارزشیابی معلم و کیفیت سوالات طراحی شده برای این منظور در جهت دهی و تعمیق فعالیت های یادگیری دانش آموزان نقشی اساسی و مهم دارد .

      اگر عمده ی سوالات طرح شده برای یک آزمون در سطح دانش از حیطه ی شناختی قرار گیرد ، به طور طبیعی دانش آموز به حفظ سطحی مطالب درسی روی خواهد آورد . در حالی که می توان با طرح سوالاتی در سطح درک و فهم ، خلاقیت ، ارزشیابی و ... ضمن غنا بخشیدن به آموزش و سنجش ، قدرت تفکر، درک ، انتقاد و ارزشیابی و خلاقیت دانش آموزان را در مسیر رشد و تعالی قرار داد .

      برای استفاده ی بهتر از این مجموعه یاد آوری چند نکته ضرورت دارد :

      1- سوالات تنها جنبه ی نمونه و مثال دارد و برای آشنایی بیشتر با سطوح حیطه ی شناختی به صورت عملی است. بدیهی است که همکاران می توانند در هر مورد به طرح سوالات مشابه مبادرت کنند .

      2- مرز بین سطوح دانش ، درک ، کاربرد و ....    همیشه مرزی قاطع ، روشن و دقیق نیست و در موقعیت های مختلف در معرض تغییر است . به عنوان مثال اگر سوالی از خودآزمایی درسی که در سطح ارزشیابی قرار دارد ، در آزمون کلاسی مطرح و در حضور دانش آموزان بررسی شود ، در صورت طرح در آزمون های بعدی ، این سوال به سطح دانش تنزل  خواهد کرد  . بنابراین طبیعی است که  سوالی در یک کلاس به سطح فهم تعلق داشته باشد و همان سوال در کلاسی دیگر متعلق به سطح دانش باشد . این موضوع ، ضرورت ایجاد تنوع در طرح سوال و تغییر مداوم تنه ی سوال را ملموس تر می کند .

       3- تغییر در نحوه ی طراحی سوالات آزمون ها و اتخاذ رویکرد فرا دانشی ، لزوما باید منجر به تغییر نگرش معلم نسبت به ارزش گذاری و نمره دهی آنها گردد . وقتی از دانش آموز می پرسیم  : « شخصیت اسفندیار و شخصیت سهراب را در برخورد با رستم تحلیل کنید . » یا « با توجه به داستان ، شخصیت رستم و شخصیت اسفندیار را چگونه ارزیابی می کنید ؟ » ← ( ادبیات فارسی  3  تجربی و ریاضی ص 6،5) طبیعی است که پاسخ های دانش آموزان با یکدیگر متفاوت باشد . در چنین مواردی نمی توان به یک پاسخ مشخص از پیش تعیین شده نمره داد و بقیه پاسخ ها را نادرست محسوب کرد . برای چنین سوالاتی ممکن است پاسخ های متعددی داشته باشیم که هر کدام از یک زاویه درست هستند . اساسا چنین نگرشی به مقوله ی   « نمره » با فلسفه  و هدف طرح سوالات فرا دانشی تعارض دارد .

      امیدوارم این اثر نقشی هر چند کوچک در تغییر نگرش نسبت به مسأله ی سنجش و ارزشیابی داشته ، موجب روشن تر شدن اهمیت رعایت سطوح حیطه ی شناختی  در طرح سوالات امتحانی گردد .

باسمه تعالی

درس1

طبقه دانش:

1-  آثار خواجه عبدالله انصاری سرشار ازچه مضامینی است؟

2-  معنی واژه ی مشخص شده در این عبارت را بنویسید: «پیغام او مفتاح فتوح است...»

3-  تلمیح بیت« بروای گدای مسکین در خانه ی علی زن / که نگین پادشاهی دهد از کرم گدارا» را توضیح دهید.

4-  نام منظومه ی استاد شهریار به زبان ترکی آذری چیست؟

5-  نثر های قدیم فارسی از نظر زبانی به سه گروه تقسیم می شود ، نام ببرید.

6-  نثر مسجّع را تعریف کنید.

7-  کدام یک از آثار خواجه عبدالله انصاری به نثر مسجّع است ؟

8-  شعر « همای رحمت » در وصف و مدح کدام شخصیت دینی سروده شده است؟

9-  صاحبان این آثار را بنویسید: الف) حیدر بابایه سلام            ب) مناجات نامه

آثار خواجه عبدالله انصاری را نام ببرید.

10-  شاعر «همای رحمت » را در دو سطر معرفی کنید.

11-  قالب شعر « همای رحمت » چیست؟

درک وفهم

12-  مفهوم عبارت «بر کشته های ما جز باران رحمت خود مبار » چیست ؟

13-  در شعر « همای رحمت» شاعر برای حضر ت علی (ع) چه صفاتی آورده است؟

14-  معنی این عبارت را بنویسید:« مهر او بلانشینان را کشتی نوح است».

15-  ار کان تشبیه را در بیت زیرمشخّص کنید.

« چه زنم چو نای هردم زنوای شوق او دم       که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را »

16-  آرایه ی ادبی استفاده شده را در بیت زیر مشخّص کنید.           

«علی ای همای رحمت توچه آیتی خدا را    که به ما سوا فکندی همه سایه ی هما را                                 

17-         بیتی بنویسید که آرایه ی ادبی تلمیح داشته باشد.

18-         ویژگی های قالب غزل رادر شعر « همای رحمت» بیان کنید.

19- یک نمونه سجع در مناجات خواجه عبدالله انصاری بیابید و بنویسید.

20-  آرایه ی سجع را در جملات زیر مشخّص کنید:                                                          

ای کریمی که بخشنده ی عطایی وای حکیمی که پوشنده ی خطایی.                                 

21-  معنی « را» در کدام مصراع با مصراع های دیگر متفاوت است؟

الف) که به ما سوا فکندی همه سایه ی هما را.

ب) که زجان ما بگردان ره آفت قضارا.

ج) چو علی که می تواند که به سر برد وفا را.

د) که زکوی او غباری به من آر توتیا را.

22- با توجه به بیت زیر ، چرا شاعر علی (ع) را شاه جوانمردان خوانده است؟:                    

«نه خدا توانمش خواند ، نه بشر توانمش گفت              متحیّرم چه نام شه ملک لافتی را»

23-  بیت "نتوان وصف تو گفتن که تودرفهم نگنجی / نتوان شبه تو گفتن که تودر وهم نیاییِ"      با کدام جمله ی خواجه عبدالله انصاری فرابت معنایی دارد؟

24-  در بیت" همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی / به پیام آشنایی بنوازد آشنا را " منظور از  آشنای اول و دوم چیست؟

25- چرا شاعر در بیت زیر علی (ع) را « سحاب رحمت» نامیده است؟

مگر ای سحاب رحمت تو بباری ارنه دوزخ      به شرار قهر سوزد هم جان ما سوا را

26- در بیت زیر کدام ویژگی علی(ع) مورد تأکید است؟

« بروای گدای مسکین در خانه ی علی زن        که نگین پادشاهی دهد از کرم گدارا»

27-  شعر «همای رحمت» را به نثر تبدیل کنید.

28-  در بیت زیر « صبا» نماد چیست؟

« به امید آن که شاید بر سد به خاک پایت    چه پیام ها سپردم همه سوز دل صبارا»

29-  در جمله های زیر دو تشبیه مشخّص کرده ، نوع آن را بیان کنید.

« الهی در دل های ما جز تخم محبّت مکار و بر کشته های ما جز باران رحمت خود مبار .»

کار برد

30-   در عبارت زیر مترادف کلمات مشخص شده را طوری باز نویسی کنید که آرایه ی سجع ایجاد شود.

 

       الف) دنیا محل آزمایش است نه منزل ( آسوده بودن)

       تجزیه و تحلیل

31-  این بیت از عطّار نیشابوری را « خلق ترسند از تو من ترسم ز خود/ کز تو نیکو دیده ام از خویش بد» با جمله «الهی تر سانم از بدی خود ، بیامرز مرا به خوی خود » از خواجه عبدالله انصاری مقایسه کنید.

32- در شعر «همای رحمت » چرا شاعر خودرا در توصیف علی(ع) عاجز می داند؟

33-  آرایه های ادبی را در بیت زیر مشخّص کنید.

علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدارا   که به ما سوا فکندی همه سایه همارا

ترکیب

34-  شما نیز مناجاتی شبیه مناجات خواجه عبدالله انصاری بنویسید.

35-  علی(ع) را در چند جمله توصیف کنید.

درس2

طبقه ی دانش

1-  انواع حماسه را تعریف کرده ، معرفی کنید.

2-  معنی لغت مشخص شده در این بیت را بنویسید :« هم اکنون تورا ای نبرده سوار / پیاده بیاموز مت کارزار»

درک و فهم

3-  بیت زیر را معنی کنید:

«چو رهّام گشت از کشانی ستوه        بپیچید زو روی و شد سوی کوه»

4-  معنی و مفهوم عبارت های زیر را بنویسید:

الف) سر به گرد آوردن                                        ب) عنان گران کردن

5-  مفهوم مصراع « توقلب سپه را به آیین بدار» چیست؟

     6- بیت زیر چه آرایه ای دارد ؟                                                                                                             « سزد گر بداری سرش در کنار    زمانی بر آسایی از کارزار»

 الف) تشبیه          ب) کنایه                   ج) واج آرایی                د) اغراق

6-  در بیت « چو بوسید پیکان سر انگشت اوی / گذر کرد بر مهره ی پشت اوی»

الف) مرجع ضمیر « اوی» را در مصراع اول و دوم مشخّص کنید

ب) این بیت بیانگر کدام ویژگی رستم در جنگاوری است؟

کاربرد

7-  ویژگی های حماسه را در درس « رستم و اشکبوس» مشخّص کنید.

8-  کدام یک از ویژگی های حماسه در این بیت وجود دارد؟

پیاده به از چون تو پانصد سوار                           بدین روز و این گردش کارزار

تجزیه و تحلیل

9-   با توجه به درس « رستم و اشکبوس » شکست رهّام در برابر اشکبوس و اشکبوس در برابر رستم را چگونه ارزیابی می کنید؟

10-   آرایه ی موجود در بیت زیر چیست؟

   سزد گربداری سرش در کنار              زمانی بر آسایی از کارزار

ارزشیابی

11- با مقایسه ی داستان رستم و سهراب و داستان رستم و اشکبوس بنویسید  کدام یک از این دو داستان تراژدی است ؟چرا؟

درس 3

طبقه دانش:

1-   حمله حیدری جزو کدام یک از حماسه هاست؟

2- معنی لغت مشخّص شده در این مصراع چیست؟ « فلک باخت از سهم آن جنگ ،رنگ»

3-  معنی لغت مشخّص شده در این مصراع چیست؟ « بر انگیخت ابرش بر افشاند گرد»

4-  عبارت کنایی« دندان به دندان خاییدن » یعنی چه؟

5-  در منظومه ی « حمله ی حیدری » شاعر به چه موضوعی پرداخته است؟

درک و فهم

6-  یک آرایه تشبیه در بیت زیر معیّن کنید .مفهوم مصراع دوم را بیان کنید:

     شجاع غضنفر وصی  نبی      نهنگ یم قدرت حق ، علی

7-  در بیت« بیفشرد چون کوه پا بر زمین / بخایید دندان به دندان کین ، منظور « دندان به دندان خاییدن» چیست؟

8-  خلاصه درس « حمله ی حیدری » را بیان کنید.

9-  مفهوم بیت زیر چیست؟

« پرید از رخ کفردر هند رنگ           تپیدند بت خانه ها در فرنگ»

10- مفهوم کنایی این مصراع را بیان کنید : به سر کوفت شیطان دودست دریغ

11-  دربیت زیر منظور از کلمات مشخّص شده چیست؟

« به جر بازوی دین و شیر خدا       که شد طالب رزم آن اژدها »

12-  آرایه ی ادبی استفاده شده را در بیت زیر مشخّص کنید:

« چو آن آهنین کوه آمد به دشت              همه رزمگه کوه فولاد گشت»

کاربرد

13-  کدام یک از ویژگی های حماسه در بیت زیر وجود دارد؟

دم تیغ بر گردنش چون رسید            سر عمرو صد گام از تن پرید.

14-شعر حمله ی حیدری از باذل مشهدی حماسه ی طبیعی است یا مصنوع ؟ چرا؟

« بر افراخت پس دست خیبرگشا                  پی سر بریدن بیفشرد پا»

تجزیه و تحلیل

15-شخّصیت علی (ع) رادر داستان « حمله ی حیدری » با داستانی که از مثنوی نقل شده است مقایسه کنید.

16- چرا « حمله ی حیدری » جزو حماسه های مصنوع است ؟

17- ویژگی های حماسه ی مصنوع رادر درس حمله ی حیدری مشخّص کنید.

18- دو آرایه ی ادبی در بیت زیر مشخّص کنید:

« چو آن آهنین کوه آمد به دشت               همه رزمگه کوه فولاد گشت»

19- چه آرایه ای در بیت زیر به کار رفته است؟

شجاع غضنفر وصی نبی                 نهنگ یم قدرت حق علی

20- دو آرایه ی به کار رفته در بیت زیر را مشخّص کنید:

« بر افراخت پس دست خیبرگشا     پی سر بریدن بیفشرد پا»

21- با خواندن بیت زیر چه احساسی به شما دست می دهد ؟ در یک بند بنویسید.

         چو غلتید در خاک آن ژنده فیل   بزد بوسه بر دست او جبرئیل

ارزشیابی

22-قافیه های درس « حمله ی حیدری » رابررسی کنید و بنویسید کدام یک از ابیات قافیه اش غلط است ؟ چرا؟

23- با توجه به ویژگی های «حماسه» شعر حمله ی حیدری را ارزیابی کنید.

درس4

 

طبقه ی دانش

1-  دو گونه ی رایج ادبیات نمایشی را نام ببرید.

2-  فیلم نامه را تعریف کنید.

3-  نمایشنامه را تعریف کنید.

4-  دو تن از فیلم نامه نویسان ایرانی را نام ببرید.

5-  در کدام نوع از ادبیات نمایشی ویژگی های صحنه و چشم اندازهای آن شرح داده می شود؟

6-  کدام یک از شخصیت های زیر جزو فیلم نامه نویسان نیست؟

الف) عباس کیا رستمی        ب)یحیی دولت آبادی            ج) محسن مخملباف

7-  فیلم های تلویزیونی بر اساس کدام نوع ادبیات نمایشی ساخته می شود؟

در ک

8-  آرایه ی تشحیص رادر جمله ی زیر مشخّص کنید:

«ماهی ها به دور پاهای علی طواف می کردند و پاهای اورا بوسه باران».

9-  خلاصه درس « بچه های آسمان» را بنویسید.

10-  درداستان « بچه های آسمان» علی کدام یک از خصوصیات زیر را ندارد؟

الف) ایثار        ب) احساس مسؤولیت        ج) سماجت         د) رقابت

11-چرا علی در داستان « بچه های آسمان» می کوشد به مقام سوم در مسابقه دست یابد؟

12- نور ساطع از سفیدی بیش از حد پاهای علی دردرس«بچه های آسمان» بیانگر چه نکته ای است؟

13-چرا معلّم در خواست علی را برای شرکت در مسابقه پذیرفت؟

14-با این که نویسنده در ابتدای مسابقه می گوید : « رسیدن به رده های پایین تر نیز برای علی غیر ممکن است» او چرا به مقام اول می رسد؟

کاربرد

15- درس « بچه های آسمان» جزو کدام نوع ادبی است ؟ چرا؟

16- در داستان « بچه های آسمان » کدام ویژگی ادبیات داستانی معاصر دیده می شود؟

17- زاویه ی دید داستان چگونه است؟

تجزیه وتحلیل

18- هدف از نوشتن فیلم نامه ی «بچه های آسمان » چه بوده است؟

19- این قسمت ازمتن درس« بچه های آسمان» بیانگر چه نکته ای است؟

«علی محو تماشای اطراف است عده ای از خانواده ها در حال گرفتن عکس هستند و در کنار فرزندان خود با آب میوه و شیرینی ازآن ها پذیرایی می کنند ، علی بند کفش را محکم گره می زند کفش او یک جفت کتانی کهنه است»

20- چرا نویسنده اسم فیلم خودرا« بچه های آسمان» نامیده است؟

21- فیلم بچه های آسمان را بامتن درس مقایسه کنید.

22- چرا نویسنده ، زهرا را به عنوان ذهنیت علی معرفی می کند؟

23- علی و زهرا در « بچه های آسمان» چه شخصیتی دارند؟

24- چرا علی در پایان مسابقه ناراحت به نظر می رسد با اینکه او اول شده است؟

25- چه نتیجه ای از این جمله ی عمر وبن لیث می گیرید. « اصبحت امیراً واَمسَیتُ اسیرا».

ترکیب

26- با پیروی از شیوه ی نویسنده ، فیلم « بچه های آسمان» را به گونه ی دیگر به پایان برسانید.

27- فیلم نامه ی« بچه های آسمان» را به صورت نمایشنامه نوشته آن را در صحنه اجرا کنید.

28- داستان « بچه های آسمان» را باز نویسی کنید.

29- بعداز تماشای فیلم « بچه های آسمان» احساس خودرا نسبت به علی و خواهرش بنویسید.

30- نام دیگری برای داستان « بچه های آسمان» انتخاب کنید.

31- ماجرای مربوط به عمروبن لیث را ادامه دهید.

ارزشیابی

32- نظر شما در باره ی رفتار و عملکرد « علی» در این فیلم نامه چیست؟

درس 5

طبقه دانش:

1- معنی کلمه ی مشخص را بنویسید: «با حال استیصال پرسیدم».

2- از آثار محمد علی جمال زاده چهار مورد نام ببرید.

3- داستان کوتاه در ایران با کدام اثر شروع شده است؟ مؤلف آن کیست؟

4- آغازگرسبگ واقع گرایی در نثر معاصر کیست؟

5- مفهوم این کنایات را بنویسید: سماق مکیدن ، شکم را صابون زدن، آسمان جل

6- معنی لغت مشخص شده در این عبارت را بنویسید :« مصطفی بی نهایت چُلمن است.»

7- بعداز مشروطه در داستان نویسی چه تحولاتی به وجود آمد؟

درک

8- در عبارت زیر ارکان تشبیه مشخص کنید:«مصطفی به عبارت معهود،ابتدا مبلغی سرخ و سیاه شد و بالاخره صدایش بریده مثل صدای قلیانی که آبش را کم و زیاد کنند از نی پیچ حلقوم بیرون آمد.»

9- برای ضرب المثل "از ماست که برماست" ، معادل مناسب دیگری بیان کنید.

10- مفهوم جمله زیر را بنویسید:

«یکی ازحضارکه کبّاده ی شعروادب می کشیدجلورفته وجبهه ی شاعر را بوسید».

11- نقطه اوج داستان :«کباب غاز» را مشخص کنید.

12- متن زیررا معنی کنید:

   تنها همان رتبه های بالا را وعده بگیر و مابقی را نقداً خط بکش و بگذار سماق بمکنند.

13- « چند مرد حلاّج بودن » چه مفهوم کنایی دارد؟

14- مفهوم عبارت زیرا بیان کنید:

« این قدر خورده ایم که نزدیک است بترکیم » کاه از خودمان نیست کاهدان که از خودمان است ».

15- این جمله را به فارسی روان برگردانید:

       « کلوخی دوسه فراهم نهاد تا قلیه ای بکند».

16- چهارموردازاصطلاحات عامیانه درس را مشخص کرده معنی آن هارا بنویسید.

کار برد

17- ویژگی سبکی داستان «کباب غاز» رادر متن درس مشخص کنید.

تجزیه و تحلیل

18- محوری ترین پیام داستان « کباب غاز» چیست؟

19- در داستان «کباب غاز » مصطفی چه شخصیّتی دارد؟ توضیح دهید.

21- داستان « بچّه های آسمان » را با«کباب غاز » مقایسه کنید.

22- شعر « ازماست که بر ماست » را باداستان « کباب غاز» مقایسه کنید.

ترکیب

23- داستان «کباب غاز» را به گونه ی دیگر به پایان برسانید.

ارزشیابی

24- رفتار های شخصّیت های داستان را از دیدگاه خود نقد کنید.

درس6

طبقه دانش:

1-  از آثار بزرگ علوی چهار مورد نام ببرید.

2-  در جاهای خالی واژگان مناسب قراردهید:«نویسنده ی توانا..........در نگارش کتاب ..................تحت تأثیر «گیله مرد» نوشته ی« بزرگ علوی» بوده است.

3-  داستان « گیله مرد » از کدام مجموعه ی بزرگ علوی انتخاب شده است؟

4-  محتوا و درون مایه ی داستان گیله مرد چیست؟

5-  تأثیر داستان « گیله مرد » رادرکدام یک از آثار جلال آل احمد می توان دید؟

6-  معنی واژه های مشخص شده را بنویسید. « نفیر باد نعره های عجیبی از قعر جنگل به سوی کومه همراه داشت.»

7-  واژه ی مشخص شده دراین عبارت به چه معنی است؟« هر کدام از این مأمورین وقتی خانه ی کسی را تفتیش می کردند، چیزی گیر شان می آمد.»

8-  چه عاملی مانع ازآن شدکه گیله مرد محمد ولی را از پای در آورد؟

درک

9-  پیام و سخن اصلی « بزرگ علوی » در داستان « گیله مرد» چیست؟

10- منظورازعبارت زیردرداستان«گیله مرد»چیست؟ «باران هنگامه کرده بود،باد چنگ می انداخت می خواست زمین را از جا بکند».

11-  آیا می توانید داستانی نظیر داستان « گیله مرد» بیان کنید که در آن ظلم ستیزی وجود داشته باشد؟

12-  از داستان « گیله مرد» چه درسی هایی برای زندگی کسب می کنید.

13- خلاصه درس « گیله مرد» را بیان کنید.

14- نمونه هایی از اغراق ، کنایه رادر متن درس« گیله مرد» مشخص کنید.

15-  معنی کنایات مشخص شده را بنویسید: «در تمام مدّت ، محمد ولی وکیل باشی ،دست بردار نبود ، تهدید می کرد زخم زبان می زد ، حساب کهنه پاک می کرد.»

16- کدام گزینه از ویژگی های داستان « گیله مرد » نیست؟

الف ) دارای جنبه های نمادین است.

ب) توصیف طبیعت در آن جایگاه ویژ ه ای دارد.

ج) از کنایات و اصطلاحات عامیانه درآن استفاده شده است.

د) بیانگر واقعیات تلخ اوضاع اجتماعی و سیاسی خاصّ است.

تجزیه و تحلیل

17- چرا داستان « گیله مرد» راداستان کوتاه به حساب می آوریم؟

18-  چرا مأموردوم گیله مردرا کشت؟

19-  با خواندن این داستان،کدام قسمت آن شمارا تحت تأثیر قرار می دهد ؟چرا؟

20-  نقطه اوج این داستان کدام قسمت است؟

21-  با توجّه به داستان، شخصّیت وکیل باشِی را توضیح دهید.

22-  با توجه به داستان « گیله مرد» به چه واقیعاتی از جامعه روز گار نویسنده می توان پی برد؟

23-  دو اثر « کباب غاز » « گیله مرد» هر دو در زمرۀ داستان کوتاه اند ، این دو اثررا از نظر شیوه ی نگارش مقایسه کنید.

24-  دربند زیر،کدام یک از واقیعت های تلخ اجتماعی و سیاسی عصر نویسنده منعکس شده است؟ « در آن ولایت ،آدم های خان یک مرتبه مثل مور و ملخ می ریختند توی دهات ، از گاو و گوسفند گرفته تا جوجه و تخم مرغ ، هر چه داشتند می بردند ، به بچّه و پیرزن رحم نمی کردند».

25- سه آرایه ادبی غیر تکراری در عبارت زیر مشخص کنید:                                            

«غرّش باد ، آوازهای خاموش را افسار گسیخته کرده بود و رشته های باران آسمان تیره را به زمین گل آلوده ،می دوخت».

ترکیب

26-  اگر شما به جای نویسنده ی داستان « گیله مرد » بودید ما جرا را چگونه به پایان می بردید؟

27-  با توجه به داستان « گیله مرد» اگر شما به جای گیله مرد بودید ، درهنگام خلع سلاح محّمد ولی چه اقدامی می کردید؟

ارزشیابی

28-شیوه هایی که « گیله مرد» برای احقاق حقوق خود بر گزیده بود ، به نظر شما درست بوده است ؟چرا ؟

29 – داستان « گیله مرد» را با داستان« شووشون » مقایسه کنید سپس بیان کنید کدام یک می تواند تأثیر بیشتری در خواننده داشته باشد؟ چرا؟

دانش

1-  از آثار سیمین دانشور دو مورد نام ببرید.

2-  معنی لغات مشخّص شده را بنویسید:                                                                                  وسط میدان هیمه گذاشته اند قربانش بروم تنها می آید سی میدان.

3-  عبارت « شلخته دروکنید تا چیزی گیرخوشه چین ها بیاید بیانگرکدام خصوصیت اخلاقی یوسف ( گوینده جمله ) است.

4-  خلاصه داستان سووشون را بیان کنید.

5-  جمله ی زیر را به نثر روان بنویسید: « تصدّق قد و بالات بشم آلان که راه بیفتیم خروس خوان می رسیم.»

6-  « مورو زنبور » در حکایت نقل شده از کتاب اسرار التو حید نماد چه انسان ها یی هستند؟    کاربرد

7-  حکایت « مور و زنبور » از اسرار التوحید جزو کدام نوع ادبی است ؟ چرا؟

تجزیه و تحلیل

8- شخصیّت یوسف را با توجه به محتوای درس تبیین کنید.

9-  به نظر شما چرا پاسبان مانع تشییع جنازه ی یوسف می شوند؟

10-  با توجه به آن چه دردرس آمده است ، بگویید سووشون چیست؟

11-  نثر داستان « سووشون » را با «کباب غاز» مقایسه کنید.

12-  در حکایت نقل شده از اسرار التوحید چه پیامی نهفته است؟

درس 8

دانش

1-  معنی لغت مشخص شده را بنویسید: « لا بد خودت را یک جنتلمن تصور کرده ای»

2-  اصلی ترین مسائل در حوزه ادب پایداری را بیان کنید.

درک

3-  لگری ، چه چیزی را لازمه ی سپردن مسؤولیت مبا شری به عموتم می دانست ؟ چرا؟

4-  در شعر « من برآنم که با داستان من و تو با دشمن رویاروی توانیم شد ودر برابر مجازاتش خواهیم ایستاد » چه عاملی را لازمه ی مقاومت در برابر دشمن می داند؟

کاربرد

5-  شعر تورا می خوانم ، جزو کدام نوع ادبی است؟چرا؟

6-  کدام یک از مسائل مربوط به ادبیات پایداری در داستان « کلبه ی عموتم » بیشتر جلوه گر است؟

تجزیه وتحلیل

7-  اعتقاد به سرای باقی در کدام بخش از سخنان « عموتم» وجود دارد ؟ مشخص کنید.

8- شخصیّت «عموتم» در داستان « کلبه عموتم» چگونه است؟توضیح دهید.

ترکیب

9- احساس خود را بعد از خواندن داستان «کلبه عموتم» بنویسید.

10- اگر شما به جای نویسنده ی داستان بودید،آن را چگونه به پایان می بردید.

ارزشیابی

11-   شعر « تورا می خوانم » را با شعر « در بیابان های تبعید » مقایسه کنید سپس بیان کنید در کدام شعر ، ویژ گی های ادب پایداری بر جسته تر است؟

درس 9

دانش

1-  نام شاعر شعر « از یک انسان » را بیان کنید.

2-  زیتون نماد چیست و نشانه ی کدام کشور است؟

3-  متن زیر معّرف کدام یک از شاعران ادب پایداری است؟

« درسال 1941 میلادی در یکی از دهکده های فلسطین ، اشغالی به دنیا آمد در شش سالگی به دلیل هجوم اشغالگران اسرائیلی آواره شدو چندین بار به زندان افتاد او را شاعر فلسطین نامیده اند.

4-  درجمله ی « سرزمین من زمرّد است» معنی زمرّد چیست؟

5-  شعر  دربیابان های تبعید از کدام شاعر است؟

6-  معنی لغت مشخص شده در کدام گزینه است؟ « برسبیل تلطّف جوابش باز داد                                                                                     الف) مهربانی کردن                  ب) دوستی کردن                ج) بخشش کردن

درک

7- در جمله « سرزمین ما زمرّد است » چه نوع تشبیهی به کار رفته است؟

8- چرا شاعر سرزمین خود را به زمرّد تشبیه کرده است؟

9-   در جمله « نرون مرد ولی رم نمرده است، باچشم هایش می جنگند » مرجع ضمیر "ش" چیست؟

10-  منظور از چشم در جمله «با چشم هایش می جنگد» چیست؟

11-  درعبارت « فرشتگان سرودهای صلح و شادی را برای چوپانان می خواندند » کلمات مشخص شده چه مفهومی دارد؟

12-  مفهوم کلمات مشخص شده را درعبارت زیر بنویسید:                                            

بهارهای پیاپی رادر بیابان های تبعید می گذرانیم با عشق خود چه کنیم ، در حالی که چشمانمان پر از خاک و شبنم یخ زده است.

13- مصراع های زیر چه مفهومی دارد؟ بیان کنید. « از سایه های آبی ، خارهای سرخ / براجساد به جا مانده وطعمه ی عقاب زاغ شده فروریخت .

14-  شعرزیر را معنی کنید:

بردهانش زنجیر بستند/ دست هایش را به سنگ مردگان آویختند / و گفتند : تو قاتلی .

15-  دو توصیف زیبا دردرس « بیابان های تبعید » مشخص کنید که بیانگر پایداری مردم در مقابل ظلم باشد.

16-  موضوع شعر  بیابان های تبعید چیست؟

17-   با توجه به شعر از یک انسان  برداشت و استنباط خود را از ترکیب  زیبای کوچک بیان کنید.

18-  در عبارت « غذایش را ، تن پوشش را و پرچمش را ربودند « پرچم نشانه ی چیست؟

19-  مفهوم این بیت چیست؟   در طبع جان اگر وفایی بودی / نوبت به تو خودی نیامدی از دگران.

20-   در بیت زیر کلمات «گور» چه معانی دارد؟بیان کنید.

بهرام که گور می گرفتی همه عمر       دیدی که چگونه گور بهرام گرفت.

کاربرد

21-  قالب شعر زیر چیست؟

آن قصرکه جمشیددراو جام گرفت               آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت

بهرام که گور می گرفتی همه عمر                دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

22-  شعر « دربیابان های تبعید » در حیطه ی کدام یک از انواع ادبی قرارمی گیرد؟

23- ویژگی های ادب پایداری رادر شعر « بیابان های تبعید » مشخص کنید.

24-  ویژگی های ادبیات پایداری رادرشعر «از یک انسان » مشخص کنید.

25- با توجه به حکایت ص 77 ضرب المثل هایی بنویسید که حاوی نکات ترتیبی و اخلاقی باشد.

تجزیه وتحلیل

26-  به نظر شما چرا شاعر «غذاو تن پوش» راهم ردیف «پرچم» آورده است؟

27-  آوردن ضرب المثل  ها در میان متن ها چه تأثیری می تواند داشته باشد؟

28-   قالب شعر « از یک انسان » چیست؟

ترکیب

29-   احساس خودرا بعداز خواندن شعر « از یک انسان» بنویسید.

30-   شعر « از یک انسان »را به صورت داستان کوتاه بنویسید.

31-     احساس خودرا بعد از خواندن شعر « دربیابان های تبعید» بنویسید.

32-   با توجّه به حکایت نقل شده از « اخلاق محسنی» شماداستان را به گونه ای دیگر به پایان ببرید.

ارزشیابی

33-شعر « از یک انسان» را با الگوی شعر حماسی مقایسه کنید.

34-برخوردحضرت عیسی با شخص ابله و تأثیر و نتیجه ی آن راارزیابی کنید.

درس 10

دانش

1-  مؤلف کتاب «کارگران دریا» کیست؟

2-  آثار ویکتور هوگو را نام ببرید.

3-  معنی لغت مشخص شده را بنویسید:                                                                          

شاخه های عظیم به وضعی موحش سیخ ایستاده بودند.

درک

4-در عبارت « انسان باید مثل گربه باشد » وجه شبه آن چیست؟

5-ارکان تشبیه رادرجمله ی زیر مشخص کنید:

« کوزت احساس می کرد که قلبش مثل یک گلوله ی نخ درسینه اش بالا و پایین می جهد».

تجزیه وتحلیل

1- « کوزت» و«زن تناردیه» در رمان هوگو چه شخصیتی دارند؟

2-   داستان «دخترک بینوا » را با « هدیه ی سال نو» مقایسه کنید.

ترکیب

3-  اگر شما به جای « دخترک بینوا » بودید با زن تناردیه چگونه رفتار می کردید؟

درس 11

دانش

1-   چهار مورد از آثار«ا. هنری » را نام ببرید.

2-  وضع ظاهری خانه ی « دلا» چگونه توصیف شده است؟

3-  جمله « ای کاش اهمیت در نگاه تو باشد نه در چیزی که به آن می نگری » از کیست؟

4-  شهرت « ویلیام سیدنی پورتر» مرهون جیست؟

5-   معنی لغت مشخص شده را در عبارت زیر بیان کنید.                                            

«چراغ را دراصلاح کردن بکش»

درک

6-  آیه ی « لاتدرکه الابصار و هو یدرک الابصار » با کدام قسمت درس مائده های زمینی ارتباط داد؟

7-  آندره ژیددر عبارت زیر چه امری را مهم تر می شمارد؟

«ناتا نائیل ای کاش عظمت در نگاه تو باشد نه در آن چیز که به آن می نگری»

8-   مفهوم عبارت زیررا توضیح دهید:

« زندگی معجون دردآوری است از لبخند های زودگذرو انبوه غم و اندوه وسیلاب اشک و زاری» .

9-   دونمونه آرایه ی تشبیه و استفاده شده رادرمتن درس مشخص کنید.

10-  محتوای درس« هدیه ی سال نو » چیست؟

11-  شأن نزول آیه ی « ویوثرون علی انفسهم ولو کان بهم خصاصه » رابنویسید و آیه را ترجمه کنید.

کاربرد

12- « هدیه سال نو » ، اثر. اُ. هنری جزو کدام نوع ادبی است ؟چرا؟

13 -درس « هدیه ی سال نو » از نظر قالب و محتوا جزو کدام دسته ازآثار ادبی است؟

تجزیه وتحلیل

13-  شخصیّت « دلا» درداستان چگونه است؟ توضیح دهید.

14-  از داستان« هدیه ی سال نو » چه پیامی دریافت می شود؟

15-  جمله ی« کاش عظمت در نگاه تو باشد.......» از آندره ژیدرا با این شعر سپهری « چشم ها را باید شست » جوردیگر بایددید مقایسه کنید و نتیجه را بنویسید.

16-  درمتن زیرچرا نویسنده تأکیدمی کندکه درخشندگی به فسفر وابسته است؟

« ناتانائیل ، اعمال مابه ما وابسته است هم چنان که در خشندگی به فسفر».

17-   دردرس مائده های زمینی « ناتانائیل » چه کسی است ؟ توضیح دهید.

18-  جستجوی خدا دردرس « مائده های زمینی » اثر آندره ژید چگونه بیان شده است؟

19- شخصیّت « مادام سوفیا» رادرداستان تحلیل کنید.

20- ویژگی های داستان کوتاه رادردرس « هدیه سال نو » مشخص کنید.

21-  هدایای که « دلا»و« جیم» برای یکدیگر تهیه کرده بودید . اگر چه برای هیچ کدام قابل استفاده نبود به چه دلیلی موجب خوشحالی و خرسندی آن ها شد؟

 

22-  شخصیّت اصحاب رسول الله (ص) در حکایت « تحفه الاخوان» چگونه بیان شده است ؟توضیح دهید.

ترکیب

23-  با پیروی از سبک نویسنده ، ماجرای این داستان را به گونه ی دیگر تغییردهید.

24-  احساس خود را بعداز خواندن داستان « هدیه سال نو» بنویسید.

25-   احساس خودرا درباره ی اصحاب پیامبر (ص) بنویسید.

ارزشیابی

26- درس « هدیه ی سال نو» را با ویژگی های داستان کوتاه مقایسه کنید.

درس 12

دانش

1 -معنی واژه های مشخّص شده رادر مصراع های زیر بنویسید:

الف) روزی تفقّدی کن دوریش   بینوا را

ب) کشتی شکستگانیم ای یادشرطه بر خیز.

2- توضیح زیر برای کدام یک از شخصیّت های زیر مناسب تر است؟

« غزل او شیرین و شنیدنی و صمیمی و تأثیر گذار است و ساخت و بافتی روان و دلنواز دارد»

الف) سعدی             ب) حافظ                 ج) سنایی              د) مولوی

3-در جای های خالی کلمات مناسب بنویسید:

سعدی ، استاد سخن و یکّه تاز عرصه نثر...................وشعر ....................است.

4-در بیت زیر کدام کلمه ایهام دارد؟:

به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم             به خواب عافیت آن گه به بوی موی تو باشم.

5-ویژگی های شعرو نثر سعدی را بر شمارید.

درک

6- بیت زیر را معنی کرده آرایهی ایهام رادر آن مشخص کنید:                                               

به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم/ به خواب عافیت آن گه به موی تو باشم .

7- مفهوم بیت زیر را بنوسید:

« آینه ی سکندر جام می است بنگر          تا بر تو عرضه دارداحوال ملک دارا».

8-مفهوم مصراع « اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو یاشم » چیست؟

9-  مرجع ضمیر «تو» در مصراع اوّل و دوم بیت زیر چیست؟

« هزار بادیه سهل است باوجود تورفتن  اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم.»

10 -مفهوم کامل بیت زیر را بنویسید:                                                                           

« به خوابگاه عدم گر هزار سال بخسبم   به خواب عافیت آن گه به بوی موی توباشم».

11 -نوع « را» رادر بیت زیر مشخص کنید:

«دل می رود زدستم صاحبدلان خدارا     دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا»

12- ویژگی شعر « دل می رود ز دستم » را باتوجه به مقدمه درس بیان کنید.

13- مقصود از « کیمیای هستی » در بیت زیر چیست؟

« هنگام تنگدستی در عیش کوش و مستی    کاین کیمیای هستی قارون کند گدارا»

14-  بیت زیررا معنی کنید:

سرکش مشو که چون شمع از غیر تت بسوزد   دلبر که در کف اوموم است سنگ خارا

الف) دربیت بالا ، مصراع دوم چه ویژگی معشوق را بیان می کند؟

ب) دربیت بالا توجیه شاعر چیست؟

ج) دو نماد در بیت مشخص کنید.

15- پیام های اخلاقی موجود در بیت زیر رابیان کنید.

ده روز مهر گردون افسانه است و افسون            نیکی به جای یاران ، فرصت شمار یارا»

16-با توجه به بیت « کشتی شکستگانیم ای باد شرطه بر خیز    باشد که باز بینم دیدار آشنا را» منظور از ترکیبات مشخص شده چیست؟

17- بیت زیر کدام ویژگی عارفان حقیقی را بیان می کند؟

« می  بهشت ننوشم زدست ساقی رضوان  مرا به باده چه حاجت که مست بوی تو باشم»

درک

18-منظور از« جام می» در بیت زیر چیست؟

آینه ی سکندر جام می است بنگر    تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا.

19- پیام اخلاقی بیت زیررا بیان کنید.

«آسایش دوگیتی تفسیر این دو حرف است     با دوستان مروت بادشمنان مدارا»

20-آیه ی زیر باکدام یک از ابیات درس ارتباط معنایی دارد؟

« اِذ هبا الی فرعون انه طغی فقولا له قولاً لینا»

21-حافظ آسایش دو جهان رادر چه می داند؟

22- چرا شاعر « جام می» را به  آینه ی اسکندر تشبیه کرده است؟

23- نقش ضمیر« ت» در کدام مصراع با بقیه متفاوت است؟

الف)سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد.

ب) هر که شدت حلقه ی در، زود برد حقّه ی زر.

ج) وگرنه که پایت همی گور جست.

د)سرت ز آسمان بگذرد در شکوه.

24- در بیت زیر ، نهاد فعل های « بسوزد »و« است» را مشخص کنید:

سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد   دلبر که در کف موم است سنگ خارا.

25- در بیت زیر چند ضمیر شخصی وجود دارد؟.

به مجمعی که در آیند شاهدان دو عالم   نظر به سوی تودارم غلام روی تو باشم

کاربرد

26- شعر « در آرزوی تو باشم » جزو کدام نوع ادبی است ؟چرا؟

تجزیه و تحلیل

27 - درون مایه ی شعر « در آرزوی تو باشم » چیست؟

28-از نظر محتوا ، غزل حافظ و سعدی چه تفاوتی دارند؟

29-در بیت « آینه ی اسکندر جام می است بنگر    تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا » چرا آینه ی اسکندررا به جام می تشبیه کرده است ؟

30- در غزل « دل می رود ز دستم » کدام بیت بر تقدیر و جبر سر نوشت تأکید دارد ؟ چرا؟

31-شعر حافظ را با سعدی از نظر نگارش (سبک) مقایسه کنید.

 32 - بیت حافظ را«آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است   با دوستان مروت با دشمنان مدارا» با این آیه ی قرآن « اذهبا الی فرعون انه طغی فقولا له قولاً لینا » مقایسه کتید.

33- در ابیات زیر از حافظ شخصیت « رند پارسا » را با «شیخ پاکدامن » مقایسه کنید.

34- دو آرایه ی ادبی در بیت زیر مشخص کنید:

« هزار بادیه سهل است با وجود تو رفتن       اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم»

35- آرایه های ادبی موجود در بیت زیر را مشخص کنید:

« می بهشت ننوشم زجام ساقی رضوان   مرا به باده چه حاجت که مست بوی تو باشم»

ترکیب

36-بعداز خواندن غزل « در آرزوی تو باشم » احساس خود را در مورد عشق به خدا بیان کنید.

37-به نظر شماراه رسیدن به سعادت هر دو جهان چیست ؟ دریک بند اندیشه ی خودرا بنویسید.

ارزشیابی

38- قافیه و ردیف رادرشعر « دل می رود ز دستم » بر اساس الگو های قافیه سازی بررسی کرده صحیح یاغلط بودن آن ها را توضیح دهید.

درس 13

دانش

1-  معنی و مفهوم « درفش کاویانی » رابا توجه به بیت زیر بنویسید:                                              «تو یک ساعت چوافریدون به میدان باش تازان پس

                               به هر جانب که روی آری درفش کاویان بینی»

2-  نخسین کسی که افکار و اصطلاحات عرفانی را با مضامین عاشقانه در آمیخت ..............است.

3-  سه مورد از آثار سنایی را نام ببرید.

4-  آثار منثور جلال الدّین مولوی را نام ببرید.

5-  نثر کتاب « فیه ما فیه» چگونه است و این کتاب چه موضوعی دارد؟

درک

6-  با توجه به بیت زیر ، چرا نباید به زوروزر دنیا مغرور شد؟

بدین زور و زر دنیا چوبی عقلان مشو غره   

                                  که این آن نوبهاری نیست کش بی مهرگان بینی.

7-  آرایش قافیه در قصیده ، چگونه است ؟ رسم کنید.

8-  آیه ی «ومارمیت اذرمیت ولاکن الله رمی باکدام یک از ابیات سنایی  ارتباط دارد؟

9-  منظور از « چاه ظلمانی» در بیت زیر چیست؟

« دلا تاکی در این زندان ، فریب این و آن بینی ؟    یکی زین چاه ظلمانی برون شو، تا جهان بینی »

10- مفهوم«ا» در کلمه « سودا» چیست؟ زهی سرمایه و سودا که فردا زان زیان بینی »

11-  «ی» در کلمه ی « تویی» در جمله ی زیر چه نوع یایی است؟

هنوز تویی تو همراه توست.

12- اضافه های تشبیهی رادرمتن« آورده اند ص105 » مشخّص کنید و طرفین تشبیه را بیان نماید.

کاربرد

13- شعر « باغ عشق » جزوکدام نوع ادبی است؟

تجزیه و تحلیل

14- حکایت « پیدای پنهان » از فیه ما فیه چه پیامی دارد؟

15- با توجه به اجزای قصیده « با غ عشق» کدام قسمت قصیده ر ا  داراست؟

16- نوع آرایه ها را در بیت زیر مشخص کنید:

« چه باید نازش و نالش بر اقبالی و ادباری   که تابر هم زنی دیده این بینی نه آن بینی.

درس 14

دانش

1-  معنی لغت  مشخص شده را بنو یسید.                                                              

حسّ شرافتمندی ومناعت  واعتماد به نفس به بهترین وجه دیده می شود .

2-  کتاب « آزادی و تربیت » اثر کیست؟

3-  اهداف بنیادین تربیت را بر شمارید.

درک

4-  در عبارت « اگر ایرانی خدمتی به جهان کرده باشد بیش از همه چیز روشن کردن صول آدمیّت و اخلاق است» بزرگترین خدمت ایرانیان به جهان چیست؟

5-  عبارت « الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم» را به فارسی بر گردانید.

6- دانش و آزادیگی و دین و مروت / این همه را بنده ی درم نتوان کرد » چه مفهومی دارند؟

7- کنایه رادر جمله زیر معین کنید .                 

« آیا تره ای هم در عمل برای این حرف ها خردخواهد شد؟

8-  با توجه به بیت « نبیند مرا زنده با بند کس/ که روشن روانم بر این است وبس » رستم زنده بودن روح خودرا درچه می داند؟

تجزیه و تحلیل

9-  از درس « تربیت انسانی وسنت ملی ما» چه نتیجه  می گیرید.

10- نویسنده دردرس « تربیت انسانی و سنت ملی ما » چگونه بین ارزش های فرهنگی و ادبیات فارسی پیوند بر قرار کرده است؟

درس 15

دانش

1-  آثار محمدعلی اسلا می  را نام ببرید.

درک

2-   تشبیه موجود درجمله ی زیر را توضیح دهید:                                

گویی کالبد بنا مینا ی است  روح ایرانی درآن حبس کرده اند.

3- در جمله « گل ها و بوته ها حالت مجرّد دارند » منظوراز حالت مجرد چیست؟ دو مورد از مجردات رادر عالم وجود بیان کنید.

کاربرد

4- کتاب « صفیر سیمرغ » جزو کدام یک از انواع نوشته هاست ؟ ( از نظر قالب و محتوا).

تجزیه وتحلیل

5-  چرا نویسنده ی « جلوه های هنر در اصفهان ، نقش کاشی ها را « بهار منجمد » نامیده است؟

ترکیب

6-  احساس خودرا بعداز خواندن درس « جلوه های هنر در اصفهان » بنویسید.

7-  عنوان دیگری برای درس« جلوه های هنر در اصفهان» انتخاب کنید.

درس 16

دانش

1-  آثار جلال رفیع را نام ببرید.

2- معنی لغت مشخص شده رادر عبارت زیر بنویسید:                                             

دمی آب خوردن پس از بد سکال    به از عمر هفتاد و هشتاد سال

3-  جا های خالی رابا عبارت های مناسب پر کنید.                                                    

قایقی خواهم ساخت................................................

دور خواهم شد از این خاک غریب.............................................................

قهرمانان رابیدار کند.

4- معنی واژه های مشخّص شده را بنویسید:

در آبگیری سه ماهی بود : دو حازم و یکی عاجز.

درک

5- مفهوم  ابیات  رابیان کنید:

« کم گوی و گزیده گوی چون در    تا زاندک تو جهان شود پر

لاف از سخن  چو در توان زد   آن خشت بود که پر توان زد.

6- مفهوم بیت زیررا بنویسید:

اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب    گر ذوق نیست توراکژطبع جانوری

7- علل انحراف خسرو چه بود ، نام ببرید.

8-  در ترکیبات « مبحث حروف اضافه» و «سخنرانی موجی» چه ایها می وجود دارد ؟

9-  مفهوم کلمات مشخّص شده را بنویسید:

« لاجرم سپر بینداخت و ازمیدان بگریخت ، خسرو از همه ی درس های حفظی بیست می گرفت، مگر در ریاضی که کمیتش لنگ بود.

10-  نوشته ی زیر را مرتب کنید:

ضربتی سخت یکی ازخروسان بر دیده نواخت حریف.

11-  موضوع درس « خسرو» چیست؟

12- بیت زیر با کدام بخش درس « مایع حرف شویی» ارتباط معنایی دارد؟

« به صوت خوش چوحیوان است مایل    ز حیوان کم نشاید بودن ای دل»

13-  در حکایت « صیّاد و سه ماهی » از کلیله ودمنه ، ماهی دوم برای نجات از دست صیّاد چه چاره ای اندیشید؟

14- جمله ی « آن ماهی که حزم زیادی داشت و بار ها دستبرد زمانه جافی رادید ه بود....» کدام خصوصیت انسان را بیان می کند؟

کاربرد

15-   قالب نوشته ی درس «خسرو» چیست؟

16- در باره ی زبان و بیان درس « مایع حرف شویی » توضیح دهید.

17- ویژگی های طنز رادردرس « مایع حرف شویی » مشخص کرده بیان کنید

18- قالب شعر « پشت دریاها » چیست ؟چرا؟

تجزیه و تحلیل

19- شهر آرمانی  سهراب سپهری در شعر « پشت دریاها » چگونه شهری است ؟ د رروایات اسلامی چنین شهری چه نام دارد؟

20-  شخصیت خسرو را با توجه به داستان توضیح دهید.

21- با توجه به داستان « خسرو» چه دلایلی برای گرفتار شدن افراد در دام اعتیاد می شناسید . بیان کنید

22-   شعر «منشین با بدان که صحبت بد / گر چه پاکی ، تو را پلید کند/ آفتابی بدین بزرگی را / پاره ای ابر ناپدید کند، با شعر حافظ « بیاموزمت کیمیای سعادت / زهم صحبت بد جدایی جدایی» مقایسه کنید

23- علت انتخاب عنوان « مایع حرف شویی» برای درس چیست؟

24-  محوری ترین پیام نویسنده دردرس « خسرو» چیست؟

25-  درون مایه ی حکایت نقل شده از کلیه ودمنه چیست؟

26-  پیام حکایت نقل شده از کلیه و دمنه چیست؟

27- در عبارت زیر آرایه ها را معیّن کنید.

« شیره ی تریاک ، آن شیر بی باک را چون اسکلتی و حشتناک ساخته بود»

ترکیب

28- درباره ی تاثیر محیط در موفقیت انسان انشایی بنویسید.

29-چه راه حلی برای مشکل اعتیاد در جامعه ی فعلی پیشنهاد می کنید؟

30- اگر شما نویسنده داستان « خسرو» بودید ، ان را چگونه به پایان می بردید؟

31- احساس خودرا بعد از خواندن درس « خسرو » بنویسید

32- داستان « سه ماهی و آبگیر » را باز آفرینی کنید.

ارزشیابی

33- با توجه به آنچه در باره ادبیات غنایی خوانده اید ، بنویسید آیا می توان شعر «پشت دریا ها» را یکی از نمونه های ادب غنایی قلمداد کرد؟چرا؟

34- استفاده از شعر شاعرانی چون نظامی ، سعدی ومولوی در درس «مایع حرف شوی» چقدر در انتقال پیام نویسنده موثر بوده است؟ توضیح دهید.

35- شمادرباره سخنرانی های که از رسانه ها و مطبو عا ت پخش می شود ، چه نظری  دارید؟

36- عملکرد آن سه ماهی که درآب گیری زندگی می کردند ، ارزیابی کنید.

درس 17

دانش

1- آثارمهدی اخوان ثالث را نام ببرید .

2- شعر معاصر پس از نیما در سه شیوه ادامه یافت ، آنهارا نام ببرید.

3- ویژگی های شعر نونیمایی از نظر قالب بیان کنید.

4- درشعر داروگ  شاعر چه نمادهای را برای ترسیم روزگار خویش به کاربرده است؟

5- در شعر « باغ من» شاعردرباره فصل پاییز چه نظری دارد؟

6- ویژگی های شعر اخوان را بیان کنید.

7-کدام اثر از آثار « طاهر صفارزاده» نیست

الف) سفر پنجم        ب) ره گذر مهتاب         ج) خط خون         د) سد و بازوان

درک

8-نیما در شعر «داروگ» چه تصویریاز جامعه عصر خود ارائه می دهد؟

9- مقصود اصلی اخوان از این مصراع چیست ؟

داستان از میوه های سر به گردون سای اینک خفته در تابوت پست خاک می گوید.

10- مفهوم شعر زیررا بنوسید:

ساز او باران ، سرود س باد / جامه اش شولای عریانی است.

11- مفهوم مصراع« و کوفه همین تهران است » چیست؟

12- با توجه به مصراع های زیر  انتظار از نظر شاعر چه ویژگی های دارد؟

همیشه منتظرت هستم / بی آن که در رکود نشستن باشم / همیشه در حرکت هستم / همیشه درمقابله.

13- نیما در شعر «داروگ» کومه ی خود را چگونه توصیف کرده است؟

14- مفهوم مصراع زیر چیست؟

« بر بساطی که بساطی نیست»

15- چرا اخوان پاییز را بهتر از همه فصل ها می داند ؟

16 – آرایه ی متناقض نما رادر نمونه های زیر مشخص کنید؟

الف) چیست این سقف بلند سادۀ بسیار نقش   زین معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست

ب) غوغای خاموش علف / درمرغزار همسایه رود / خواب مرا آشفته نمی کند.

17-عبارت خشک آمد کشتگاه من در جوارکشت همسایه ، چه مفهومی دارد؟

18- با توجه به شعر زیر ، شاعر زیبای باغ بی برگی را در چه می داند؟

داستان از میوه های سر به گردون سای اینک خفته در تابوت پست خاک می گوید.

19-ویژگی های قالب شعر نیمایی را در شعر داروگ مشخص کنید.

کاربرد

20-  شعرداروگ  جزو کدام نوع ادبی است ؟ چرا؟

21-باتوجه به ویژگی محتوای شعر نو کدام یک از خصوصیات ذکر شده در شعر داروگ نمودبارزی دارد؟

22- کدام یک ازویژ گی های شعر نیمایی در شعر زیر دیده می شود؟

خشک آمد کشتگاه من / در جوارکشت همسایه / گرچه می گویند :می گریند روی ساحل نزدیک / سوگواران در میان سوگواران

تجزیه و تحلیل

23- باتوجه به شعر انتظار چه شبا هتی میا ن جنگ بدر و قیام امام زمان وجود دارد؟

24- اشعار« داروگ» و باغ من و انتظار را از نظر قالب مقایسه کنید.

25- عناصر نمادین شعر داروگ را توضیح دهید.

26- تفاوت شعرداروگ و انتظار را از نظر درون مایه بیان کنید.

27- شعر نو را با شعر سنتی مقایسه کنید.

28- با توجه به ویژگی های  شعر نیمایی از نظر قالب و محتوا شعر داروگ را توضیح دهید.

29- شعر باغ من و همای رحمت را از نظر محتوا وقالب بررسی کنید.

30- شعر داروگ را با داستان گیله مرد از نظر محتوا مقایسه کنید.

31-نوع آرایه هارا در اشعار زیر مشخص کنید.

الف) وجدار دنده های نی به دیوار اطاقم دارد از خشکیش می ترکد چون دل یاران که در هجران یاران

ب) جامعه اش شولای عریانی است.

ترکیب

32- احساس خودرا پس از خواندن شعر انتظار در یک بند بنوسید.

33-احساس خودرا بعد از خواندن شعرداروگ بیان کنید.

34-با توجه به شعر باغ من پاییز را توصیف کنید.

ارزشیابی

35- استفاده ازنمادهای که بر گرفته از طبیعت پیرامون شاعر است امروزه نیز می تواند بازگو کننده مقاصد اجتماعی شاعران باشد.چرا؟

درس 18

دانش

1- از آثار پژوهشی دکترشفیعی کدکنی دو مورد نام ببرید.

2-نام خالق آثار زیر را بنوسید :

الف) سرود رگبار

ب) در کوچه باغ های نیشابور

درک

3-قافیه ی شعر « سفر به خیر» را مشخص کنید.

4-  عبارت « از آن دهان که هرای شیر می خروشید / کلمات کودکانه تراوید » کدام ویژگی علی (ع) رابیان می کند؟

5-  مفهوم عبارت زیر را بنویسید:

« مگر از کدام باد ه ی مهر ، مست بودی که با تازیانه ی هشتاد زخم ، بر خود حدزدی؟»

6-  گون دردرس « سفر به خیر » نماد چه کسانی است؟

7-  در عبارت « تو آن بلند ترین هرمی که فرعون تخّیل می تواند ساخت » چرا شاعر می گوید که فقط فرعون تخّیل می تواند آن هرم بلند را بسازد؟

8-  در شعر زیر ، شاعر جامعه ی خود را با چه واژه هایی توصیف کرده است؟

« دل من گرفته زین جا/ هوس سفر نداری / زغبار این بیابان ؟/ ...... چو از این کویر وحشت به سلامتی گذشتی / به شکوفه ها به باران / بر سان سلام ما را».

کاربرد

9-  قالب شعر «سفربه خیر » از شفیعی کدکنی چیست؟ چرا؟

تجزیه و تحلیل

10-   چرا شاعر پیشانی بلند امام علی (ع) را «کتاب خداوند » می داند؟

11- شعر « سفر به خیر » رابا« ناله ی مرغ اسیر» مقایسه کنید.

12- شاعر شخصیت علی( ع) رادر درس « در سایه سار نخل ولایت»چگونه بیان کرده است؟

13-   شعر « سفر به خیر» را با شعر «سایه سار نخل ولایت » از لحاظ قالب و محتوا مقایسه کنید.

ترکیب

14-  شعر « سفر به خیر» رادر چند سطر باز نویسی کنید.

15-  اگر به جای سراینده ی شعر « در سایه سار نخل ولایت » بودید چه ویژگی های دیگری برای علی (ع) ذکر می کردید؟

درس 19

دانش

1-  آثار هوشنگ ابتهاج را نام ببرید.

2-  در مصراع « یکی صلای آشنا به رهگذر نمی زند » صلا زدن به چه معنی است؟

3-  رهی معیری در غزل سرایی از کدام شاعر ، بیشتر پیروی کرده است؟

4-  مجموعه اشعار رهی معِّیری با نام........................در زمان حیاتش به چاپ رسیده است.

درک

5-  مفهوم بیت زیر را بنویسید.

« نشسته ام در انتظار این غبار بی سوار         دریغ کز شبی چنین سپیده سر نمی زند»

6-  شعر « در کوچه سار شب» را به صورت نثر بنوسید.

7-  مفهوم مصراع « چه چشم پاسخ است از این دریچه های بسته ات » چیست؟

8- مصراع « و زشاخ آرزو گل عیشی نچیده ام » چه مفهومی دارد؟

9- معنی بیت «موی سپیدرا فلکم رایگان نداد / این رشته را به نقد جوانی خریده ام » را بنویسید.

10- مفهوم مصراع « نشسته ام در انتظار این غبار بی سوار » چیست؟

11- مفهوم این مصراع را بنوسید:

یکی زشب گر فتگان چراغ بر نمی کند.

12- منظور از« دریچه های بسته » در بیت زیر چیست؟

« چه چشم پاسخ است از این دریچه های بسته ات

                                            بروکه هیچ کس ندا به گوش کر نمی کند"

13- مفهوم مصراع « چون اشک در قفای تو با سردویده ام » چیست؟

14-  مفهوم مصراع « دریغ کز شبی چنین سپیده سر نمی زند» چیست؟

15- برای این بیت سعدی « سر گرگ باید هم اوّل باید برید/ نه چوین گوسفندان مردم درید» یک مثال اجتماعی بیان کنید.

16-  در مصراع زیر ، کدام واژه ها در معنی استعاری به کار رفته اند؟

« یکی زشب گرفتگان چراغ بر نمی کند.»

17-   در بیت زیر واژه های « بر – بر » چه ارایه ای وجود دارد؟

نه سایه دارم و نه بر بیفکنندم وسزاست         وگرنه بر درخت تر کسی تبر نمی زند.

کاربرد

18-  شعر « حدیث جوانی» جزو کدام نوع ادبی است؟

19-  شعر « درکوچه سار شب» از نظر محتوایی چگونه است؟ چرا؟

20- شعر « در کوچه سار شب » جزو کدام نوع ادبی است؟

21-ویژگی های نثر را درمتن حکایت ص 145 مشخّص کنید.

تجزیه وتحلیل

22-  در شعر « درکوچه سارشب» شاعر چه نوع جامعه ای را به تصویر کشیده است؟

23- شعر «در کوچه سار شب» را با شعر « مرغ گرفتار » مقایسه کنید.

24- ابیات زیراز ناصر خسرو و هوشنگ ابتهاج از نظر معنایی چه ارتباطی با هم دارند؟

« بسوزند چوب درختان بی بر                سزا خود همین است مربی بری را»

« نه سایه دارم ونه بر بیفکنندم و سزا است   و گرنه بر درخت تر کس تبر نمی زند»

25-  چه پیامی در حکایت نقل شده از سعدی وجود دارد؟

26-   آرایه های ادبی بیت زیر را معلوم کنید:

« موی سپید را فلکم رایگان نداد               این رشته را به نقد جوانی خریده ام»

27-  در بیت « با یاد رنگ و بوی تو ای نو بهار عشق / همچون بنفشه سر به گریبان نهاده ام » چه آرایه هایی وجود دارد؟ مشخّص کنید.

در س20

دانش

1-  نویسنده های « کتاب » تحفه النظّار و غرایب الامصار » کیست؟

2-  چرا سفرنامه ی ابن بطوطه یکی از بهترین سفر نامه ها محسوب می شود ؟

3- سفر نامه « به سوی اصفهان » اثر کدام نویسنده فرانسوی است؟

4-  نام دیگر سفر نامه ی ابن بطوطه چیست و در چه قرنی به نگارش در آمده است؟

5-  ابن بطوطه جزیرۀ کیش را چگونه توصیف کرده است؟

6- معنی لغات مشخّص شده رادر عبارت زیر بنوسید:

پس از پایان موعظه از هر سوی رقعه ها به او فرستادند ، وی مدرسه و زاویه ای بنا نهاده بود.

درک

7-   نویسنده ی به سوی تخت جمشید  غروب را چگونه توصیف کرده است؟

 

کاربرد

8-  در س« مدرسه ی امام شوشتری » سفر نامه است یا حسب حال ؟ چرا؟

9- عبارت « من شانزده روز در این مدرسه ماندم نه تعلیم و تربیت آن را در جایی دیده ام .نه لذیذترازغذای آن ،غذایی خورده ام » کدام ویژگی توصیف ابن بطوطه را نشان می دهد؟

10- در س « به سوی تخت جمشید » از نظر قالب ، چه نوع نوشته ای است؟

11- با توجه به انواع چهار گانه ی ادبی « سفر نامه ی این بطوطه » جزو کدام یک از انواع ادبی است؟

تجزیه و تحلیل

12-  درس « مدسه امام شوشتری » و« به سوی تخت جمشید» را باهم مقایسه کنید.

13-  چه پند هایی ازدرس « به سوی تخت جمشید» می توانیم کسب کرد؟

14-  باتوجه به نمونه های خوانده شده در فصل هشتم ، چه تفاوت هایی میان حسب حال و زندگی نامه می بینید؟

15- ابن بطوطه را با کدام یک ازسفرنامه نویسان ایرانی می توان هم طراز دانست؟

16-  توضیحات نویسنده در باره ی تخت جمشید با توضیحات کدام شاعر ایرانی قابل مقایسه است ؟

17- این جملات علی پسر خالد را با قصیده ی ایوان مداین مقایسه کنید« کجا هستندپادشاهانی که به هنگام نوشیدن ساغر مرگ در این کاخ ها فرمانروایی می کردند ؟ چه بناهایی که صبح بر پا بود و عصر ویران گشت؟»

ترکیب

18-  دربارۀ این سخن علی (ع) انشایی بنوسید: «عبرت ها چه فراوانند و عبرت پذیرفتن ها چه اندک»

19-  پس از خواندن آثار تاریخی چه احساسی به شما دست می دهد ؟ بیان کنید.

ارزشیابی

20- با توجه به طرح سفر نامه نویسی ، سفر نامه ی ابن بطوطه و « پیرلوتی» را ارزیابی کنید.

21- کدام یک از درس های « مدرسه ی امام شوشتری » و « به سوی تخت جمشید» ارزش ادبی بیشتری دارد؟ چرا؟

درس 21

دانش

1-  معنی لغات مشخّص شده را بنوسید:

امین السطان خیلی شکایت از تغییرات شاه داشت ، اعاظم اهل اردو وتمام ملتزمین حاضر بودند.

2-  کتاب « الایام » اثر کیست؟ چه کسی آن را به فارسی ترجمه کرده است؟

3-  سه اثر از آثار محمد حسن خان صنیع الدّوله را نام ببرید.

کاربرد

4- «خاطرات اعتماد السلطنه»جزو کدام نوع ادبی است؟

تجزیه و تحلیل

 5 - ویژگی های شخصّیتی « دکتر طه حسین » رادر دوران کودکی ، بر اساس آن چه از زندگی نامه ی او در درس خوانده اید، بنوسید

6-با توجه به درس « خاطرات اعتماد السلطنه » چه نوع عادات و کارهایی در دربار قاجار رواج بیشتری داشته است؟

7-از عبارت « اگر ممکن بود چهار دندان مرا بکشند و دندان شاه خوب شود » کدام ویژگی در بار قاجار در یافت می شود؟

8- علّت تغییر رفتار « طه حسین » چه بود؟

9-علّت موفقیّت طه حسین چه بود ؟ توضیح دهید.

ترکیب

5-   از «خاطرات اعتماد السطنه » رعیّت پروری را به صورت نمایشنامه اجرا کنید.

ارزشیابی

6-  با توجه به درس « آن روزها » زندگی طه حسین را بر اساس الگوی زندگی نامه نویسی ارزیابی کنید.

7-  با توجه به درس « خاطرات اعتماد السلطنه» شخصیت ناصرالّدین شاه را ارزیابی کنید.

8-  نظرخودرادربارۀ عمل « طه حسین» با توجه به درس « آن روزها » بنویسید.

درس 22

دانش

1-  علّت زندانی شدن مسعود سعد چه بود؟

2-  حبسیه چه نوع شعری است ؟ تعریف کنید.

3-  شاعران حبسیه سرا را نام ببرید.

4- موضوع کتاب « طرحی از یک زندگی » چیست؟

 

5- مسعود سعد درکدام زندان ها وچه مدّت گرفتار بوده است؟ نام ببرید

6-   معنی لغت مشخّص شده را بنوسید : امسال به نقد کمتر از پارم»

7-  در بیت زیر وآژه ی « سبک بار » به چه معنی است؟

«بندی است گران به دست و پایم در                شاید که بس ابله و سبک بارم»

8-  بیت زیر را با واژه های مناسب کامل کنید:

دم به دم در هر .................رخ نمود          لحظه لحظه جای دیگر پا نهد.

چون نبود اورا ............... هر کجا جا دید..........................

9-  معنی لغت مشخّص شده در کدام گزینه است : « اندر آن مسجد کودکان به کتّاب بودند»

الف) مکتب                       ب) کتاب ها                          ج) نویسنده گان

10-  معنی لغت مشخّص شده را بنوسید:

« چون عمرو بن لیث و اسماعیل سامانی به یکدیگر رسیدند مصاف کردند»

درک

11- بیت زیررا معنی کنید

« قصّه چه کنم دراز بس باشد / چون نیست گشایشی زگفتارم»

12- باورهای عامیانه ی موجود در شعر « شخصی به هزار غم گرفتارم» را مشخّص کنید.

13- شاعر در شعر « شخصی به هزار غم گرفتارم» علّت گرفتار شدن خودرا در چه می داند؟

14-  شعر مسعود سعد را به نثر امروزی بنویسید.

15- مفهوم قطعه ی انتخابی از کتاب  کویر اثر شریعتی را بیان کنید.

16- مفهوم این مصراع چیست؟«  محبوسم و طالع است منحوسم»

17-   در بیت زیرشاعر از چه چیزی شکایت می کند:

« یاران گزیده داشتم روزی            امروز چه شد که نیست کس یارم»

18-  «در هر نفسی به جان رسد کارم » یعنی چه؟

19- شعر «شورعشق» چه مفهومی دارد ؟ بیان کنید.

20- این جمله را به فارسی روان بر گردانید.

« اندر آن مسجد ، کودکان به کتّاب بودند»

کاربرد

21-  قالب و نوع ادبی و سبک شعری« شخصی به هزارغم گرفتارم » را مشخص کنید.

22-  ویژگی های حبسیه را در شعر« شخصی به هزارغم گرفتارم» ، مشخص کنید.

23-  شعر « شخصی به هزار غم گرفتارم » کدام موضوع از موضوعات شعر غنایی را دارد ؟ چرا؟

24-   آثار و اشعار عراقی در قلمرو کدام نوع ادبی است؟

تجزیه و تحلیل

25-  شرح حال مسعود سعد را با فرخی یزدی مقایسه کنید.

26-  با توجه به درس « طرحی از یک زندگی » شخصّیت دکتر شریعتی را توضیح دهید.

27-  شعر « شور عشق » رااز نظر مضمون با اشعار زیر مقایسه کنید:

الف) از شبنم عشق خاک آدم گل شد     صد فتنه و شور در جهان حاصل شد

سرنشتر عشق بررگ روح زدند                  یک قطره از آن چکیده و نامش دل شد

ب) درازل پرتو حسنت زتجلّی دم زد           عشق پیدا شد و آتش به هم عالم زد

جلوه ای کرد رخت دیدملک عشق نداشت      عین آتش شدازین غیرت و برآدم زد.

28- شخصیّت مسعود سعد درشعر« شخصی به هزار غم گرفتارم » چگونه بیان شده است؟

29-  با مراجعه به گلستان سعدی ، حکایتی در فضیلت قناعت انتخاب کرده آن را با حکایت قابوس نامه مقایسه کنید.

30-  چه آرایه هایی در بیت زیر وجود دارد ؟ مشخص کنید.

محبوسم و طالع است منحوسم              غمخوارم واختر است خونخوارم

31-   در بیت « یک کرشمه کرد با خود آن چنانک/ فتنه ای در پیر و در برنا نهاد » چه آرایه ای وجود دارد؟

ترکیب

32-  احساس نظر خود را بعداز خواندن شعر « شخصی به هزار غم گرفتارم » بنوسید.

33-  داستان شبلی و پسر منعم ودرویش  را به گونه ا ی دیگر به پایان برسانید.

درک

درس 23

1-    در مصراع « بروطواف دلی کن که کعبه ی مخفی است» کدام آرایه وجود دارد؟

الف) استعاره          ب) تشبیه           ج) مراعات النظیر          د) ب و ج

2-  منظور از بیت زیر چیست؟

در طبع جهان اگر وفایی بودی              نوبت به تو خود نیامدی از دیگران

3-  بیت « عشق چون آید برد هوش دل فرزانه را / دزد دانامی کشد اوّل چراغ خانه را» یاد آور  کدام ضرب المثل است؟

4-  بیت زیر از صائب با کدام بیت از اشعار زیب النّسا ارتباط معنایی دارد؟

5-  در بیت زیر منظور از  گریستم چیست؟

« دردت چه بودکه چون من تمام شب   سر را به سنگ می زدی ومی گریستی ؟»

6-  مفهوم « کشتن چراغ» در مصراع زیر چیست؟

« دزد دانا  می کشد اول چراغ خانه را»

7-  معنی بیت زیررا بیان کنید و ایهام موجود در آن را مشخّص نمایید.

درسخن مخفی شدم مانند بو در برگ گل

                                         هر که خواهد دیدنم گو در سخن بیند مرا»

تجزیه و تحلیل

8-  ویژگی های اشعار « زیب النساء » را باتوجه با اشعارش بر شمارید.

9-  آرایه های موجود در بیت زیر را مشخص کنید:

« ای آبشار ، نوحه گراز بهر چیستی ؟      چین بر جبین فکنده ز اندوه کیستی ؟»

ترکیب

10-  داستان کوتاهی بنویسید که در بردارنده ی مفهوم بیت زیر از زیب النسا باشد

از قضا آیینه ی چینی شکست                    خوب شد اسباب خود بینی شکست

11- بیت « آن چه ما کردیم هیچ نابینا نکرد / در میان خانه گم کردیم صاحب خانه را » باز نویسی کنید.

12- آثار بر جسته ی مطرح در کتاب درس خودرا مطابق نظر خود گروه بندی کنید.

[ چهارشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٥:۱٧ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

ادبیات1 - سمک عیار و عناصر درون ساختی آن

چکیده:

نگارنده در این مقاله کوشیده است عناصر درون‌ساختی داستان «سمک عیار» را بررسی کند و با رفتن به لایه‌های پنهان این اثر به معرفی بن‌مایه‌های فکری و فلسفی نویسنده در ساخت و پرداخت چنین داستانی بپردازد و هدف او از نوشتن این اثر داستانی را بشناساند.

کلیدواژه‌ها: سمک عیار، موضوع، اندیشه، مضمون

سرآغاز

ادبیات منثور فارسی در دوران پیشامدرن بر مبنای دو سنت اساسی ادبیات منشیانه و ادبیات مردمی بنا نهاده شده است. ادبیات منشیانة ایران برای همة ما نامی آشناست. پدیدآورندگان این ادبیات، که مطابق برخی قواعد زیبایی‌شناسی با سبکی رسمی، قراردادی و دانشورانه نوشته می‌شد، عموماً درباریان، دیوان‌سالاران و سخنوران تحت حمایت دربار بودند و مخاطبان آن‌ها را اغلب نخبگان فرهیخته و تحصیل‌کرده تشکیل می‌دادند.

اما در سوی دیگر در قلمرو ادبیات مردمی ایران، تنه‌ای از ادبیات منثور روایی وجود دارد که از سنت رسمی افسانه‌های ملی ایران مایه گرفته است. این ادبیات که بر مبنای فرهنگ دیرینه، غنی و مردمی قصه‌گویی شفاهی در میان اقوام ایرانی ساکن فلات ایران و به‌ویژه خراسان بزرگ، رواج بسیار داشته است، به‌لحاظ سبک و شیوه با ادبیات منشیانه تفاوت چشمگیری دارد. اصولاً ادبیات مردمی در قالب قصه، بسیاری از افسانه‌ها، اساطیر کهن و نیز اخبار و حوادث تاریخی را به گونة شفاهی و سینه به سینه منتقل کرده است. بسیاری از آثار داستانی دورة اسلامی از رهگذر همین سنت شفاهی پدید آمده‌اند.

البته در اینجا لازم است تفاوت ادبیات مردمی و ادبیات عامیانه یا فولکلور هم روشن شود. فولکلور روایی، که دربردارندة قصه‌های کوتاه است، شامل شماری از بن‌مایه‌های قومی و گونه‌های شخصیتی است که صرف نظر از مرزهای سیاسی و فرهنگی ملتی خاص، در یک فضای وسیع جغرافیایی چهره می‌نماید. این بن‌مایه‌های قومی و گونه‌های شخصیتی معمولاً از افسانه‌های ملی سرچشمه نمی‌گیرد و داعیة تاریخی هم ندارد. (آژند، 1383: 108 و 109)

ادبیات مردمی ایران به‌لحاظ کارکرد شباهت‌هایی با ادبیات منشیانه دارد؛ نخست اینکه کارکرد سرگرم‌کنندگی و تفننی دارند و قرن‌ها مایة سرگرمی و نشاط مردمان طبقات مختلف جامعه، به‌خصوص طبقات پایین و متوسط، در اوقات فراغت بوده‌اند. دوم، کارکرد تعلیمی و آموزشی دارند و در پرورش جنبه‌های اخلاقی مردم و نیز در نکوهش پدیده‌های زشت جامعه نقش مهمی ایفا کرده‌اند. سوم اینکه ادبیات و پدیدآورندگان و ناقلان آن، برای ایرانیان درصدد ایجاد گذشته‌ای بوده‌اند که به زمان حال معنی و جهت ببخشد.

در حقیقت، این ادبیات یک پس‌نگری به‌ مفهوم رایج «دورة کهن» یا «عصر طلایی» و بازتاب‌های آن داشته است و به‌محض اینکه ارزش‌های فرهنگی تغییر یافته‌اند، گذشتة آرمانی را نیز طوری تغییر داده که با ارزش‌های موجود و جاری دم‌ساز شده و از آن پشتیبانی کرده است. البته در این تغییر و تحول، قالب کلی داستان مانند تنة تناور درخت بر جای می‌ماند و شاخ و برگ‌هاست که اغلب دستخوش تغییر و تبدیل می‌شوند. برای دستیابی به این هدف، راویان و نقالان ادبیات مردمی ایران از یک‌سو فرق بین حق و ناحق و رفتار اخلاقی و غیراخلاقی را برای مخاطبان بازگویی می‌کنند و از سویی دیگر، از طریق گزینش و تعریف و تعیین شخصیت‌ها در موقعیت‌ها و محیط‌های گوناگون به مخاطبان نشان می‌دهد که رفتار و کردار افراد در دوران باشکوه گذشتة ایران به چه شکل بوده است.

داستان سمک عیار

یکی از شاهکارهایی که در ادبیات فارسی در زمینة نثر و از «نوع ادبی» داستان برای ایرانیان به یادگار مانده، داستان «سمک عیار» است. این کتاب که اولین داستان بلند و طولانی‌ترین و قدیمی‌ترین داستان منثور فارسی موجود است، یکی از زیباترین و دلکش‌ترین داستان‌ها در زبان و ادبیات فارسی است. از نظر نوع ادبی – ژانر – داستان را در زمرة «رمانس» دانسته‌اند (مقدادی، 1378: 260) و در گروه آثار منثور غنایی از نوع بلند و طولانی جای داده‌اند (رزمجو، 1372: 164) اما درواقع، داستان سمک عیار را می‌توان حماسه‌ای منثور و متعلق به طبقات پایین و متوسط جامعه – عوام- دانست که هیچ‌گاه به حساب نمی‌آمدند. این داستان متکی است بر سنت‌های اساطیری – حماسی کهن که توسط «گوسان1» های پارتی و جانشینان راوی و داستان‌پرداز ایشان به‌گونه‌ای شفاهی سینه به سینه منتقل شده تا اینکه مؤلف کتاب آن را از یکی از همان راویان کهن شنیده و با اصلاحات و به‌کارگیری شیوه‌ها و اسالیب قصه‌نویسی به روی کاغذ آورده است.

از سمک عیار و مؤلف آن در هیچ کتاب دیگری ذکری به میان نیامده است اما آن‌طور که از خود کتاب برمی‌آید «فرامرز بن خداداد بن عبدالله الکاتب الارجانی» این کتاب را از زبان قصه‌پرداز یا نقالی به نام «صدقه بن ابی القاسم شیرازی» تحریر کرده است. (خانلری، 1362، ج 1: 5)

زمان تألیف اصل قصه و جمع و تدوین این روایت هیچ یک معلوم نیست. بنا بر پژوهش‌های استاد مهرداد بهار، شواهدی در داستان وجود دارد که ما را بر آن می‌دارد تا باور کنیم اصل این اثر مربوط به دورة قبل از اسلام و احتمالاً اشکانیان است.

با توجه به وجود شعر از شاعرانی چون مسعود سعد و فخرالدین اسعد گرگانی و امیر معزی و نیز نام‌های خاص ترکی در کتاب (مانند سنجر و ارغون و...) می‌توان گمان برد که تاریخ تدوین و تألیف قصه پیش از اواخر دورة سلجوقی نیست؛ گرچه ممکن است اشعار را ناسخان متأخر به آن افزوده باشند. با این همه، سال 585 هـ . ق. را سال تألیف کتاب دانسته‌اند. (صفا، 1366، ج 2: 990)

 

نثر داستان

گیرایی و کششی که داستان سمک عیار در خواننده ایجاد می‌کند، بی‌گمان تا حدی ناشی از نثر ساده و روان نویسنده است. همان‌گونه که پیش از این نیز اشاره شد، فراهم آوردن داستان کار قصه‌گویان مردمی است که بساط خود را در مکان‌های عمومی پهن می‌کرده‌اند و مخاطبانشان نیز مردم فرو دست بوده‌اند نه اشراف و بزرگان و ثروتمندان؛ در نتیجه، زبان داستان به زبان طبیعی و بی‌پیرایة مردم قرن ششم بسیار نزدیک است و ساختار دستوری آن نیز پیچیدگی کمتری دارد. همچنین در نثر آن نسبت به نثر درباری از صنایع کلامی بسیار کمتر استفاده شده است. جمله‌های این داستان کوتاه و کامل‌اند و بنای نثر آن بر ایجاز و اختصار است که یادآور نثر دورة اول – بلعمی- است.

بررسی عناصر درون‌ساختی داستان سمک عیار

در شکل‌گیری ساختار داستانی آثار سنتی فارسی مانند آثار معاصر دو دسته عناصر «برون‌ساختی» و «درون‌ساختی» نقش دارند؛ با این تفاوت که ساختار آثار سنتی به گستردگی و پیچیدگی آثار معاصر نیست.

ساختار داستان سمک عیار از نوع داستان‌های «پیکارسک» است؛ ماجراهایی تودرتو یا هزارتو که قهرمان واحدی صحنه‌گردان آن‌هاست و به مناسبت هر حادثة جدیدی، چهره‌ای جدید وارد ماجرا می‌شود. ماجراهای داستان آن‌چنان هنرمندانه چینش شده‌اند و آن‌گونه پیوند ارگانیکی با یکدیگر دارند که خواننده هیچ‌گاه احساس نمی‌کند گسستی در داستان پدید آمده است. سمک عیار داستانی است پرماجرا که با چاشنی عشق طعمی خوش یافته است.

در این نوشتار، اساس را بر محتوا یا همان عناصر درونی داستان قرار داده‌ایم تا بتوانیم با رفتن در لایه‌های پنهان این اثر با بن‌مایه‌های فکری و فلسفی نویسنده و داستان‌پرداز آن آشنا شویم.

محتوای یک اثر برآورد سه عنصر موضوع، اندیشه و مضمون است.

موضوع داستان

به‌طور کلی، موضوع بیشتر قصه‌ها و داستان‌های سنتی ایرانی از زندگی گرفته شده است. قصه‌گو برای بازگو کردن افکار و اندیشه‌های خود، جنبه‌های گوناگون زندگی را در نظر می‌گیرد و با نظر بر حقایق و مظاهر زندگی به پیشبرد داستان بر محو حوادث می‌اندیشد ولی واقعیتی که در زندگی وجود دارد، در قصه‌ها به‌گونه‌ای غیرواقعی نشان داده می‌شود. اصولاً نمی‌توان از حکایات و قصه‌های عامیانه انتظار واقعی بودن داشت. آن‌ها به بیان واقعیت نمی‌پردازند بلکه مانند بسیاری از دیگر گونه‌های هنری و ادبی «واقعی‌نما» هستند. «هیچ قصه‌ای نیست که هسته‌ای از واقعیت، پیچیده در آب و رنگ افسانه در آن وجود نداشته باشد.» (محجوب، 1383: 66)

عناصر واقعیت که در قصه‌ها دیده می‌شوند، عبارت‌اند از: قهرمانان، اشیا و وسایل آن‌ها و حتی دیوها و پریانی که در آن‌ها منعکس شده‌اند و انسان گذشته به وجود آن‌ها در زندگی باور و ایمان داشته است؛ پدیده‌هایی که گرچه به‌ظاهر هیچ شباهتی با اشیا و موجودات زندگی ندارند اما جزء به جزء آن‌ها از جهان واقع گرفته شده است. (میرصادقی، 1383: 33)

با این حال ولو اینکه این داستان‌ها یا قصه‌ها برگرفته از زندگی واقعی باشند، در ذهن راوی دگرگون شده و در هیئتی مبالغه‌آمیز یا نیمه‌واقعی معرفی گردیده‌اند. در حقیقت، ما در داستان‌های حماسی و قصه‌ها نه لزوماً با واقعیت خارجی که با واقعیتی مواجهیم که در ذهن جمعی جامعه در جریان بوده است.

افسانه‌های کهن پهلوانی ایرانی و در رأس آن‌ها داستان سمک عیار از زندگی حماسی و آداب عیاری و جوانمردی ایرانیان سرچشمه می‌گیرد. قهرمانان این افسانه‌ها همواره برای برقراری برابری و عدالت و ساختن جامعه‌ای آرمانی و عاری از اندیشه‌های اهریمنی در تکاپو هستند. این موضوع که بر تمامی داستان‌های تودرتوی سمک عیار سایه افکنده است، می‌تواند برداشتی دیگر از نبرد خیر و شر در متون مذهبی ایران قبل از اسلام باشد و اوضاع اجتماعی و فرهنگی عصری طولانی در تاریخ اقوام صاحب حماسه را منعکس کند.

به‌طور مشروط می‌توان موضوع این‌گونه داستان‌ها و قصه‌ها را طرف عینی آن‌ها نامید. چون آن چیزی که در زندگی وجود دارد، در این داستان‌ها و قصه‌ها منعکس شده است. گزینش این موضوعات از طرف نویسنده یا راوی به‌هیچ‌وجه تصادفی نیست بلکه از جهان‌بینی او سرچشمه می‌گیرد.

نکاتی که در سراسر داستان سمک عیار گنجانده شده است، به‌صورت پندنامه و توصیه‌های اخلاقی بیان نشده بلکه برآمدی است از گفتار و کردار قهرمانان که در قالب آداب و آیینی آشکار می‌شود و خواننده به‌طور غیرمستقیم و بدون آنکه خود حس کند، با این اصول اخلاقی نیک آشنا می‌شود، آن‌ها را می‌پذیرد، می‌ستاید و در مقابل از ستم و نابکاری بیزار می‌شود.

درواقع، این داستان را می‌توان ادامه‌دهندة راه فردوسی و شاهنامه دانست؛ با این تفاوت که پیام‌های شاهنامه به‌گونه‌ای است که گویی برای روشنفکران و خردمندان، که جامعه‌ای آرمانی را پی‌ریزی می‌کنند، سروده شده است ولی در داستان سمک عیار همان پیام‌های اندیشمندانه (داشتن مدینة فاضله در پناه شهریاری عادل) به‌طرزی عامیانه به رشته تحریر درآمده‌اند.

در مجموع، خویشکاری اصلی داستان سمک عیار در این است که ادامة زندگی آرام اجتماعی را در میان منافع متضاد صاحبان قدرت و مستضعفان امکان‌پذیر سازد و این امید را ایجاد کند که به سعی و کوشش و به یاری نیروهای فوق انسانی و بخت و اقبال می‌توان آیندة بهتری ساخت و در سازشی مناسب با طبیعت و به‌ویژه جامعه زیست و مطمئن بود که سرانجام حق به حق‌دار می‌رسد.

اندیشه حاکم بر داستان

مفهوم محتوا با موضوع قصه‌ها تمام نمی‌شود. بدیهی است که راویان داستان سمک عیار نسبت به زندگی‌ای که روایت می‌کنند، بی‌تفاوت نیستند و نسبت به موضوعات مطرح شده دیدگاه خاص خود را دارند. آن‌ها با روایت این داستان کوشیده‌اند ضمن القای اندیشه‌های خویش به شنوندگان، توجه آن‌ها را به این اندیشه‌ها جلب کنند. اندیشة سویة ذهنی این داستان درواقع همان دیدگاهی است که راویان نسبت به زندگی داشته‌اند. این دیدگاه نه فقط با جهان‌بینی فرد بلکه با شرایط اجتماعی دوران خود نیز ارتباط دارد و در حقیقت، بازتاب کشمکش‌های ترکان و ایرانیان در ایام گردآوری و کتابت داستان است.

گرچه قصه‌نویسی این رمانس می‌گوید که این وقایع 370 هزار سال پیش از تولد پیامبر اسلام رخ داده‌اند اما فضا و سازمان‌بندی اجتماعی داستان بسیار شبیه فضای سده‌های پنجم و ششم هجری است. در این ایام از آن جهت که سرزمین ایران لگدکوب سم ستور بیگانگان گشته است، حماسه‌های ملی در مدار توجهات همگان، به‌خصوص عامة مردم، است که حکومت غیرخودی را با رگ و پوست خود حس می‌کنند و با سلاح اسطوره و حماسه و داستان به مقابله با آن می‌پردازند. هم قصه‌گو و هم شنوندگان او با نیت اعتراض به بیگانگان به این داستان‌ها دل می‌داده‌اند. این نکته را شواهد شعری کتاب- که بیشتر از شاهنامه است – تأیید می‌نماید. اصولاً خود تأسیسات عیاری نوعی اعتراض به وضع موجود اجتماع بوده و سازمان عیاری، سازمانی از همبستگان و یاران بوده است که به آیین خاصی در رفتار و کردار پایبند بوده و آن را آیین جوانمردی می‌خوانده‌اند. به‌طو کلی، قصه‌ها نیز مانند حماسه‌ها دارای دیدگاه‌های ایدئولوژیک‌اند و به‌صورتی نمادین، الگوهای فرهنگی از جمله الگوهای رفتاری و اخلاقی را منتقل می‌کنند. (بهار، 1376: 80)

ایده و اندیشة نهایی راویان و نویسندة داستان «سمک عیار» دلیری، پارسایی، مهر ورزیدن، بر سر قول ایستادن، شکیبایی و زیرک بودن برای رسیدن به هدف، که همانا عدل و داد و راستی و درستی است، می‌باشد و این خصوصیات مشترک پهلوانی و عیاری است که تمامی داستان سمک عیار بر اساس آن پایه‌ریزی شده است. سمک در سپاه شاه دادگر و فرزند او همة عمر را می‌جنگد تا جهان را از شر ظالمان و ستمگران آزاد کند اما در همة موارد مطیع حکومت نیست بلکه بیشتر به مردم و افراد جامعه تکیه دارد. از این‌رو گاه درست برخلاف دستگاه حکومتی کار می‌کند و بعضاً بدان معترض هم هست و این پایداری و مخالفت غالباً به پشتیبانی مردم است که عیاران را بسیار دوست می‌دارند.

چارچوب قانونی که سمک در آن می‌زید، نظام اخلاقی بر پایة اصول جوانمردی است و این اصول را می‌توان از لابه‌لای فتوت نامه‌ها بازشناخت. در سراسر این رمانس، سمک در مقام الگویی برای هدایت زندگی رفتاری بر پایة یک رشته از هدایت‌هاست که با سطح اجتماعی خاستگاه او همخوانی دارد و با مخاطبانی هم که دوستدار شنیدن قصة این رمانس هستند، سازگار است. از این رو با این رمانس در ادبیات فارسی برای نخستین‌بار با بیان ضمنی مجموعه‌ای آرمان‌ها و ارزش‌ها روبه‌رو هستیم که خاص توده‌های شهری است و از آن‌ها مایه گرفته و ربطی به اشرافیت ندارد.

در اینجا نمونه‌هایی از تفکر حاکم بر داستان را می‌آوریم تا خوانندگان را با اندیشة اصلی و محوری اثر آشنا کنیم.

ترویج صلح و دوستی و برتری آن بر جنگ:

چون خورشید شاه فرود آمد، پهلوانان لشکر را بخواند و گفت: «ما را نامه باید نوشتن به زلزال و بهانه برداشتن، چنان که پدر ما را وصیت کرده است که: هرچه به زبان برآید به نامه میفکن و چون به نامه برآید، به جنگ میفکن.» (ج 2: 181)

مردم‌نوازی:

خورشید شاه بفرمود منادی کردند که داد و عدالت است و بیداد نیست و هیچ‌کسی را با هیچ کس کاری نیست. خورشید شاه بفرمود تا در گنج بگشادند و مال فراوان پیش خواست و منادی فرمود تا هر که از وی یک روز دانگی ستده‌اند به ناواجب، بیاید و عوض بازستاند. خلق می‌آمدند و هرچه می‌گفتند، خورشید شاه ایشان را باز می‌داد و درویشان را می‌نواخت و بزرگان را رعایت می‌کرد. (ج 2: 175)

عدالت و آزادی مخالفان:

در حال، منادی فرمود در شهر که شهر از آن مرزبان شاه است. هر کسی به کار خود مشغول باشد که داد و عدالت است و ظلم و مصادره نیست و مخالفان آزادند. (ج 2: 359)

جوانمردی:

ایشان گفتند: به یزدان دادار که هیچ غمز نکردیمی (سخن‌چینی) و کس را نسپردیمی (لو دادن کسی) که عالم همه نام و ننگ است و هیچ بهتر از جوانمردی نیست، تا ما را جاودان، نام، جوانمردی بودی. (ج 1: 153)

رازداری:

روح‌افزا گفت: از جوانمردان امانت‌داری به کمال دارم و اگر کسی را کاری افتد و به من حاجت آرد، من جان پیش او سپر کنم و هرگز راز کسی با کس نگویم و سرّ او آشکار نکنم. (ج 1: 29)

خیانت‌نورزیدن:

سمک گفت: ای سرخ کافر، سوگند خور و به عهد شاه درآی چنان‌که غدر نکنی و خیانت نیندیشی و با دوستان شاه دوست و با دشمن شاه دشمن. (ج 1: ص 244)

ناپسندبودن دروغ‌گویی:

سمک خدمت کرد و گفت: ای شاه، جوانمردان دروغ نگویند اگر سر ایشان در آن کار برود. (ج 1: 48)

مضامین داستان

غیر از موضوع و اندیشه، عنصر سومی نیز در شکل‌گیری محتوای یک اثر نقش دارد و آن، مضمون اثر و شیوة پردازش آن است. در هر داستان مضامین اصلی و فرعی دیده می‌شود که رابطة نزدیکی با موضوع و اندیشة آن دارند. مضمون داستان سمک عیار در واقع از موضوع آن سرچشمه می‌گیرد و به‌نوعی تفسیر موضوع داستان است. «کشف و بیان یک مضمون در قصه امری ظریف است. مضمون، مفهومِ محوری و وحدت‌بخش داستان است و از این‌رو باید همة جزئیات داستان را دربرگیرد» (پرین، 1378: 69). باید اشاره کنیم که مضامین داستان توسط قهرمانان آن به وجود می‌آیند و آن‌ها با جنبه‌های مختلف اخلاقی خود و نیز با کنش‌ها و جایگاهی که در داستان دارند، این مضامین را نشان می‌دهند.

مضامین قصه‌ها و داستان‌ها را می‌توان به دو دستة اصلی و فرعی تقسیم کرد. مضمون اصلی داستان سمک عیار از برخورد خوبی‌ها با بدی‌ها پدید می‌آید. قهرمانان خوب و نیک‌سرشت داستان با نیروهای اهریمنی و شخصیت‌های شریر می‌جنگند و حوادث داستان را به وجود می‌آورند. در بیشتر حوادث داستان، سمک با به خطر انداختن جان خود در برابر نیروهای شر به پیشبرد مضمون اصلی داستان – که همان مضمون قدیمی نبرد روشنی با تاریکی، اهورامزدا با اهریمن و نیکی با پلیدی متأثر از تفکر زرتشتی است – کمک می‌کند.

تقابل خیر و شر در داستان‌های عامیانة فارسی ویژگی اصلی و حتمی است و تحرک واقعی از همین کنش زاییده می‌شود که به‌تدریج با پا به عرصه نهادن قهرمان شکل می‌گیرد. مرز میان دو بخش یا در حقیقت مضمون فرعی داستان را داد و جوانمردی مشخص می‌کند. در همان نگاه نخست به داستان سمک عیار، جایگاه تلاقی و برخورد دو جهان‌بینی ناهمخوان و دو کردار و گفتار متضاد جلوه می‌کند. در این داستان، ستیز نیکی و بدی همچنان تکرار می‌شود. در یک سو بدکاران و در سوی دیگر نیکان و راستان جای گرفته‌اند و این نظام عقیدتی، چارچوب کلی داستان را تشکیل می‌دهد.

در این داستان تقابل خیر و شر را می‌توان در وجود پادشاهان و وزیران دید؛ در زمرة پادشاهان نیک، مرزبان شاه و پسرش خورشید شاه و وزیر نیک‌اندیش‌ آن‌ها، هامان وزیر، جای می‌گیرند که در واقع نمادهای مردم‌سالاری و مردم‌نوازی به شمار می‌آیند و در جبهة شر، پادشاهی چون ارمن‌شاه، پادشاه کشور ماچین، و وزیر بداندیش او، مهران وزیر قرار می‌گیرند و در واقع، هر دو پندار برای پیشبرد جهان‌بینی و مسلط کردن تفکر خویش در کشمکش‌اند.

نتیجه

علاقة فراوان اقوام آریایی به حفظ تاریخ قوم و دلاوری‌های پهلوانان خود به شکل داستان و قصه به صورت شفاهی اندک‌اندک باعث پیدایش طبقه‌ای خاص در میان آن‌ها شد که این کار را به انحصار خود درآوردند. در ایران این طبقه را «گوسان» می‌نامیدند. این سنت پس از اسلام در میان اقوام ایرانی و به‌ویژه در شرق ایران زنده ماند و تا روزگار معاصر نیز ادامه یافت. در این میان، گاهی تلاش‌هایی برای مکتوب کردن این داستان‌های شفاهی صورت پذیرفت که البته در هر دوره از حال و هوای آن دوره تأثیر پذیرفته است.

سمک عیار از جمله داستان‌های حماسی ایرانی است که کار حفظ و و انتقال آن بر عهدة افراد همان‌ گروه بوده و در اواخر قرن ششم هجری به صورت مکتوب درآمده است. عناصر درونی به کار رفته در این اثر به‌خوبی توانسته‌اند اهداف و مقاصدی را که راوی اثر به دنبال آن بوده است، معرفی کنند و روح داستان‌پرداز ایرانی آن عصر را به نمایش بگذارند. آنچه بیش از هر چیز دیگر در خوانندة داستان سمک اثر می‌نهد، جاذبة مردانگی و انسانیت و دلیری و بزرگواری است که در سراسر کتاب انسان را به سوی خود می‌کشد و چه حاصلی ارجمندتر از آنکه کسی با خواندن داستانی، شرف و جوانمردی را بپسندد و بستاید و شاید آن را پیشه کند؟

 

پی‌نوشت

1. کسانی که به کار انتقال داستان‌های پهلوانی می‌پرداختند و احتمالاً این کار آن‌ها با استفاده از آلات و ادوات موسیقی و آوازه‌خوانی همراه بوده است.

 

منابع

1. آژند، یعقوب؛ انواع ادبی در ایران امروز، چاپ اول، نشر قطره، 1383.

2. بهار، مهرداد؛ جستاری چند در فرهنگ ایران، چاپ سوم، انتشارات فکر روز، 1376.

3. پرین، لورانس؛ ادبیات داستانی، ساختار، صدا و معانی، مترجم: محسن سلیمانی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات رهنما، 1378.

4. رزمجو، حسین؛ انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی، چاپ دوم، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، 1372.

5. صفا، ذبیح‌الله؛ تاریخ ادبیات در ایران، جلد 2، چاپ هفتم، تهران، فردوس، 1366.

6. فرامرزبن خدادادبن الکاتب الارجانی؛ سمک عیار، به تصحیح پرویز خانلری، تهران، انتشارات آگاه، 63- 1362.

7. محجوب، محمدجعفر؛ ادبیات عامیانة ایران، چاپ دوم، تهران، نشر چشمه، 1383.

8. مقدادی، بهرام؛ فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی، تهران، فکر روز، 1378.

9. میرصادقی، جمال؛ داستان و ادبیات، چاپ دوم، تهران، آیة مهر، 1383.

منبع:رشد آموزش زبان و ادب فارسی

[ چهارشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٥:۱٥ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

تقدیم به همه ی مادران خوب دنیا و مادر خوب خودم

شعر فارسی – تضمین شعر مادر  «ایرج میرزا»

گویند مرا چو زاد مادر                                پستان به دهن گرفتن آموخت

شبها بر گاهـــــواره من                               بیــــدار نشست و خفتن آموخت

دستم بگــرفت و پا به پا برد                         تا شیوه راه رفتن آموخت

یک حـــرف و دو حـــرف بر زبانم                الفاظ نهاد و گفتن آمــــوخت

لبخند نهاد بــر لب من                               بــر غنچه گــل شکفتن آموخت

پس هستی من ز هستی اوست                     تا هستم و هست دارمش دوست

 

شد مکتب عمر و زندگی طی، مائیم کنون به ثلث آخر

بگذشت زمــــان و ما ندیدیم، یک روز ز روز پیش خوشتـــر

آنگاه که بود در دبستان، روز خوش و روزگــار دیگر

می گفت معلمم که بنویس، گویند مرا چو زاد مادر، پستان به دهن گرفتن آموخت

گویند که می نمود هر شب، تا وقت سحر نظاره من

می خواست که شـــوکت و بزرگــی، پیدا شــود از ستاره من

میکرد به وقت بیقــراری، با بوسه گــرم چاره من

تا خواب به دیده ام نشیند، شبها بر گاهواره من، بیدار نشست و خفتن آموخت

او داشت نهان به سینه خود، تنها به جهان دلی که آزرد

خود راحت خویشتن فـــــدا کرد، در راحت من بســــی جفا برد

یک شب به نوازشم در آغوش، تا شهر غریب قصه ها برد

یک روز به راه زندگانی، دستم بگرفت و پا به پا برد، تا شیوه راه رفتن آموخت

در خلوت شام تیره من، او بود و فـــروغ آشیانم

میداد ز شیـــر و شیره جان، قــــوت من و قـــوت روانـــم

میریخت سرشک غم ز دیده، چون آب بر آتش روانم

تا باز کنم حکایت دل ، یک حرف و دو حرف بر زبانم، الفاظ نهاد و گفتن آموخت

در پهنه آسمان هستی، او بود یگانه کوکب من

لالایــــی و شـــور و نغمه هایش، بودند حکایت شب مــن

آغوش محبتش بنا کرد، در عالم عشق مکتب من

با مهر و نوازش و تبسم ، لبخند نهاد بر لب من، بر غنچه ی گل شکفتن آموخت

این عکس ظــــریف روی دیوار، تصویـــر شباب و مستی اوست

وان چوب قشنگ گاهواره، امـروز عصای دستی اوست

از خویش به دیگــــران رسیدن، کاری زخدا پرستـــی اوست

شد پیـــــر و مــــــرا نمود بـــــرنا

پس هستــی من ز هستــی اوست                      تا هستم و هست دارمش دوست

 

 

[ جمعه ٥ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ۸:٠٠ ‎ب.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

 

زبان و ادبیات فارسی سال چهارم  - مجموعه سوالات درس به درس زبان و ادبیات فارسی سال چهارم

 

درس اول : درآمدی بر تحمیدیه / نی‌نام

1- «نفیر» ؛ یعنی ... : فریاد و زاری

2- «اشتیاق» به چه معنی است؟  میل قلب به دیدار محبوب

3- «نعت» ؛ یعنی ... : ستایش

املا

4- در عبارت «ادئیه‌ی دینی و مناجات‌های ائمه‌ی اطهار با حمد الهی آغاز می‌شود» کدام واژه غلط نوشته شده است؟ ادعیّه

تاریخ ادبیات

5- منظومه‌ی «شیرین و فرهاد» اثر کیست؟ وحشی بافقی

6- نمونه‌ی عالی تحمیدیه پیش‌تر از همه در کدام کتاب است؟ شاهنامه‌ی فردوسی

7- «نی‌نامه» چند بیت از دفتر اول مثنوی است؟ هجده بیت

آرایه‌های ادبی

8- بیت «هرکسی کاو دور ماند از اصل خویش / باز جوید روزگار وصل خویش» چه آرایه‌هایی دارد؟ تلمیح، جناس

9- مصراع «همچو نی زهری و تریاقی که دید؟» کدام آرایه را دارد؟ متناقض نما

10- «آتش» در مصراع «هرکه این آتش ندارد، نیست باد» چه آرایه‌ای را پدید آورده است؟ استعاره از گرمی و شور عشق

درک مطلب و دانستنی‌های درس

11- مولانا در مثنوی، انسان آگاه را به چه چیزی تشبیه کرده است؟ نی‌ و چنگ

12- چه چیزی در نی آواز پدید می‌آورد؟ کشش انسان آگاه به‌سوی پروردگار

13- «دامن از خاک برچیدن» کنایه از چیست؟ دل بریدن از دنیا

14- «سینه خواهم شرحه شرحه از فراق» ؛ یعنی ... : شنونده‌ای دردمند می‌خواهم

15- در مصراع «جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم» بدحالان؛یعنی...: آن‌ها که سیر و سلوکشان به‌سوی حق کند است.

16- منظور از «ماه» در این مصراع چیست؟ «هرکه جز ماهی، ز آبش سیر شد...» : عاشق

17- بیت«من به‌ هرجمعیّتی نالان‌شدم / جفت‌ بدحالان‌ و خوش‌حالان ‌شدم» بیانگر کدام ویژگی «نی» است؟ سازگار بودن

درس دوم : مناجات / نیایش

لغت :

1- «دنائت» ؛ یعنی ... : پستی

2- «ملاهی» جمع ... است به معنی ... : ملهی، آلات لهو

3- «تیه» ؛ یعنی ... : بیابان

4- «مظالم» ؛ یعنی ... : محل دادخواهی

5- «مناعت» ؛ یعنی ... : بلندنظری

6- «پای‌بطلان برعنوان حق‌گذارم»؛ یعنی... :حق‌وحقیقت‌را باطل‌کنم.

7- «ارحم‌الراحمین» ؛ یعنی ... : مهربان‌ترین بخشایندگان

املا:

8- کدام واژه‌ها املای نادرست دارند؟

«بیقوله، جهل و ذلال، خفت و مزلّت» : بیغوله، ضلال، مذلّت

تاریخ ادبیات :

9- مترجم کتاب «صحیفه‌ی سجادیه» کیست؟ جواد فاضل

10- «سنایی غزنوی» در کدام قرن می‌زیست؟ قرن ششم

آرایه‌های ادبی :

11- «تیه گمراهی و ضلالت» کدام آرایه را دارد؟ تشبیه

12- مصراع «حسن تو به دست خویش بیدارم کرد» کدام آرایه را دارد؟ تشخیص

13- «لب و دندان سنایی همه توحید تو گوید» لب و دندان «مجاز» است از ... : سخن ، کل وجود

14- بیت «نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی / نتوان شبه تو جستن که تو در وهم نیایی» کدام آرایه را دارد؟ ترصیع

درک مطلب و دانستنی‌های درس :

15- «مگر» در مصراع «مگر از آتش دوزخ بودش روی رهایی» ؛ یعنی ...: امید است

16- «همه درگاه تو جویم / همه از فضل تو پویم» ؛ یعنی ... : تنها در پی فضل و بخشش تو هستم.

17- «همه بیشی تو بکاهی، همه کمّی تو فزایی» ؛ یعنی ... : همه ی کم و زیاد شدن‌ها به دست توست.

درس سوم : درآمدی بر ادبیات حماسی

لغت

1- «حماسه» در لغت به معنای ... : دلاوری و شجاعت

2- «ابداع» ؛ یعنی ... : آفرینش

3- «مدون» در «داستان‌های‌شفاهی مدون» ؛ یعنی ... : جمع‌آوری شده

املاء

4- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟

(حوضه‌ی‌عاطفی،شاهنامه‌های‌منثور،اصطلاح‌حماسه) : حوزه‌ی‌عاطفی

تاریخ ادبیات

5- حماسه‌ی«گیل گمش» از کدام نوع حماسه است؟ طبیعی و ملی

6- «ایلیاد و ادیسه» اثر کدام شاعر باستانی است؟ هومر یونانی

7- زمینه‌های‌اصلی‌حماسه‌رانام‌ببرید؟داستانی،قهرمانی،ملی،خرق‌عادت

درک مطلب و دانستنی‌های ادبی

8- فایده‌ی اصلی تقسیم‌بندی آثار ادبی براساس محتوا و حوزه‌ی عاطفی این است که ... : به خوبی می‌توان علل ضعف یا نیرویافتن یکی از انواع را در دوره‌ای خاص بررسی کرد.

9- تقسیم‌بندی منتقدان اروپایی از آثار ادبی براساس ...... بوده است. : محتوا و حوزه‌ی عاطفی

10- در ادبیات ملل اسلامی تقسیم‌بندی آثار ادبی براساس ...... بوده است. : شکل و قالب

11- آثار ادبی از دیدگاه محتوا و بار عاطفی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ چهار دسته ، حماسی، غنایی، تعلیمی، نمایشی

12- در ادبیات گذشته‌ی سرزمین ما، کدام نوع ادبی رواج و رونق چندانی نداشته است؟ ادبیات نمایشی

13- «انه اید» سروده‌ی ویرژیل شاعر روم باستان از کدام نوع حماسه است؟ حماسه‌ی مصنوع

14- اصلی‌ترین زمینه‌ی حماسه چیست؟ داستانی بودن

15- نام قهرمان ملی در «بهشت گم‌شده‌ی میلتون» چیست؟ آدم

16- وجود سیمرغ، دیو سپید، عمر هزارساله‌ی زال ... بیانگر کدام زمینه‌ی حماسه است؟ خرق عادت

17- «خرق عادت» ؛ یعنی ... : حوادثی که با منطق و تجربه‌ی علمی سازگاری ندارد.

18- «ظفرنامه‌ی حمدالله مستوفی و شهنشاه نامه‌ی ملک‌الشعرای صبا» چه نوع حماسه‌ای هستند؟ مصنوع

19- اثر «آزاد سرو سیستانی» چه نام دارد؟ اخبار رستم

20- دوعامل‌جدایی‌ناپذیر منظومه‌های‌حماسی را نام‌ببرید؟وزن‌وآهنگ

درس چهارم : کاوه‌ی دادخواه

لغت

1- «در اساطیر باستان، چهره‌ی انقلابی کاوه‌ی آهنگر بی‌نظیر است.» اساطیر ؛ یعنی ... : افسانه‌ها، جمع اسطوره

2- «خوالیگر» ؛ یعنی ... : آشپز، طباخ

3- «زخم درای» کدام معنی را دارد؟ ضربه‌ی پتک

املاء

4- در جمله‌ی «بعضی از معاصران، درباره‌ی داستان ضحّاک تعمّل کرده‌اند.» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ تأمّل

تاریخ ادبیات

5- کتاب «چشمه‌ی روشن» اثر کیست؟ دکتر غلامحسین یوسفی

6- نام پدر «فریدون چه بود؟ آبتین

آرایه‌های ادبی

7- «سر از بند ضحّاک بیرون کند» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه، سرپیچی و نافرمانی کند.

8- مصراع «همه‌سوی دوزخ نهادید روی» چه‌آرایه‌ای دارد؟ جناس، سوی، روی

9- در مصراع «ز دیوارها خشت و از بام سنگ» چه آرایه‌ی ادبی را می‌یابید؟ ایهام تناسب، خشت، نیزه‌ی کوچک و توده‌ی فشرده شده از گل که در معنی دوم با سنگ تناسب دارد.

درک مطلب و دانستنی‌های درس

10- منظور از «بی‌بها چرم آهنگران» چیست؟ درفش کاویانی

11- «قیام کاوه» با کدام نهضت عدالت‌خواهانه قابل مقایسه است؟ انقلاب فرانسه

12- «ضحّاک» در اوستا چگونه موجودی است؟ سه پوزه‌ی سه سر شش چشم

13- «شماریت با من بباید گرفت» ؛ یعنی ... : باید به من حساب پس بدهی.

14- در اساطیر ایران، مار مظهری است از ... : اهریمن

15- «بدرید و بسپرد محضر به پای» ؛ یعنی : ... : استشهاد نامه‌ را پاره کرد و زیر پا انداخت

16- «براندیشیدن» در مصراع «نه هرگز براندیشم از پادشا» به چه معنی است؟ ترسیدن

 

درس ششم : درآمدی بر ادبیات غنایی

لغت

1- «غِنا» ؛ یعنی ... : نغمه،‌ سرود و آواز خوش

2- «توسنی» ؛ یعنی ... : سرکشی و عصیان

3- معادل «غِنا» در زبان‌های اروپایی چه واژه‌ای است؟ لیریک

املاء

4- کدام واژه در عبارت «عرفان و اصطلاحات صوفیه با پیش‌گامی سنایی به حوضه‌ی غزل راه می‌یابد.» نادرست است؟ حوزه‌ی

تاریخ ادبیات

5- شروع شعر عاشقانه‌ی فارسی چه قرنی است؟ قرن چهارم

6- «رابعه‌ی قزداری» شاعر چه قرنی است؟ قرن چهارم

7- در شعر غنایی شاعر چه چیزی را موضوع کار خود قرار می‌دهد؟‌خویشتن خویش را

8- وسیع‌ترین افق معنوی و عاطفی در شعر فارسی متعلق به کدام نوع شعر است؟ شعر غنایی

9- در شعر حافظه، مسائل اجتماعی چگونه مطرح شده است؟ براساس «من» گسترده و اجتماعی شاعر

آرایه‌های ادبی

10- مصراع «زهر باید خورد و انگارید قند» چه آرایه‌ای دارد؟ تضاد

درک مطلب و دانستنی‌های ادبی

11- داستان‌های عاشقانه در ادب فارسی را با کدام نوع ادبی در ادب اروپا برابر دانسته‌اند؟ شعر نمایشی

12- منظومه‌های منطق‌الطیر و مثنوی مولانا با چه بیانی نوشته شده است؟ تمثیلی

13- پس از مشروطه «من» شاعر ... : اجتماعی‌تر و مردمی‌تر شده است.

14- اشعار غنایی معمولاً در چند شکل ظاهر می‌شوند؟ سه شکل بلند، متوسط، کوتاه

15- معروف‌ترین شاعران «حبسیّه‌سرا» چه کسانی هستند؟ مسعود سعد، خاقانی، فرخی یزدی

16- «سمک عیّار» تألیف کیست؟ فرامرزبن خداداد ارّجانی

17- نام دیگر کتاب «راحة الارواح» چیست و نویسنده‌ی آن کیست؟ بختیار نامه، دقایقی مروزی

18- بیت «در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم / سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان غم مخور» با کدام بیت ارتباط معنایی دارد؟ عشق را خواهی که تا پایان بری / بس که بپسندید باید ناپسند

درس هفتم : من این همه نیستم / حدی‌خوان

لغت

1- «زندیق» در عبارت «این پیر زندیق آمد.» یعنی ... : ملحد، دهری، بی‌دین

2- «غیرت» ؛ یعنی ... : حمیّت، ناموس‌پرستی

3- «دارضیف» ؛ یعنی ... : مهمان‌خانه

 املاء

4- در عبارت «سیاهی دیدم مقلول و مسلسل، من او را به ضیاء خود فرستادم.» چند غلط املایی دارد؟ دو (مغلول، ضیاع)

تاریخ ادبیات

5- کتاب «کشف‌المحجوب» اثر کیست؟ علی بن عثمان جلّابی هجویری

6- نثر «کشف‌المحجوب» چگونه است و موضوع کتاب درباره‌ی چیست؟ نثر کتاب روان و سلیس است (نثر مرسل) و موضوع کتاب در تصوف است.

7- درجمله‌ی «یکی‌آواز داد ... » یکی چه نوع کلمه‌ای است؟ ضمیر مبهم

8- «را» در جمله‌ی «شیخ گفت مر مرید را» چه نوع کلمه‌ای است؟ حرف اضافه

9- جمله‌ی «این مرید را گفت : آن صندوق بیار.» چند فعل گذرا به مفعول دارد؟ دو «گفت، بیار»

10- کلمه‌ی مشخص شده چه نوع کلمه‌ای است؟ «این خصومت چرا برانگیختی؟» قید

درک مطلب

11- «من این‌همه نیستم» ؛ یعنی... : من‌شایسته‌ی این چیزها نیستم

12- معنی‌جمله‌ی«درزه‌هایی‌بیرون‌گرفت.»چیست؟بسته‌هایی‌بیرون‌آورد

13- منظور از «شیخ الحرمین» چیست؟ شیخ مکه و مدینه

14- «این غلام را در کار من کن» : یعنی ... : این غلام را به خاطر من آزاد کن.

15- «این غلام است حادی» ؛ یعنی ... : این غلامی است که آواز و سرود می‌خواند.

16- مفهوم عبارت «به حیّی از احیای عرب فراز رسیدم» چیست؟ به قبیله‌ای از قبایل عرب نزدیک شدم.

17- معنی عبارت «تو را بر همه‌ی چیزها حکم است» چیست؟ دستور تو بدون چون و چرا پذیرفته است.

18- «مرا اکرام ضعیف را امیر بیامد تا با من موافقت کند.» ؛ یعنی ... : دستور تو بدون چون و چرا پذیرفته است.

19- واژه‌ی معادل «زنبیل باف» چیست؟ خوّاص

20- «رضی‌الله عنه» چه نوع جمله‌ای است؟ معترضه‌ی دعایی

درس هشتم : مناظره‌ی خسرو با فرهاد

لغت

1- «تندیسگر» ؛ یعنی ... : مجسمه‌ساز

2- «مناظره» به چه معنی است؟ گفت و گو کردن

3- «عاجز» ؛ یعنی ... : ناتوان

املاء

4- املای درست واژه‌های «آفاغ، تَبع، آسوده‌گی» چگونه است؟ آفاق، طبع، آسودگی

تاریخ ادبیات

5- مبتکر فن مناظره در ادب فارسی کیست؟ اسدی توسی

6- استادانه‌ترین مناظره‌های معاصر از کیست؟ پروین اعتصامی

آرایه‌های ادبی

10- مصراع «بگفت انده خرند و جان فروشند» چه آرایه‌ای دارد؟ تضاد

11- قافیه‌های بیت «بگفتا دل زمهرش کی کنی پاک؟ / بگفت آن گه که باشم خفته در خاک» چه آرایه‌ای را پدید آورده است؟ جناس

12- اگر در مصراع «بگفت از جان شیرینم فزون است» شیرین به دومعنا قابل‌درک باشد، از چه آرایه‌ای استفاده‌شده است؟ ایهام

درک مطلب و دانستنی‌های درس

13- داستان‌خسرو وشیرین نظامی‌را چه ‌کسانی ‌تقلید کرده‌اند؟ امیرخسرو دهلوی، وحشی ‌بافقی، عرفی‌شیرازی، وصاف شیرازی هاتفی

14- «دار ملک آشنایی» ؛ یعنی ... : سرزمین عشق

15- مصراع «بگفت آشفته از مه دور بهتر» به کدام باور پیشینیان اشاره دارد؟ گذشتگان بر این باور بوده‌اند که دیوانه چون در ماه نگاه کند،‌ دیوانه‌تر می‌شود.

16- در مصراع «بگفت از گردن این وام افکنم زود» منظور از این «وام» چیست؟ سر

17- «بگفتا گر به سر یا بیش خشنود» : یعنی ... : او گفت اگر با هدیه گرفتن سر تو خشنود شود.

18- منظور از «جان» در مصراع «بگفت از جان صبوری چون توان کرد» کیست؟ معشوق

19- در بیت «به یاران گفت کز خاکی و آبی / ندیدم کس بدین حاضرجوابی» منظوراز «آبی و خاکی» چیست؟ موجودات جهان

20- «فرهاد» در این مناظره نمونه‌ی چگونه انسانی است؟ انسان پاک باز و خاکسار

درس نهم :  اکسیر عشق

لغت

21- «تعلّقات» ؛ یعنی ... : دل‌بستگی‌ها

22- «اکسیر» به چه معنی است؟ هر چیز مفید و کم‌یاب، جوهری که ماهیت اجسام را تغییر دهد و کامل سازد.

املاء

23- کدام کلمه در مصراع «همه بلبلان بمردند و نماند جز قرابی» نادرست نوشته شده است؟ غرابی

تاریخ ادبیات

24- «سعدی» شاعر کدام قرن است؟ قرن هفتم

25- بیت «از در درآمدی و من از خود به در شدم / گویی کز این جهان به جهان دگر شدم» بیت نخست یک شعر ده‌بیتی است، قالب این شعر چیست؟ غزل

آرابه‌های ادبی

26- «اکسیرعشق» و «کمند نظر» چه آرایه‌ای دارند؟ تشبیه

27- در مصراع «عجب است اگر نگردد که بگردد آسیابی» واژه‌ی نگردد چه آرایه‌ای دارد؟ ایهام

28- مصراع «گوشم به راه، تا که خبر می‌دهد ز دوست» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه، گوش به راه بودن،‌انتظار کشیدن

درک مطلب و دانستنی‌های درس

29- «سر آن ندارد» ؛ یعنی ... : قصد ندارد

30- «برآمدن» در مصراع «دل من نه مرد آن است که با غمش برآید» به چه معنی است؟ مقابله کردن

31- مصراع «مهرم به جان رسید و به عیّوق برشدم» ؛ یعنی ... : به مدد گرمای عشق تو به والاترین مرتبه رسیدم.

32- بیت «او را خود التفات نبودی به صید من / من خویشتن اسیر کمندنظر شدم» بیانگر کدام‌امر درباره‌ی عاشق و معشوق است؟

33- بیت «با صد هزار جلوه برون آمدی که من / با صدهزار دیده تماشا کنم تورا» با کدام بیت غزل «اکسیر عشق» ارتباط معنایی دارد؟ تا رفتنش ببینم و گفتنش بشنوم / از پای تا به سر همه سمع و بصر شدم .

34- «ا زخود به در شدن» ؛ یعنی ... بی‌خود شدن

 

11- «ساقی» در اصطلاح عرفان کدام معنی را دارد؟ واسطه‌ی فیض الهی است.

درس یازدهم : اشارت صبح / مجنون و...

لغت

1- «دستگاه» ؛ یعنی ... : قدرت، ثروت، شوکت، دولت

2- «با» در مصراع «برق با شوقم، شراری بیش نیست» کدام معنی را دارد؟ در برابر ، در مقایسه با

3- «ناوک» ؛ یعنی ... :‌نوعی تیر کوچک

4- در مصراع «دل مجنون ز شکّر خنده، خون است» واژه‌ی مشخص شده به چه معنی است؟ خنده‌ی شیرین

املاء

5- املای کدام کلمات نادرست است؟ «آریت ، محیط، آشفتگی پریشان و قوی» : عاریت، آشفتگی، پریشان و غوی

6- در مصراع «به هر جزئی ز حسن او قسوری است» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ قصوری

تاریخ ادبیات

7- کدام شاعر را می‌توان «نماینده‌ی تمام عیار اسلوب هندی» به شمار آورد؟ عبدالقادر بیدل دهلوی

8- کدام سبک شعری است که «به خیال‌بندی و نازک‌اندیشی و به کاربردن‌مضمون‌های بدیع و شگفت‌آفرین» مشهور است؟ سبک‌ هندی

9- «بیدل‌دهلوی» شاعر کدام‌قرن محسوب‌می‌شود؟ یازده‌و دوازده

درک مطلب و دانستنی‌های درس

 

12- بیت «اگر در دیده‌ی مجنون نشینی / به غیر از خوبی لیلی نبینی» ؛ یعنی ... : از دریچه‌ی چشم مجنون اگر همه‌چیز را نگاه کنی جز خوبی لیلی چیزی نخواهی دید.

13- در مصراع «کاین گلستان خنده‌واری بیش نیست» خنده‌وار بودن گلستان ؛ یعنی ... : گذران بودن عمر و جهان

14- منظور از «ماومن» در مصراع «ما و من آیینه‌داری بیش نیست» چیست؟ وجودهای عاریتی و عارضی

درس دوازدهم : سپیده‌ی آشنا / قلب مادر

لغت

1- «تهجّد» ؛ یعنی ... : شب‌زنده‌داری

2- «می‌خواستند حضیضی بیابند.» حضیض؛ یعنی ... : نشیب، پستی

3- «رعب‌آور» در عبارت «سکوتی رعب‌آور همه‌جا را فراگرفته بود.» کدام معنی را دارد؟ ترسناک

4- «چندشناک» ؛ یعنی ... : نفرت‌انگیز

املاء

5- عبارت «دیشب پس از امضای تومار عشق و فداکاری به نیایش فرو رفتند.» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ طومار

6- املای چندواژه نادرست است؟ «موهش،پرغوغا، ‌صُخره،‌ مظهر»: دو واژه ( موحش، سُخره)

تاریخ ادبیات

7- کتاب «ادبیات و تعهد در اسلام» اثر کیست؟ محمدرضا حکیمی

8- عمده نوشته‌های «محمدرضا حکیمی» در چه زمینه‌ای است؟ زمینه‌ی مسائل دینی و اعتقادی

آرایه‌های ادبی

9- عبارت «ماه این مشعل آسمانی هر شب به کردار روزانه‌ی انسان‌ها خیره‌خیره می‌نگرد.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

10- «مشبه‌به» عبارت «ستارگان مانند چراغ نیم‌مرده‌ی شبانان بودند.» کدام است؟ چراغ نیم‌مرده

11- بیت «داد معشوقه به عاشق پیغام / که کند مادر تو با من جنگ» نخستین بیت یک شعر است، «قالب» شعر چیست؟ قطعه

درک مطلب و دانستنی‌های درس

12- شعر «قلب مادر» از چه زبانی ترجمه شده است؟ زبان آلمانی

13- منظور از «دیشب و امشب» در عبارت «دیشب تاریخ بشریت چنین شهیدانی نداشت و امشب آنان درگذرگاهش خفته‌اند» چیست؟ دیشب : شب عاشورا، امشب : شب شام غریبان .

14- «همه، تالیان قرآن و سحرکوشان در عبادت، یعنی ... بودند.» همگی تلاوت کنندگان قرآن و شب‌زنده‌داران برای عبادت بودند.

15- «چهره‌پرچین‌کردن» ؛ یعنی ... : اخم کردن

16- عبارت «شاعری است با زبانی چالاک و بیانی گرم و زنده و پوینده» وصف کدام شاعر است؟ ایرج میرزا

درس سیزدهم : کیش مهر / رنج بی‌حساب

لغت

1- «خضاب» ؛ ‌یعنی ... : گلگونه، آن چه سر و صورت و پوست را بدان رنگ کنند. حنا.

2- «بهل» درمصراع«بهلِ گر بگیرندبیکارها» کدام معنی را دارد؟بگذار

3- «بادبام»درمصراع«درد پرده‌ی‌غنچه را بادبام»؛یعنی ... : بادبامدادی

4- در مصراع «مهین مهرورزان که آزاده‌اند ...» کلمه‌ی مشخص شده به چه معنی است؟ بزرگ، بزرگ‌ترین

املاء

5- املای کدام ترکیب نادرست است؟ «غرق بطالت، گفتار ناثواب، غم‌هجران» : گفتار ناصواب

تاریخ ادبیات

6- تفسیر ارزشمند«المیزان»، اثر کیست؟ علامه سیدمحمدحسین طباطبایی

7- کتاب «چهل حدیث» اثر کیست؟ امام‌خمینی

آرایه‌های ادبی

8- مصراع «پیاپی بکشن جام و سر گرم باش» چه آرایه‌ای دارد؟ ایهام، سرگرم باش دو معنا دارد : مشغول باش، گرم و پرنشاط باش.

9- «شاباش» در مصراع «بهاران که شاباش ریز سپهر» استعاره از چیست؟ باران

10- مصراع «برقصد به صدناز گلنازها» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

درک مطلب و دانستنی‌های درس

11- منظور شاعر از «دل افگارها» در بیت «به شادی و آسایش و خواب و خور / ندارند کاری دل افگارها» کیست؟ عاشقان، دل‌سوختگان طریق عشق

12- در مصراع «کشد رخت، سبزه به هامون و دشت» رخت کشیدن ؛ یعنی ... : رفتن

13- «بکش جام در بزم می‌خوارها» ؛ یعنی ... : در مجلس عاشقان و عارفان، شراب عشق الهی را بنوش.

14- پیام بیت «به اندوه آینده خود را مباز / که آینده خوابی است چون پارها» چیست؟ حال را غنیمت بدان.

15- «بهل گر بگیرند بیکارها» ؛ یعنی ... : بگذار بی‌خبران خرده بگیرند.

16- بیت «با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم / که شهیدان که‌اند این همه خونین کفنان؟» با کدام بیت درس ارتباط معنایی دارد؟ به خون خود آغشته و رفته‌اند / چه گل‌های رنگین به جوبارها

17- در بیت «پرستش به مستی است در کیش مهر / برون‌اند زین جرگه، هشیارها» شاعر کمال پرستش را در چه می‌داند؟ مستی

 

 

درس چهاردهم : رباعی و دوبیتی دیروز و امروز

لغت

1- «نشتر» ؛ یعنی ... : آلتی تیز و برنده، رگ‌زن

2- «فردا» در مصراع «چو فردا نامه‌خوانان نامه خوانند... » کدام معنی را دارد؟ روز قیامت

3- «رُستن» ؛ یعنی ... : روییدن

4- «آیو» در مصراع «مکن کاری که بر پا سنگت آیو» به چه معنی است؟ آید

تاریخ ادبیات

5- «رباعی» چگونه شعری است؟ از چهار مصراع تشکیل شده است و وزن «لاحول ولا قوة الا بالله» را دارد.

6- تفاوت «رباعی» و «دوبیتی» در چیست؟ رباعی با هجای بلند آغاز می‌شود، اما دوبیتی با هجای کوتاه و دیگر این که دوبیتی به زبان محلی است.

7- معروف‌ترین‌شاعری‌که رباعی‌سروده‌است،کیست؟ خیام نیشابوری

8- دوبیتی‌های کدام‌شاعر معروف و مشهور است؟ باباطاهر همدانی

آرایه‌های ادبی

9- کدام ترکیب «تشبیه» است؟ «رگ روح، شبنم عشق. شاخسار بوستان» : شبنم عشق

10- مصراع «از شبنم عشق خاک آدم گل شد» چه آرایه‌ای دارد؟ تلمیح، تشبیه، مراعات نظیر

11- درمصراع«کویرم، دستم‌از هرچیزخالی‌است»کدام‌واژه «تشخیص» دارد؟ کویر

درک مطلب

12- شاعر در مصراع «بس فتنه و شور در جهان حاصل شد» به چه امری اشاره می‌کند؟ جهان به جنبش و حرکت درآمد. (بعد از آفرینش است).

13- بیت «چوفردا نامه‌خوانان نامه خوانند / تو را از نامه‌خواندن ننگت آیو» ؛ یعنی ... : روزقیامت که به اعمال‌بندگان رسیدگی‌می‌کنند، تو از کارنامه‌ی اعمال خود شرمگین خواهی بود.

14- معنی مصراع «پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی» چیست؟ دقت کن که از روی بی‌اعتنایی و خواری پای خود را به سر سبزه‌ها نگذاری

15- منظور شاعر از «لاله‌ی پرپر» در بیت «بیا گم کرده‌ی دیرین خود را / سراغ از لاله‌ی پرپر بگیریم» کیست؟ شهید

16- در مصراع «بیا ای دل از این جا پر بگیریم ...» منظور از «این‌جا» چیست؟ این جهان

درس پانزدهم : ادبیات تعلیمی / پرورده‌کوبی

لغت

1- «ژاژخایان» ؛ یعنی ... : بیهوده‌گویان.

2- «زبان درکشیدن» در مصراع «زبان درکش ای مرد بسیاردان» کدام معنی را دارد؟ سکوت کردن

3- در مصراع «چراگوید آن چیز در خفیه، مرد» واژه‌ی مشخص شده به چه معنی است؟ مخفیانه

4- «شهربند» ؛ یعنی ... : زندانی

املاء

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «انحطاط جوامع ـ خلاقیت و ابتکار ـ مرهله‌ی ابتدایی» : مرحله‌ی ابتدایی

تاریخ ادبیات

6- «نصاب الصبیان» اثر کیست و موضوع آن چیست؟ ابونصر فراهی، تعلیم لغت

7- موضوع کدام کتاب در صرف و نحو عربی است؟ الفیه‌ی ابن مالک

8- اثر «حاج ملاهادی سبزواری» در فلسفه و الهیات چه نام دارد؟ منظومه

9- کتاب‌های«سرودزندگی‌ومنظومه‌ی‌فن‌شعر» اثر کیست؟ لانگفلو، بوالو

10- در ادبیات ملل چند نوع شعر تعلیمی یافت می‌شود؟ دو نوع

آرایه‌های ادبی

11- مصراع «اگر پای در دامن آری چو کوه» چه آرایه‌ای را دارد؟ کنایه

12- کدام واژه در مصراع «که بیند که شمع از زبان سوخته است» مجاز است؟ زبان

13- در بیت «صد انداختی تیر و هر صد خطاست/ اگر هوشمندی یک انداز و راست» کدام دو واژه «تضاد» دارند؟ خطا، راست

درک مطلب و دانستنی‌های درس

14- «سرت ز آسمان در کشوه» ؛ یعنی ... : مقام بلندی می‌یابی

15- مصراع «که فردا قلم نیست بر بی‌زبان» ؛ یعنی ... : روز قیامت بی‌زبان و لال از نظر گفتار بازخواست نمی‌شود.

16- ضرب المثل «گز نکرده پاره کردن» کدام مصراع را به‌خاطر می‌آورد ؟ نشاید بریدن نینداخته

17- «ده مرده گوی» ؛ یعنی ... : کسی که به اندازه‌ی ده مرد سخن می‌گوید.

درس شانزدهم : مست و هوشیار ... / ذکر حسین‌بن منصور

لغت

1- جور» ؛ یعنی ... : دورافتاده

2- در عبارت «دستار و درّاعه درپوشید و به مدرسه رفت.» درّاعه؛ یعنی ... : جبه

3- «لباس و پوشش خاصّ هر صنف» چه نام دارد؟ زیّ

4- معنی «صفدر» در عبارت «آن شجاع صفدر صدیق...» چیست؟ دلیر، کسی که صف لشگر را می‌درد.

املاء

5- در عبارت «هم در غایت سوز و اشتیاق بود و هم در شدّت لهب فراغ» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ فراق

6- عبارت «در زیّ اهل سلاح و شرع و سنّت بود. الفاظی مشکل در حقایق و اصرار و معارف داشت» چند غلط املایی دارد؟ دو (صلاح، اسرار)

تاریخ ادبیات

7- «مولوی‌نامه» اثر کیست؟ جلال‌الدین همایی

8- تنها اثر منثور «عطارنیشابوری» چه نام دارد؟ تذکرة‌الاولیاء

آرایه‌های ادبی

9- «گل» در مصراع «ای گل، به دست مال هوس پیشگان مرو» چه آرایه‌ای را به‌خود آورده است؟ استعاره

10- کدام واژه‌ها در مصراع «آن آبرو چو جوی بود رنج و غصه سنگ» مشبه‌به است؟ جوی، سنگ

11- کدام ترکیب «تشبیه است؟ «چاه مذلت، جیب قناعت، چرخ کج‌مدار» چاه مذلت

درک مطلب و دانستنی‌های درس

12- منظور از «اهل صوت» در عبارت «آن روز که من سر چوب پاره سرخ کنم تو جامه‌ی اهل صورت پوشی.» چه کسانی هستند؟ متشرعان

13- «او سخن اهل زمانه را هیچ وزن ننهادی.» ؛ یعنی ... : به حرف و سخن مردم توجهی نمی‌کرد.

14- «دست بر نهادن» ؛ یعنی ... : دعا کردن

15- مصراع «گفت آگه نیستی کز سر در افتادت کلاه» جز معنای ظاهری، بیانگر چیست؟ تعادل نداشتن مست را بیان می‌کند.

16- شاعر در مصراع «گفت دیناری بده پنهان و خود را وارهان» به کدام پدیده‌ی اجتماعی اشاره دارد؟ رشوه‌گیری

درس هفدهم : درآمدی بر توصیف / گویی بط سفید

لغت

1- «چوک» در مصراع «چوک ز شاخ درخت، خویشتن آویخته» کدام معنی را دارد؟ شباویز، مرغ حق

2- «نحل» ؛ یعنی ... : زنبور عسل

3- در مصراع «برگل تر عندلیب، گنج فریدون زده است» گنج فریدون به چه معناست؟ سرود و نغمه

4- «غالیه» ؛ یعنی ... : مواد خوشبو با رنگ سیاه و مرکب از مشک و عنبر و کافور و...

املاء

5- در مصراع «بیخته مشک سیاه، ریخته درّ سمین» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ ثمین

تاریخ ادبیات

6- از برجسته‌ترین نویسندگان مکتب «ناتورالیسم» چه کسی را می‌توان نام برد؟ امیل زولا

7- بدیع‌ترین توصیفات مجالس بزم در آثار کدام شاعر آمده است؟ نظامی گنجه‌ای

آرایه‌های ادبی

8- اگر شاعر به «عناصر بی‌جان طبیعت، پرندگان، گل‌ها و دیگر موجودات احساس و صفت بشری ببخشد» از چه آرایه‌ای استفاده کرده است؟ تشخیص (جان‌بخشی)

9- در مصراع «گویی بطّ سفید، جامه به صابون زده است» جامه استعاره از چیست؟ پرهای بطّ

10- در بیت «در دهن لاله باد، ریخته و بیخته / بیخته مشک سیاه و ریخته درّ ثمین» مشک سیاه و درّ ثمین استعاره از چیست؟ سیاهی گل لاله، باران

درک مطلب و دانستنی‌های درس

11- «سرو و سماطی کشید، بر دو لب جویبار» ؛ یعنی ... : سرو دو طرف جویبار صف کشیده است.

12- مفهوم مصراع «برگل تر عندلیب، گنج فریدون زده است» چیست؟ بلبل بر شاخه‌ی‌پرطراوت گل‌سرخ، نغمه‌خوانی می‌کند.

13- منظور شاعر از «لؤلؤ تر» در مصراع «وز سم اسب سیاه، لؤلؤ تر ریخته» چیست؟ قطره‌های باران

14- ادبیات توصیفی ایران چند دسته‌اند؟ نام ببرید. سه دسته /توصیفات تخیلی، توصیفات نمادین، توصیفات واقعی

15- «توصیفات نمادین» بر چه اصلی استوارند؟ تشبیه و مقایسه

16- شعر «گویی‌بطّ سفید ...» چه‌نوع توصیفی است؟ توصیف تخیلی

درس هجدهم : دماوندیه

لغت

1- «شیر سپهر» در مصراع « با شیر سپهر بسته پیمان» به چه معنی‌است؟ آفتاب (به اعتبار آن که در برج اسد است).

2- «هرّا» ؛ یعنی ... : آواز مهیب

3- در مصراع «از سربکش آن سپید معجر» معجر ؛ یعنی ... : روبند

4- «گرزه» ؛ یعنی ... : مار بزرگ سمی

املاء

5- مصراع «بخروش چو شرذه شیر ارقند» چند غلط املایی دارد؟‌(دو شرزه، ارغند)

تاریخ ادبیات

6- شهرت شاعری «محمدتقی ملک‌الشعرای بهار» به چیست؟ سرودن قصیده‌های فخیم و استوار

7- دماوندیّه‌ی دوم با تأثیرپذیری از چه چیزهایی سروده شده است؟ هرج و مرج قلمی و اجتماعی و هتّاکی در مطبوعات آزار وطن‌خواهان در آن سال‌ها

آرایه‌های ادبی

8- در بیت «تا درد و ورم فرو نشیند / کافور بر آن ضماد کردند» واژه‌های مشخص شده چه آرایه‌ای دارند؟ استعاره

9- «اورند» در مصراع «بنشین به یکی کبود اورند» مجاز از چیست؟ فرّ و شکوه

10- «مشبه» درمصراع «تو مشت درشت روزگاری» چیست؟ دماوند

11- درمصراع «از سیم به سر یکی کله خود» سیم استعاره از چیست؟ برف

درک مطلب و دانستنی‌های درس

12- شاعر در بیت «با شیر سپهر بسته پیمان / با اختر سعد کرده پیوند» به کدام صفت دماوند اشاره دارد؟ بلندی

13- بیت «بر ژرف‌ دهانت سخت‌بندی/ بربسته سپهر دیو پرفند» به کدام رفتار اجتماعی نادرست در زمان شاعر اشاره دارد؟ نبودن آزادی بیان

14- منظور شاعر از بیت «من بند دهانت برگشایم / ور بگشایند بندم از بند» چیست؟ به تو آزادی بیان می‌دهم.

15- «سیاه بخت فرزند» در بیت «ای مادر سرسپید، بشنو/ این پند سیاه بخت فرزند» کیست؟ شاعر

16- در بیت «زین بی‌خردان سفله بستان / داد دل مردم خردمند» بی‌خردان سفله چه کسانی هستند؟ ستمگران حاکم

17- «دیو پرفند» ؛ یعنی ... : دیو و شیطان پرمکر و حیله

درس نوزدهم : توصیف کویمات ... / شب کویر

لغت

1- واژه‌های مشخص شده در عبارت کدام معنی را دارند؟

«درپاژه‌ی آن مشرعه‌ای است که به پنج نایژه آب بیرون می‌آید.» : پاشویه، جای نوشیدن آب، لوله

2- «دولاب» ؛ یعنی ... : چرخ آب‌کشی

3- «حصین» ؛ یعنی ... : استوار و محکم

4- در عبارت «عرّاده‌ها بر سر دیوار نهاده ...» عرّاده‌ها کدام معنی را دارد؟ وسیله‌ای‌کوچک‌تر از منجنیق برای پرتاب کردن سنگ

املاء

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «میعادگاه انسان، نزهتگه ارواح، جولانگاه حول» : جولانگاه هول

تاریخ ادبیات

6- «کویر» اثر کیست؟ دکتر علی شریعتی

7- مهم‌ترین اثر «ناصرخسروقبادیانی» چه نام دارد؟ سفرنامه

آرایه‌های ادبی

8- مصابیح آسمان در عبارت «شب‌ها روشن است به قطره‌های درشت و تابناک باران ستاره؛ مصابیح آسمان!» استعاره از چیست؟ ستارگان

9- مشبه‌به در عبارت کدام است؟ «آن عالم پرشگفتی و راز سرایی سرد و بی‌روح شد.» سرایی سرد

10- «آسمان فریبی آبی رنگ شد» چه آرایه‌ای را دارد؟ حس‌آمیزی

درک مطلب و دانستنی‌های درس

11- «مبلغی بر باروی‌شهر برود.» ؛ یعنی ... : مقداری بر دیوار دور شهر بالا رود.

12- «سه‌جانب او با آب‌دریاست» ؛ یعنی ... : سه طرف آن را آب گرفته است.

13- «کنده» معادل است با ... : خندق

14- «فاضل بر زمین می‌گذرد» ؛ یعنی ... : باقی‌مانده آب جاری می‌شود و می‌رود.

15- «باجگاهی است آن‌جا ...» ؛ یعنی ... : آن‌جا محل‌اخذ عوارض‌است.

16- با توجه به درس، منظور از «پرنده شاعر» چیست؟ خیال

17- باتوجه‌به عبارت«ناله‌های گریه‌آلود آن امام راستین را می‌شنوم...» . منظور از «امام راستین» کیست؟ امام علی (ع)

درس بیستم : اور ازان

لغت

1- «عواید» ؛ جمع مکسّر ... است . عایده

2- «توفال سقف» ؛ یعنی ... : تخته‌های باریک و نازک سقف

3- «نان بستن» ؛ یعنی ... : نان پختن

4- «نوعی دامن گشاد و برچین و کوتاه که در قدیم زنان روی شلوار می‌پوشیدند.» چه نام داشت؟ شلیته

املاء

5- کدام واژه‌ها در عبارت «زن‌هاشان به خوشه‌چینی و در یوزه‌گی یک ماهی اطراق می‌کنند.» نادرست نوشته شده است؟ دریوزگی، اتراق

تاریخ ادبیات

6- «اورازان» ازکدام نوع نوشته‌های«جلال آل احمد» است؟ تک‌نگاری

آرابه‌های ادبی

7- درعبارت«اما در امام‌زاده‌ای که اهالی‌ده،معصوم زاده‌اش می‌نامند...» «ش» چه نقشی دارد؟ مفعول

8- عبارت «میانشان شکرآب است» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه (رابطه‌ی خوبی ندارند).

9- در عبارت «گوش من غرق شنیدن صدای شیرین تو شده است.» چه آرایه‌ای می‌یابید؟ حس‌آمیزی

10- عبارت «اخترشب از کنار کوهساران سرخم می‌کند تا صدای تو را بشنود.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

درک مطلب

11- «زود به پیری نشسته» ؛ یعنی ... : دچار پیری زودرس شده

12- «خیلی زود رنج‌اند» ؛ یعنی ... : زود ناراحت می‌شوند.

13- «اخت‌بودن» درعبارت «ارزن هم زودتر به دست می‌آید و هم با سرما بیش‌تر اخت است.» ؛ یعنی ... : سازگار بودن

14- عبارت «تابوت مانندی است که آن را با انواع شال‌ها و آیینه‌ها می‌آرایند و مردم به عنوان نماد تابوت امام‌حسین (ع) به حرکت در می‌آورند.» معادل با چیست؟ نخل

15- اهالی ده «اورازان» را چگونه معنی می‌کنند؟ آب ریزان

16- منظور شاعر از «یک گوش واحد است که این هر دو صدا را می‌شوند.» کیست؟ خداوند

 درس بیست و یکم : درآمدی بر ... / چندکایت

لغت

 

4- «تبتّل» ؛ یعنی ... : از جهان بریدن

املاء

5- در عبارت «چقزی و سعوه ای نیز بر روی آب می‌رود. ذقن و مگس نیز در هوا می‌پرد.» چند غلط املایی وجود دارد؟ سه (چغزی/صعوه/زغن)

تاریخ ادبیات

6- کتاب «اسرارالتوحید» اثر کیست؟ و درباره‌ی چه کسی است؟ محمدمنوّر، شیخ ابوسعید ابوالخیر

7- کتاب «المنقذ من الضلال» اعتراف گونه‌ای ماندنی و با ارزش است از ... : امام محمدغزالی

8- از نمونه‌های برجسته‌ی جهانی حسب حال می‌توان کتاب ... را از دکتر طه حسین نام برد. الایام

درک مطلب و دانستنی‌های درس

9- «سبق سلام را می‌ستود» ؛ یعنی ... : پیش‌دستی کردن در سلام گفتن را ستایش می‌کرد.

10- «تو راکبی و او مرکوب» ؛ یعنی ... : تو سوار هستی و او وسیله‌ی سواری توست.

11- نثر «دکتر زرین‌کوب» از کدام نوع نثر است؟ تحقیقی، هنری

12- معنی کنایی «از کروه در رفتن» چیست؟ از حال عادی خارج‌شدن، عصبانی شدن

13- «کتاب پلّه‌پلّه تا ملاقات خدا» اثر کیست و شرح حال کدام عارف است؟دکتر زرین‌کوب، مولوی

14- عبارت «بی‌خویشتن نشسته بود، خواجه‌وار و پای بگرد کوه» وصف چگونه فردی است؟ گستاخ و مغرور

15- «شیخ با کسی خلقی بکرد.» ؛ یعنی ... : شیخ با کسی شوخی و مزاح کرد.

16- «شیخ بوعبدالله بشکست و با خویش رسید.» کدام معنی را دارد؟ شیخ بوعبدالله خوار و خفیف شد و به خود آمد.

17- «این سرای باز کنیم» ؛ یعنی ... : این خانه را خراب کنیم.

درس بیست و دوم : روزها / افسانه‌ی عاشقی

لغت

1- «بادیه» ؛ یعنی ... : بیابان

2- «قصیر جثّه» ؛ یعنی ... : کوتاه‌قامت

3- «بارقه» کدام معنی را دارد؟ برق زننده

4- واژه‌ی«متمکّن» در عبارت «از نظر مالی هیچ مشکلی نداشت و در نوع خود متمکّن به شمار می‌رفت.» ؛ یعنی ... : ثروتمند و پول‌دار

املاء

5- کدام واژه دراین عبارت نادرست نوشته شده است؟ «هر عصب و فکر به منبع بی‌شاعبه‌ی ایمان وصل بود.» بی‌شائبه

6- کدام ترکیب‌ها غلط املایی دارند؟ «شیر آغوذ، فوق طاقت، صافی صّحار»آغوز، سحّار

تاریخ ادبیات

7- کدام اثر را دکتر اسلامی ندوشن ننوشته است؟ «صفیرسیمرغ، آزادی مجسمه، با کاروان حلّه» با کاروان حلّه

8- مثنوی «هفت اورنگ» اثر کیست؟ جامی

9- «خمسة‌المتحیّرین» اثر کیست و به یادگار چه کسی نوشته شده است؟ امیرعلی شیرنوایی، جامی

آرایه‌های ادبی

10- در عبارت «تکیه می‌دادیم و سعدی می‌خواندیم.» کدام واژه مجاز است؟ سعید (کلیات سعدی)

11- «سراچه‌ی ذهنم آماس می‌کرد.» چه آرایه‌ای دارد؟

12- جمله‌ی «برای من قصه‌های شیرینی می‌گفت.» کدام آرایه را دارد؟ حس‌آمیزی

درک مطلب و دانستنی‌های درس

13- «نمی‌دانست کجا ریشه بدواند» ؛ یعنی ...

14- عبارت «احدی نتوانسته مانند سعدی حرف بزند، در عین حال نظیر حرف‌زدن او را هر روز می‌شنویم» اشاره به کدام صفت شعر سعدی دارد؟ سهل ممتنع بودن

15- مصراع دوم بیت «آرند که واعظی سخنور / بر مجلس وعظ، سایه گستر» ؛ یعنی ... : حضار را تحت تأثیر داده بود.

16- «لکه دویدن» ؛ یعنی ... : تندرفتن و دویدن

درس بیست و سوم : میرزا رضا کلهر

لغت

1- «نوکری که عنان اسب را می‌گیرد و پیشاپیش پیاده می رود.» معنی کدام واژه است؟ جلودار

2- «فاق قلم را خیلی کم و کوتاه باز می‌کرد.» فاق‌ ؛ یعنی ... : شکاف نوک قلم

3- «چای دیشلمه» ؛ یعنی ... : چای قند پهلو

4- «استنکاف‌کردن» ؛ یعنی ... : سرباز زدن

املاء

5- املای کدام ترکیب نادرست است؟ «خانه‌ی سنگلج، پیچیده‌گی چشم، خط نستعلیق» : پیچیدگی

تاریخ ادبیات

6- کتاب «شرح زندگی من» اثر کیست؟ عبدالله مستوفی

7- کدام اثر از «عبدالله مستوفی» نیست؟ «ابطال الباطل، محاکمه‌ی انسان و حیوان، بامداد اسلام». بامداد اسلام اثری است از دکتر زرین‌کوب

آرایه‌های ادبی

8- عبارت «این خط را از درویش هم بهتر و بامزه تر می‌نوشت.» چه آرایه‌ای دارد؟ حس‌آمیزی

درک مطلب و دانستنی‌های درس

9- «متوسّل شدن» ؛ یعنی ... : وسیله قرار دادن

10- منظور از «مشق» در جمله‌ی «از صبح مجلس مشق دایر می‌شد.» چیست؟ خط

11- «خلق‌وخوی میرزا دستش‌بود.»؛ یعنی...: براخلاق‌میرزا تسلط‌ داشت.

12- «گوش‌هایش سنگین بود.» کدام معنی را دارد؟ کر بود.

13- «سرهم رفته» ؛ یعنی ... : جمعاً ، روی هم

14- «یک قلم کلمه را تمام می‌کرد.» ؛ یعنی ... : بدون برداشتن قلم از روی کاغذ کلمه را می‌نوشت.

15- «تجدید قط» ؛ یعنی ... : بریدن مجدد سر قلم

16- «یک کاسه» در جمله‌ی «تمام صفحه یک کاسه سیاه می‌شد.» به چه معنی است؟ سراسر، یک پارچه

17- «نفسه ‌زدن» ؛ یعنی ... : تند نفس کشیدن

درس بیست و چهارم : درآمدی بر ...

لغت

1- کلمه‌ی مشخص شده در عبارت «غم و ضجرتی سخت بزرگ بر دست من یافت». کدام معنی را دارد؟ اندوه، ملال

2- «برنشستن» در جمله‌ی «باری وقت برنشستن نیست.» به چه معنی است؟ سوار شدن

3- «سوگندان مغلّظ» ؛ یعنی ... : قسم‌های محکم و استوار

4- «الحاح» ؛ یعنی ... : اصرار و پافشاری

املاء

5- عبارت «عقل از من ذایل شد و تیلسان از من جدا گشت. افشین را سخت ناخوش و حول آید در چنین وقت.» چند غلط املایی دارد؟ سه (زایل، طیلسان، هول)

تاریخ ادبیات

6- «سیاست‌نامه» اثر کیست و موضوع آن چیست؟ خواجه نظام‌الملک توسی ، فنون مملکت‌داری

7- «جامع‌التمثیل» اثر کیست؟ حبله رودی

8- کلمات مناسب برای جاهای خالی عبارت کدام است؟ مشروطیت، اروپایی

درک مطلب و دانستنی‌های درس

9- در عبارت «دلم گواهی می‌داد که کاری افتاده است.» معنای جمله‌ی آخر چیست؟ حادثه‌ای بزرگ پیش آمده است.

10- «دست و روی بشستم و قرار نبود» قرار نبود ؛ یعنی ... : آرام نداشتم.

11- «اگر راه باشد بفرماید ...» ؛ یعنی ... اگر اجازه باشد بگوید.

12- «چند اثر نمود.» ؛ یعنی ... : چند کار نمایان

13- «دست من بگرفته است» ؛ یعنی ... : با من پیمان بسته است.

14- «عقل از من زایل شد» چه معنی می‌دهد؟ عقل من ناپدید شد و از بین رفت.

15- «بودلف را خطری بکنم ...» به چه معنی است؟ برای بودلف کار بزرگی انجام دهم.

16- «حدیث من گذشت.» ؛ یعنی ... : سخن من تمام شد.

درس بیست و پنجم : قصه‌ی عینکم / آخرین درس

لغت

1- واژه‌ی مشخص شده در جمله ی «درخانه هم بی‌دشت نبودم.» کدام معنی را دارد؟ نصیب و قسمت

2- «برّ و برّ» ؛ یعنی ... : خیره

3- «جلّی» ؛ یعنی ... : آشکار و روشن

4- «معمّر» در عبارت ›یکی از مردان معمّر دهکده،‌کتاب را گشوده بود.» به چه معنی است؟ مسن و سال‌خورده

املاء

5- کدام واژه در عبارت نادرست نوشته شده است؟ «نهالی چند که وی در باغ قرص کرده‌بود ...» غرس

6- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟‌«لباس ژنده، ابهت و شکوه، صدای محیب» : صدای مهیب

تاریخ ادبیات

7- کتاب «قصه‌های دوشنبه» اثر کیست؟ آلفونس دوده

8- کتاب«شلوارهای‌وصله‌دار» را چه کسی نوشته است؟ رسول پرویزی

آرایه‌های ادبی

9- «سرخویش گرفتن» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه

10- درجمله‌ی«حالا کلاس‌سخت درخنده فرورفته» کلاس ... است. مجاز

11- جمله‌ی «برگ درختان مثل سربازان تیرخورده تک‌تک می‌افتادند.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

درک مطلب و دانستنی‌های درس

12- «فرنگی مآب» ؛‌ یعنی ... : به‌شیوه‌ی اروپایی

13- «خیلی به‌خودش ور می‌رفت.» به چه معنی است؟ خودش را خیلی می‌آراست

14- «این مطلب را داشته باشید.» کدام معنی را دارد؟ این مطلب را فراموش نکنید.

15- «بور شدن» کنایه است از ... : خجالت زده شدن

16- معنی‌کنایی«درپوستم نمی‌گنجیدم»چیست؟بیش‌از اندازه‌شاد بودم.

17- «باریک بین شدن» ؛ یعنی ... : به جزئیات دقّت کردن.

18- «من قِلا کردم» به چه معنی است؟ من شیطنت کردم.

19- «قوز بالاقوز بودن» ؛ یعنی ... : دردی بر دردها اضافه شده.

20- «دل به دریا زدن» کدام معنی را دارد؟ جرئت کردن

 درس بیست و ششم : ترجمه

لغت

1- «تنجیم» ؛ یعنی ... : ستاره‌شناسی

2- «فلاحت» ؛ یعنی ... کشاورزی

3- «تحریف» ؛ به کدام معنی آمده است؟ دگرگون کردن

4- «قراین» ؛ یعنی ... : نشانه‌ها

درک مطلب و دانستنی‌های درس

5- اولین ترجمه‌ها به زبان فارسی، از چه زبانی بود؟ سانسکریت

6- «نوبخت اهوازی» از مترجمان کدام دوره است؟ دوره‌ی اسلامی

7- مردمانی که هم‌زبان نیستند، برای ارتباط با یکدیگر از چه ابزاری استفاده می‌کنند؟ ترجمه

8- «ترجمه‌ی‌ تفسیر طبری»در چه ‌زمانی ‌به ‌فارسی‌ برگردانده ‌شد؟ سامانیان

9- ترجمه‌ی«کلیله‌ودمنه» به همت چه کسی انجام شد؟ نصرالله منشی

10- ترجمه از زبان‌های اروپایی به ویژه فرانسه از چه زمانی آغاز شد؟ تأسیس دارالفنون

11- ابتدا چه نوع کتاب‌هایی ترجمه شد؟ کتاب‌های درسی

12- کتاب «سه تفنگ‌دار» اثر کیست؟ الکساندر دوما

13- چرا شعر اروپایی نتوانست معیارهای خود را بر شعر فارسی تحمیل کند؟ به دلیل پشتوانه‌ی نیرومند شهر کهن فارسی

14- مطلوب‌ترین شکل ترجمه چیست؟ آن‌است که هیچ شکلی از صورت و معنی از میان نرود.

15- «زبان مبدأ» یعنی چه؟ زبانی که از آن ترجمه می‌شود.

16- اساسی‌ترین شرط ترجمه‌ی خوب چیست؟ حفظ سبک مؤلف

17- نام دیگر ترجمه‌ی ارتباطی چیست؟ آزاد یا روان

18- ترجمه‌ای که از زبان مبدأ و دنیای نویسنده فاصله نمی‌گیرد، چه نام دارد؟ ترجمه‌ی تحت‌اللفظی

19- در دوره‌ی اسلامی،‌آثار معتبر علمی و فلسفی کدام کشور ترجمه شد؟ یونان

20- ترجمه‌ی «اتلّلوی شکسپیر» را چه کسی انجام داد؟ ناصرالملک

درس بیست و هفتم : جهاد / هجرت و...

لغت

1- «شمشیر آخته» ؛ یعنی ... : شمشیر برکشیده

2- در عبارت «از اندوه بیرون نیایید که آماج تیر بلائید.» آماج کدام معنی را دارد؟ نشانه، هدف

3- «معرکه» در جمله‌ی «هنوز بیست سال نداشتم که پا در معرکه گذاشتم.» به چه معناست؟ میدان جنگ

4- «کلمات قصار» ؛ یعنی ... : سخنان کوتاه و پندآموز

املاء

5- عبارت «پیاپی جرئه‌ی اندوه به کامم می‌ریزد و با نافرمانی و فروگزاری جانبم، کارها را به هم در می‌آمیزد.» چند غلط املایی دارد؟ سه (جرعه، فروگذر، می‌آمیزید)

تاریخ ادبیات

6- کتاب‌های «فاوست، اگمونت» اثر کیست؟ گوته

7- کتاب «نهج‌البلاغه» را چه کسی گردآوری کرده است؟ سیدرضی

8- «گوته» به کدام شاعر فارسی زبان دل‌بستگی داشته است؟ حافظ

9- «بهارستان» اثر کیست؟ جامی

درک مطلب و دانستنی‌های درس

10- «زشت بادید.» ؛ یعنی ... : زشتی نصیبتان باد.

11- «نکوشیدند» در عبارت «با مردمی در آستانه‌ی خانه‌شان نکوشیدند» کدام معنی را دارد؟ نجنگیدند.

12- «کار را به هم در می‌آمیزید.» ؛ یعنی ... : موجب پریشانی امور می‌شوید.

13- منظور از «کسانی که در پناه اسلام‌اند.» چه کسانی هستند؟ پیروان سایر ادیان

14- در عبارت «شب شعله‌اش پرده دری می‌کند.» پرده‌دری کردن ؛ یعنی ... : افشاگری کردن

15- منظور از «آب خضر» در عبارت «آب خضر جوانت کند.» چیست؟ آب زندگانی

16- «هنگامه‌ای دید.» ؛ یعنی ... : شلوغی‌ای دید.

17- «دنیای تصنّعی» ؛ یعنی ... : دنیای ساختگی

درس بیست و هشتم : درآمدی بر ادبیات معاصر

لغت

1- «تراویدن» ؛ یعنی ... : چکیدن

2- «عبث» ؛‌ یعنی ... : بیهوده

3- «شب‌تاب» ؛ یعنی ... : آن چه در شب بدرخشد.

4- «خلیدن» ؛ یعنی ... : مجروح کردن

تاریخ ادبیات

5- نخستین شعر «نیما» که از نظرگاه تخیل و وزن آرایی و قافیه‌بندی با شعر گذشتگان متفاوت بود،‌ چه نام دارد؟ ققنوس

6- معروف‌ترین چهره‌های شعری پس از «نیما» چه کسانی هستند؟ مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری

7- «نیما» با سرون کدام قطعه آغازگر تحولی بزرگ در شعر فارسی شد؟ افسانه

آرایه‌های ادبی

8- «نگران با من استاده سحر» کدام آرایه‌ی ادبی را دارد؟ تشخیص

9- شعر«در جگر لیکن خاری / از ره این سفر می‌شکند» کدام آرایه را دارد؟ کنایه

درک مطلب و دانستنی‌های درس

10- «ادبیات معاصر» شامل چه دوره‌ای می‌شود؟ از امضای فرمان مشروطیت تا به امروز

11- عوامل عمده‌ی تحولات ادبی در جامعه‌ی ایران به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ پنج دسته

12- «تکلّف و تصنّع» درنوشته ؛ یعنی ... : دشوارنویسی

13- «واژه‌های مترادف» ؛ یعنی ... : کلمات هم‌معنی

14- شهرت نوشته‌های «دهخدا» در این دوره به چیست؟ طنز و لطیفه‌های انتقادی

15- منظور از«در ودیواربه‌هم‌ریخته»درشعر«در ودیوار به‌هم‌ریخته‌شان/ بر سرم می‌شکند» چیست؟ بی‌سر و سامانی و آشفتگی

16- در شعر «در جگر لیکن خاری / از ره این سفرم می‌شکند» منظور از «سفر» چیست؟ سیر آرزوها و خواسته‌ها در ذهن شاعر

17- در شعر «غم این خفته‌ی چند / خواب در چشم ترم می‌شکند»، «خفته‌ی چند» چه کسانی هستند؟ مردم غفلت زده

درس بیست و نهم : خوان هشتم

لغت

1- «سورت» ؛ یعنی ... : تندی، تیزی، شدت اثر

2- «منتشا» ؛ یعنی ... : چوب‌دستی عصا مانند

3- «ابزار سنجش یا محک» هم‌معنی با چه واژه‌ای است؟ عیار

4- «همگنان» ؛ یعنی ... : هم‌نوعان

تاریخ ادبیات

5- مهم‌ترین شاخصه‌های شعری «اخوان ثالث» به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ سه دسته

6- کتاب «بدعت‌ها و بدایع نیما یوشیج» اثر کیست؟ مهدی اخوان ثالث

7- «اخوان» در کدام کتاب به کل تازه‌ای از بیان در شعر حماسی واجتماعی دست یافت؟ زمستان

8- اوج شکوفایی شعری «اخوان» کدام کتاب است؟ آخر شاهنامه

آرایه‌های ادبی

9- «چوب دستی منتشا مانند در دستش» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

10- در شعر «قهوه‌خانه گرم و روشن بود، هم چون شرم ...» چند رکن از ارکان تشبیه ذکر شده است؟ چهار رکن

11- «خون گرم» در شعر «همگنان را خون گرمی بود.» چه آرایه‌ای را به‌وجود آورده است؟ کنایه

12- «صدای گرم» چه آرایه‌ای دارد؟ حس‌آمیزی

درک مطلب و دانستنی‌های درس

13- «همگنان را خون گرمی بود.» ؛ یعنی ... : حاضران مهربان بودند.

14- «این عیار مهر و کین مرد و نامرد است» ؛ یعنی : این داستان که می‌گویم وسیله‌ی سنجش مرد از نامرد است.

15- منظور از «کلید گنج مروارید» چیست؟ لبخند

16- «تهمتن گرد سجستانی» ؛‌ یعنی ... : رستم پهلوان سیستانی

درس سی‌ام : صدای پای آب / شکوفه‌ی اشک

لغت

1- «زَهره» ؛ یعنی ... : جرئت

2- «عقده» ؛ یعنی ... : گره

3- «اسب زرد رنگ» با چه واژه‌ای هم‌معنی است؟ سمند

4- «گزیر» ؛ یعنی ... : چاره

املاء

5- املای کدام کلمه نادرست است؟ «برجان‌های ما جز الطاف و مرهمت خود منگار.» مرحمت

تاریخ ادبیات

6- «مجموعه‌ی رسایل فارسی» اثر کیست؟ خواجه عبدالله انصاری

7- «دری به‌خانه‌ی‌خورشید» اثرکدام شاعرمعاصر است؟سلمان‌هراتی

8- نخستین مجموعه شعر نیمایی سهراب سپهری چه نام دارد؟ مرگ رنگ

آرایه‌های ادبی

9- مصراع «لای این شب‌بوها، پای آن کاج بلند...» چه آرایه‌ای دارد؟ تضاد

10- درشعر «جانمازم چشمه، مهرم نور» نور، نماد چیست؟ پرتو ایزدی

11- در مصراع «دشت سجاده‌من» کدام واژه «مجاز» است؟ دشت

درک مطلب و دانستنی‌های درس

12- منظور شاعر از «سنگ از پشت نمازم پیداست.» ؛ یعنی ... : خلوص نیّت دارم.

13- «عصرمعراج‌پولاد واصطکاک‌فلزات»کنایه از چیست؟ عصر ماشین

14- منظور از «آب» در شعر «صدای پای آب» کیست؟ رمز خود شاعر است.

15- «آسمان را بنشانیم میان دو هجای هستی»؛ یعنی ... : حال را غنیمت بدانیم.

16- منظور از «گل نیلوفر و قرن» چیست؟ علم و عرفان

17- «ریه را از ابدیت پروخالی بکنیم» ؛ یعنی ... : خود را به ابدیت پیوند دهیم.

 

[ چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ۱:٢٢ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]

زبان  و ادبیات سال چهارم - معنی و توضیح دروس زبان فارسی کلاس چهارم با ویرایش جدید متناسب با کتاب سال 1391

معنی ابیات نی نامه

 

1 ـ به من ( انسان کامل و آگاه به عالم معنا ) گوش کن که چگونه می گویم و می نالم  و به خاطر دوری از عالم معنا شکایت می کنم . 2 ـ از آن زمان که مرا از نیستان عالم معنا بریده و دور کرده اند ، می نالم و همراه با من همه ی مردم نیز در ناله اند . 3 ـ برای بیان اشتیاق به عالم معنا و میل به دیدار محبوب ، شنونده ای می خواهم که دوری از حق ( معشوق ) را ادراک کرده  و دلش از فراق سوخته باشد . 4 ـ هر کسی که از اصل خود جدا شده باشد    ( از محبوب خود جدا شده باشد ) دوباره به اصل خود بر می گردد . ( انا لله و انا الیه راجعون و کل شیءٍ یرجع الی اصله ) 5 ـ من با هر گروهی همراه شدم و در همه ی مجالس حاضر شدم ؛ ناله ی عشق را برای همه سردادم ؛ زیرا همه را در باطن جویای حق می دانم   خواه کسی که در راه شناخت خدا کند است ، خواه کسی که در راه شناخت خدا خوشحال ( ویژگی دوگانه  و همگانی بودن نی ) 6 ـ همه ی بدحالان و خوشحالان مناسب با احوال قلبی و روحانی خود با من همراه شدند ولی به اسرار دل من پی نبردند ( زیرا هیچ کدام در حالات درونی مانند من نبودند) 7 ـ اسرار عشق من در ناله های من نهفته است ؛ اما چشم و گوش ظاهری نمی تواند راز و حقیقت این ناله را دریابد ( تنها با چشم و گوش دل می توان آن را ادراک کرد) 8ـ گر چه جان تن را ادراک می کند و تن از جان آگاهی دارد و هیچ یک از دیگری پوشیده نیست اما توانایی دیدن جان به هیچ چشمی داده نشده است . 9 ـ بانگ نی و ناله ی انسان آگاه مانند آتشی است که هستی او را می سوزاند ، باد خالی نیست و هر کسی که از عشق الهی بی بهره باشد ، نابود می شود . ( نابود باد ) .10  ـ این فریاد و ناله ی عشق است که در وجود نی و انسان آگاه است تا او را به کمال برساند همان گونه که جوشش عشق باعث می شود که آب انگور بجوشد تا به کمال برسد .( عشق باعث کمال همه ی موجودات است )  11 ـ نغمه های نی همدم هر عاشق هجران دیده است و راز اورا فاش می کند ( نغمه ی نی راز نوازنده را فاش می کند ). 12 ـ نی هم زهراست برای عاشقان این جهانی ( زیرا درد عشق را تازه می کند‌) هم پادزهر برای عاشقان حق ( زیرا همه ی غم ها را پاک می کند ) با این که دمساز عاشقان و آرامش بخش آن هاست ، خود درد عشق دارد .( خاصیت های متضاد نی ) 13 ـ  نی داستان راه خونین عشق را بیان می کند و از قصه ی عشق عاشقانی چون مجنون ـ که سراسر درد و رنج است ـ سخن به میان می آورد .14 ـ حقیقت عشق را هر کسی درک نمی کند ؛ تنها عاشق ( بی هوش ) محرم است ، همان طور که گوش برای ادراک سخنانِ زبان ابزاری مناسب است . 15 ـ در غم عشق ما روز های زیادی به سرآمد و عمری است که غمگینیم و روزهای زیادی را با سوز دل به پایان می بریم .16 ـ اگر روز های زیادی در غم عشق به سرآمد باکی نیست ( مهم نیست ) تنها ای عشق تو بمان زیرا پاک تر از تو چیزی نیست . 17 ـ تنها ماهی دریای حق ( عاشق ) است که از غوطه خوردن در آبِ عشق و معرفت سیر نمی شود ،همان گونه که هر کس از عشق بی بهره باشد ، در راه طلب ملول و خسته می شود . 18 ـ آن که راه عشق را نسپرده باشد ( نرفته باشد ) ، از حال عارف واصل( رسیده به خدا ) بی خبر است . پس سخن را باید به پایان ببرم .                           

 

معنی ابیات مناجات

 

1 ـ خدایا تنها تورا یاد می کنم ؛ زیرا تنها تو پاکی و سزاوار خدا بودن ، تنها راهی را می روم که تو مرا هدایت بکنی و راه را نشانم بدهی . 2 ـ تنها به دنبال درگاه تو و در پی فضل و بخشش تو هستم ؛ تنها تو را به یگانگی می پرستم ؛ زیرا سزاوار یگانگی هستی .3 ـ تنها تو دانا و بزرگ و بزرگوار و مهربان هستی ، تو نماد بخششی و سزاوار ستایش.4 ـ نمی توان تو را تعریف کرد ؛ زیرا در فهم انسان جا نمی گیری و نمی توان تو را به کسی شبیه کرد ؛ زیرا تو در تصور انسان نمی آیی .5 ـ سراسر وجود تو بزرگی ، شکوه ، دانش ، یقین ، نور ، شادی ، بخشش و پاداش ( عدل ! ) است . 6 ـ همه ی پنهانی ها را می دانی و همه ی عیب ها و گناهان را می پوشانی و همه ی کم و زیاد شدن ها به دست توست . 7 ـ سراسر وجود سنایی تو را به یگانگی می ستاید امید است ( شاید ) برای سنایی از آتش دوزخ رهایی باشد   

 

معنی بیت های درس کاوه ی دادخواه

ص .۱۳ . 1 ـوقتی جمشید در مقابل پروردگار دچار کبر و غرور و خودبینی شد ، شکست و تباهی در کار او وارد شد و اوضاع درخشانش دگرگون و کارهایش نابه سامان شد .     2 ـ آن مرد سخندان باشکوه ( خجسته ) و دانا در این باره چه زیبا سخن گفته است : زمانی که پادشاه شدی ، در جهت بندگی خدا تلاش کن .3 ـ هر کس که نسبت به خدا ناسپاسی و قدرناشناسی کند ، از هر طرف ترس و هراس در دلش وارد می شود . 4 ـ روزگار جمشید تیره و تار شد و فروغ و پرتو ایزدی ( تأیید الهی ) او که روشن کننده ی جهان بود ، کم نور شد ( به تاریکی گرایید ) . ص . ۱۵  . 1 ـ راه و رسم  انسان های خردمند پنهان شد و نام انسان های دیوسیرت و اهریمنی در جهان مشهور شد ( رایج و شایع شد ) 2 ـ هنر و دانش خوار و ذلیل شد و جادوگری گرامی داشته شد ، راستی و درست کرداری پنهان بود و آسیب و صدمه آشکارا وجود داشت . 3 ـ دست انسان های دیو سیرت در انجام کارهای بد اختیار کامل داشت و از خوبی ها به صورت پنهانی و زیر لب سخن گفته می شد . 4 ـ ضحاک کاری غیر از بدآموزی و کشتن و غارت و سوختن نمی دانست . ص . ۱۷ . 1 ـ در آن لحظه ناگهان از کاخ ضحاک فریاد کاوه ی دادخواه که حق خود را می خواست ، شنیده شد ( بلند شد ) 2 ـ کاوه‌ی ستم رسیده را در مقابل ضحاک حاضر کردند و در کنار بزرگان دربار نشاندند . ( به او احترام گذاشتند ) . 3 ـ ضحاک با چهره ای خشمگین به کاوه گفت : بگو که از  چه کسی ستم دیده ای ؟ ۴ ـ کاوه فریاد کشید و دو دست خود را به خاطر ظلم ضحاک بر سرش زد و زاری کرد و گفت: من همان کاوه ام که حق خود را می خواهم . ۵ ـ مرد آهنگری هستم که زیان من به کسی نرسیده است و ظلم شاه مانند آتشی بر سرم می ریزد ( از جانب شاه مورد ستم واقع می شوم ) ۶ ـ اگر تو پادشاه هستی یا جسمی همانند اژدها داری ، باید در این باره قضاوت درستی بکنی  ۷ ـ اگر تمام جهان زیر فرمان تو قرار دارد ، چرا فقط رنج و سختی نصیب ما شده است ؟ ۸ ـ تو باید به من حساب پس بدهی تا مردم جهان با این حساب پس دادن تو ، شگفت زده شوند . ۹ ـ شاید با این حساب پس دادن تو این حقیقت آشکار شود که چگونه نوبت مرگ به فرزندان من رسیده است ؟ ۱۰ ـ و چگونه است که مغز فرزندان مرا باید در هر مجلسی به ماران تو بدهند ؟ ص . ۱۸ . ۱ ـ زمانی که کاوه استشهاد نامه ی ضحاک را خواند ، سریع به سوی بزرگان دربار ( در خطاب به آنها ) ...   ۲ ـ فریاد زد : ای حامیان ضحاک دیو صفت  و ای کسانی که از خدای جهان نمی ترسید ( به خدای جهان توجهی نمی کنید ) ۳ ـ با این کار به سوی دوزخ حرکت کرده و با این کار تسلیم سخنان ضحاک شده اید . ( سخن او را پذیرفته اید ) ۴ ـ  این استشهاد نامه را امضا نمی‌کنم و هرگز از ضحاک نمی ترسم ۵ ـ فریادی کشید و در حالی که می لرزید از جایش بلند شد و استشهاد نامه را پاره کرد و زیر پا انداخت و لگدمال کرد . ۶ ـ فرزند گران‌مایه و ارزشمند کاوه  پیش او ، در حالی که فریاد می کشید از کاخ ضحاک به طرف کوچه بیرون رفت . ۷ ـ وقتی که کاوه از پیش ضحاک بیرون آمد ، مردم کوچه و بازار دور او جمع شدند . ۸ ـ همین‌طور فریاد می کرد و از مردم یاری می خواست و مردم را به سوی عدالت و دادگری دعوت می کرد . ص . ۱۹ . ۱ ـ از آن نوع چرم که آهنگران به هنگام ضربه زدن با پتک آهنگری ، روی پای خود را می پوشانند ، ... ۲ ـ همچنین کاوه آن را بر سر نیزه قرار داد و در همان لحظه مردم کوچه و بازار هم شورش کردند  .۳ ـ کاوه در حالی که فریاد می کرد و نیزه در دست داشت ، راه می رفت و می گفت : ای نامدارانی و پهلوانانی که خدا را می پرستید ...۴ ـ کسی که به هواداری و دو ست داری فریدون قیام کند ( او را دوست داشته باشد ) ، وجود خود را از اسارت ضحاک آزاد می کند . ( از ضحاک دوری می کند ) . ۵ ـ قیام کنید که این پادشاه اهریمن و شیطان است و از ته دل دشمن خدای آفریننده ی جهان است .۶ ـ به خاطر آن چرم بی ارزشِ کاوه ، دوست از دشمن شناخته شد . ۷ ـ کاوه‌ی پهلوان همین طور پیشاپیش مردم حرکت می کرد و لشکر بسیاری به دور کاوه جمع شد نه عده ای اندک . ۸ ـ کاوه می دانست که جایگاه فریدون کجاست و مستقیم به طرف جایگاه او حرکت کرد . ص . ۲۰ . 1 ـ بر روی هر بام و دروازه ی شهر ، آن عده از مردمی که از فنون جنگی اطلاع داشتند ، جمع شده بودند . 2 ـ از روی دیوارها نیزه و خشت و  از روی پشت بام ها سنگ ودر محله با شمشیر و تیری که از جنس چوب خدنگ بود ، ... 3 ـ بر سر سپاهیان ضحاک همانند بارانی که از ابر تیره می بارید ، بارید ؛ به گونه ای که جای امنی برای کسی وجود نداشت و از شدت آن ها جای سوزن انداختن نبود . 4 ـ در شهر هر چه جوان بود ، همچنین پیرانی که در جنگ با تجربه بودند ، ...5 ـ همه به سوی لشکر فریدون رفتند و وجود خود را از نیرنگ ضحاک رهایی بخشیدند .             

 

معنی ابیات دریای کرانه ناپدید

 

1 ـ عشق او دوباره مرا اسیر و گرفتار کرد و تلاش فراوان برای رهایی از عشق او سودمند نشد .(تشخیص و کنایه )2 ـ عشق مانند دریایی بی پایان و بی نهایت است .ای انسان عاقل چگونه می توان ( با عقل )در دریای عشق شنا کرد ؟( تقابل عقل و عشق ) 3 ـ اگر می خواهی عشق را به کمال برسانی و در عشق کامل شوی ، باید ناملایمات و زشتی های زیادی را تحمل کنی . 4 ـ در راه عشق باید بدی ها را خوب ببینی و زهر و سختی را شیرین و خوب تصور کنی . 5 ـ مانند اسب سرکش ، نافرمانی کردم و نمی دانستم که باعث گرفتاری بیشتر خود می شوم . ( تلاش برای رهایی از عشق ناممکن است و بیشتر گرفتار می کند .

 

معنی بیت های درس مناظره ی خسرو با فرهاد

 

1 ـ ابتدا خسرو به فرهاد گفت : اهل کجا هستی ؟ فرهاد در پاسخ گفت : از پایتخت ( کشور )عشق و دوستی هستم .2 ـ خسرو گفت : شغل مردم آن جا چیست ؟ فرهاد در پاسخ گفت : غم و اندوه می خرند و جان خود را در راه عشق می فروشند. ( غم عشق را با جان و دل می خرند ) 3 ـ خسرو گفت : جان را  ( بیهوده ) دادن دور از ادب است . فرهاد پاسخ داد : این کار ( جان دادن ) از عاشقان عجیب نیست .4 ـ خسرو گفت : آیا از صمیم دل این گونه عاشق شده ای ؟ فرهاد پاسخ داد : تو فکر می کنی من از دل عاشق شده ام ولی من با جانم عاشق شیرین شده ام . 5 ـ خسرو گفت : عشق شیرین ( گوارا و دختری به نام شیرین )برای تو چگونه است ؟ فرهاد در پاسخ گفت : از جان شیرین و دلچسب هم برای من عزیز تر و با ارزش تر است . ( ضمیر م متمم است .) 6 ـ خسرو گفت : آیا هر شب ( در خواب ) شیرین را مانند مهتاب ، زیبا و نورانی می بینی ؟ فرهاد گفت : بلی ، اگر خواب ( به چشمانم ) بیاید ولی خوابی ندارم .(استفهام انکاری در کجا خواب ؟) 7 ـ خسرو گفت : کی از عشق شیرین صرف نظر می کنی ؟ فرهاد گفت : آن زمانی که مرده باشم .( در مصراع اول یک جمله چهار جزئی و در بیت دو کنایه و یک جناس وجود دارد . ) 8 ـ خسرو گفت : اگر به خانه اش بروی ( چه خواهی کرد ؟ « حذف به قرینه ی معنوی » ) فرهاد گفت : فدایش خواهم شد یا سر و جان را فدایش خواهم کرد . 9 ـ خسرو گفت : اگر ( شیرین ) چشم تو را زخمی کند ،( چه می کنی؟ )فرهاد گفت : چشم دیگرم را جلو می آورم ( تا زخمی کند ) 10 ـ خسرو گفت : اگر کسی او را به دست آورد ( با او ازدواج کند )( چه می کنی؟ ) فرهاد گفت : اگر او حتی مانند سنگ محکم باشد ، با وسیله ی آهنی( تیشه ) ضربه می خورد .( بیانگر غیرت فرهاد است .) 11 ـ خسرو گفت : اگر نتوانی به او برسی ( چه می کنی ؟ ) فرهاد گفت : شایسته است که از دور در ماه نگاه کنند . ( از دور به او نگاه می کنم ) . 12 ـ خسرو گفت : دوری از شیرین که مانند ماه است شایسته نیست ، فرهاد گفت : دیوانه (عاشق )هرچه از ماه دور باشد ، بهتر است ( چون دیوانگی اش (عشقش ) به باور قدما بیشتر می شود . ) 13 ـ خسرو گفت : اگر شیرین هر چه داری از تو بخواهد ( چه می کنی ؟) فرهاد گفت : این آرزو را با التماس و زاری از خدا می خواهم . 14 ـ خسرو گفت : اگر او را با هدیه دادن سر و فدا کردن سر خشنود ببینی (چه می کنی ؟ ) فرهاد گفت : هر چه سریع تر آن را تقدیم می کنم و دین خود را ادا می کنم . 15 ـ خسرو گفت : عشق و دوستی شیرین را فراموش کن فرهاد گفت : از عاشقان چنین کاری بر نمی آید ( و همواره به عشق و دوستی خود وفادارند ) 16 ـ خسرو گفت : خاطرت را از عشق شیرین آسوده کن و عشقش را فراموش کن زیرا این کار نسنجیده و بی نتیجه است . فرهاد گفت : آسوده بودن از عشق برای من حرام است . 17 ـ خسرو گفت : برو در غم عشق شیرین صابر و شکیبا باش ( به وصالش فکر نکن ) فرهاد گفت : بدون جان ( معشوقم شیرین ) چگونه می توانم شکیبایی کنم .( استفهام انکاری ) 18 ـ خسرو گفت : کسی از شکیبایی شرمنده نشده است ( پس صبر کن ) فرهاد گفت : دل می تواند صبر و شکیبایی پیش گیرد ؛ حال آن که من دل خود را از دست داده ام . 19 ـ خسرو گفت : به خاطر عشق کارت خیلی زار شده است ( کارت ناتوانی است ) فرهاد گفت : هیچ کاری بهتر از عاشقی نیست .( استفهام انکاری )  20 ـ خسرو گفت : جانت را به خاطر شیرین فدا نکن زیرا چه بسیار دل که با شیرین است(یا دیگر جانت را فدا نکن دلت که با اوست بس است ) فرهاد گفت : دل وجان بدون دوست و معشوق دشمن عاشقند . 21 ـ خسرو گفت : عشق شیرین یا عشق دلپذیر را از دلت جدا کن فرهاد گفت : بدون شیرین که عشق دلپذیر من است ، زنده نمی مانم  ( استفهام انکاری ) 22 ـ خسرو گفت : شیرین دیگر مال من شد دیگر از او یاد مکن فرهاد گفت : فرهاد بیچاره نمی تواند این کار را بکند ( نمی تواند از شیرین یاد نکند ) استفهام انکاری 23 ـ خسرو گفت اگر من به او نگاه کنم ( او را در اختیار بگیرم چه می کنی؟ ) فرهاد گفت : با آهی حسرت بار همه ی جهان را می سوزانم . 24 ـ وقتی خسرو حاضرجوابی فرهاد را دید و از پاسخش ناتوان شد ، دیگر بیشتر از این پرسیدن را درست ندانست ( ضمیر ش در مصراع اول مضاف الیه و در مصراع دوم متمم است . مرجع هردو فرهاد است . ) 25 ـ خسرو به یاران خود گفت : از تمام موجودات جهان کسی را به این حاضرجوابی ندیده ام .(خاکی و آبی مجازا کل موجودات جهان )

 

معنی ابیات اکسیر عشق

 

1 ـ وقتی تو از در وارد شدی من مدهوش و از خود بی خود شدم مانند این بود که مردم و به جهان دیگر رفتم 2 ـ منتظر بودم تا کسی از دوست و معشوق به من خبری بدهد ( در حالی که ) خود معشوق آمد و من بی خبر ماندم و بی هوش شدم . 3 ـ گفتم معشوق را ببینم شاید درد اشتیاق من آرام شود ، او را دیدم و بیشتر عاشق شدم و درد اشتیاقم زیاد شد . 4 ـ من هم‌چون شبنمی ناچیز در مقابل خورشید بودم و به مدد گرمای عشق تو به والاترین مرتبه رسیدم . 5 ـ ممکن نشد که به پیش دوست ( معشوق  ) بروم ( هرچند که ) با اشتیاق تمام چندگاهی با سر رفتم و چندی با پا 6 ـ برای این که رفتن او را ببینم و سخنش را بشنوم ، سراسر وجودم چشم و گوش شده بود .( لف و نشر نا مرتب دارد و مراعات نظیرو کنایه)7 ـ من نمی توانم به او نگاه نکنم ؛ زیرا با نگاه اول به او بود که بینا و بابصیرت شدم 8 ـ  نسبت به تو وفادار نبوده ام ، اگر یک روز آسوده و آرام زندگی کرده باشم ( و به تو فکر نکرده باشم ) . 9 ـ او اصلاً به شکار کردن من توجهی نداشت ، من خودم اسیر نگاه هم چون کمند خودم شدم ( به او نگاه کردم و با نگاه خود اسیر عشق او شدم ) 10 ـ همه می گویند ای سعدی ، چه کسی صورت شاداب تو را دچار بیماری کرد ؟ ( می گویم : بیمار نشدم بلکه ) عشق مانند اکسیری در وجود مس مانند و بی ارزش من افتاد و مرا به طلای با ارزش تبدیل کرد .( آرایه ها : روی سرخ و زرد : کنایه ـ سرخ و زرد ـ و مس و زر مراعات نظیراکسیر: عشق تشبیه ـ مس : استعاره ـ روی : در معنی فلز ایهام تناسب با مس و زر )

 

معنی بیت های بهار عمر

 

1 ـ ای کسی که به خاطر روشنایی چهره‌ی تو زندگی ام شاد و خرم شد