ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

بسته آموزشی سؤالات زبان فارسی (3) سال سوم متوسطه 

درس  1

به نام آن که جان را نور دین داد

طرح درس زبان فارسی (3)

درس اول- قواعد ترکیب

بخش اول: قواعد واجی

کلمه مدرسه را روی تخته می نویسیم

از بچه ها می خواهیم آن را بخش کنند

مد   /   ر / سه

سپس می خواهیم حرف های آن را جدا کنند

م/د/ر/س/ه

سپس وجود مصوت ها را متذکر می شویم که در نوشتن نمی آیند ولی تلفظ می شوند

م/ــَ/د/ر/ــِ/س/ــِ

توضیح می دهیم که واج ، کوچکترین واحد صوتی زبان است و تفاوت آن با حرف (letter) را بیان می کنیم. واج ها در هجا قرار می گیرند و هر کلمه از تعدادی هجا ساخته شده است.

واج ها به دو دسته صامت و مصوت تقسیم می شوند .

پنج داوطلب از میان دانش آموزان  برگزیده می شوند .  به هریک از آنها برگه ای داده می شود که بر آن عبارتی است که در تلفظ آن با دشواری مواجه اند.

1- در لرستان نه لرند و هر لری نه نره لر

2- کشتم شپش شپش کش شش پا را

3- قوری گل قرمزی قل قل می کنه

4- شیش سیخ جیگر سیخی شیش زار

5- تاجر تو چه تجارت کنی

( برگرفته از کتاب : فن بیان / اونجلین مچلین/ ترجمه رضا شیرمرز/ نشر قطره / چاپ سوم 1386)

از هر یک از داوطلبان خواسته می شود جمله مورد نظر را سه بار پشت سرهم تکرار کنند که قطعا به درستی از پس آن برنمی آیند.

سپس این سوال را مطرح می کنیم که:

چرا دوستان شما نتوانستند جمله های داده شده را درست تلفظ کنند؟

پس از مباحثه گروهی و جواب های دانش آموزان ، عبارات را پای تخته می نویسیم و حروف هم مخرج را با رنگ دیگری متمایز می کنیم

1- در لرستان نه لرند و هر لری نه نره لر

2- کشتم شپش شپش کش شش پا را

3- قوری گل قرمزی قل قل می کنه

4- شیش سیخ جیگر سیخی شیش زار

5- تاجر تو چه تجارت کنی

سپس توضیح می دهیم که

زبان مانند هر نهاد اجتماعی به قوانینی نیاز دارد، قوانین یک تعریف کلی دارند و تعدادی مصداق . مثلا قوانین راهنمایی و رانندگی قواعدی هستند که به کمک آنها می توانیم در سطح شهر به راحتی عبور و مرور کنیم ، اما خود این قوانین عبارتند از :

1- توقف پشت چراغ قرمز

2- رعایت حق تقدم

و ....

به همین ترتیب قواعد واجی به ما کمک می کند کلماتی بسازیم که بتوانیم آنها را تلفظ کنیم.

خود قواعد واجی عبارتند از :

1- در زبان فارسی هیچ کلمه ای با مصوت آغاز نمی شود

2- واج هایی که واجگاه مشترک دارند بی فاصله کنارهم قرار نمی گیرند

3- ساختمان هجا در زبان فارسی از سه حالت خارج نیست

صامت+ مصوت

صامت+مصوت+صامت

صامت+مصوت+صامت+صامت

سپس از بچه ها خواسته می شود با کمک بغل دستی خود ( در گروه های دونفره) فعالیت (1) – صفحه 10 کتاب- را انجام دهند.

بخش دوم: قواعد همنشینی

از بچه هایی که زبان انگلیسی یا عربی یا احیانا زبان دیگری می دانند ، کمک می گیریم تا گروه کلمات زیر را به آن زبان ها ترجمه کنیم.

دانش آموز(دختر) باهوش ایرانی

The Iranian Clever Student

الطلبه الایرانیه الذکیه

Kluge iranische schulerin   (آلمانی)

سپس توجه بچه ها را جلب می کنیم که هر چند معنای همه گروه ها یکسان است ، اما نحوه قرار گرفتن اجزای جمله در زبان های مختلف متفاوت است

سپس با همین گروه ها جمله می سازیم

دانش آموز(دختر) باهوش ایرانی به مدرسه می رود

The Iranian Clever Student is going to school

ذهبت الطلبه الایرانیه الذکیه الی المدرسه

Kluge iranische schulerin geht zur schule   (آلمانی)

در همه زبان ها گروه های اسمی و فعلی وجود دارد اما نحوه قرار گرفتن آنها در هر زبان قواعد خاصی دارد، مثلا در زبان انگلیسی و آلمانی گروه فعلی همیشه در جای دوم پس از نهاد می آید و در زبان فارسی فعل معمولا در آخر جمله می آید

به قواعدی که به ما می گوید نحوه کنار هم قرار گرفتن کلمات در گروه و نحوه قرار گرفتن گروه ها در جمله چگونه است، قواعد همنشینی می گوییم

بخش سوم: قواعد نحوی

جملات زیر را پای تخته می نویسیم

من از مدرسه به خانه می رویم

تو با دوستت درس می خوانیم

من شهر تو را آمدم

تو، تو را در آینه دیدی

از بچه ها می پرسیم چرا جملات زیر نادرست اند؟ و می خواهیم صورت درست آن را بنویسند

سپس توضیح می دهیم که گروه های جمله باید با هم تناسب داشته باشند ، مثلا در جمله اول و دوم باید نهاد جدا با شناسه فعل تناسب داشته باشد.

یا در جمله 4 فعل امدن ناگذراست و به مفعول احتیاجی ندارد.

به قواعدی که تناسب اجزای جمله را می سازد ، قواعد نحوی می گوییم.

بخش چهارم : جمله های زیر رامثال می زنیم

کیفم با دلخوری مدادش را تراشید

چوپانان آسمان آبی را رسانیدند

از بچه ها می خواهیم جملات را از نظر قواعد واجی ، همنشینی و نحوی بررسی کنند . سپس می خواهیم  ، آنها را معنا کنند.

سپس توضیح می دهیم که تطابق با قواعد قبلی مجوز درست بودن جمله ها نیست، هر جمله باید از نظر اهل زبان معنا داشته باشد . به قواعدی که جمله ها را از دیدگاه معنایی بررسی می کند و فقط به جملاتی که معنای درست و کاملی داشته باشند اجازه تولید می دهد قواعد معنایی می گوییم.

سپس از بچه ها خواسته می شود فعالیت (2) صفحه 12 را با هم انجام دهند.

بخش پنجم: قواعد کاربردی

از بچه ها می خواهیم چند سوال طرح کنند ( در حوزه اطلاعات عمومی) چند نفر از دانش آموزان داوطلب را برای شرکت در مسابقه پای تخته می آوریم . هریک از دانش آموزان سوالی می پرسد و دانش آموز شرکت کننده باید بی ربط ترین پاسخ ممکن را بدهد

مثلا : شاهنامه سروده کیست؟ ماری کوری

یا پایتخت ایران کجاست؟  ونزوئلا

بعد می پرسیم که هدف از ارتباط زبانی چیست؟ و یاداور می شویم که هدف از هر ارتباط زبانی انتقال پیام است ، اگر جواب ما به سوال پرسیده شده مربوط نباشد . ارتباط زبانی ناتمام است چرا که پیامی منتقل نشده است.

به این قواعد ، قواعد کاربردی می گوییم که در مکالمه به کار می رود .


درس2

موضوع درس دوم : جمله

هدف کلی: آشنایی با ساختمان جمله های فارسی و اجزای تشکیل دهنده ی آن ها

رئوس مطالب : شناخت جمله و تجزیه ی آن به واحد های کوچکتر که به ترتیب عبارت اند از گروه، واژه، تکواژ و واج

هدف های جزیی: انتظار داریم دانش آموزان در جریان آموزش به آن ها برسند

1-     شناخت جمله و انواع آن و توان تجزیه ی آن به گروه

2-     تشخیص گروه و توان تجزیه ی آن به واژه

3-     تشخیص واژه و توان تجزیه ی آن به تکواژ

4-     تشخیص تکواژ و توان تجزیه ی آن به واج

5-     با کلمات هم آوا را طولانی ترین گروه اسمی معنا دار بسازد و در جمله به کار ببرد.

اهداف رفتاری: از فراگیران انتظار می رود پس از پایان درس بتواند.

1-     جمله های داده شده را که کامل نیست به طور صحیح کامل کند. (دانش)

2-     انواع جمله را تشخیص دهد. (شناختی درک و فهم)

3-     جمله ی ساده چه فرقی با جمله ی مرکب دارد را بیان کند.

4-     هسته های گروه های اسمی را مشخص کند. (شناختی مفهوم)

5-     واژه چه تفاوتی با تکواژ دارد.(مفهومی)

6-      تکواژ اشتقاقی چه فرقی با تکواژ تصریفی دارد .(مفهومی)

7-     تعداد گروه های دو جمله یابند را بررسی کند و آن ها را مقایسه کند.

8-     جمله های مستقل را تا سطح تکواژ تجزیه کند. و با علاقه مندی با دوستان در گروه بحث و همکاری کرده و نتیجه را اعلام کند. (شناختی – کاربرد، دانش مفهومی – عاطفی – ارزش گذاری – مهارت )

در پایان درس دیدن انواع جمله با غرور و ابزار شادی و علاقه انواع جمله را به سطح تکواژ کند.

رفتار ورودی دانش آموز

دانش آموز تا کنون این مطالب را فراگرفته اند.

الف) دانش آموز با جمله ی ساده که آشناست و می تواند به دو قسمت نهاد و گزاره تقسیم کند.

ب) او می داند که پس از جمله ی مستقل بزرگترین واحد زبان جمله است.

ج) و واحدهای زبان را به ترتیب از کوچک به بزرگ، واج، تکواژ، واژه و گروه. جمله و جمله ی مستقل آشناست.

د) اما نمی تواند جمله های داده شده را به ترتیب واحدهای زبان تجزیه کند.

ارزشیابی تشخیصی (ورودی)

با تهیه آزمون مناسب رفتار ورودی و توانایی های بعدی دانش آموز در ارتباط با آن چه را که باید بیاموزند اندازه گیری کرده و سپس بر این اساس نقطه ی شروع آموزشی را تعیین می کنیم. مثلا چند سوال از مطالب درس قبل را در کلاس مطرح می شود.

روش تدریس

1-     الگوی همیاری

2-     الگوی دریافت مفهوم

3-     روش مقایسه

4-     توضیحی

تعیین مراحل تدریس و انتخاب و تنظیم محتوای درس

قدم اول :

1-     ورود، سلام و احوال پرسی و یادآوری ایام

2-     حضور و غیاب، و مشاهده ی کلی وضع جسمی و روحی فراگیران

3-     بازدید تکالیف

4-     پرسش و پاسخ از آموخته های قبلی دانش آموزان (ارزشیابی تشخیصی)

5-     سوالات ارزشیابی را مطرح می کنم. و دانش آموز پاسخ می دهد.

درصورت نیاز، تکمیل می نمایم و بازخورد مناسب را نشان می دهم.

6-      ایجاد انگیزه، رغبت آنان را به یادگیری مطلب بر می انگیزم

قدم دوم:

معرفی دقیق موضوع درس و بیان هدف های آموزشی که پس از مرور درس قبل درس جدید را در ارتباط با مطالب قبلی به صورت ساده و روشن بیان می کنیم.

قدم سوم: ارائه مطالب

معلم با توجه به فعالیت های پیش بینی شده و به کمک وسایل مورد نیاز تدریس می کند، فراگیر خوانده است که هر جمله از دو قسمت نهاد و گزاره تشکیل شد، که هسته ی گزاره فعل است.

باتوجه به موارد زیر می گوید که هرکدام از چند جمله تشکیل شده است.

الف)سوال- او پتوی خاکستری رنگی به گردنش پیچیده بود:

جواب – یک نهاد، و یک فعل وجود دارد.

ب) سوال – خانم مدیر که به کلاسآمدند بچه ها سر جای خود نشستند.

جواب – دو تا نهاد و  دوتا فعل یا دو تا گزاره

ج) سوال – به او گفته بودند که هروقت خواست که بگریزد با تیر کارش را بسازد.

مستقل – علی آمد

ساده

جمله                  غیرمستقل – وقتی علی آمد

مرکب

 


جواب – 4 نهاد، 4 گزاره یا فعل

پس می توان انواع جمله را با نمودار زیر نشان داد:

جمله ی مستقل ساده یک فعل دارد. و جمله ی مستقل مرکب لااقل یک جمله ی وابسته داشته باشد.            

* حالا می خواهیم که جمله ی ساده را بهتر بشناسیم. می دانیم که جمله از نهاد و گزاره تشکیل می شود که از گروه های مختلف تشکیل شده است.

نهاد (گروه اسمی) + گزاره (گروه اسمی + گروه قیدی + گروه فعلی)

معلمورقه ی زهرا رابه بچه هامی دهد.

نهاد         مفعول         متمم       فعل

گروه ها را که مشخص کردیم، می گوییم که در ساختمان گروه هم یک عضو به عنوان هسته است که می تواند وابسته ی پیشین و پسین بگیرد، چیزی که در گروه ضروری است وجود هسته است.

نکته: هسته در گروه اسمی معمولا اولین واژه ای است که نقش نمای اضافه دارد. و اگر نقش نمای اضافه نداشته باشد. آخرین واژه است.

 

پس تا حالا آموخته ایم که:

1-     جمله نمونه ای از نظام زبان است.

2-     جمله از گروه تشکیل می شود.

3-     گروه عبارت است از هسته که ممکن است وابسته پیشین و پسین همراه داشته باشد.

بعد ادامه می دهیم:

«هسته» یک کلمه است، یا یک واژه است. وابسته هایی که هم در گروه وجود دارد آن ها هم یک کلمه هستند. پس گروه از کلمه ها یا واژه ها درست می شود. و تمام وابسته های پیشین و پسین را که در سال های قبل تدریس کرده ایم برای آن ها یاد آوری نموده و ....

واژه یکی از واحد های زبان است، که از یک یا چند تکواژ ساخته می شود.

انواع واژه

انواع واژه

مستقل

اسم / صفت

ساده: میز، هوا، گنجشک

مشتق: دانا، دانشگاه

مرکب: کتابخانه، خودنویس، خودکار

مشتق – مرکب: دانش پژوه، ناجوانمرد

فعل

ساده: رفت، رفته بود، داشت می رفت

پیشوندی: فرو رفت، فراگرفت

مرکب: او از گناهانت چشم پوشید.

ضمایر شخصی

جدا و پیوسته، ضمیر مشترک، ضمایر اشاره و پرسشی

قیدهای نشانه دار و بی نشانه

واقعاً، هرگز

نام آواها

شُرشُر، قارقار

بعضی از اصوات

افسوس، دریغا

غیرمستقل

حروف

ضافه: از ، به، با و ...

پیوند وابسته ساز: که، تا، چون و ...

پیوند هم پایه ساز: اما، ولی

ندا، ای، یا و ...

نشانه ی مفعولی «را»

نقش نمای اضافه

(-ِ ، یِ)

«ی» اسنادی

در «تویی» (تو هستی)، خوبم (خوب هستم)، «م، یم، ید و ند » که معنی اسنادی داشته باشند.

دانش آموزید، دانش آموز هستید و ...

 

ارائه مثال های ملموس برای تجزیه «واژه»

بعد سوال می کنم آیا می توانیم واژه ی دانشگاهیان را تجزیه کنیم. و ببینیم ساختمان آن چگونه ساخته شده است.

1-     دان (بن مضارع) + - ِش (پسوند اسم مصدر ساز) + گاه (پسوند مکان) + ی (پسوند مکان) + ان ( نشانه ی جمع)

پس واژه ی دانشگاهیان از 5 جز تشکیل شده که به هرکدام از این اجزا تکواژ می گویند.

بعضی واژه ها تنها از یک تکواژ تشکیل شده مانند: پنجره، درخت، کتاب و ...

آیا می توان واژه ها را به واحدهای کوچکتر تجزیه کرد؟

جدول زیر را رسم می کنم.

تکواژ

آزاد

قاموسی واژگانی

1-     تکواژهایی که در لغت نامه ها معنی شده اند : ابرشم، درخت، کوه

2-     بن ماضی : رفت، گفت

3-     بن مضارع : رو، گو، آ

دستوری

1-     حروف اضافه از :به، با، در

2-     پیوند وابسته ساز: که، تا، اگر، چون و ...

3-     پیوند هم پایه ساز، ولی، و، یا، اما

4-     نقش نمای مفعولی « را »

5-     نقش نمای اضافی « -ِ »  : کسره ی زیر حروف «برایِ، بهرِ، از برایِ ، بدونِ، ...» تکواژ مستقل محسوب نمی شوند؛ زیرا این کسره متعلق به خود کلمه است. اما کسره ی بین دو واژه (نقش نمای اضافه –ِ ) یک تکواژ حساب می شود. مثل کارِمفید (کار / -ِ / مفید) ،خدایِ بزرگ (خدا /-ِ / بزرگ ) (یِ = جانشین کسره)

6-      نقش نمای منادا « ای ، یا »

7-     ضمایر: من، تو، او و ...

8-     یای اسنادی در تویی، تو هستی، خوبی، خوب هستی و هم چنین (م ، ید ، ند ، یم) در مفهوم اسنادی خوبم، خوب هستم

وابسته

تصریفی

واژه ی جدید نمی سازدو واژه را برای قرار گرفتن در جمله آماده می کند.

1-     علامت جمع، ات، ان، ها،... مانند: درختان، کتاب ها

2-     یای نکره، مانند: کتابی را

3-     تر و ترین، مانند: بهتر و بهترین

4-     شناسه: گفتم، گفتی، گفتᴓ، بروᴓ در فعل های پیشوندی مانند ماضی ساده: بازگشت (باز + گشت + ᴓ )

ماضی نقلی: بازگشته است ( باز +گشت + ه + است + ᴓ)

5-     ضمایر شخصی متصل مانند: کتابم، کتابت و ...

6-      «نَ» ، «بِ» ، «مَ» و «می» در اول فعل ها مانند: نرو،برو،مرو ومی رود

«ه» در صفت مفعولی وند اشتقاقی است و در داخل فعل وند تصریفی به حساب می آید، چون فعل مشتق نداریم.

اشتقاقی

این وند ها واژه ی جدید می سازند:

1-     پیشوندها

باادب، نشکن (لیوان نشکن)، هم وطن، نادرست

2-    میانوندها

برابر، سرتاسر، جورواجور، پیچ در پیچ

3-    پسوندها

انواع «ی» - صفت نسبی :  قهوه ای، تهرانی

پسوند مکان : دانشکده ، نمکدان ، چراگاه

پسوند نسبت: زیرین، زرینه، مردانه، روحانی، زری، سنگین، پسوند شباهت :گل دیس،مهوش،گلگون، رعد آسا، علی وار، عروسک، کوهان

پسوند تصغیر بازارچه، صندوقچه

پسوند دارندگی: امیدوار، سوزناک، غمگین، ثروتمند، هنرور

پسوند شغل: زرگر، قهوه چی، دربان

صفت فاعلی: روان، رونده، روا، آفریدگار

صفت مفعولی: رفته، گرفتار

مصدری: رفتار– رفتن، یاغی گری، انسانیت

 

ایجاد فرصت تفکر، از گروه ها می خواهم که به سوالات زیر پاسخ دهند:

انواع تکواژها را در جمله ی زیر مشخص کنید.

«با دانش پژوهان رفتاری مهربانانه داشته باشید.»

با / دان / -ِش / پژوه / ان / رفت / ار / ی / مهربان / انه / داشت / ه / باش / ید

دفتر         د / -َ / ف / ت / -َ / ر

 

پرسش: آیا فکر می کنید بتوانیم « تکواژ» را به واحدهای کوچک تری تجزیه کرد؟

پاسخ: البته مثلا می توان تکواژ دفتر را چنین تجزیه کرد:

واج کوچکترین واحد زبانی است که معنی ندارد، اما تفاوت معنایی ایجاد می کند.

مثلا واج هایی که اختلاف آن ها در واج اول ( بام – دام – نام – کام – رام – شام و ...)

در واج وسط ( بام – بیم – بوم – کم )

                                        در واج آخر ( بام – بار – بال – باش – باز – باد و ...)

در ردیف اول می بینیم که مثلاً واج /ب/ جایگزین /م/ می شود. تکواژی جدید با معنای دیگر بوجود می آورد. در زبان فارسی 29 واج وجود دارد که از آن تکواژ و واژه های بسیاری به وجود می آید، به وسیله ی آن واژه ها جمله های بی شمار و نامحدودی می سازیم.و توضیح بیشتر از سال دوم دبیرستان درس 15 نظام آوایی زبان را دوباره مرور می کنیم. که واج آواهای زبان است و حروف الفبا نشانه های نوشتاری و میان حروف الفبا در نوشتار و واج ها در گفتار رابطه ی یک به یک وجود ندارد. و ....

و هم چنین زبان فارسی 3 درس اول چگونگی ترکیب واج ها و به وجودآمدن ساخت که به آن هجا یا بخش می گوییم. و الگوهای هجایی که در درس قبل توضیح داده شده است.و ...

بیاموزیم

واژه هایی که تلفظ مشترک دارند اما معناها و کاربردهای جداگانه ای دارند . نمی توان آن ها را به جای هم بکار برد. به اصطلاح «هم آوا» هستند.

نغز: شیرین، تازه                                    نقض: شکستن

غدیر: یکی از عیدهای مسلمانان                  قدیر: قادر، توانا

قدم چهارم: خلاصه کردن

جمله ی مستقل       جمله       گروه       واژه        تکواژ        واج


خلاصه، زبان در قالب جمله مستقل شکل می گیرد، که جمله ی مستقل خود شامل جمله های ساده و مرکب است. که جمله از گروه ها شکل می گیرد. وگروه نیز از واژه (ها) ساخته می شود. واژه نیز از واحدهای کوچک تری به نام تکواژ به وجود می آید. تکواژ نیز از واج یا صورت گفتاری (تلفظی) آواهای زبانی وجود می آید.

 

قدم پنجم: ارزشیابی بعد از تدریس

حل بعضی از تمرینات که در کتاب آمده و طرح چند سوال مشابه و مطالبی که در درس آمده است.

قدم ششم: تعیین تکلیف و اختتام درس

تکالیف درس برای جلسه ی بعد مشخص می شود و از آنان می خواهم که تمرینات را حل کنند و این که جلسه ی آینده از آن ها پرسیده می شود.

فعالیت های دبیر با زمان بندی:

شروع کلاس و حضور و غیاب 5 دقیقه، بررسی تکالیف 10 دقیق، ارزشیابی ورودی 25 دقیقه، فرصت سوال 10 دقیقه، ارائه مطلب 30 دقیقه همراه با ارزشیابی تکوینی، ارزشیابی پایانی 5 دقیقه، اختتام کلاس و تعیین تکلیف 5 دقیقه

فعالیت های دانش آموز:

پاسخ به سوالات،گوش دادن، مشاهده ی تصاویر، فیلم ها، انجام تمرینات و سوالاتی که از آن ها می شود، اظهار نظر و بحث و گفتگو

رسانه یا وسایل کمک آموزشی:

تخته کتاب، فلش کارت، پاورپوینت و استفاده از پروژکتور برای ارائه

ارزشیابی پایان درس:

1-     نوع تکواژهای کلمات ( تاریخچه – آفریدگار )را مشخص کنید.

2-     جمله ی مستقل زیر را تا سطح تکواژ تجزیه کنید.

«گل دسته های مسجد بدجوری هوس بالا رفتن را به کله ی آدم می زد.»

3-     گروه اسمی « دفترچه ی مشق بچه ها» الف) چند تکواژ و واژه دارد؟ ب) هسته ی گروه اسمی کدام است؟ ج) تعداد واج های هسته را بنویسید.

4-     واژه ی «آبدارخانه» از چه واج هایی تشکیل شده است؟

ز   نماینده ی واج   ض-ذ-ظ-ز

س   نماینده ی واج   ص- س-ث

ت  نماینده ی واج  ط ت

هـ   نماینده ی واج  هـ - ح

ء  نماینده ی واج   ع - ء

غ  نماینده ی واج   غ ق

تعداد واج ها را مشخص کنید

واژه

هجا

واج

شاهنامه

شاه/نا/مه

/ش/ا/هـ/ن/ا/م/ ِ

اردک

ار/دک

/ء/ُ/ر/د/ َ / ک

آسِمان

آسمان

آ/س/مان

آس/مان

/ ء/ا/س/ ِ/ م/ا/ن   دوتلفظی است /ء/ا/س/م/ا/ن

ابر

ابر

/ء/ َ /ب/ر

ایمان

ای/مان

/ء/ی/م/ا/ن

گل خانه

گل/خا/نه

/گ/ ُ / ل/ خ/ا/ن/ ِ

دانش پژوه

دا/نش/پ/ژوه

/د/ا/ن/ ِ / ش/پ/ َ / ژ/و/ه

بیابان

بی/یا/بان

/ب/ی/ی/ا/ب/ا/ن

ائتلاف

ائ/ت/لاف

/ء / ِ / ء /ت/ ِ/ل/ا/ف

لآلی

ل/آ/لی

/ل/ء/ا/ل/ی

هویت

ه/وی/یت

/ه/ و/ی/ ی/ َ / ت

ملجأ             

مل/جا

/ م/ َ/ ل/ ج/ َ/ ء

قیم 

ق/یم

/ق/ َ / ی /ی/ ِ / م

دلاورانه  

د/لا/و/را/نه

/د/ ِ / ل/ا/و/ َ/ ر/ا/ن/ ِ

مؤانست

مو/ا/ن / ست

/م/ ُ/ء/ا/ن/ ِ/س/ َ/ت

مریض

م/ریض

/م/ َ /ر/ی/ز

عجز 

عجز

/ع / َ/ ج/ز

شدّت

شد/دت

/ش/ ِ/د/د/ َ/ ت

خیار  

خی/یار

/خ/ی/ی/ا/ر

اصول  

ا/صول

/ء/ ُ/س/و/ل

مؤاخذه

مُ/ا/خ/ذه

/م/‌ُ/ا/خ/ ِ/ذ/ ِ

اندیشه

ان/دی/شه

/ ء/ َ/ ن/د/ی/ش/ ِ

تلالو

تَ/لَع/لُع

/ت/ َ/ ل   َ/ء/ل/ ُ/ ء

تحفه

تح/فه

/ت/ ُ/ ح/ف/ ِ    

 

 

درس 3

طرح درس :زبان فارسی 3 رشته ریاضی /تجربی

طرح درس شماره :3

موضوع درس:ویرایش

 

 

 

 

مدت جلسه :40 دقیقه

 

 

هدف کلی

دانش آموزان با انواع ویرایش آشنا می شوندومی توانند جملات را ویرایش کنند.

رئوس مطالب

ویرایش (فنی –زبانی)

هدفهای جزیی

1-    دانش آموز انواع ویرایش را بشناسد  4- دانش آموز با راههای ویرایش آشنا شود.

2-   با راههای ویرایش فنی آشنا شود  5-      "    با راههای ویرایش زبانی آشنا شود.

3-دانش آموز با راههای ویرایش آشنا شود.

هدفهای رفتاری

پس از پایان آموزش از دانش آموز انتظار می رود:

 

       1-علت نیاز جمله به ویرایش را بیان کند.

2-    نقایص و ایراد های احتمالی جمله راشناسایی کند.

3-    ویرایش های فنی را مشخص کند.

4-    ویرایش های زبانی را شناسایی کند.

5-    جملات ویرایش شده را مجددا بازنویسی کند.

حیطه ی شناختی

 

تجزیه وتحلیلی

تجزیه وتحلیل

درک وفهم

درک وفهم

درک و فهم

پیش بینی رفتاری

دانش آموز :1- اشکالات جمله را بیابند.  2-از  سال قبل ویرایش فنی و زبانی را در جمله شناخته باشد. 3- دلایل رفع نقایص در جمله را بداند.

روش تدریس

 بحث گروهی   - تفکر استقرایی

رسانه های آموزشی

کتاب درسی سال سوم رشته تجربی- ارائه متونی که در مراکز چاپ و نشر کتب ویرایش شده است.

فعالیت قبل از  تدریس 2 دقیقه

شروع کلاس با نام خدا – سلام و احوال پرسی – حضور و غیاب و برقراری ارتباط صمیمانه- توجه به حالات روحی دانش آموزان-بیان مناسبت هفته

ارزشیابی تشخیصی

       3 دقیقه

معلم مثالهایی آورده و با نوشتن آن روی تخته از دانش آموز می خواهد که روی این مثالها دقت داشته باشند.

فعالیت های            آموزشی

                               فعالیت ها ی معلم

                                                                                                                           فعالیت های دانش آموز

آماده ساز ی و

          ایجاد انگیزه

        5 دقیقه

مثالی پای تابلو نوشته می شود که با زبان معیار تفاوت دارد و دانش آموز با توجه به جمله به ذکر ایرادهای آن می پردازد و پیشنهاد ها ی خود را برای اصلاح جمله بیان می کنند.

از دانش آمو ان انتظار می رود که در حین تدریس بتواند:

1-   به سؤالات معلم پاسخ دهند.

2-   پویا و فعال باشند.

ارائه ی درس زمان

    

       15 دقیقه

معلم برگه هایی را که از قبل آماده کرده است و در آن جملات ایرادار نوشته است را در مرحله اول به هر گروه ارائه می دهد و از آنها می خواهد که با یک نگاه مشکلات ظاهری و مفهومی جمله را تشخیص دهند به هر گروه یک برگه داده می شود و پس  از همفکری با اعضای گروه جمله را ویرایش کنند سپس در مرحله بعد معلم از سرگروه ها نتیجه را می خواهد.

1-   بحث گروهی درباره ی رفع اشکال جملات

2-   همکاری در گروه و توجه به نظرات آنها

3-   بکارگیری دانش آموزان کم کار

4-   پاسخگویی به سؤالات معلم

جمع  بندی و نتیجه گیری

       4 دقیقه

در این مرحله معلم با توجه به پاسخهای دانش آموزان نمونه هایی از جملات ویرایش شده را روی تخته می نویسد. و نوع ویرایش های انجام شده را بررسی کرده و نتیجه گیری می نماید.

1-   مطالعه ی  مثالهای کتاب

2-   توجه به نمونه هایی که نوع ویرایش بیان نشده است.

3-   مرور و جمع بندی نهایی درس

ارزشیابی پایانی درس  5 دقیقه

معلم از گروهها می خواهد که به نمونه های دیگری در رابطه با موضوع درس پاسخ دهند.

1-    به متن ارائه شده توجه لازم داشته و ایرادهای احتمالی آن را جستجو کنند.

2-    با کشیدن خط زیر هر قسمت که نیاز به ویرایش دارد نظر پیشنهادی خود را به سر گروه ارائه نماید.

 دانش آموزان هر گروه فعالانه در پاسخگویی به سؤالات شرکت می کنند.

فعالیت های تکمیلی (تعیین تکلیف )

4 دقیقه

برای فعالیت تکمیلی از دانش آموزان در خواست می شود :

 

1-    خودآزمایی های کتاب را پاسخ دهند.

2-    با توجه به موارد قید شده در قسمت یاد آوری درس 3 جملاتی از کتابهای سال  اول و دوم برای  جلسه آینده ارائه نمایند.

  دانش آموزان فعالانه در پاسخگویی به سؤالات شرکت می کنند.

 

                     

 

 

درس 4

درس چهارم املای همزه در زبان فارسی

مشخصات کلی طرح درس:

 

نام درس: زبان فارسی (3)

صفحات کتاب: ص 30 تا 34

درس: چهارم

موضوع درس: املای همزه در فارسی

نام و نام خانوادگی دبیر: فریبا صانعی مدت تدریس: 90دقیقه

هدف­ها

هدف کلی درس: آموزش املاای همزه در زبان فارسی

 

هدف­های جزئی: دانش­آموز باید بتواند 1- همزه را بشناسد 2- کاربرد اشکال مختلف همزه را بداند

هدف­های رفتاری: باید دانش­آموز شکل­های مختلف همزه و کاربرد آن در واژه­های مختلف را تشخیص دهد.

روش­ها و وسایل آموزشی

مواد و وسایل آموزشی: کتاب - گچ - تخته

زمان­بندی

 

روش تدریس: روش سمعی و بصری و از راه گوش­دادن دانش­آموزان به توضیحات الگوهای نوین در فرآیند یاددهی، یادگیری:

دقیقه:

فعّالیت­های قبل از شروع

نحوۀ شروع (سلام و احوالپرسی، حضور و غیاب، ...) ابتدا با سلام و احوالاپرسی کا را شروع می­کنم سپس حضور و غیاب را انجام می­دهم علت آموزان را در جلسه پیش جویا می­شوم.

5 دقیقه

رسیدگی به تکالیف گذشته: تمرین­های درس هفتۀ گذشته را بررسی می­کنم و سپس با کمک دانش­آموزان حل می­کنم چند نمونه تمرین اضافی حل می­کنیم و اشکالات را رفع می­کنم.

20 دقیقه

سنجش رفتار ورودی (سنجش آمادکی) ارزشیابی تشخیصی: دانش­­آموز آیا همزه را می­شناسد و می­تواند دیکتۀ مختلف این حرف را بنویسد.

10 دقیقه

فعالیت­های ضمن تدریس (ارائه مطالب)

اجرای تدریس و فرآیند یاددهی - یادگیری مبتنی بر دانش­آموز فعال (شروع، ارائۀ درس و اختتام): ابتدا دربارۀ همزه توضیح می­دهم و شکل­های مختلف همزه را با مثال و نمونه روی تختۀ کلاس می­نویسم پس از توضیح کامل مطلب دانش­آموزان می­خواهم (واژه­های همزه­داری که می­شناسند و دیکتۀ آن را به­خوبی نمی­دانند را بگویند تا درست آن را بنویسیم و در مورد آن توضیح می­دهم انگار از روی درس می­خوانیم و از قسمت­های مختلف سؤال می­دهم تا توجّه دانش­آموزان به بعضی نکات مهم بیشتر جلب شود.

30 دقیقه

ارزش­یابی تکوینی (مرحله­ای): شناخت دانش­آموزان از دیکتۀ همزه تا چه حد است و تا چه اندازه می­توانند واژه­های همزه­دار را درست بنویسند.

5 دقیقه

فعالیت­های تکمیلی

جمع­بندی و نتیجه­گیری: با چند نمونه از واژه­های همزه­دار این بحث را بازتر می­کنم.

5 دقیقه

ارزش­یابی پایانی (سنجش رفتار خروجی) تمرین­های خارج از کتاب به­عنوان نمونه داده می­شود.

15 دقیقه

تعیین تکلیف و فعّالیت­های خارج از کلاس: انجام تمرین­های داده شده در کتاب و حل تمرین­های نمونه و آمادگی دانش­آموزان برای امتحان دیکته در جلسۀ بعدی.

 

 

 

         

 

درس 5

                          اهداف رفتاری

               اهداف جزیی 

_ موارد مطابقت یا عدم مطابقت  فعل و نهاد را تشخیص دهد.

_  مثال های مناسبی برای عدم مطابقت ارئه دهد.

_  جمله ها را به صورت مودبانه به کار ببرد.

_  در مثال های گفته شده زمان افعال را مشخص کند.

_  جمله هایی که فعل ناگذر به مفعول دارند را گذرا به مفعول کنند.

_  در جمله ها فعل ها را مشخص کنند و ساختمان آن را بنویسید.

_  بن مضارع هر فعل را در عبارت بنویسید.

_  استفاده از پیشوند هایی که معنای فعل را تغییر می دهد و به کار گیری آن ها در جمله .

  _  در زبان فارسی اصل بر مطابقت  نهاد و فعل است.

       نهاد جدا و پیوسته در شخص و شمار با هم مطابقت می کنند.

    _  به هنگام لزوم از گونه مودبانه ی زبان استفاده کند.

    _  انواع فعل ها را از نظر زمان طبقه بندی کند.

    _   قواعد گذرا  کردن فعل ها را توضیح دهید.

    _  راه های تشخیص فعل مرکب را از فعل ساده بیان کند

    _   در ساختمان فعل از بن مضارع فعل استفاده می کند.

    _   بعضی از پیشوند ها معنای فعل را تغییر می دهد.

.

 

     روش تدریس پیشنهادی : دریافت مفهوم

شرح کامل تدریس :

 نتیجه : بعضی از جمله ها با تغییر نهاد شما ر  فعل نیز تغییر کرد و بعضی از آنها با تغییر نهاد شمار فعل تغییر نکرد. بنابراین استثناهایی در این مورد وجود دارد.

مثال های پیش فرض :

_ هیچگاه در زندگی سخت کوشان  از هیچ مشکلی نمی هراسند.

                            نهاد- جمع                         فعل جمع

_ در جعبه های بزرگ ظرف های شکستنی    می باشند.

                                 نهاد جمع                   فعل مفرد

_   مردم   شهر برای پیروزی دلیرانه  جنگیده بودند .

     نهاد جمع                            فعل جمع

 

   یکی از شما  باید سوالات را جواب گوید.

    نهاد جمع                            فعل مفرد

 

   کلمات آسمانی قرآن     همه جا طنین می افکند .

   نهاد جمع                                     فعل مفرد

تغییر نهاد ها :

هیچگاه  در زندگی سخت کوش  از هیچ مشکلی نمی هراسد.                 

                            مفرد                              مفرد 

 در جعبه های بزرگ ظرف شکستنی   می باشد.

                          مفرد                       مفرد

نمی توان نهاد را مفرد کرد

کلمه ی آسمانی  قرآن   همه جا طنین می افکند. مفرد                                           مفرد

روش تدریس دریافت مفهوم :

اساس نظر الگوی دریافت مفهوم راه ( برونر 1956 ) مطرح کرد و بعد ها دیگران در توسعه و تکمیل آن کوشیدند. آخرین کسانی که به ارائه این الگو همت گماشتند ( بروس جویس ) و همکارانش بودند (1992 ) برای تدریس بدین صورت است :

  زمان 

  که این اطلاعات را معلم روی تخته 

  می نویسد

 اطلاعات دانش آموز ان

   ( پیش فرض ها )

 

 

 

20  دقیقه

چند جمله را با توجه  به ا هداف درس روی تخته می نویسیم و از بچه ها می خواهیم که نهاد و گزاره ی آن ها را مشخص کنند

برای انتخاب درست نهاد به آن ها می گوییم نهاد ها اگر مفرد هستند به جمع تبدیل کنند و اگر جمع هستند ، مفرد کنند.

حالا تغیراتی که در جمله پدید می آید را بگویند ، مسلماً نهاد مفرد فعل مفرد و نهاد جمع ، فعل جمع می خواهد و در ارکان دیگر جمله تغییر حاصل نمی شود.

در مثال ها از استثناهایی که نهاد مفرد دارد ولی فعل جمع است و یا به عکس بهره می گیریم.

و این تغیرات و آن مفاهیم را که دانش آموزان یافته اند ، در جدول نهاد و گزاره مشخص می کنیم

5 دقیقه

 سوالاتی را مطرح می کنیم و از دا نش آموزان می خواهیم با توجه به موارد ذکر شده آنها را پاسخ گویند.

5 دقیقه

 از دانش آموز می خواهیم که به ترتیب سوالات که روی تخته بنویسد ( در این مرحله از دانش آموزان قوی تر می خواهیم که پاسخ دهند. )

10 دقیقه

  پاسخ ها را بررسی می کنیم و این بخش درس را جمع بندی می نماییم .

جمله

     گزاره

         نهاد

 

     فعل (بن  +   شناسه )

     نهاد پیوسته

        مفرد                         مفرد 

   پیامبر  فرمودند          جمع           جمع               (برای احترام )              مفرد                       جمع                                                                    کاروان  از صحرا آمد       اسم جمع                                                                          

                   

                  کتابها  افتاد           جمع                            مفرد  

                 نهاد غیر جاندار

                                  

             هر یک از شما می توانید     مفرد                  جمع/ مفرد

                 اسم مبهم

    در این جا دریافت بهتر و آشنایی با نهاد و فعل جدول صفحه ی 24 را می خوانیم و یادگیری آن را به بچه ها    خاطر نشان می کنیم.                                                     

        

یکی از ویزگی های فعل معلوم و مجهول بودن آن است  که از نهاد جمله می توان فهمید فعل است یا مجهول

مثال در جمله های زیر کدام فعل معلوم  و کدام فعل  مجهول است ؟

 اسفندیار  جوان مردی می کند  و پیشنهاد او را می پذیرد.

 نهاد                        فعل معلوم                  فعل معلوم ( زیرا نهاد معلوم است )

 

دعوتش پذیرفته  نمی شود .

             فعل مجهول ( زیرا نهاد معلوم نیست )

 

 برای مجهول کردن فعل معلوم این کار ها باید صورت گیرد :

                                   

 فعل معلوم در جمله

 

گذرا به مفعول نیست

گذرا به مفعول

    با قاعده .  بن مضارع + ان+ید    

 

     نهاد را حذف می کنیم.                                             بی قاعده :

    مفعول را نهاد قرار می دهیم.                                         آمد : آور 

   از فعل صفت مفعولی می سازیم.                                      رفت: برو                             

  فعل (شد ) را به زمان فعل اصلی مببریم.                             ماند : گذاشت                                                                      ( فعل مجهول در جمله )                  

یکی از ویزگی های فعل معلوم و مجهول بودن آن است  که از نهاد جمله می توان فهمید فعل معلوم است یا مجهول

مثال در جمله های زیر کدام فعل معلوم  و کدام فعل  مجهول است ؟

 اسفندیار  جوان مردی می کند  و پیشنهاد او را می پذیرد.

 نهاد                        فعل معلوم                  فعل معلوم ( زیرا نهاد معلوم است )

 

دعوتش پذیرفته  نمی شود .

             فعل مجهول ( زیرا نهاد معلوم نیست )

 برای مجهول کردن فعل معلوم این کار ها باید صورت گیرد :

                                   

 فعل معلوم در جمله

 

گذرا به مفعول نیست

گذرا به مفعول

    با قاعده .  بن مضارع + ان+ید    

 

     نهاد را حذف می کنیم.                                             بی قاعده :

    مفعول را نهاد قرار می دهیم.                                         آمد : آور 

   از فعل صفت مفعولی می سازیم.                                      رفت: برو                             

  فعل (شد ) را به زمان فعل اصلی مببریم.                             ماند : گذاشت                                                                      ( فعل مجهول در جمله )                                                         

 

 

         

 

 

 

 

الگوی تدریس درس پنجم زبان فارسی (3) شامل :

الف- مطابقت نهاد و فصل

ب- کاربرد مؤدّبانه ی ضمیر و گونه های مؤدبانه ی معمول در فارسی

ج- انواع حذف

الف :مطابقت نهاد وفعل

شروع مطلب ، پرسش از دانش آموزان

فعل مناسب برای نهادهای زیر انتخاب کنید

1-     دوستم با شما به مدرسه  آمد (آمدن)         پاسخ دانش آموزان

2-     شما و دوستم به دوستم به فروشگاه رفتید (رفتن)            پاسخ دانش آموزان

3-     پیامبر بزرگوار در مورد حقّ والدین فرمود/فرمودند (فرمودن)             پاسخ دانش آموزان

نتیجه : نهادجاندار همیشه فعل با نهاد مطابقت می کند مگر در موارد (احترام) مثل جمله ی "3" سوم.

توجه به حرف اضافه با در جمله ی "1" و حرف ربط (و) در جمله ی دوم.

دوباره طرح پرسش و شنیدن پاسخ ( در مورد غیر جاندار )

مثال :     برگ درخت به زمین  ریخت  (ریختن)

            برگ های درخت به زمین ریخت / ریختند  (ریختن)

  • نکته :       اگر آرایه ی جان بخشی استفاده شود (حتماً باید نهاد با فعل مطابقت کند )

        آسمان به حال مردم قحطی زده  گریست (گریستن)   

        گل ها به گریه آسمان خندیدند  (خندیدن)

در مورد اسم جمع (در مورد نهاد جاندار)

مثال:      کاروان ، لشگر ،سپاه ، قافله از شهر  گذشت  (گذشتن)            همیشه مفرد

            مردم به کار خود ایمان ................... (داشتن)             فعل همیشه باید " جمع" بیاید.

            ملّت برای دفاع از میهن به میدان  آمد / آمدند (آمدن) 

            اسم جمع (بی جان)              فعل همیشه مفرد

            دسته ی اسکناس به زمین .................. (افتادن )

            هیئت باشور و هیجان به حسینیه ................. (رسیدن)

در مورد اسم های مبهم

جاندار            اگر "ی" نشانه ی وحدت و نکره داشته باشد همیشه فعل مفرد

یکی ، کسی  هرکسی سخنی گفت (گفتن) 

هریک ، هرکدام، هیچ یک ، هیچ کدام در این زمینه حرفی نزد / نزدند (زدن) 

ب: جمله ی (من کتاب تو را پس دادم)            تبدیل کنید به جمله ی مؤدبانه

پاسخ دانش آموزان : من کتابتان را پس دادم

جمله ی (تو کتاب او را پس دادی )              تبدیل می شود به ............پاسخ دانش آموزان : شما کتابشان را پس دادید

جمله ی (من از شما می خواهم به دیدن ما بیایید)

 

مؤدبانه (من استدعا دارم به دیدن ما تشریف بیاورید)

و مثالهای دیگر ...

به عنوان پرسش از این درس و مرور مطالب

جدول زیر را کامل کنید

گونه ی معمولی

گونه ی مؤدبانه

-

درباره ی خود

درباره ی مخاطب

من

تو

رفتن

خوردن

بودن

 

 

 

ج: انواع حذف            طرح پرسش  

1-     حذف یعنی .......................... دانش آموزان پاسخ می دهند

2-     منظور از حذف ..................... دانش آموزان پاسخ می دهند

3-     حذف موجب صرفه جویی   در کلام می شود             پاسخ دانش آموزان

4-     حذف به قرینه ی لفظی ............................... پاسخ دانش آموزان (توضیح و مثال) معلّم

5-     حذف به قرینه ی معنوی ............................... پاسخ دانش آموزان (توضیح و مثال) معلّم

حذف به قرینه ی لفظی در موارد زیر ممکن است:

1-    

 

حذف جمله در جمله های مرکب   مثال : من آمدم که مطالب را به شما بگویم امّا نتوانستم .....

                                        قسمت محذوف کدام است ؟             پاسخ دانش آموزان

2-     حذف نهاد به قرینه ی شناسه     مثال بزنید    من رفتم              رفتم

3-     حذف نهاد در جمله های هم پایه            مثال بزنید _ من آمدم و شما را دیدم)

و در جمله های ناهمپایه             مثال بزنید   من آمدم که شما را ببینم.

4-     حذف تمام اجزای جمله به جز نقطه ی اطبلاع در جمله های پاسخی و پرسشی

مثال بزنید           حسن به خانه ی ما آمد             کی (چه کسی ) ؟

دانش آموزان         دوستم دیروز به مدرسه رفت : کی ؟

حذف به قرینه معنوی در موارد زیر

1-     از روی سیاق کلام  از دوستان چه خبر

2-    

قسم می خورم

 

است

 

باشد

حذف فعل اسنادی در جمله های مرکب             مثال بزنید     هرچه کامل تر                   بهتر

3-    

برو

حذف فعل در جمله های پرکاربرد : به سلامت               به جان  شما

را می گویم

 

است

  بسیار خوب                 شکر خدا

 

 

مواردی که حذف نهاد ممکن نیست

1-     حذف نهاد پیوسته غیر ممکن است    مثال بزنید ، نهاد پیوسته =شناسه (نهاد اجباری)   رفتیم

2-     اگر نهاد ضمیر ،بدل داشته باشد : ما ، معلّمان ، به نمایشگاه رفتیم (چون اگر نهاد را حذف کنیم مطابقت نهاد و فعل از بین می رود)                      

                                       نهاد       بدل

                                                      معلّمان به نمایشگاه رفتیم    نادرست است

3-     اگر نهاد ضمیر وابسته (صفت) داشته باشد       من  بیچاره نتوانستم بیایم

                                                                      نهاد   صفت

4-     اگر نهاد ضمیر با تأکید باشد        من رفتم (نه کس دیگری)

 

تست برای جا افتادن مطالب

1-     در همه گزینه هابه جز گزینه ی .............. حذف به قرینه معنوی است

الف-عید شما مبارک                              ب- بهترکه شما این کار را انجام دهید

ج- به جان شما هرچه گفت ، راست بود          د- دوستان خواستند کمک کنند امّا نشد

2-     در کدام گزینه گونه ی مؤدبانه نادرست به کار رفته است ؟

الف- شما غذایتان را صرف کردید               ب- شما امر کردید که کارگران بروند

ج- من استدعا ی کمک دارم                       د- به زودی تشریف فرما شوید

3-     در کدام گزینه نهاد و فعل مطابقت ندارند؟

الف- شورای محل تصمیم خودرا بلاغ کرد       ب- دسته ی عزادران به میدان رسیدند                             ج- شما استادان بهتر می دانید                        د- هیچ کس نظر خود را نگفت

ماره درس: 6

 

موضوع درس: نگارش تشریحی

 

تعداد دانش­آموزان:28

 

 

 

 

هدف کلی

دانش­آموزان با انواع مقاله آشنا می­شوند.

 

رئوس مطالب

1.گونه تشریحی                    2.گونه تحلیلی             3. گونه تحقیقی

 

هدف­های جزئی

1.دانش­آموزان انواع مقاله را بشناسند.

2.دانش­آموزان شیوه­ی نگارش انواع مقاله را یاد بگیرند.

3.دانش­آموزان بامفهوم تشریح آشنا شوند .

4. دانش آموزان به تشریح یک چیز بپردازند.

 

هد­ف­ها­ی رفتاری

پس از پایان آموزش از دانش­آموزان انتظار می­رود:            

1.انواع مقاله را نام ببرند.

2.شیوه­ی نگارش انواع مقاله را با توجه به شناخت خود بیان کنند و مثال بزنند.

3. دانش­آموزان مقاله ای بنویسند.

4.دانش­آموزان انواع مقاله را با یک­دیگر مقایسه کنند.

6.در نمونه ای که معلم ارائه می­دهد دانش­آموزان نوع مقاله را تعیین کنند.

حیطه شناختی

هوش چند­گانه

 

دانش

درک وفهم

به­کار بستن –درک وفهم

تجزیه وتحلیل

درک وفهم

کلامی-زبانی

کلامی-منطقی

بیرون فردی-منطقی

منطقی-ریاضی

ریاضی-منطقی

 

پیش­بینی رفتار ورودی

1.دانش­آموزان با چگونگی نگارش آشنایی دارند.

2.دانش­آموزان میتوانند چیزی را توصیف کنند.

3.با بعضی از مقاله ها در ادبیات دوم آشنا شده اند.

 

روش تدریس

مقایسه -پرسش و پاسخ

 

وسایل آموزشی

کتاب درسی، گچ، تابلو و نمونه­هایی از کتاب مقاله نویسی

 

ایجاد ارتباط: 3دقیقه

شروع با نام و یاد خدا، سلام و احوالپرسی، حضور و غیاب، بررسی علّت غیبت دانش­آموزان در جلسه­ی گذشته، دقت در حالات روحی آنان، توجّه به مناسبت­ها­ی روز و بررسی محیط کلاس.

 

ارزشیابی تشخیصی: 5 دقیقه

معلم از دانش­آموزان درباره­ی انواع نوشته ها سؤالاتی می­کند.

 

فعالیت آموزشی

فعالیت ­ها­ی معلم

فعالیت دانش­آموزان

 

ایجاد انگیزه:5 دقیقه

معلم دو نوع مقاله متفاوت را برای دانش­آموزان می­خواند و از آن­ها می­خواهد تفاوت آن­ها را بیان کنند.

دانش­آموزان به تفاوت نوشته­ها اشاره می­کنند.

 

ارائه درس: 15 دقیقه

1.پس از این که معلم جواب دانش­آموزان را دریافت کرد از آن­ها می­پرسد آیا تا به حال چیزی را تشریح  کرده اند

2.معلم توضیح می­دهد که این نوع نوشته­ی شما مقاله تشریحی است

1. دانش­آموزان پاسخ می­دهند: بله

 

2 .دانش­آموزان با تشریح آشنا می­شوند.

 

 

3.معلم از دانش­آموزان می­خواهد که نمونه­ها­ی مقاله تشریحی را از کتاب بخوانند.

4.معلم از بچه­ها سؤال می­کند که شما برای نوشتن چنین مقاله ای چه مراحلی را طی کردید؟

5.معلم مراحلی را که دانش­آموزان نام برده­اند روی تابلو نوشته و آن­ها را کامل می­کند.

6.معلم از دانش­آموزان می­خواهد که مراحل تهیه­ی مقاله را از روی کتاب بخوانند.

 

3.دانش­آموزان نمونه­های ارائه شده را در کتاب می­خوانند.

4.دانش­آموزان مراحل را نام می­برند.

5.دانش­آموزان این مراحل را با دقت یادداشت می­کنند.

6.دانش­آموزان این مراحل را از روی کتاب مطالعه می­کنند.

 

 

جمع­بندی و نتیجه­گیری:4دقیقه

معلم به کمک دانش­آموزان شیوه­ی نوشتن مقاله تشریحی را توضیح می­دهد.

دانش­آموزان معلم را همراهی می­کنند.

 

ارزشیابی پایانی:5 دقیقه

معلم یک نمونه مقال تشریحی در کلاس می خواند.

دانش­آموزان با علاقه مقاله را  می شنوند و نوع آ­ن را تشخیص می­دهند و مراحل تهیه­ی آ­ن را بازگو می­کنند.

 

فعالیت تکمیلی:3دقیقه

1.خود­آزمایی کتاب را پاسخ دهند.

2.برای جلسه بعد یک مقاله تشریحی می نویسند .

دانش­آموزان با علاقه به سؤالات پاسخ می­دهند.

 

                               

 

بسته ی آموزشی درس ششم:  طرح درس: نگارش تشریحی

طرح درس شماره 6

ماده ی درسی: زبان فارسی3

موضوع درس: نگارش تشریحی

تعداد دانش آموزان: 28

محل و منطقه تدریس:منطقه 17 شهر تهران

طراح: گلچین موسی پور

تاریخ اجرا: آبان

مدت جلسه: 60

هدف کلی:

آشنایی با شیوه ی نگارش مقاله ها و نگارش تشریحی

رئوس مطالب

آشنایی با مقاله ها، مقاله های تحلیلی، مقاله های تحقیقی، مقاله های تشریحی

هدف های جزئی

- آشنایی با شیوه های نگارش مقاله، - آشنائی با طرح پرسش هایی جهت تهیه مقاله های تشریحی، - آشنایی با شیوه ی نگارش مقاله ی تشریحی ، - آشنایی با چگونگی نگارش مقاله ی تشریحی

هدف های رفتاری

پس از آموزش از فراگیر انتظار می رود که،

 - بداند مقاله ها از نظر شیوه ی نگارش به چند دسته تقسیم می شوند.

- بداند که مقاله های تحلیلی چه ویژگی هایی دارند.

- بداند که مقاله های تحقیقی چه ویژگی هایی دارند.

- بداند که مقاله های تشریحی چه ویژگی هایی دارند.

-  بداند که برای موضوعات مقاله های تشریحی چه ویژگی هایی لازم است.

- بتواند در بین مقاله های مختلف نوع مقاله ها را تشخیص داده و آن ها را تقسیم بندی کند.

- بتواند برای موضوع مقاله طرحی بنویسد.

- تا حد امکان و با توجه به ویژگی های مقاله تشریحی، بتواند یک مقاله ارائه دهد.

حیطه ی شناختی

درک و فهم

 

درک و فهم

 

تجزیه و تحلیل

 

کاربرد

پیش بینی رفتار ورودی

فراگیران از قبل با شیوه های نگارش مقاله آشنا هستند. ویژگی های یک مقاله را می دانند. قسمت های تشکیل دهنده یک مقاله و مراحل تهیه ی مقاله را می دانند. شیوه ی نگارش مقاله های پژوهشی و مقاله های استدلالی را می دانند.

روش تدریس

 پرسش و پاسخ، گروهی ، سخنرانی

رسانه های آموزشی

 کتاب درسی، رایانه به عنوان ابزار کمک آموزشی، سی دی آموزشیٰ ارائه نمونه هایی از مقاله های مختلف که در کتاب های درسی فراگیران وجود دارد.

قبل از شروع

شروع کلاس با نام خدا، سلام و احوالپرسی، حضور و غیاب( بررسی علت غیبت در صورت غیبت در جلسه ی قبل)، دقت در حالات روحی- روانی دانش آموزان، توجه به محیط کلاس و مناسبت روز.

ارزشیابی تشخیصی

معلم از فراگیران می خواهد که راجع به انواع ویژگی های مقاله، قسمت های تشکیل دهنده ی مقاله، مراحل تهیه ی مقاله، و شیوه های نگارش مقاله های پژوهشی و استدلالی مطالبی را بیان کنند.

فعالیت های آموزشی

معلم از فراگیران می خواهد که درس را قبل از کلاس مطالعه کنند( پیش مطالعه). و تعدادی از دانش آموزان به انتخاب معلم ، و یا از اعضای گروه ها خواسته شود که هر چه از مقاله از درس های قبل و یا حتی از زبان فارسی سال قبل به یاد دارند بیان کنند.

دانش آموزان بر اساس مطالعه ی قبلی و یافته های خود از کتاب سال قبل هر چه که به یاد دارند و فهمیدند را می گویند.

آماده سازی و ایجاد انگیزه

معلم از فراگیران می خواهد که راجع به ویژگی های یک مقاله و تفاوت آن با کتاب را بیان کنند ( در حد اطلاعات فراگیران). انواع مقاله ها را نام ببرند.

در حین تدریس از فراگیران انتظار می رودکه: با پویایی و علاقه و دقت به سوالات معلم پاسخ دهند. مطالبی از درس های سال گذشته مربوط به مقاله نویسی را بیان کنند.

ارائه ی درس

با ارائه ی مقاله ای از کتاب های درسی  به دانش آموزان یادآوری می کند که: مقاله ها ویژگی هایی دارند و از نظر نوشتن به سه دسته تقسیم می شوند.

- تشریحی،  تحلیلی،  تحقیقی.

که هر متنی با استفاده از یکی یا دو شیوه ی بالا نوشته می شود.مثل درس « تربیت انسانی و سنت ملی» که نویسنده از برهان های عقلی و ذکر نمونه های شعر، مسئله ی تربیت و ارتباط آن را با سنت بررسی می کند. ( کار گروهی برای بدست آوردن جواب.)

یا مقاله ی « چنین رفت.......» در کتاب زبان فارسی دوم ماهیت پژوهشی دارد و در عین حال به تحلیل بعضی از وقایع داستان هم پرداخته است.

و مطلب « کلاس نقاشی» در کتاب ادبیات اول و سفرنامه ی ابن بطوطه در کتاب دوم نیز نوشته های تشریحی هشتند.

تعریف نوشته های تشریحی، تحلیلی، تحقیقی.

- به نوشته هایی گفته می شود که حاصل دیده ها و شنیده هاست .

- آن دسته از نوشته هایی که حاصل تاملات درونی نویسنده باشد را نوشته های تحلیلی می گویند.

- آن دسته از نوشته هایی که براساس پژوهش های شما و دیگران آفریده شده اند را نوشته های تحقیقی می نامند.

البته در اغلب نوشته ها، با هر زبان و بیان و قالبی که باشد هدف نویسنده، تشریح بی کم و کاست اشخاص، وقایع و چیزها هستند. چون تشریح یعنی شرح و بسط دادن به منظور مطالعه و دقت در یک موضوع یا مطلب به گونه ای علمی، دقیق و از سر باریک بینی است. البته رایج ترین راه تشریح، طرح پرسش هایی در مورد ابعاد مختلف یک چیز، شخص یا پدیده است( یک موضوع). که هر بخش یک نوشته ، به یکی از سوالات ما پاسخ می دهد.( ارائه ی درس بصورت گروهی و پرسش و پاسخ می باشد.)

همکاری فراگیران و بیان مطالب در کلاس با شوق و علاقه.

مطالعه ی گروهی و ارائه ی درس بوسیله ی اعضای گروه های مختلف.

اظهار نظر فراگیران درباره ی ویژگی های یک مقاله و انواع مقاله ها.

پاسخ به سوالات معلم.

جمع بندی و

نتیجه گیری

 

هر مقاله یا تشریحی است یا تحلیلی و یا تحقیقی. تشریح یعنی شرح و بسط دادن یک پدیده یا موضوع. برای نوشتن یک مقاله ی تشریحی لازم است که درمورد موضوع آن سوالاتی مطرح شود ( و به اصطلاح طرح نوشته ای تهیه کنیم) و به سوالات پاسخ دهیم و سپس در انتها نوشته های مان را مرتب و بازبینی و ویرایش نماییم.

 

نمونه مثال ها را مطالعه کنند . مرور و جمع بندی نهایی درس.

ارزشیابی پایانی

معلم از فراگیران می خواهد که به پرسش های کتبی و یا شفاهی پاسخ دهند.

 انواع مقاله ها را نام ببرند.  تشریح  را معنی کنند. ویژگی های مقاله های تشریحی را بگویند.

دانش آموزان با پویایی و علاقه و دقت به پرسش های درس پاسخ دهند.

فعالیت های

 تکمیلی

 

برای فعالیت های تکمیلی از فراگیران خواسته می شود: به خودآزمایی کتاب جواب دهند. یکی از مقاله های کتاب های درسی را انتخاب کنند و آن را بررسی کنند که چه نوع مقاله ای است.

فراگیران با مطالعه و علاقه به سوالات در منزل جواب دهند.

 

معرفی روش تدریس:

شیــــــوه سخنــــــرانی

معلم به طور شفاهی اطلاعات و مفاهیم را , در عرض مدتی که ممکن است از چند دقیقه تا یک ساعت یا بیشتر طول بکشد, در کلاس ارائه می دهد. در سخنرانی می توان معلم را با عنوان پیام دهنده و دانش آموز را به عنوان پیام گیرنده تصور کرد. از این نظر سخنرانی شیوه ای است یک سویه, برای انتقال اطلاعات, که معمولاً فراگیر در آن نقش غیر فعالی دارد. محتوای سخنرانی را معلم قبل از ورود به کلاس تعیین می کند.

شیـــــوه پــــرسش و پاســـــخ

شیوه پرسش و پاسخ شیوه ای است که معلم به وسیله آن فراگیر را به تفکر در باره مفهومی جدید یا بیان مطالبی فرا گرفته شده تشویق می کند. معلم, وقتی که می خواهد مفهوم دقیقی را در کلاس مطرح نماید یا توجه فراگیران را به موضوعی جلب کند شیوه پرسش و پاسخ را به کار می برد و نیز بدین وسیله فراگیر را تشویق می کند تا اطلاع خود را درباره موضوعی بیان کند ممکن است برای مرور کردن مطالبی که قبلاً تدریس شده اند مفید باشد, یا وسیله خوبی برای ارزشیابی میزان درک فراگیر از مفهوم مورد نظر باشد.

 

چهار ویژگی خاص در تعریف تدریس وجود دارد که عبارتند از :

الف ) وجود تعامل بین معلم و دانش آموزان

ب) فعالیت بر اساس اهداف معین واز پیش تعیین شده

ج ) طراحی منظم با توجه به موقعیت و امکانات

د) ایجاد فرصت و تسهیل یادگیری . » ( شعبانی ،ص 9 ، 1382)

   تعریف تدریس :

« تدریس عبارت است از تعامل یا رفتار متقابل معلم و شاگرد ، بر اساس طراحی منظم و هدفدار معلم ،برای ایجاد تغییر در رفتار شاگرد . تدریس مفاهیم مختلف مانند نگرش ها ، گرایش ها ،باورها ، عادت ها و شیوه های رفتار وبه طور کلی انواع تغییراتی راکه می خواهیم در شاگردان ایجاد کنیم، دربر می گیرد .» (میرزا محمدی ،ص 17 ، 1383)

   الگــــوی پــــژوهش گـــروهی ( تفحص گــــروهی )

این الگو برای کمک به دانش آموزان در تقویت مردم سالاری، تشریک مساعی و آموزش آن ها از طریق همکاری کاوشگرانه در فهم و مسائل اجتماعی و تحصیلی است در این الگو معلم مانند یک مشاور عمل می کند و بایستی بتواند به درخواست های دانش آموزان پاسخ دهد و به کمک آ ن ها نیازمندی های آموزش را فراهم آورد. این الگو نیازمند یک جو مثبت برای استدلال و مذاکره می باشد و در همه سنین و سطوح تحصیلی و انجام کارهای گروهی کاربرد مناسبی دارد. این الگو در نهایت منجر به کاوشگری منظم ، کنترل و پویش موثر گروهی، تقسیم کار، مردم سالاری، تعهد و تمایل نسبت به کاوشگری و هم کوششی در دانش آموزان می شود.

برای آموزش دادن می توان از روش های متنوع و زیادی استفاده کرد. اگر بتوانید دانش آموزان را به مشارکت در یادگیری ترغیب کنید، خودتان هم از تدریس بیشتر لذت خواهید برد. استفاده از بحث های گروهی دانش آموزان را فعال و مشتاق می کند و کلاس را از حالت کسالت بار بیرون می آورد.

                 

 

درس 7

                                                                                                     ((  به نام خداوند جان وخرد))

(طرح درس روزانه )                    کتاب زبان فارسی سوم دبیر ستان                               شماره ی 3                                           

 

 

کلاس: سوم دبیرستان رشته ریاضی وتجربی

 

             موضوع درس : جمله

 

هدف کلی درس : آشنایی دانش آموزان با نظام کلّی زبان و واحد های سازنده ی               

                                    زبان فارسی

 

              مدت جلسه : 90 دقیقه

 

                      تهیه کننده : فاطمه مرادی

 

  رئوس مطالب

 

   هدف های

 جزئی درس

 

     رفتار ورودی

     دانش آموزان

 

  ارزشیابی     

  تشخیص

 

نتیجه

 

         هدف های رفتاری

 

  مراحل تدریس و انتخاب

         یا تنظیم محتوا

 

   روش های        

    تدریس

 

 مواد آموزشی

 

  فعالیت های دانش آموزان

 

 

 

فرصت

 

 لازم

 

   نحوه ی ارزشیابی

 

1- تعریف جمله ی    

مستقل

 

2- گونه های جملات مستقل

 

 

3- شناخت نهاد وگزاره و گروه هسته و وابسته

 

 

4- شناخت وازه

 وانواع تکوازه       

 آزاد و وابسته

 

 

 

5- شناخت واحدهای زبان

 

انتظار می رود در پایان درس دانش آموزان بتوانند :

 

1- واحد های سازنده ی زبان فارسی معیار را   تو ضیح دهند

 

2- بزرگترین

 وکوچک ترین

واحد های زبانی را

در زنجیره ی کلام

تشخیص دهند

 

 

3- جمله ی مستّقل

ساده و مرکب را از

یکدیگر باز شناسند

 

 

4- گروه های

سه گانه ی اسمی ،

فعلی و قیدی را در

جمله تشخیص دهند

 

 

 

5- یک جمله فارسی

معیار راتا حدّ واج

تجزیه کنند .

 

 

 

دانش آموزان سال

سوم دبیرستان تاکنون

با :

1- با انواع جمله ی

  مستقل آشنا شده اند

  امّا شناخت کامل برای تشخیص ندارند

 

 

2- قبلاً با واج و تکواج آشنا شده اند

اما نمی توانند جملات

را به واج ها تجزیه

کنند .

 

نتایجی که از این

ارزشیابی حاصل

می شود نقطه ی

شروع آموزش را

مشخص می کند .

دانش آموزان باید:

 

1- چند جمله بگویند.

 

 

2- جملات مستقل

را تعریف کنند.

 

3- جملات ساده

    ومرکّب را   

 تشخیص دهند .

 

 

4- نهاد وگزاره     رانشان دهند .

 

 

5- واج ها را در

جملات مشخص

       کنند .

 

 

 

 

 

 

 +

 

 +

 

 +

 

 

 

 +

 

 

 +

 

از دانش آموزان انتظار می رود که

     پس از گذراندن این درس

   (مطالعه ومباحثه ) بتوانند :

 

1- جملات مستقل را تعریف کنند .

 

 

2- گونه های جملات مستقل را به

صورت ساده و مرکب بشناسند .

 

3- جمله هایی با فعل های ساده

و مرکب بیان کنند .

 

4- گروه های سه گانه ی اسمی،

    فعلی و قیدی را از یکدیگر       

            تشخیص دهند .

 

 

5- به سوالات معلم با اشتیاق پاسخ

گفته و داوطلبانه در بحث های کلاس شرکت کنند .

 

 

 

6- درپاسخگویی وحل تمرینات این

مبحث دقت و علاقمندی نشان دهند.

 

الف- مقدمه و ایجاد انگیزه

دعای شروع و احوالپرسی وحضور وغیاب و بکار بردن جملات غلط از نظر ساده ومرکب

بودن جهت ایجاد انگیزه وجلب توجه دانش آموزان

 

ب- معرفی درس جدید و بیان

   هدف های رفتاری درس

 

ج- ارائه مطلب – شروع درس

 

1- با نوشتن چند جمله ی نادرست

ایجاد جو سوال در کلاس و جلب

توجه دانش آموزان می شود .

چند نفر سوال می پرسند و معلم جواب می دهد ،سپس معلم سوالاتی  را مطرح می کند .

 

2- توضیح معلم : جمله ی مستقل

بزرگترین واحدزبانی است که خودجزئی از یک واحد بزرگ تر

نیست و .........

 

3- مشخص کردن انواع جملات

مستقل

 

4- بیان گونه های سه گانه اسمی

فعلی و قیدی

5- ذکر نهاد و گزاره و نقش هسته

و وابسته

6-بیان کار برد هسته

7- توضیح تکواژوانواع آن

8- توضیح واج

 

د- خلاصه درس و نتیجه گیری

 

ه- ارزشیابی بعد از تدریس

 

و- تعیین تکلیف واختتام کلاس

 

  الگوی پیش سازمان دهنده

 

 

 

 

 

   سخنرانی

 

 

 

پرسش وپاسخ

 

 

 

 

 

 

 

  سخنرانی

 

 

 

 

 پرسش وپاسخ

 

 

 

 

 بحث گروهی

 

 بحث گروهی

بحث گروهی

  سخنرانی

 

 

  سخنرانی

 

 بحث گروهی

 

   ______

 

       _____

 

       _____

 

 

 

استفاده ازچارت      

  وتخته کلاس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

استفاده از تخته 

     کلاس

 

 

       " "

 

   

       " "

 

 

       " "

 

 

       " "

 

 

 

 

پوشه ی سوالات

 

 

 پوشه ی سوالات

 

  ________

 

 

 

 

 

 

   تفکر

 

 

 

پاسخگویی

 

 

 

 

 

 

   پرسش

 

 

 

 

 

 

پاسخگویی

 

 

 

 

تفکروبحث

  گروهی

 

 

 

طرح سوال

 

 

   پرسش  

  گروهی

 

بحث و پرسش وپاسخ گروهی

 

5دقیقه

 

 

 

 

 

5دقیقه

 

 

 

 

5دقیقه

 

 

 

 

 

 

2دقیقه

 

 

3دقیقه

 

 

 

15دقیقه

 

10دقیقه

 

 

15دقیقه

 

 

5دقیقه

 

10دقیقه

 

 

10دقیقه

 

 

5دقیقه

 

الف – ارزشیابی آغازین

شامل سوالات ارزشیابی

          تشخیص

 

ارزشیابی ضمن تدریس

شامل سوالاتی که در محتوا

تعیین شده و به طور نظری و

شفاهی می باشد .

 

ب – ارزشیابی بعد ازتدریس

آزمون نظری و عملی

 

آزمون نظری شامل سوالات

زیربه صورت کتبی یا شفاهی می باشد :

1 – واحد های سازنده ی زبان فارسی معیاررا توضیح دهید

2 – یک جمله بنویسید واجزای آن را مشخص کنید

 

3-یک جمله مستقل ساده و یک جمله مستقل مرکب بنویسید

 

4-در جملات گروه های اسمی،فعلی وقیدی را مشخص نمایید

 

5-واج های جملات را تشخیص دهید

 

آزمون عملی شامل :

فعالیت های مربوط به خودآزمایی کتاب

 

 

 


 

درس 8

باسمه تعالی

موضوع درس: زندگی نامه نویسی                                                                                                                    

 

زندگی نامه نویسی یکی از درس های نگارش

 

عنوان درس

 

 

١- فراگیران با نوشتن زندگی نامه راجع به یکی از بزرگان دینی، ملی، علمی و .... آشنا بشود.

٢- کاربرد طرح نوشته را که سال قبل خوانده بداند.

٣- روش گردآوری اطلاعات را به کار ببرد.

۴- از آموخته های قبلی خود در نگارش نظیر توصیف، تشریح، مقایسه و .... استفاده کند.

 

 

 

هدف کلی درس

 

 

١- معلم یا مدیر یادگیری با خواندن چند نمونه از زندگی نامه ی افراد شاخص انگیزه ی فراگیران را بر می انگیزد و از فراگیران می خواهد راجع به اولویت های این افراد صحبت کنند.

 

رفتار ورودی            پیش نیاز

معلم با روش پیش سازمان دهنده از فراگیران می خواهد زندگی نامه ی افرادی را که در سال های قبل با آن آشنا شدند بگویند و اهمیت این افراد را مطرح کنند. به طور مثال ١- الایام راجع به کدام شخصیت ادبی است؟ ٢- داستان زندگی من راجع به کیست؟

ارزشیابی

آغازین

١- فراگیر راه های نوشتن زندگی نامه را توضیح بدهد.

٢- فراگیر روش های جمع آوری اطلاعات را_ شاهدات شخصی، پرسش از افراد مطلع، استفاده از منابع کتابخانه ای، مطالعه ی آثار_ بشناسند.

٣- طرح نوشته ای راجع به یکی از بزرگان بنویسید.

۴- راجع به بیوگرافی _ اتوبیوگرافی _ سیره_ تذکره مطالبی بداند.

 

شناختی

 

 

اهداف جزئی

١- از کتاب های درسی خود افراد مهم و شاخص را معرفی کند.

٢- فراگیر ویژگی خاص افراد شاخص را برای دوستانش توضیح بدهد به طور مثال محدودیت های جسمانی هلن کلر را بداند و این که چرا یک نویسنده ی بزرگ جهان به شمار می رود.

٣- عوامل موثر در ساختن شخصیت افراد چه چیزهایی می تواند باشد راجع به آن بحث شود.

 

روانی حرکتی

١- مطالعه ی زندگی بزرگان دینی، علمی و ادبی این امکان را به فراگیران می دهد که مانند آنها الگوسازی کنند و خود را به مدارج بالای شخصیتی برسانند.

٢- با شناختن افرادی مثل طه حسین _ هلن کلر _ ابوالعلای معری و .... می فهمند محدودیت های جسمی مانع پیشرفت نمی تواند باشد.

 

 

عاطفی

 

معلم با روش های فعال و دانش آموز محور مانند واحد کار- روش بحث گروهی پژوهش و الگوی پیش سازمان دهنده می تواند تدریس خود را مدیریت کند. از فراگیران می خواهد هر کدام چند نفر را به عنوان شخصیت برتر معرفی کنند. کسانی که زندگی آنها می تواند الگوی دیگران باشد. افرادی مانند دکتر حسابی- دکتر چمران- دکتر علی شریعتی و شهید مطهری کتابهای انتشارات مدرسه که راجع به این افراد است معرفی می کند.

 

 

شیوه ی تدریس

 

 

فراگیران چند کتاب زندگی نامه را باهم مقایسه می کنند. بعضی از آنها از زبان دیگران نقل شده است می شود بیوگرافی و اگر خود فرد زندگی اش را تعریف کند می شود اتوبیوگرافی. دسته ی اول کتابهایی را معرفی می کند مثل طرحی از یک زندگی دکتر علی شریعتی که پوران شریعت رضوی (همسر دکتر) نوشته.٢- دسته ی دوم الایام طه حسین از تخته ی کلاس برای جمع بندی استفاده می شود- فیلم و اسلاید منبع دیگر آموزشی می تواند باشد.

 

 

مواد      (وسایل آموزشی)

 

 

چند نمونه از کتاب های مختلف خوانده می شود و از فراگیران می خواهیم که راجع به هرکدام از آنها صحبت کنند و بگویند در کدام دسته قرار می گیرند. با طرح سوال و روش پیش سازمان دهنده انواع زندگی نامه ها را توضیح می دهد و فراگیران نمونه های دیگری را معرفی می کنند.

 

آماده سازی (ایجاد انگیزه)

١- طرح پرسش برای ایجاد انگیزه. ٢- فراگیران در گروه های خود چند طرح نوشته آماده کنند و راجع به آن ها صحبت کنند.٣- عوامل موثر در زندگی افراد را جمع بندی کنند.

 

مراحل تدریس با ارائه مطلب

 

فراگیران طرح نوشته ی خود را که با طرح سوالات مختلف راجع به افراد می باشد آماده می کنند به معلم می دهند.

از کتاب های سال قبل نمونه هایی ذکر می کنند و دسته بندی می کنند.

تفاوت زندگی نامه- حسب حال نویسی و سیره را بحث می کنند.

 

ارزشیابی (تکوینی-پایانی)

 

 

با شیوه ی نمایش نامه می توانند خود را می توانند خود را معرفی کنند مثلا از زبان افراد شاخص صحبت کنند و عوامل موثر در زندگی شان را برای دوستان خود توضیح بدهند.

راجع به زندگی خودشان یک طرح نوشته بنویسند و جواب بدهند.

 

فعالیتهای تکمیلی

 

خودآزمایی درس را که یک طرح نوشته است و تشخیص یک نوشته که از چه شیوه ای استفاده کرده برای نوشتن زندگی نامه در دفتر تمرین بنویسند. چند نمونه راجع به فاصله ی میان واژه ای و میان حرفی بنویسند و ده خط راجع به یکی از بزرگان بنویسند و او را به دوستان خود معرفی کنند.

 

تعیین تکلیف

 

 

 

درس 9

به نام چاشنی بخش زبان ها

 

طرح درس روزانه

 

موضوع : جمله ی ساده و اجزای آن                                                              

نام کتاب :زبان فارسی 3

           ( درس نهم )                                                                             زمان : 90 دقیقه

 

روش های پیشنهادی برای تدریس : الگوی پیش شازمان دهنده ،الگوی دریافت مفهوم ،الگوی تفکّر استقرایی ،  روش  تعامل گروهی و پرسش و پاسخ

 

وسایل مورد نیاز:  گچ و تخته و کتاب درسی و کتب دیگر تهیّه شده در مورد درس

 

----------------------------------------------------------------------------------------------

رفتار ورودی :                                                                                                 20 دقیقه  

                                                  

با لبخندی بر لب وارد کلاس می شوم ابتدابا دانش آموزان سلام واحوال پرسی می کنم سپس به حضور و غیاب دانش آموزان می پردازم .

 

 

ارزشیابی آغازی :

 

ابتدا به رفع اشکالات دانش آموزان می پردازم وسپس از دروس گذشته سؤالاتی ازایشان می پرسم ویا آزمون کتبی می گیرم .  

---------------------------------------------------------------------------------------------- 

                                                                                        

***   تدریس درس جدید   ***                 50  دقیقه                                        

اهداف کلّی:

 

آشنایی با انواع جمله ی ساده

آشنایی با جمله های استثنایی

 

اهداف جزئی :

 

انتظار می رود در پایان درس دانش آموز بتواند :

1- فعل را برای یافتن اجزای جمله مبنا قرار دهد.

2- جمله های دوجزئی،سه جزئی و چهار جزئی را از هم باز شناسد.

3- فعل های گذرا و ناگذر را از یکدیگر تشخیص دهد.     

4- جمله های استثنایی را تشخیص دهد و اجزای آن ها را مشخّص کند.

*************************************************************************************

1

 

نحوه ی تدریس:

 

جمله ی ساده و اجزای آن

********

ابتدا موضوع درس را بر روی تخته ی کلاس می نویسم  سپس از دانش آموزان می خواهم که نظرات خود را در مورد آن بیان کنند . بعد با استفاده از مطالب ذکر شده  به بیان درس جدید می پردازم.

درشروع کار چند جمله را برروی تخته می نویسم واز دانش آموزان می خواهم که نهاد و گزاره ی  آن ها را مشخّص کنند.سپس در قسمت گزاره فعل را نشان دهند.بعد از آن می خواهم که نام دیگر اجزای جمله را مشخّص کنند.

یادآور می شوم که :

 اگر به غیر از نهاد فعل به جز دیگری نیاز مند نبود نا گذر است و جمله ی ما دو جزئی است و این موضوع را با انواع مثا ل ها تمرین می کنیم .

و اگر فعل به غیر از نهاد به جزء دیگری نیاز داشت فعل گذرا است  سپس توضیح می دهم که فعل های گذرا بسته به اجزای سازنده ی آن ها ،

جمله های سه جزئی  یا چهار جزئی می سازند.

 

                                                   گذرا به مفعول :  نهاد  + مفعول  +  فعل      (  مثال :  مریم لباس ها را شست .)

    جمله های 3 جزئی                       گذرا به مسند  :  نهاد  + مسند  +  فعل       (   "    :  او دکتر است  )

                                                   گذرا به متمّم  :  نهاد  +  متمّم  +  فعل       (   "    :  علی از دوستان ما است . )

 

 

                                                  گذرا به مفعول و متمّم :  نهاد  + مفعول  + متمّم  + فعل     ( مریم دوستش را از خودش رنجاند . )

   جمله های 4 جزئی                       گذرا به مفعول و مسند :  نهاد + مفعول  + مسند  + فعل     (مردم او را قهرمان نامیدند. )

                                                  گذرا به متمّم و مسند  :  نهاد + متمّم  + مسند  + فعل       ( همه به او دکتر می گفتند . )

                                                  گذرا به مفعول و مفعول :  نهاد + مفعول  +مفعول  + فعل    ( او فقرا را لباس پوشاند . )

 

توجّه  1  : قید ها و متمّم های قیدی در نمودار قرار نمی گیرند .

توجّه  2 : می توانیم با افزودن تکواژ سببی « ان » فعل های نا گذر را گذرا کنیم و یا فعل های گذرا را دوباره گذرا کنیم .

 

مثال :     فعل ناگذر : او دوید .                                            فعل گذراشده  :   علی او را دواند.

            فعل گذرا به مفعول  :  کودک غذا را خورد .                فعل دوباره گذرا شده :  مادر غذا را به کودک خوراند .

                                                مفعول                                                            مفعول      متمّم

 

فعل های گذرا به مفعول و مسند و یا گذرا به متمّم و مسند  این پانزده فعل هستند که اگر بتوانیم  هر فعل را با هم گروهش جا به جا کنیم فعل علاوه بر مفعول یا متمّم به مسند هم گذرا خواهد بود .

     کرد ( نمود ، گردانید ، ساخت )

     نامید ( گفت ، خواند ، صداکرد/ زد)

     شمرد  ( به شمار آورد ، به حساب آورد )

     پنداشت ( دید ، دانست ، یافت )

                                             

 

 

 

 

جمله های استثنایی :

 

جمله های یک جزئی بی فعل . مانند : سلام ( سلام بر شما باد. )

                                               به امید دیدار ( من به امید دیدار شما هستم. )

                                               به سلامت  ( شما به سلامت باشید .)

 

* که در این جمله ها جایگاه نهاد و مسند نیز خالی می ماند.

 

 

 

جمله های دو جزئی بی فعل . مانند : دودو تا چهار تا  ( دو دو تا چها ر تا می شود .)

                                              توقّف ممنوع  ( توقّف ممنوع است . )

 

* که جایگاه فعل اسنادی دراین جمله ها خالی است.

 

 

 

جمله های سه جزئی بی فعل .  مانند : زندگی یعنی عقیده  (زندگی عقیده است .)

                                                کار یعنی خلّاقیّت  ( کار خلّا قیّت است . )

 

* که در این جمله ها واژه ی یعنی ، معنی فعل می دهد و معادل فعل است .واگر فعل در ساختمان این جمله ها به کار رود جمله ی سه جزئی با €مسند درست می شود.

سپس نمودار این جمله ها همانند کتاب بر روی تخته رسم می شود.

 

 

*********************************

 

بیاموزیم  :

اغلب جمله ها یی که مورد استفاده قرار می کیرند به شیوه ی عادی نوشته می شوند امّا گاهی برای تأثیر گذاری بیشتر ، نویسنده از شیوه ی بلاغی استفاده می کند . با این روش ها می توان شیوه ی عادی نوشته را به شیوه ی بلاغی تبدیل کرد :

 

1- جابه جایی اجزای جمله به اضافه ی استفاده از آرایه های ادبی . مثال : سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند  ( قید "چرا" در میان جمله )

   ومثال های کتاب .

2-ایجاد شیوه ی بلاغی از طریق حذف و ایجاز . مثال : مسلمان و دروغ ! (ایجاز )       هرچه ارزان تر بهتر (حذف فعل )

                                       ******************************************* 

 

                                                                                       3                       

                   

                                                                                                                                                       

 

 

 

 

  

 

                                 

 

ارزشیابی پایانی :                                                                                    15دقیقه

 

در پایان تدریس دانش آموزان باید به سؤالات زیر پاسخ دهند:

 

1-  اجزای اصلی جمله های زیر را مشخّص کنید و برای هر یک نمودار بکشید .

    حافظ سر آمد شاعران ایران است .                    او به لسان الغیب مشهور شده است .

 

2- فعل ناگذر "پرید " را به فعل گذرا تبدیل کنید .

3- برای الگو های زیر جمله بسازید.

    الف :  جمله ی دو جزئی بی فعل                 ب :جمله ی سه جزئی بی فعل                    پ :  جمله ی سه جزئی مسند دار

4- جمله عادی " به دوستان سلام ما را برسان "  را به شیوه بلاغی بنویسید .

5- برای هر کدام از جمله های دو جزئی ، سه جزئی و چهار جزئی مثال بنویسید.

 

 

 

 

 

 

طرح درس زبان فارسی 3

) طرح درس جمله ی ساده و اجزای آن

 

 

طرح درس شماره ی:9

مادّه ی درسی:

زبان فارسی 3

رشته ی ریاضی و تجربی

موضوع درس:

جمله ی ساده و اجزای آن

تعداد دانش آموزان:

30 نفر

محل و منطقه ی تدریس:

شهرتهران- منطقه ی چهار

هدف کلّی:

دانش آموزان با اجزای جمله ها، مثل، دو ، سه ، چهار جزئی  و جملات استثنا آشنا می شوند.

رئوس مطالب:

اجزای جمله، طرز کشیدن نمودار ، جدا کردن اجزای گزاره، جداسازی جملات استثنا ، شیوه ی بلاغی.

هدف های جزئی:

1- جملات ناگذر را از جملات گذرا تشخیص دهد. 2- اجزای جمله را تا چهار جزئی جدا می سازد.

 3- طرز آوردن مسند در جملات غیر اسنادی را یاد می گیرد. 4- با جملات بی فعل را آشنایی پیدا می کند. 5- جملاتی که به شیوه ی  بلاغی است از جملات امروزه جدا می سازد.

هدف های رفتاری:

پس از پایان درس از دانش آموزان انتظار می رود:

1- نمودار کامل جمله با اجزای آن را نشان دهند و بنویسند.

2- جملات ساده و اجزای آن را تشخیص دهند.

3- جملاتی که حروف اضافه ی مخصوص دارند، تشخیص دهند.

4- مسند را در جملات اسنادی و غیر اسنادی چگونه به کار ببرند.

5- بعضی از افعالی که مسند پذیر هستند، باید حفظ کنند.

6- اجزای جملات را در تمامی جملات فارسی جدا سازند.

7- جملات یک جزئی استثنا را بشناسند.

8- مفعول را در چه نوع افعالی به کار ببرند.

9- جملات سه جزئی استثنا را بشناسند.

10- جملات به شیوه ی بلاغی را از جملات معیار بشناسند.

11- جملات جدید بر اساس افعال دو جزئی، سه جزئی و چهار جزئی بسازند.

12- اجزای جمله ها را در شیوه ی بلاغی جدا سازند .

حیطه ی شناختی

فهم و درک

فهم و درک

فهم و درک

تجزیه و تحلیل

فهم و درک

تجزیه و تحلیل

فهم و درک

ترکیب

فهم و درک

دانش

ترکیب

ترکیب

پیش بینی رفتار ورودی:

1- دانش آموزان باید افعال گذر و ناگذر را بدانند.

2- دانش آموزان باید انواع نهاد را شناخته باشند.

3 - دانش آموزان باید جایگاه های حرف اضافه، نشانه ی مفعول و افعال اسنادی  را در جمله شناخته باشند.

4- دانش آموزان باید انواع طار قرار گرفتن اجزای جمله در فارسی معیار را بدانند.

روش تدریس:

1- پرسش و پاسخ. 2- بحث و گفت و گو. 3- مشارکت دانش آموزان. 4- نقد و بررسی.

رسانه های آموزشی:

1- تابلو 2- کتاب 3- دانش آموز 4- می توان به جای تابلو مثال ها را تایپ گرد و روی رایانه نشان داد.

قبل از شروع درس:   (زمان3 دقیقه)

حضور و غیاب، احوال پرسی، کمی شوخی برای آماده سازی کلاس، بررسی اوضاع و احوال ظاهری و روحی- روانی دانش آموزان با کلاس درس.

 

ارزشیابی تشخیصی:

(زمان 8 دقیقه)

مثال هایی روی تابلو می نویسیم. مثل: « علی رفت، علی دوستش را دید. هوا سرد بود. همه زهرا را مریم  می نامند. صبح بخیر. رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید.» سپس از آن ها می پرسیم:

1- این جمله ها از لحاظ ظاهر چه فرقی با هم دارند؟

2- به نظر شماکدام جمله ها گذر و کدام ناگذر هستند؟

3- فرق جمله ی اوّل با جملات دیگر در چیست؟

4- چرا در مثال «صبح بخیر» فعل نداریم؟

5- آیا مثال «صبح بخیر» یک جمله است؟

6- کدام جمله ها تعداد اجزای آن بیشتر از بقیّه می باشد؟ چرا؟

7- چرا در مثال « رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید.» فعل اوّل جمله آمده است؟ و ... .

فعالیّت های آموزشی:

فعالیّت های معلّم (تدریس) و دانش آموزان (تجارب یادگیری).

ایجاد انگیزه و

 آماده سازی:

(زمان 5 دقیقه)

مثال هایی خارج از کتاب روی تابلو می نویسیم و از آن ها می خواهیم مبحث درس را روی آن جملات تشخیص بدهند.

ارائه ی درس:

(زمان 18 دقیقه)

وقتی دانش آموزان به سؤالاتی که قبل از تدریس پرسیده شد جواب دادند، معلّم به بررسی آن ها می پردازد. هرجا که درست بود، تأیید می کند و غلط ها را تصحیح می نماید. سپس مطالبی جدید درس را برای دانش آموزان توضیح می دهد. آن گاه از آن ها می خواهد براساس مباحث گفته شده، به مثال های روی تابلو جواب بدهند و به بحث و گفت و گو بپردازند تا با مشورت همدیگر، بهتر درس را بفهمند. در این مرحله معلّم از دانش آموزی می خواهد از روی درس بخواند و به دانش آموزان اجازه می دهد تا گفته های معلّم را براساس کتاب بسنجند و نظرات نهایی خود را بگویند. 

جمع بندی و

 نتیجه گیری:

(زمان 3 دقیقه)

در مرحله ی آخر معلّم، نظرات خود را براساس گفته های کتاب و دانش آموزان، جمع بندی می کند و درس را به پایان می رساند.

ارزشیابی پایانی:

(زمان 5 دقیقه)

معلّم جملاتی از کتاب ادبیّات، روی تابلو یادداشت می کند که تمام مباحث درس در آن آمده باشد، سپس از دانش آموزان می خواهد:

1- انواع جمله ها، یک جزئی، دو جزئی، سه جزئی، چهار جزئی و شیوه های بلاغی  را مشخص کنند.

2- اجزای هر جمله را جدا سازند. 3- نهاد و اجزای گزاره را روی نمودار نشان دهند. 4- نقش های مفغول، متمم فعلی و قیدی، مسند را جدا سازند.5- اجزای جملات به شیوه ی بلاغی را  مشخّص کنند.

فعالیّت های تکمیلی:

(تعیین تکلیف)

(زمان 3 دقیقه)

تکالیف به سه صورت انجام می شود: 1- حلّ خودآزمایی های کتاب. 2- تعیین یک بند از کتاب ادبیّات برای تجزیه و تحلیل درس بر اساس مطالب خوانده شده. 3- ساخت واژه ها و جملات جدید براساس مطالب درسی.

معرّفی روش تدریس

در این روش تدریس، ابتدا معلّم روی تابلو (یا امکانات نمایشی رایانه ای) مثال هایی مثل: « علی رفت، علی دوستش را دید. هوا سرد بود. همه زهرا را مریم می نامند. صبح بخیر. به سلامت. رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید. » را به دانش آموزان می دهد. سپس از آن ها می خواهد نظرات خود را در مورد هر کدام از این جمله ها بیان کنند:

1- جمله ی اوّل با جملات دیگرچه فرقی دارد؟

2- جمله ی آخر با جملات دیگر چه فرقی دارد؟

3- آیا جملات گذرند یا ناگذر؟

5- چند جزئی هستند؟

6- چرا بعضی از جملات فقط نهاد دارند و بعضی دیگر علاوه بر نهاد اجزای دیگری نیز دارند؟

6- به چه نوع جملاتی گذر و به چه نوع جملاتی ناگذر می گویند ؟

7- نمودار هر کدام از این جملات به چه شکلی می باشد؟

8- فرق متمم قیدی از متمم فعلی در چیست؟

9- جمله ی « کار یعنی تلاش » را چکونه در نمودار نشان می دهیم؟

10- به چه طریق می توان جملات استثنا را در جمله به صورت یک جمله ی با فعل به کار برد؟

وقتی دانش آموزان نظرات خود را بیان کردند، معلّم همه ی آن ها را یادداشت می کند. سپس از بقیّه ی کلاس می خواهد درستی و نادرستی هر نظر را بگویند. در این مرحله من از دانش آموزان می خواهم به سراغ فعل بروند، چون هسته ی تمام جملات فعل می باشد و هم چنین تعداد اجزای جمله را فقط فعل تعیین می کند. سپس از آن ها می خواهم در قدم دوم تشخیص بدهند که آن فعل اسنادی است یا غیر اسنادی، وقتی که تشخیص دادند اسنادی است از آن ها می خواهم به دنبال مسند بگردند و از فعل جمله بپرسند چه طور، چگونه و چه نوع است؟ هر کلمه یا گروهی از کلمات با این سؤال جواب بدهد، آن مسند جمله می باشد و بعد از پیدا کردن مسند، همراه با مسند و فعل، ازجمله، چه کسی و چه چیزی بپرسند، نهاد را پیدا خواهند کرد. پس با این روش می توان تشخیص داد که این نوع جملات سه جزئی، کذرا به مسند هستند. برای جملات سه جزئی گذرا به مفعول، بعد از این که تشخیص دادند فعل جمله غیر اسنادی است، به دنبال مفعول باید بگردند. برای پیدا کردن مفعول از فعل جمله می پرسند، چه چیزی را و چه کسی را، با این روش می توانند مفعول را بیابند و حتّی تشخیص بدهند که جمله نیاز به مفعول دارد یا ندارد. سپس برای پیدا کردن نهاد باز همان شیوه ی قبل، یعنی چه کسی و چه چیزی به همراه مفعول و فعل جمله می پرسند و نهاد را می یابند. برای جملات سه جزئی گذرا به متمم نیز اوّل، نوع فعل از لحاظ اسنادی و غیر اسنادی را جدا می سازند، وقتی که تشخیص دادند که جمله نیاز به مفعول ندارد به دنبال متمم می روند و همان قانون کلّی یعنی حذف متمم را انجام می دهند اگر با حذف آن، معنی جمله ناقص شد، متوجّه می شوند که متمم جمله،  فعلی است و نمی توان حذف کرد. پس جمله سه جزئی، گذرا به متمم می باشد. برای جملات  چهار جزئی نیز همین روش را به کار می برند و البته باید افعالی که استثنا می باشند، برای پذیرفتن متمم، را حفظ کنند.  در مرحله ی بعد از دانش آموزان می خواهیم براساس مبحث درسی چند مثال بیاورند. وفتی معلّم اطمینان پیدا کرد که تمام دانش آموزان درس را یاد گرفته اند، از روی کتاب خوانده می شود. در مرحله ی آخر دبیر یک پارگراف از کتاب ادبیّات انتخاب می کند و از آن ها می خواهد با دلیل در جلسه ی بعد جملات را تجزیه و تحلیل نمایند.

معرّفی شیوه های تدریس

به منظور بالا بردن اثربخشی و کارایی تدریس، شیوه های زیر استفاده می شود

11- پرسش و پاسخ:

در این شیوه، دبیر از دانش آموزان می پرسد و ذهن آن ها براساس معلومات قبلی به فعالیّت وادار می شود. هم چنین تمریناتی برای کار در خانه و سر کلاس به آن ها داده می شود.

2- بحث و گفت و گو:

در این شیوه، دانش آموزان در مورد درس، درست و غلط بودن نظرات دیگران، اظهار نظر می کنند و ذهن آن ها برای تدریس بیش تر آماده می شود.

3- مشارکت دانش آموزان:

در این شیوه، از نظرات کلّ کلاس با بحث و جدل در مورد موضوع هر قسمت برای تدریس استفاده می شود.

4- نقد و بررسی:

در این شیوه، دانش آموزان نظرات همدیگر را رد و یا تأیید می کنند و معلّم فقط به عنوان یک مشاور در مواقع ضروری  آن ها را راهنمایی می کند.

شهربا ارغند گروه ادبیات منطقه 4 آموزش و پرورش منطقه چهارتهران 

 

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بسمه تعالی

 

طرح درس :زبان فارسی (3) درس نهم     موضوع:درس جمله ساده و اجزا آن                            تعداد دانش آموزان : 30نفر

صفحه ی اول

مشخصات کلّی

نام درس : زبان فارسی(3) در س نهم         زمان لازم برای تدریس :52 دقیقه         نام دبیر : پروین کوشکی

موضوع : درس جمله ساده و اجزا آن                                 مدت جلسه : 90 دقیقه

روش تدریس : دریافت مفهوم                                                           مقطع : متوسطه سوم ریاضی  

 

 

زمان

هدف کلی

 

آشنایی با انواع جمله های ساده

آشنایی با جمله های استثنایی

ــ

            اهداف جزیی در قالب رفتاری

 انتطار می رود در پایان درس دانش آموزان بتوانند :

1 ـ جمله های دو جزیی،سه جزیی و چهار جزیی را از هم بازشناسند.

2 ـ فعل را بر مبنای یافتن اجزای جمله قرار دهند.

3 ـ فعل های گذرا و ناگذر را از یکدیگر تشخیص دهند.

4 ـجمله های استثنایی را به اجزای تشکیل دهنده ی آن تجزیه کنند. 

شیوه تدریس

نمایش گروهی + کارایی تیمی

ــ

وسایل کمک آموزشی

کتاب ،تخته سیاه ،گچ، سوال های از قبل طراحی شده ،کاغذ و قلم

 

ارزشیابی ورودی

از دانش آموزان می خواهیم فکر کنند و به سؤالات زیر پاسخ دهند .

الف ) جمله ساده و مرکب را تعریف کرده و در جملات نشان دهند ؟

ب )افعال را چگونه گذار می کنیم ؟

ج ) در افعالی که به شیوه ی معمول گذرا نمی شوند نام ببرید ؟

ــ

فعالیت های قبل از تدریس

1 ـ فراهم کردن نمونه هایی که در آن انواع جمله وجود دارد .

2 ـ فراهم کردن نمونه هایی که دارای جملات دو جزیی است .

3 ـ فراهم کردن نمونه هایی که دارای جملات سه جزیی است .

4 ـفراهم کردن نمونه هایی که دارای جملات چهار جزیی است.

5-فراهم کردن نمونه هایی که دارای جملات بی فعل استثنایی است.

5 ـ آگاهی از وضعیت روحی و روانی دانش آموزان .

5 دقیقه

صفحه ی دوم

زمان

ارزشیابی تشخیصی

1 ـ از دانش آموزان می خواهیم اشکالات احتمالی خود را در مورد جمله مرکب و ساده  مطرح کنند .

2 ـ از دانش آموزان می خواهیم گذار کردن را توضیح دهند و مثال بزنند .

3 ـ جملاتی برای دانش آموزان فراهم می کنیم و از دانش آموزان می خواهیم افعال جملات را گذرا کنند .

4 ـ از چند نفر از دانش آموزان می خواهیم خودآزمایی های درس قبل را حل نمایند و دانش آموزان اشکالات خود را بر طرف نمایند .

30 دقیقه

گام اول                            گام اول

در این مرحله از تدریس برای تشخیص جملات گذرا و ناگذر مثال هایی را به دانش آموزان ارائه می دهیم ؛ برای مثال به منظور تفهیم جملات گذرا به مفعول و مسند و متمم آنهارا  دسته بندی کرده ونمونه های را که سه جزیی گذرا هستند در یک ستون بنویسید.جملات ناگذرا را در ستون دیگر و جملات 4جزیی را در ستون دیگر مشخص کنند .

ــ

                                                                                                                                                            جملات گذرا و ناگذر

نمونه هایی برای انواع جملات گذرا و ناگذر

 

جملات 2 جزیی

او همچنان لنگان لنگان پیش می آمد

جملات 3 جزیی

دلاوران ما با دشمن جنگیدند

دانش آموزان مطالب کتاب را یاد می گیرند

این پند خوش گفتار شاعری نامدار بود

جملات 4 جزیی

 مردم روستا به او دکتر می گفتند

فردوسی با محاسبه جادوانش زبان فارسی را عظمت بخشید

مردم به او خفاش شب لقب دادند

ما این را ا زگذشته به ارث می بریم

جمله ی استثنایی یا بی فعل

شناخت یعنی جدا کردن ارزنده از بی ارزش د رهمه شئون

 

 

     

 

12 دقیقه

گام دوم

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم با توجه به نمونه های بالا اجزا جملات را مشخص کنند.

شماره جمله

 

 

جمله ی اول

ناگذر

 

جمله ی دوم

گذرابه متمم

 

جمله ی سوم

گذرا به مفعول

 

جمله ی چهارم

گذرا به مسند

 

جمله ی پنجم

گذرا به مفعول و مسند

 

جمله ششم

 

 

گذرا به مفعول اول +مفعول دوم

 

 

 

جمله هفتم

 

گذرا به متمم و مسند

 

 

 

جمله هشتم

جمله استثنایی

 

 

5 دقیقه

صفحه ی سوم 

زمان

گام سوم

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم با توجه به نمونه های بالا فرضیه ها و حدس های خود را در گروههای چند نفری یادداشت کنند :

فرضیه های دانش آموزان

دسته ی اول :جملاتی که دارای متمم باشد در صورت داشتن متمم اجباری گذرا می باشداین متمم ها دارای حرف اضافه مخصوص به خود هستند.

دسته دوم:علامت مفعول را ،ی،را و ی با هم  یا بدون علامت می باشد که در جواب چه چیزی را  یا چه کسی را می آید

دسته ی سوم :جملاتی که دارای فعل اسنادی است نیاز به مسند دارند درپاره ای از جملات سه جزیی اسنادی به جای مسند متمم می باشد که دراین صورت نیز باید آن را مسند محسوب کنیم .

دسته ی چهارم :جملات گذرا به مفعول و مسند دارای افعال خاصی می باشند که با در نظر گرفتن این افعال تشخیص این جملات ساده می باشد.

نکته1:برای یافتن تعداد اجزا جمله به فعل آنها باید توجه کرد.

نکته 2:جملات استثنایی نیز نهاد و گزاره دارند.

5 دقیقه

گام چهارم

فرضیه ها                                                               نمونه ی ابیات و جمله ها                                                  انواع سجع

فرضیه ی اول

جمله ناگذر

 

نهاد + فعل

فرضیه ی دوم

 جمله گذرا

نهاد + متمم+ فعل

فرضیه ی سوم

 جمله گذرا

 

نهاد +مفعول +فعل

فرضیه ی چهارم

 جمله گذرا

 نهاد +مفعول +مسند+فعل

فرضیه ی پنجم

 جمله گذرا

 نهاد +مفعول+مفعول+فعل

فرضیه ی ششم

جمله گذرا

 نهاد +متمم+مسند+فعل

 

12 دقیقه

گام پنجم

در این مرحله از دانش آموزان می خواهیم فرضیه ها و حدس های خود را طبقه بندی کنند .

فرضیه

اجزا جمله

 

 

فرضیه ی اول

جمله دو جزیی

با فعل ناگذر  نهاد +فعل

فرضیه ی دوم

جمله سه جزیی1

2

3

سه جزیی با مفعول   نهاد +مفعول+فعل

سه جزیی با مسند   نهاد +مسند+فعل

سه جزیی با متمم   نهاد +متمم +فعل

فرضیه ی سوم

جمله 4 جزیی1

2

3

4

 

4 جزیی با مفعول و متمم -نهاد +مفعول+متمم+فعل

4 جزیی با مفعول و مسند-نهاد+مفعول +مسند+فعل

4 جزیی دو مفعولی نهاد +مفعول+مفعول+فعل

4 جزیی متمم ومسند-نهاد+متمم+مسند+فعل

فرضیه ی چهارم

جملات استثنایی

نهاد+ گزاره

 

 

 

       

 

5 دقیقه

صفحه ی چهارم  

زمان

گام ششم

در این مرحله از تدریس ، متن درس و نمونه های آن بررسی می شود به این ترتیب که اگر نکته ای در حین تدریس فراموش شده باشد یا مبحثی بطور کامل برای دانش آموزان جا نیفتاده باشد مطرح می شود .مثال هایی از کتاب به دانش آموزان می دهیم و از آنها می خواهیم در زمان تعیین شده پاسخ دهند.

8 دقیقه

گام هفتم ارزشیابی تشخیصی

 در این مرحله نمونه هایی خارج از کتاب به دانش آموزان می دهیم و از آنها می خواهیم در زمان تعیین شده پاسخ   دهند بعد از اتمام زمان تعیین شده از چند نفر از دانش آموزان می خواهیم پاسخ های خود را بگویند .

8 دقیقه

تعیین تکلیف برای جلسه ی آینده

1 ـ درس نهم ، جمله ساده و اجزای آن پرسیده می شود .

2 ـ خودآزمایی های درس های مربوطه جواب داده شود .

3 ـ شش جمله ( خارج از کتاب ) مثال بزنید و اجزای جملات را مشخص کنید .

 

2 دقیقه

دبیرستان تربیت منطقه 4

پروین کوشکی آذر ماه 1390

 

 

 

 

 

 

 

درس 12

سطوح زبان:

معناشناسی                     دستور زبان                 واج شناسی

«معناشناسی»:

 معنا شناسی ، کوششی است برای پی بردن به این موضوع که چگونه اهل زبان منظو ر هم را می فهمند ؟ چرا برخی واژه ها را « مستعمل » ( دارای معنی و کاربرد ) و بعضی را « مهمل » ( بیهوده و بی معنا ) می دانند ؟ چرا بعضی از جمله ها را با معنا می دانند و می پذیرند ولی برخی دیگر را بی معنا می دانند ونمی پذیرند .

ارزش دقیق معنایی عناصر جمله ، در ارتباط آن ها با یک دیگر ، بهتر درک می شود .

«معنا» :

« معنای مستقیم و معنای غیر مستقیم »

هر عنصر زبانی معمولا دارای معنایی مستقیم و غیر مستقیم است .
« معنای مستقیم » ، همان معنای روشن و مشخص است ولی معنای غیر مستقیم ، از هم نشینی آن واژه با عناصر دیگر فهمیده می شود .
نکته ی بسیار مهم : گاهی معنای کلمه به تنهایی مشخص نیست و به یکی از دو شیوه ی زیر مشخص می گردد :

1) قرار گرفتن آن واژه در « جمله »


2) رابطه پیدا کردن آن واژه با واژه ای دیگر ، مثلا رابطه ی مترادف ، تضاد و تضمن و ...
 

«وضعیت واژه ها درگذر زمان» :

معنای واژه ها ، ثابت و ابدی نیست .
همچنان که معنای واژه ها ، ثابت نیست ، خود واژه ها نیز وضعیت ثابتی ندارند .
در گذر زمان ، برای واژه ها ، یکی از چهار وضعیت زیر پیش آمده است :

الف حذف دایمی واژه به دلایل سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی یا مذهبی.مانند:

 کوپال،سوفار،برگستوان،دستار

 ب از دست دادن معنای پیشین و پذیرفتن معنای جدید.مانند:

 شوخ ، رعنا ، دستور

پ ادامه ی حیات با همان معنای قدیم.مانند:

 زیبا ، خنده ، گریه

 ت حفظ معنای قدیم و گرفتن معنای جدید.مانند:زین ، سپر ، یخچال

« شیوه های واژه سازی» :

1- ترکیب : خرمن کوب ، آب گرم کن

2- اشتقاق : دانشمند

3- علایم اختصاری : ساف(سازمان آزادی بخش فلسطین)

یکی از راه های ساخت واژه های جدید علایم اختصاری است ؛

بدین گونه که نخستین واج های چند کلمه را با هم می آمیزند و کلمه ی جدیدی می سازند مثل واژه های زیر :  

1- شابک :شماره استاندارد بین المللی کتاب

2- حماس :حرکت مقاومت اسلامی

3- توانیر : تولید و انتقال نیرو

4- سمپاد :سازمان ملی پرورش استعداد های درخشان

5- ساف :سازمان آزادی بخش فلسطین

6- نزاجا :  نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

7-نهاجا : نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

8- هما: هواپیمایی ملی ایران

9-هوا نیروز : هوا پیمایی نیروی زمینی

10- نداجا : نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران

11- اتکا : اداره تدارکات کادر (کارکنان ) ارتش

12- امکان : اتحادیه ی مرکزی تعاونی های مصرف  کارگران ایران

13- پ.ت.ت  : پست و تلگراف و تلفن

14- رافع : رشد استعداد های فرزندان علی (ع)

15- رجا : راه آهن جمهوری اسلامی ایران

16- سمت : سازمان مطالعه و تدوین  کتب علوم انسانی دانشگاه ها

17 س ج اا : سیمای جمهوری اسلامی ایران

18- ساواک : سازمان امنیت و اطلاعات کشور

19- صها : صنایع هوایی ایران

20- کاچیران : کارخانجات چرخ خیاطی ایران

21- ماجد  : مؤسسه انتشارات جهاد دانشگاهی

22- ماه : مرکز انرژی هسته ای

23- ساج : سیستم اطلاعات جغرافیایی

24- فیپا : فهرست نویسی پیش از انتشار

25- اوپک : سازمان کشورهای صادر کننده ی نفت

 26- فائو : سازمان خواربار کشاورزی جهان

27- ناتو : سازمان پیمان آتلانتیک

بیاموزیم :
موضوع : واژه های دو تلفظی / تلفظ معیار

برخی واژه ها به دو شکل تلفظ می شوند ، مثل واژه ی « شجاعت » که هم « شُجاعت » گفته می شود و هم « شَجاعت ». از دو شکل تلفظ چنین کلماتی ، آن که اغلب فارسی زبانان تلفظ می کنند ، « تلفظ معیار » نامیده می شود

 

 

طراح

 

 

تاریخ

 

تعداد

دانش آموز

 

منطقه 14

 

 

درس:

نظام معنایی زبان

 

رشته :

تجربی وریاضی

 

ماده ی درسی :

زبان فارسی3

 

آشنایی با تحولات معنایی واژه ها و شیوه های ساخت کلمه

 

 

                  هدف کلی

 

 

واژه ی مستعمل و مهمل ، شناخت واژگان چند معنایی

 

                  رئوس مطالب

 

 

شناخت ساخت کلمات ،سیر تحول واژه در گذر زمان ،

آشنایی با چگونگی ساخت کلمه و تفاوت های معنایی کلمات .

علت تغییر معنایی یا متروک شدن کلمه را توضیح دهد

 

                  هدف های جزیی

1-     روش های ساخت واژه را بداند

2-     تفاوت های معنایی را درک کند

3-     نوع رابطه ی معنایی بین کلمات را تشخیص دهد

4-     توانایی ساخت کلمه را داشته باشد

 

                  هدف های رفتاری

 

ساختمان کلمات را می شناسد ،نوع تکواژها را تشخیص می دهد

کاربرد تکواژها را می داند ، تفاوت معنایی کلمات را در جمله های مختلف درک می کند

 

                  پیش بینی رفتار ورودی

 

گفتگو و بحث گروهی و روش مقایسه

 

                  روش تدریس

 

 

تخته – رایانه – کتاب کمک آموزشی - مجلات

 

                  کمک آموزشی

 

 

شروع کلاس با نام خدا و سلام و احوالپرسی با دانش آموزان ، حضور و غیاب و بررسی علت غیبتها در جلسه ی فعلی و گذشته ،توجه به تغییرات و اتفاقات احتمالی در محیط  ومناسبتها

 

 

                  دقالق آغازین

 

 

با ذکر مثالهایی از متون نظم و نثر،انتظار می رود دانش آموز

تفاوت معنایی واژه ها و ساختمان کلمات را بیان کند

 

 

                  ارزشیابی تشخیصی

 

 

                  فعالیت های آموزشی

 

استفاده از مثالهایی متناسب با معلومات دانش آموز

                  آماده سازی و ایجاد انگیزه

3دقیقه

 

معلم متنی را که از قبل آماده کرده در اختیار دانش آموز قرار می دهد تا وی واژه ها را شناسایی نموده ، و دوره ی زمانی استعمال آنها را مشخص نماید،ساختمان کلمات را بررسی کند و در مورد شکل ساخت کلمه صحبت کند

 

 

 

                  ارائه ی درس

15 دقیقه

 

تأکید بر تفاوتهای معنایی و ذکر این نکته که این تفاوت معنایی شامل افعال نیز می شود

و این تفاوت در جمله مشخص می شود

 

 

                  جمع بندی و نتیجه گیری

3دقیقه

معلم از دانش آموز می خواهد:

1-     با کلمات مستعمل و مهمل جمله بسازد

2-     با توجه به قاعده ی همنشینی معنی کلمه را تشخیص دهد

3-     با توجه به شیوه های سه گانه ی ساخت،کلمات جدید بسازد

 

                  ارزشیابی پایانی

3دقیقه

 

1-     واژه ها و افعالی به دانش آموز داده می شود تا با دریافت معانی متعدد آنها،با هریک جمله بسازد

2-     خودآزمایی های کتاب را پاسخ دهد

 

                  فعالیتهای تکمیلی و

تعیین تکلیف

3دقیقه

               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درس 13

مدیریت  آموزش و پرورش منطقه 5 شهر تهران

طرح درس روزانه :  کتاب زبان فارسی 3 عمومی متوسطه نظری

درس : سیزدهم   گروه اسمی  (1)                                                                     تهیه کننده :  خدیجه دشتی قره بلاغ

مدت زمان تدریس : 45 دقیقه

آموزشگاه : دبیرستان دخترانه شاهد معراج                                                            تاریخ ارائه درس : جلسه ی سیزدهم ( اواخر آذر ماه )

 

 اهداف کلی

 

                  دانش آموز پس از تدریس این درس با ساختمان گروه اسمی آشنا خواهد شد.

 

 

 

 

اهداف جزیی

انتظار می رود در پایان  این درس دانش آموز بتواند :

v      در یک گروه اسمی هسته و وابسته را مشخص کند.

v      وابسته های پیشین و پسین را در جای مناسب به کار ببرد.

v      جایگاه شاخص را در گروه اسمی مشخص کند.

v      با افزودن وابسته به هسته ،گروه های اسمی را گسترش دهد.

v      نقش های تبعی را در جمله مشخص کند.

v      جمع های مکسر را بشناسد و مفرد آن هارا تشخیص دهد.

v      چند وه ی دو تلفظی را نام ببرد.

خلاصه و

 مرور درس قبل

درس قبل ،توسط معلم یاران  قبل از حضور دبیر با پرسش کتبی مرور شده است.

 

 با حضور دبیر خلاصه درس قبل از دانش آموزان پرسیده ورفع اشکال  می شود.

 

 

 

 

 

 

 

اهداف رفتاری

دانش آموز :

  • Ø       گروه اسمی راشرح  می دهد .
  • Ø      صفت های پیشین اسم رامی شناسد و با نمونه  نام می برد.
  • Ø      انواع وابسته های پیشین و پسین را نام می برد .
  • Ø      وابسته های پسین و پیشین را در جمله تمییز می دهد .
  • Ø      با نقش های تبعی  آشنا شده  و می تواند  آنهارا در جمله شناسایی کند .
  • Ø      شاخص را در جمله از  اجزای دیگر تشخیص می دهد.
  • Ø      جمع های مکسر را می شناسد مفرد آنها را شناسایی می کند.

 

 

 

 

 

ارزشیابی تشخیصی

(تجارب یادگیرنده )

 

قبل از آغاز تدریس از دانش آموزان سوال می شود :

  • Ø      گروه اسمی چیست ؟
  • Ø      هسته ، وابسته پیشین و پسین را در این گروه اسمی نشان دهید.
  • Ø      انواع وابسته از نوع صفت را با مثال نام ببرید.
  • Ø      جمع مکسر چیست؟

 مواد و

 وسایل  کمک آموزشی

 

 ویدئو پرژکتور، رایانه وسی دی آموزشی ،گچ و تخته سیاه ، وبلاگ آموزشی دبیر ، خط اینترنت

فضای آموزشی

 

 کلاس هوشمند یا سایت

الگوهای تدریس

 

-          تلفیقی از الگوهای :  روش کار       ، روش بحث گروهی ، پرسش و پاسخ و روش  پژوهش

روش تدریس

  • Ø      روش پرسش پاسخ
  • Ø      روش مشارکت گروهی
  • Ø      روش پیش سازمان دهنده
  • Ø      روش دریافت مفهوم
  • Ø      روش تفکر استقرایی

 

ارزشیابی پایانی

در پایان تدریس از دانش آموز  انتظار می رود به سوالات زیر پاسخ دهد:

  • Ø      گروه اسمی را با انواع وابسته ها شرح داده و در جمله شناسایی نماید.
  • Ø      نقش های تبعی در جمله  را بشناسد و از یکدیگر تمییز دهد .
  • Ø      شاخص را درجمله شناسایی کند و آن را از هسته تمییز دهد.
  • Ø      با جمع بستن اسم آشنا است و مفرد جمع های مکسر را می داند.

تعیین تکلیف

  • Ø      برای هر یک از وابسته های اسم سه نمونه مثال بنویسند .
  • Ø      خود آزمایی کتاب را حل کنند .
  • Ø      نمونه سوالات آزمون نهایی سالهای گذشته را با جواب بنویسند.
  • Ø      به نمونه  سوال های  انتخابی ( دانشی و مفهومی ) که به دانش آموزان داده شده است پاسخ دهند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


درس 14

به نام آن که جان را نور دین داد

طرح درس زبان فارسی (3)

درس اول- قواعد ترکیب

                                                                          

بخش اول: قواعد واجی

کلمه مدرسه را روی تخته می نویسیم

از بچه ها می خواهیم آن را بخش کنند

مد   /   ر / سه

سپس می خواهیم حرف های آن را جدا کنند

م/د/ر/س/ه

سپس وجود مصوت ها را متذکر می شویم که در نوشتن نمی آیند ولی تلفظ می شوند

م/ــَ/د/ر/ــِ/س/ــِ

توضیح می دهیم که واج ، کوچکترین واحد صوتی زبان است و تفاوت آن با حرف (letter) را بیان می کنیم. واج ها در هجا قرار می گیرند و هر کلمه از تعدادی هجا ساخته شده است.

واج ها به دو دسته صامت و مصوت تقسیم می شوند .

پنج داوطلب از میان دانش آموزان  برگزیده می شوند .  به هریک از آنها برگه ای داده می شود که بر آن عبارتی است که در تلفظ آن با دشواری مواجه اند.

1- در لرستان نه لرند و هر لری نه نره لر

2- کشتم شپش شپش کش شش پا را

3- قوری گل قرمزی قل قل می کنه

4- شیش سیخ جیگر سیخی شیش زار

5- تاجر تو چه تجارت کنی

( برگرفته از کتاب : فن بیان / اونجلین مچلین/ ترجمه رضا شیرمرز/ نشر قطره / چاپ سوم 1386)

از هر یک از داوطلبان خواسته می شود جمله مورد نظر را سه بار پشت سرهم تکرار کنند که قطعا به درستی از پس آن برنمی آیند.

سپس این سوال را مطرح می کنیم که:

چرا دوستان شما نتوانستند جمله های داده شده را درست تلفظ کنند؟

پس از مباحثه گروهی و جواب های دانش آموزان ، عبارات را پای تخته می نویسیم و حروف هم مخرج را با رنگ دیگری متمایز می کنیم

1- در لرستان نه لرند و هر لری نه نره لر

2- کشتم شپش شپش کش شش پا را

3- قوری گل قرمزی قل قل می کنه

4- شیش سیخ جیگر سیخی شیش زار

5- تاجر تو چه تجارت کنی

سپس توضیح می دهیم که

زبان مانند هر نهاد اجتماعی به قوانینی نیاز دارد، قوانین یک تعریف کلی دارند و تعدادی مصداق . مثلا قوانین راهنمایی و رانندگی قواعدی هستند که به کمک آنها می توانیم در سطح شهر به راحتی عبور و مرور کنیم ، اما خود این قوانین عبارتند از :

1- توقف پشت چراغ قرمز

2- رعایت حق تقدم

و ....

به همین ترتیب قواعد واجی به ما کمک می کند کلماتی بسازیم که بتوانیم آنها را تلفظ کنیم.

خود قواعد واجی عبارتند از :

1- در زبان فارسی هیچ کلمه ای با مصوت آغاز نمی شود

2- واج هایی که واجگاه مشترک دارند بی فاصله کنارهم قرار نمی گیرند

3- ساختمان هجا در زبان فارسی از سه حالت خارج نیست

صامت+ مصوت

صامت+مصوت+صامت

صامت+مصوت+صامت+صامت

سپس از بچه ها خواسته می شود با کمک بغل دستی خود ( در گروه های دونفره) فعالیت (1) – صفحه 10 کتاب- را انجام دهند.

بخش دوم: قواعد همنشینی

از بچه هایی که زبان انگلیسی یا عربی یا احیانا زبان دیگری می دانند ، کمک می گیریم تا گروه کلمات زیر را به آن زبان ها ترجمه کنیم.

دانش آموز(دختر) باهوش ایرانی

The Iranian Clever Student

الطلبه الایرانیه الذکیه

Kluge iranische schulerin   (آلمانی)

سپس توجه بچه ها را جلب می کنیم که هر چند معنای همه گروه ها یکسان است ، اما نحوه قرار گرفتن اجزای جمله در زبان های مختلف متفاوت است

سپس با همین گروه ها جمله می سازیم

دانش آموز(دختر) باهوش ایرانی به مدرسه می رود

The Iranian Clever Student is going to school

ذهبت الطلبه الایرانیه الذکیه الی المدرسه

Kluge iranische schulerin geht zur schule   (آلمانی)

در همه زبان ها گروه های اسمی و فعلی وجود دارد اما نحوه قرار گرفتن آنها در هر زبان قواعد خاصی دارد، مثلا در زبان انگلیسی و آلمانی گروه فعلی همیشه در جای دوم پس از نهاد می آید و در زبان فارسی فعل معمولا در آخر جمله می آید

به قواعدی که به ما می گوید نحوه کنار هم قرار گرفتن کلمات در گروه و نحوه قرار گرفتن گروه ها در جمله چگونه است، قواعد همنشینی می گوییم

بخش سوم: قواعد نحوی

جملات زیر را پای تخته می نویسیم

من از مدرسه به خانه می رویم

تو با دوستت درس می خوانیم

من شهر تو را آمدم

تو، تو را در آینه دیدی

از بچه ها می پرسیم چرا جملات زیر نادرست اند؟ و می خواهیم صورت درست آن را بنویسند

سپس توضیح می دهیم که گروه های جمله باید با هم تناسب داشته باشند ، مثلا در جمله اول و دوم باید نهاد جدا با شناسه فعل تناسب داشته باشد.

یا در جمله 4 فعل امدن ناگذراست و به مفعول احتیاجی ندارد.

به قواعدی که تناسب اجزای جمله را می سازد ، قواعد نحوی می گوییم.

بخش چهارم : جمله های زیر رامثال می زنیم

کیفم با دلخوری مدادش را تراشید

چوپانان آسمان آبی را رسانیدند

از بچه ها می خواهیم جملات را از نظر قواعد واجی ، همنشینی و نحوی بررسی کنند . سپس می خواهیم  ، آنها را معنا کنند.

سپس توضیح می دهیم که تطابق با قواعد قبلی مجوز درست بودن جمله ها نیست، هر جمله باید از نظر اهل زبان معنا داشته باشد . به قواعدی که جمله ها را از دیدگاه معنایی بررسی می کند و فقط به جملاتی که معنای درست و کاملی داشته باشند اجازه تولید می دهد قواعد معنایی می گوییم.

سپس از بچه ها خواسته می شود فعالیت (2) صفحه 12 را با هم انجام دهند.

بخش پنجم: قواعد کاربردی

از بچه ها می خواهیم چند سوال طرح کنند ( در حوزه اطلاعات عمومی) چند نفر از دانش آموزان داوطلب را برای شرکت در مسابقه پای تخته می آوریم . هریک از دانش آموزان سوالی می پرسد و دانش آموز شرکت کننده باید بی ربط ترین پاسخ ممکن را بدهد

مثلا : شاهنامه سروده کیست؟ ماری کوری

یا پایتخت ایران کجاست؟  ونزوئلا

بعد می پرسیم که هدف از ارتباط زبانی چیست؟ و یاداور می شویم که هدف از هر ارتباط زبانی انتقال پیام است ، اگر جواب ما به سوال پرسیده شده مربوط نباشد . ارتباط زبانی ناتمام است چرا که پیامی منتقل نشده است.

به این قواعد ، قواعد کاربردی می گوییم که در مکالمه به کار می رود .

 

به نام خداوند بالا و پست

طرح درس زبان فارسی (3)

درس چهاردهم – آشنایی با نوشته های ادبی

                                                            

این طرح درس ترجیحا در کتابخانه اجرا می شود در غیر این صورت معلم باید چند کتاب را همراه خود به کلاس ببرد.

پیش از کلاس قسمت هایی از یک روزنامه صبح – مثلا همشهری- را جدا می کنیم و با خود به کلاس می بریم.از دانش آموزان می خواهیم درس چهاردهم را در کلاس پیش مطالعه  و نکات مهم آن را یادداشت کنند.

سپس بچه ها را به گروه های چهار یا پنج نفره – با توجه به جمعیت کلاس- تقسیم می کنیم و به کتابخانه می بریم

به هر گروه یک تکه روزنامه  داده می شود و از آنها خواسته می شود یک رمان یا مجموعه داستان به انتخاب خود بردارند.

سپس هر گروه ده دقیقه فرصت دارد تا یک صفحه از کتاب را با روزنامه مقایسه و تفاوت های آن را در کلاس اعلام کند.

سپس توضیح می دهیم که هدف از استفاده از نظام زبان ، برقراری ارتباط و انتقال پیام است . اما انتقال پیام تنها به معنای اطلاع رسانی نیست بلکه هریک از عواطف و تاثرات ما نیز می تواند نوعی پیام باشد.

برای انتقال عواطف و احساسات از نوشته های ادبی استفاده می کنیم. احساس و عاطفه بنیان نوشته های ادبی است.

سپس تفاوت نوشته های علمی و ادبی را – چنان که در سال های قبل خوانده اند – یادآوری می کنیم.

چه طور می توان نثر معمولی را به نثر هنری تبدیل کرد؟

کاربرد زبان در همه سطوح واژگان ، جمله بندی (صرف و نحو) و معنایی

استفاده از ارایه های ادبی

-        آرایه هایی را که تاکنون خوانده اند به طور مختصر مرور می کنیم-

صداقت، صمیمیت و سادگی

شیوه های بیان : طنز ، ضرب المثل و ....

سپس از بچه ها خواسته می شود یکی از جملات متن روزنامه را به طور گروهی به یک جمله ادبی و هنری تبدیل کنند

مثال : ترافیک سنگین در روزهای برفی

..... قطاری از ماشین های سفید پوش

......... ماشین ها مثل آدم برفی ها صف کشیده اند ، خیابان شده صف صبحگاه ادم برفی ها

....  پنبه های لحاف ننه سرما خواب شهر را به کابوس تبدیل کرد

..... ( طنز) نقل های آسمان عروسی صبح گاهمان را عزا کرد

( توضیح : مثال ها بر گرفته از نمونه هایی است که دانش آموزان در سالهای مختلف ساخته اند )

 

درس 15

نام کتاب:

زبان فارسی(3)

موضوع درس:

گروه های اسمی(2) وابسته وابسته درس15

مدت جلسه:

90 دقیقه

صفحات کتاب:

112-107

سال تحصیلی:

91-90

تهیه کننده:

ژاله کیوان‌نیا

طرح درس روزانه:

 

اهداف کلی

هدف های رفتاری

(منظور معلم از آموزش عبارتند از)

رفتار ورودی

اهداف جزئی درس

(فراگیر پس از پایان درس قادرخواهد بود)

فعالیت های قبل از تدریس

آسنایی باوابسته های وابسته ی گروه اسمی

1- آشنایی دانش آموزان با گروه های اسمی (هسته و وابسته)

2- گروه اسمی از هسته و وابسته تشکیل می شود.

3- وابسته ها در صورت لزوم، وابسته می پذیرند.

4- وابسته های وابسته عبارتند از: ممیز- صفتِ صفت- مضافٌ‌الیه مضافٌ‌الیه قید صفت و صفت مضافٌ‌الیه

5- وابسته های وابسته باهسته رابطه ی مستقیم ندارند.

6- برای اسم های مختلف ممیزهای گوناگونی وجود دارد.

7- بعضی از ممیزها اجباری وبرخی اختیاری اند.

8- علاوه بر فعل (اسم، صفت و قید) نیز متمم می‌پذیرند.

9- انواع متمم و تفاوت آنها با یکدیگر

10- بعضی از واژه ها دو تلفظی اند

11- تلفظ معیار چه تلفظی است؟

1- سلام و احوالپرسی و حضور و غیاب

2- سئوالات تشخیصی در مورد رفتار ورودی

3- حل تمرینات درس گذشته

3- یادآوری گروه اسمی (1) و ذکر وابسته های پیشین و پسین اسم

4- معرفی درس جدید و نکات اساسی آن

5- ذکر انواع وابسته های وابسته با تمرین و مشارکت دانش آموزان

6- رسم نمودار وابسته های وابسته و تمرین و ممارست در آن

7- فرصت برای سوال و تمرین

8- روخوانی و تکرار درس همراه با مثال وفعالیت دانش آموزی

9- طرح سئوالات فرادانشی- تشخیصی و کاربردی برای جلسه‌ی بعد(به صورت تست و تشریحی)

10- استفاده از روش بحث گروهی

انتظار می رود در پایان درس، دانش آموز بتواند:

1- وابسته های وابسته را نام ببرد.

2- وابسته های وابسته را در گروه اسمی مشخص کند.

3- نمودار پیکانی و درختی آن را رسم کند.

4- وابسته های وابسته را درجمله به کار ببرد.

5- برای برخی از اسم ها، ممیز یا ممیزهایی مناسب بیاورد.

6- متمم اسم را باز شناسد.

7- متمم اسم را از دیگر متمم های (قیدی- اجباری) باز شناسد.

8- بعضی از واژه ها را با دو تلفظ به کار ببرد.

9- تلفظ معیار را باز شناسد.

               

 

 

مراحل تدریس

روش و فعالیت ها

وسایل مورد نیاز

زمان

ملاحظات

فعالیت های حین تدریس

1- حضور و غیاب، پاسخ به سئوالات احتمالی جلسه ی قبل

سلام و احوالپرسی و حضور و غیاب قبل از شروع درس جدید حداقل 20 تا 30 دقیقه به مرور فعالیت ها و خودآزمایی درس گذشته اختصاص می یابد

استفاده از روش بحث گروهی و مشارکت

30-20 دقیقه

1- زبان فارسی (3)

مولفان: دکتر علی محمد حق شناس و سایر مولفان

2- کتاب معلم زبان فارسی از احمد عزتی پرور- محسن اسماعیلی

3- راهبردهای یاددهی- یادگیری زبان فارسی از غلامرضا عمرانی- هامون سبطی

4- خودآموز زبان فارسی (3) حسن ذوالفقاری و علی اکبر شیری

5- دستور زبان، حسن انوری حسن احمد گیوی «درباره‌ی ممیز» صص178-176

6  متمم چیست؟

تقی وحیدیان کامیار، رشد ادب فارسی شماره 49 صص 78 و 25-23

 

2- آمادگی و ایجاد انگیزه

1- سئوالات تشخیصی در مورد رفتار ورودی

2- یادآوری درس گذشته به شیوه پرسش و پاسخ (گروه اسمی(1))

3- اصلی ترین واحد زبان چیست؟ و چه اجزایی دارد؟ کدام اجزا قابل حذف و کدام غیر قابل حذف است؟

4- نیاز اجزای جمله برای برخودداری از وضوح، دقت و معنای کامل تر به وابسته ها

5- ترسیم نمودار درختی و پیکانی در گروه های اسمی و تشخیص وابسته های پیشین و پسین اسم

6- کدام وابسته ها از زنجیره های کلام حذف می شوند؟

استفاده از روش بحث گروهی و مشارکت

15 دقیقه

3- معرفی درس

علاوه بر وابسته های پیشین و پسین که با هسته رابطه ی مستقیم دارند وابسته های دیگری هم هستند که از طریق وابسته مستقیم با هسته ی گروه اسمی ارتباط دارند. به این گونه اجزاء وابسته های وابسته (وابسته ی غیر مستقیم) می گویند.

 

15دقیقه

4- ارائه تدریس

براساس اصل تدریس از کل به جزء اطلاعات به دانش آموزان عرضه می گردد. سپس با استفاده از هر گروه ارائه شده در متن، هر یک را از نظر وابسته ها و وابسته های وابسته مورد بررسی قرار می دهیم در این بخش با استفاده از روش پرسش و پاسخ از آموخته های قبلی دانش آموزان، می توانیم ویژگی هر یک راتوضیح دهیم سپس انواع وابسته های وابسته- انواع متمم وتمایز آنها از هم تدریس می گردد (باترسیم نمودار درختی و پیکانی)

1- الگوی پیش سازمان دهنده

2- الگوی دریافت مفهوم

3- روش بحث گروهی و پرسش و پاسخ

30 دقیقه

5- جمع بندی درس

گروه اسمی از هسته و وابسته تشکیل شده. وابسته ها در صورت لزوم وابسته می گیرند. وابسته های وابسته با وابسته‌ی همراه خود، یک جا وابسته ی هسته می شوند

طرح سئوال و جواب

رسم نمودار

10 دقیقه

فعالیت های بعد از تدریس

1- ارزشیابی درس

محتوای درس به شیوه های پرسش و پاسخ از دانش آموزان سئوال می شود. پرسش های بعد از خواندن درس مطرح می گردد. قرائت درس بامشارکت دانش آموزان/ نکات برجسته و ترسیم نمودار آن سئوال می شود و اهداف کلی درس با مشارکت دانش آموزان مشخص می گردد. در تدریس این درس از مثال ها و تست های مناسب استفاده می شود.

 

 

2- تعیین تکلیف

یافتن پاسخ مناسب برای خودآزمایی درس- طرح سئوالات فرادانشی- تستی و تشریحی

 

 


درس 15 زبان فارسی (3) گروه اسمی (2) وابسته های وابسته (بسته ی آموزشی گروه های اسمی (2))

1- اهداف درس

1-1- اهداف کلی درس:

- آشنایی باوابسته های وابسته ی گروه اسمی.

2-1- اهداف جزئی درس: انتظار می‌رود در پایان این درس، دانش آموز بتواند:

- انواع وابسته ها را نام ببرد.

- وابسته های وابسته را در گروه اسمی مشخص نماید.

- برای برخی از اسم ها، ممیز یاممیزهای مناسب در یابد.

- تشخیص متمم اسم از سایر متمم های دیگر (قیدی- اجباری)

- رسم نمودار متمم اسم درجمله ها: (نمودار درختی، پیکانی)

- آشنایی باواژه های دو تلفظی و تلفظ معیار

2- منابع:

1- دستور زبان، حسن انوری، حسن احمدی گیوی، «درباره ی ممیز» صص178-176

2- «متمم» چیست؟، تقی وحیدیان کامیار، رشد ادب فارسی، شماره ی 49، زمستان 77، صص 78، صص 25-23

3- «انواع متمم»؛ عبدالحمید آخوندی، رشد ادب فارسی، شماره ی 56، زمستان 79، صص65-63

4- زبان فارسی- راهبردهای یاددهی- یادگیری، غلامرضا عمرانی، هامون سبطی وابسته های وابسته (مراتب وابستگی)

5- زبان فارسی (3) شاخه ی نظری- دکتر علی محمد حق شناس- احمد سمیعی(گیلانی) و دیگر مولفان

3- روش های تدریس پیشنهادی

برای این درس می توان از الگوی زیر بهره گرفت.

1- الگوی دریافت مفهوم

2- الگوی تفکر استقرایی

3- الگوی پیش سازمان دهنده

اینجانب از روش های بالا به تناسب موقعیت استفاده می کنم بخصوص الگوی دریافت مفهوم

4- مفاهیم و نکات اساسی درس

1- جمله، اصلی ترین واحد زبان است و اجزایی دارد. بعضی از اجزا قابل حذف (وابسته) و برخی دیگر غیر قابل حذف (اصلی)‌اند.

2- گاه اجزای اصلی جمله برای برخورداری از وضوح، دقت، معنای کامل تر و رفع ابهام به وابسته هایی نیاز دارند. این وابسته ها را می توان از زنجیره ی کلام حذف کرد، مانند: مضاف‌الیه، بدل، قید، صفت و ...

3- گروه اسمی از یک هسته و یک یا چند وابسته تشکیل می شود.

4- وابسته از نظر جایگاه بر دو دسته اند: 1- پیشین 2- پسین

5- یادآوری وابسته های پشین که تعداد آنها 8 تا است و وابسته های پسین که 5 تا هستند.

6- وابسته ها در صورت لزوم، وابسته می پذیرند.

7- وابسته های وابسته عبارتند از: 1- ممیز 2- صفتِ صفت 3- مضافٌ‌الیه مضافُ‌الیه 4- صفتِ مضاف الیه 5- قید صفت

8- وابسته های وابسته با هسته رابطه ی مستقیمی ندارند. بلکه وابسته ی یکی از وابسته های پیشین یا پسین اسم می باشند.

9- برای اسم های مختلف ممیزهای گوناگونی وجود دارد.

10- علاوه بر فعل، «اسم، صفت و قید» نیز متمم می پذیرند.

11- بعضی از واژه ها دو تلفظی اند.

روش های لازم برای تدریس درس 15 کتاب زبان فارسی (3)؟

وابسته های وابسته

برای تدریس این درس می توان از سه روش زیر بهره گرفت.

1- الگوی دریافت مفهوم، 2- الگوی تفکر استقرایی 3- الگوی پیش سازمان دهنده

اینجانب از سه روش بالا به تناسب موقعیت به خصوص الگوی دریافت مفهوم استفاده می کنم.

ابتدا از شیوه ی ایجاد انگیزه در دانش آموزان بهره می گیرم. (دبیران محترم با تلفیق انواع روش ها می توانند روش تدریس فعال را ارائه دهند تا فراگیران مطلب را به خوبی بیاموزند)

در ابتدای جلسه، یادآوری درس گروه اسمی (1) و انوع وابسته های پیشین و پسین اسم. ابتدا متنی را نوشته و از دانش آموزان می خواهم باتوجه به آموخته هایشان در درس گروه اسمی (1) و یادآوری آن ها گروه های اسمی را مشخص نموده و هسته و وابسته هایشان را با رسم نمودار پیکانی و درختی نشان دهند.

و براساس اصل تدریجی از کل به جزء اطلاعات به فراگیران عرضه گردد. سپس با استفاده از هر گروه اسمی ارائه شده در متن، هر یک راجداگانه از نظر وابسته های پیشین و پسین) و وابسته های مورد برسی قرار می دهیم.

در این بخش از تدریس با استفاده از روش پرسش و پاسخ از آموخته های قبلی دانش آموزان می توانیم هر ویژگی را دوباره توضیح دهیم.

به طور مثال: در درس گروه اسمی(1) خواندیم که گروه و کلمات نقش های دستوری گوناگونی می پذیرند این نقش های دستوری را می توان به چهار نقش اصلی، وابسته، وابسته های وابسته و نقش های تبعی تقسیم کرد. در این درس با نقش نحوی «وابسته های وابسته» و انوع آن آشنا می شویم.

- منظور از وابسته های وابسته چیست؟ در گروه اسمی، گاهی واژه های می آیند که به طور مستقیم به هسته مربوط و وابسته نیستند، بلکه وابسته ی یکی از وابسته های پیشین یا پسین اسم می باشند. به این واژه ها «وابسته ی وابسته» می گویند. مثلاً در گروه اسمی «ساختمان این مدرسه» واژه ی «این» وابسته به واژه ی «مدرسه» است که با هم وابسته ی پسین واژه ی «ساختمان» می باشند؛ پس: ساختمان: هسته/ مدرسه: وابسته ی پسین (مضاف الیه) این: وابسته‌ی وابسته (وابسته ی مضاف الیه) که به آن صفت مضاف الیه می گویند و نمودار پیکانی و درختی آن را چنین نمایش می دهیم.

ساختمان این مدرسه

 

سپس انواع وابسته های وابسته را به دو نوع کلی زیر تقسیم می کنیم.

1) وابسته های صفت 2) وابسته های مضاف الیه

وابسته های صفت: وابسته های صفت در گروه اسمی عبارت اند از:

1- ممیز: اسمی است که نشانه های خاصی ندارد و وابسته ی پسین برای (عدد) است معمولاً برای واحد شمارش تعداد، اندازه، وزن و ... است. (بین عدد و معدود) قرار می گیرد.

نکته: ممیز با عدد همراه خود، یک جا وابسته ی هسته می شود. سپس نمودار آن رسم می گردد.

نکته: ممیز اسمی است که بدون همراهی کسره، پس از صفت شمارشی و برخی از (صفات مبهم)، مثل «چند» و «هر» می آید و به تعداد، وزن یا اندازه ی موصوف اشاره می کند. مثال: «هر دستگاه اتومبیل» که در اصل «هر یک دستگاه اتومبیل» بوده است. که صفت شمارش «یک» از آن حذف گردیده است. یا «چند دستگاه اتومبیل»

نکته: ممیزها را می توان به دو گروه اختیاری و اجباری تقسیم کرد.

اختیاری، چیزی به معنا نمی افزاید (نبود آن ها معنی را تغییر نمی دهد.) و به سادگی از کلام حذف می شوند. مثل: دو نفر آدم ! دو آدم   چهار عدد نارنگی !   چهار نارنگی

یک جلد کتاب !  یک کتاب

نکته: اغلب ممیزها در مورد غیر انسان (حیوان و اشیا) به کار می روند.

ظاهراً تنها ممیز مخصوص انسان در زبان معیار امروزی «فر» است.

در گذشته این ممیز برای «شتر» هم به کار می رفت.

نکته: برخی از ممیزها مثل «تا» میان انسان و غیر انسان مشترک اند؛ مثال: چند تا آدم تحصیل کرده می بینید؟ این ممیز از جمله قابل حذف است؛؟

مثال: چند آدم تحصیل کرده ...

نکته: در فارسی امروز تمایل بر آن است که به جای همه ممیزها از «تا» استفاده شود.

2- ممیزهای اجباری: که در معنا تاثیر دارند (نبود آن ها معنا را تغییر می دهد.)

مثال: دو فرسنگ راه ! دوراه / سه خروار برنج ! سه برنج ! دو طاقه پارچه ! دو پارچه

سپس تمرین داده می شود.

تمرین:

همه ی ممیزهای زیر باعث تغییر معنی شده اند به جز گزینه ی ...

1- دو ساعت راه 2- دو پیمانه شیر 3- دو رأس گاو و گوسفند 4- یک وجب راه

نکته ی مهم:

گاهی صفت شمارشی به همراه واژه ی (نیم) و گاهی (ربع)] به کار می رود؛ معمولاً در این حالت، واژه ی (نیم و ربع) پس از ممیز می آیند.

دو ساعت و ربع راه                        یک کیلو و نیم انگور

نکته: گاهی ممیز خود هسته ی گروه اسمی می شود. اگر: 1- با نقش نمای اضافه بیاید مانند: یک دستگاه کهنه، یک لیوان دوغ

2- آخرین واژه ی گروه اسمی باشد، مانند: این دو دستگاه   هر دو جلد   یک لیوان

در این موارد دیگر ممیز نامیده نمی شود بلکه جانشین هسته ی گروه اسمی شده است. «اسم» است و «هسته» نامیده می‌شود.

سپس فعالیت کتاب حل می شود. (این فعالیت مانند دیگر فعالیت های به کمک دانش آموزان حل می شود.

کفش ! جفت، لنگه، تا

جوراب ! جفت، لنگه، تا

تخم مرغ ! عدد، دانه، شانه، کیلو، کارتن، تُن، تا

نخود و لوبیا ! دانه، گرم، کیلو، تُن، خروار، کیسه، بسته

کاغذ ! صفحه، بسته، رول، تا، کارتن و ...

کتاب ! جلد، تا و گاهی (کارتن، بسته)

سپس مشهورترین ممیزها با مشارکت فراگیران و کارگروهی بیان می شود.

مثل:

نخ ! سیگار

دستگاه ! اتومبیل، رادیو، تلویزیون، آپارتمان

حلقه ! چاه و فیلم و نوار، انگشتر

توپ ! پارچه

تخته ! قالی، فرش، پتو، زیرانداز

باب ! مغازه- خانه

دهنه ! مغازه، پاساژ

رشته ! گردن بند، دست بند، چاه (به جای حلقه)

سر ! به جای نفر (برای انسان) گاو و گوسفند: پنج سر عائله، هفت سر گوسفند

شاخه ! نیم و لوستر و نبات مثل: یک شاخه نبات، دو شاخه لوستر

عراده ! توپ (وسیله ی جنگی) مثل سه عراده توپ

فروند ! کشتی، هواپیما

تن ! به جای نفر (برای انسان) ! حس تن سرباز / ده تن عالم

اصله ! درخت و نهال

طاقه ! شال و پتو و پارچه

لیوان ! نوشیدنی (دو لیوان شربت)

پُرس ! غذا (دو پُرس چلوکباب) و غیره ...

2- قید صفت: وابسته ی پسین در گروه اسمی است. ممکن است خود نیز صفتی داشته باشد. در این گونه موارد، صفت و وابسته ی آن یک جا وابسته ی هسته می شوند. مثال: لباس سرخ آتشین، رنگ بنفش ملایم

نکته: صفتِ صفت معمولاً مربوط به رنگ است، یعنی نوع، یا درجه ی آن را مشخص می سازد. به ندرت صفاتی چون «واقعی، حقیقی، ظاهری» در توصیف صفات دیگر به کار می روند. مثل: انسان موفق واقعی

نکته مهم:

درباره صفتِ صفت دو نکته گفتنی است: (همانطور که در چالش های درس گفته شد)

الف- صفتِ صفت را نباید با تعدّد صفت برای موصوف اشتباه گرفت؛

مثال:

کودکِ خوش اخلاقِ زیبایی وارد اتاق شد.

در این مثال دو وابسته ی «خوش اخلاق» و «زیبا» هر دو به هسته ی جمله یعنی «کودک» مربوط‌اند و هیچ یک وابسته ی دیگر نیست و نمودار پیکانی آن چنین می شود: کودک خوش اخلاق زیبا

در حالی که در مثال: چشم آبی روشن او به رنگ دریا بود. «واژه‌ی «آبی» وابسته‌ی «چشم» و واژه ی «روشن» وابسته ی «آبی» (وابسته ی وابسته) به شمار می رود و در نمودار پیکانی این گونه نشان داده می شود: چشم آبی روشن

ب) صفتِ صفت در بیشتر موارد درباره ی رنگ ها به کار می رود.

بلوز قهوه ای سوخته          رنگ سبزِ چمنی

نکته: نوعی دیگر از وابسته های صفت نیز وجود دارد و آن یک اسم است که به کمکِ یک کسره وابسته ی صفت می شود. و مفهوم آن صفت را محدود و مشخص می سازد.

مثال: جوانان جویای کار انسان صاحب قدرت

3- قید صفت: در یک گروه اسمی، برای صفت بیانی قیدی می آید که مقدار و چگونگی آن را توضیح می دهد. چنین قیدی وابسته ی صفت است و هر دو، وابسته ی صفت می باشند یا قیدی  است که بین موصوف و صفت قرار می گیرد و قابل حذف است.

مثال: چهره‌ی کاملاً جدی   آدم فوق‌العاده بیمار

پالتوی نه چندان گرم                      انسان بسیار متواضع

نکته: برای تمرین بیشتر، یک گروه اسمی بیابید که با این نمودار سازگاری داشته باشد.

پاسخ: گروه اسمی بالا را می توان با: (صفت شمارش + ممیز + هسته + قید صفت + صفت پسین) کامل کرد مثلاً دو عدد کاغذ نسبتاً برّاق

نکته: گاهی صفت متمم می گردد. مثال: کاسه ی پر از آب

کاسه: هسته است و واژه ی (پُرَ) پس از کسره

به عنوان صفت پسین آن آمده است اما نمی توان (آب) را متمم کاسه به شمار آورد. در این جا کل ترکیب (پر از اب) وابسته ی کاسه است در این ترکیب «پر» صفت پسین و «آب» متمم این صفت است؛ یعنی وابسته ی وابسته است.

مثال های دیگر: درخت افتاده بر زمین / دست های آلوده به خون

ب) وابسته های مضافٌ الیه

1- مضافُ الیه مضافُ الیه (تتابع اضافات)

مضافُ الیه می تواند مضافُ الیه بگیرد. (یعنی مضاف الیه هسته برای مضافُ الیه دیگر گردد.)

مثال: کتاب برادر من / مبارزاتِ مردمِ کشور من

 

2-صفت مضافُ الیه:

در جایی که مضافُ الیه دارای صفت باشد، این صفت وابسته ی مضافُ الیه است و هر دو، یک جا وابسته ی هسته می باشند.

نکته: صفت مضاف الیه از نظر جایگاه ممکن است پیشین یا پسین باشد. (یعنی قبل و یا بعد از مضافُ الیه) بیاید.

مثالی برای وابسته پیشین: نتیجه ی این مسابقه                       نمره ی همه ی دانش آموزان

لباس کدام دختر   نوشته ی یک کتاب

مثال برای وابسته ی پسین:

لباس پسرِ بزرگتر

نمودار درختی

 

نکته:

ممکن است هم وابسته پیشین و هم پسین داشته باشد.

لباس این پسر بزرگتر

سپس از فراگیران بخواهید که

در گروه اسمی زیر هسته را مشخص نمایید و بگویند چند وابسته و چند وابسته وابسته دارد؟ نوع آن ها را بنویسند و نمودار پیکانی آن را ترسیم نمایند.

«هشت نفر خدمه ی نسبتاً فعالِ آن کشتیِ ناخدا علی»

یا: «چهار کیلو برنجِ شالیزار حاج کاظمی»

«متمم» چیست؟

متمم یکی از نقش های دستوری است که در جمله به صورت حرف اضافه به علاوه گروه اسمی می آید. در اصل (تمام کننده و کامل کننده ی فعل، اسم، صفت و قید) است. (به کمک فراگیران چند حرف اضافه را نام ببرید.)

در مثال زیر سه متمم وجود دارد. اول متمم قیدی (قابل حذف) و دومی و سومی (متمم اسم)

«در نوشته ها و سروده های این دوره، نگاه تازه به انسان و جهان و بهره گیری از آیات و روایات و نمادهای دینی و کلی و تاریخی فراوان است.

انواع متمم با توجه به عملکرد متمم در جمله، می توان به سه نوع تقسیم گردد.

1- متمم فعل: بعضی از فعل ها به کمک یک حرف اضافه ی اختصاصی برای کامل کردن معنای خود و برای آن که یک جمله ی کامل دستوری را بسازند، به متمم نیاز دارند. فعل هایی از قبیل: جنگید (با)، نازید (به)، پرسید (از) ترسید (از)، یاد می دهد (به) و ...

مثال: او به تحصیلاتش می نازد.

نکته: ممکن است متمم فعل به قرینه ی لفظی و یا معنوی حذف گردد. (من می ترسم) (از که و چه) می ترسم؟

نکته ی متمم: متمم فعل از اجزای اصلی جمله است و یک جزء جداگانه همانند: (مفعول- نهاد- مسند) به حساب می آید.

2- متمم اسم یا صفت: بعضی از اسم ها و صفت ها نیز برای اتمام معنی خود به متمم نیاز دارند و یک حرف اضافه‌ی اختصاصی می گیرند.

مثل: علاقه (به)، نیاز (به)، استفاده (از)، مهارت (در) جنگ (با) تسلط (پر)، نگاه (به) و ...

نکته ی مهم: متمم اسم و صفت در جمله جزء جداگانه ای محسوب نمی شوند (جزء اصلی جمله نیستند) هر چند قابل حذف نمی باشند و وجودشان ضروری و لازم است.

این متمم ها به همراه همان اسم یا صفت یک جزء به حساب می آیند. این متمم ها را در نمودار درختی چنین نمایش می دهیم.

«علی داناتر از بردارش است»

جمله سه جزئی مسند

 

نکته: متمم اسم، هم قبل از هسته و هم بعد از هسته واقع می شود ولی در نثر سنجیده و معیار امروز بعد از «هسته» است.

الف) بعد از هسته: (مولوی مشهور به مولانا است.)

ب) قبل از هسته (مولوی به مولانا مشهور است.)

3- متمم قیدی (اختیاری): این نوع متمم ها توضیحی را در مورد زمان، مکان، چگونگی و ... به جمله اضافه می نمایند؛ حرف های اضافه ی متعدد می گیرد. و در جمله نقش قیدی دارد و قابل حذف است.

من به همراه مادرم با مترو به خانه آمدم = جمله دو جزئی

 

پس نمودار متمم ها را می توان این گونه رسم کرد.

 

در پایان خود آزمایی شماره ی 5 کتاب (بامشارکت فراگیران) حل شود.

«افتخار به دوستی با دانایان، افتخارِ واقعی است.»

پاسخ: درجمله ی بالا، دو متمم اسم وجود دارد و جمله ی سه جزیی مسندی است.

1- «دوستی» که متمم «افتخار» است.

2- نمودار پیکانی آن: افتخار به دوستی با دانایان

نمودار درختی آن

 

و در انتهای درس، دو تلفظی بودن بعضی از واژه ها و این که کدام تلفظ در نثر معیار و سنجیده‌ی امروز کاربرد بیشتری دارد. تدریس می گردد. و مثال هایی خارج از کتاب با مشارکت فراگیران برای تقویت روحیه ی همکاری و اعتماد به نفس بیشتر آنان ذکر می گردد. سپس درس با مشارکت دانش آموزان قرائت می شود. و در پایان کلاس: علاوه بر حل تمرینات کتاب سئوالاتی (تشریحی- تستی) نیز طرح می گردد. در انتها، دانش آموزان از اینکه در یادگیری مطلب جدید نقش موثری داشته اند احساسِ رضایت می کنند و کارگروهی و مفیدی را در کلاس تجربه کرده اند هر گز فراموش نخواهند کرد و در جلسه بعدی بعد از حل تمرینات در حد 3 تا 5 نمره یک امتحان کوتاه از درس به لحاظ اهمیت آن به عمل خواهد آمد. تا نمره ای مستمر منظور شود.


 

درس 16

جدول طرح درس روزانه

درس : زبان فارسی 3 تخصصی   دبیرستان : فرهیختگان منطقه 18      سال تحصیلی 91-90

موضوع درس: نوشته های ادبی   نام درس : نگارش درس 13              مدت : 40 دقیقه

نام دبیر : واعظی                    نام کلاس : سوم انسانی

 

اهداف کلی :

1) آشنایی با شیوه های نگارش ادبی

اهداف جزئی :

انتظار می رود در پایان این درس دانش آموز بتواند :

- برگزیدن واژه های مختلف زبان از میان مناسب ترین آنها برای زیبایی کلام ؛

- شناخت آرایه های ادبی برای زیباتر و مؤثرتر کردن نوشته خود ؛

- آشنایی با آرایه های به کار رفته در یک متن ادبی و تأثیر آنها در ایجاد نوشته زیبا ؛

- آشنایی با دو عنصر احساس و عاطفه در ایجاد نوشته های ادبی ؛

- شناخت طنز برای بیان هنری یک اثر ادبی ؛

- مقایسۀ متن های ساده و دشوار و متکلف ؛

- آشنایی با تأثیر صداقت و صمیمیت کلام در خواننده ؛

اهداف رفتاری :

- فراگیران می باید روش های نوشته ادبی را بدانند.

- می بایست انواع آرایه های ادبی را در نوشته ها تشخیص دهند.

- شاگردان بتوانند در توصیف مطلب خود از آرایه های ادبی استفاده کنند.

- برای نوشتن متن ادبی از احساس، عاطفه بهره بگیرند.

- ساده نویسی را برای بیان صمیمیت و صداقت به کار گیرند.

- فراگیران برای هنری کردن نوشته خود از طنز استفاده کنند.

- بتوانند متنی متکلف را از متن ساده تشخیص دهند.

کارهای مقدماتی : مدت 10 دقیقه

ابتدا تفاوت متن ادبی و علمی را از سال اول دبیرستان یادآوری می کنیم و ویژگی یک نگارش ادبی را برای آنها متذکر می شویم سپس زیبایی های ادبی که سبب خیال انگیزی نوشته می شود ذکر می کنیم. مثل تشبیه ، تشخیص، کنایه، الهام، استعاره و غیره... و با ارائه مثال هایی از درس های اول و دوم و سوم ادبیات مفاهیم را یادآوری می کنیم.

ارزشیابی تشخیص و رفتار ورودی :

الف) فعالیت معلم

ب) فعالیت فراگیران

معلم : ابتدا با ارائه متن ادبی که از قبل تهیه کرده ام ویژگی ها و زیبایی های آن را به همراهی شاگردان تشخیص می دهیم و هر مورد را جداگانه روی تخته می نویسیم تا به عنوان رفتار ورودی اطلاعات قبلی فراگیران سنجیده شود.

فعالیت فراگیران : در این مرحله دانش آموزان باید به پرسش های معلم پاسخ داده و اطلاعات خود را درباره نوشته های ادبی جمع آوری کنند تا نتیجه لازم حاصل آید و ویژگی های یک نوشته ادبی را بشمارند و آرایه های ادبی را به شماره در پای تخته بازنویسی می کنیم.

آماده سازی و ایجاد انگیزه :

برای این مرحله می باید متون ادبی که در درس به عنوان نمونه آمده روخوانی می کنیم و همه ویژگی ها و آرایه ها را در آنها می یابیم ضمن اینکه تفاوت هریک از متن ها را با متن بعدی مقایسه می کنیم و ویژگی های هر مورد در پای تخته نوشته شود.

مراحل ارائه تدریس :

در این مرحله معلم موضوع درس را به طور واضح و صریح و روشن در پای تخته نوشته و به فراگیران معرفی می کند با استفاده از روش مقایسه و روش واحد کار.

ابتدا دو نمونه از نوشته ادبی و عادی را به شاگردان ارائه می دهیم و در پای تخته می نویسیم و توضیح می دهیم. زبان غیر از کارکرد ایجاد ارتباط کارکرد آفرینش ادبی نیز دارد که دارای زیبایی و جنبه هنری است. و یکی از عوامل هنری کردن زبان انتخاب واژه ها و تعبیرهای مناسب است برای مثال آن دو نوشته را با مفهوم یکسانی بیان می کنیم.

الف) مدت زیادی به عکسش نگاه کردم

ب) در تصویش خیر ماندم بسی

انتخاب تصویر به جای عکس و خیره ماندم به جای نگاه کردم و بسی به جای مدت زیادی به کار رفته که به کلامی ادبی و زیبا در جمله (ب) تبدیل شده است.

عامل دیگر هم نشینی واژه ها با عناصر دیگر است که سبب زیبایی می گردد.

مثال :

الف) این درختان بی چشم داشت نوازشی و ستایشی سر می کشند.

ب) این درختان بی توقع به نوازشی و ستایشی سر می کشند.

واژه های «چشم داشت» مترادف با «توقع» است اما کاربرد واژه اول از نظر تناسب آوایی با دو واژۀ «نوازش» و «ستایش» زیبایی ویژه ای ایجاد کرده است که واژه «توقع» این زیبایی را نمی تواند برقرار کند.

همچنین عامل سادگی می تواند بر زیبایی کلام بیفزاید و یک توصیف ساده طرح هنری در ذهن خواننده ایجاد می کند. عامل چهارم می تواند آرایه های ادبی باشد که ابزار نویسنده برای خلق اثر ادبی محسوب می گردد مثال :

تشبیه(1) : «مثل جغه او را می پایید»

استعاره(2) : «در این قفس دلمان پوسید»           کنایه(3): زبانم مو در آورد.

مجاز(4): «فلانی با ما سر آشتی ندارد.»              جان بخشی(5): «باد چنگ می انداخت.»

حس آمیزی(6): «چهرۀ بانمکی دارد.»                ایهام(7): «اسیر را غم پیاز نیست»

جناس(8): «آنها با هم سر و سری دارند.»

عامل بعدی احساس و عاطفه است و خواننده در این نوشته با نویسنده ایجاد هم حسی می کند و همدرد او می شود.

صداقت و صمیمیت عامل بعدی برای نگارش ادبی لازم است.

پس از ارائه مثال ها و مقایسه بین آنها از روش واحد کار استفاده می کنیم و به شکل گروهی یا فردی با توجه به آموخته ها نوشته های ادبی یا خلق کنند یا نمونه هایی از آثار برجسته ادب ایران بیان کنند و نوع عاملی که سبب ادبی شدن آن به حساب می آید، تشخیص دهند.

جمع بندی و نتیجه گیری :

از شاگردان کمک بخواهیم تا خلاصه ای از مطالب را در ورقی نوشته و در کلاس بخوانند و دیگران نظر بدهند تا اگر مورد و عاملی را ذکر نکرد بقیه آن را تکمیل کنند. این فعالیت با راهنمایی معلم انجام می گیرد.

ارزشیابی تکوینی/ پایانی :

از فراگیران می خواهم که عوامل مؤثر در متن ادبی که سبب زیبایی آن می شود، به شکل انفرادی در برگه ای بنویسند و به همراه نمونه متن ادبی که در خاطر دارند به معلم ارائه دهند ضمن اینکه به شکل داوطلب فراگیر آن را بخواند و امتیاز کلاسی بگیرد.

تعیین تکلیف :

تعیین تکلیف به شکل عمومی منحصر به حل تمرینات کتاب و متن درس می باشد که مسلط به مفاهیم درس باشند و جلسه بعدی پرسش و بررسی می شود.

به شکل گروهی: از شاگردان در گروه های 3 الی 4 نفره می خواهم که متون ادبی به دلخواه به شکل داستان، نمایش نامه، نامه های ادبی، قطعه های شاعرانه، طنز و غیره انتخاب کنند و عوامل زیبایی آن را توضیح دهند. برای هر گروه امتیاز 5 نمره ای قرار می دهیم و هر نمونه که کامل تر باشد امتیاز 5 نمره را برای همه اعضا به عنوان فعالیت مستمر در نظر خواهیم گرفت.

پایان

 

 

درس 16

 

طرح درس : روزانه

ماده ی درسی : زبان فارسی (3) علوم تجربی

موضوع درس : مرجع شناسی

محل و منطقه ی تدریس : دبیرستان دخترانه ی نیکان

 منطقه 16 تهران

زمان :  90 دقیقه

تهیه کننده : نصرت السادات

 شمس الدینی

هدف کلی : دانش آموزان پس از تدریس این درس با مراجع  عمده ی تحقیق آشنا خواهند شد.

رئــوس مطـالب و مفــاهیــم درس

1- آشنایی با مرجع های تحقیق

2- آشنایی با دایره المعارف های مهم فارسی

3- آشنایی با نحوه ی یافتن مدخل مورد نظر در دایره المعارف

4- آشنایی با سرگذشت نامه ها ی مهم فارسی

5- آشنایی با مرجع های اصلی تحقیق

6- آشنایی با منابع فرعی یا رابط

7- آشنایی با منابع دیداری و شنیداری

8- آشنایی با نحوه ی استفاده از منابع دیداری و شنیداری

9- آشنایی با اطلس ها

هــدف هـای جــزیی درس

انتظار می رود دانش آموزان پس از گذراندن این درس بتوانند :

1- از مرجع های نوشتاری، دیداری و نوشتاری به درستی استفاده نمایند.

2- مرجع های تحقیق چاپی و غیر چاپی را بشناسند.

3- مزایای استفاده از منابع تحقیق دیداری و شنیداری را در کار تحقیق بیان کنند.

4- مرجع های اصلی و فرعی ا از هم تشخیص دهند.

5- مرجع های اصلی را نام ببرند.

6- دایره المعارف های چند دانشی را نام ببرند.

7- دایره المعارف های مهم فارسی را نام ببرند.

8- ویژگی های دایره المعارف های مهم فارسی را بیان کنند.

9- سرگذشت نامه های مهم فارسی را نام ببرند.

هــدف هـای جــزیی درس

10- منابع فرعی را نام ببرند.

11- مهم ترین منابع فرعی یا رابط را بنویسند.

12- مدخل مورد نظر خود را در دایره المعارف ها بیابند.

13- نویسندگانِ دایره المعارف ها را نام ببرند. 

هـــدف هــای رفتـــاری

دانش آموزان پس از گذراندن این درس :

1- دایره المعارف را توضیح می دهند.

2- دایره المعارف های مهم فارسی را نام می برد..

3- دایره المعارف های چند دانشی را بیان می کند.

4- ویژگی های دایره المعارف فارسی را توضیح می دهند.

5- نحوه ی کاربرد و استفاده از دایره المعارف ها و دگر کتاب های مرجع را شرح می دهد.

6- کتاب های مربوط به زندگی نامه ها را می شناسد و برخی از آن ها را نام می برد.

7- مراجع اصلی را می شناسد و آن ها را از مراجع فرعی تشخیص می دهد.

8- منابع اصلی و فرعی را نام می برد.

9- مهم ترین فهرست ها و کتاب شناسی ها را بیان می کند.

10- اطلس ها را می شناسد و مشهورترین آن ها را نام می برد.

11- در کار گروهی تحقیقی می تواند با گروه همکاری کند.

12- نحوه ی کاربرد منابع دیداری و شنیداری از جمله : زایانه، میکروفیلم، اسلاید، نوارهای فیلم و ... را می داند.

13- با کتابخانه و امکانات آن آشناشده و می تواند از آن استفاده کند.

             

 

 

 

درس 17

نام درس:

زبان فارسی 3

موضوع:

ساختمان واژه 1

تعداد دانش آموزان:

25

منطقه 15 تهران

دبیرستان ملاصدرا

زمان:

80 دقیقه

طراح:

سهیلا سلطانیان

اهداف کلی

دانش آموزان با ساختمان واژه ها آشنا شوند.

رئوس مطلب

 ساختمان واژه: الف)ساده           ب) غیر ساده: مرکب، مشتق، مشتق-مرکب

اهداف جزئی

دانش آموزان بتوانند:

1)با مفهوم ساختمان واژه آشنا شوند.                        2)انواع واژه را از نظر ساختمان تشخیص دهند.

3)واژه های ساده را تشخیص دهند و مثال بزنند.         4)واژه های غیر ساده را تشخیص دهند و مثال بزنند.

5)انواع واژه های غیرساده (مرکب، مشتق، مشتق-مرکب) را تشخیص دهند و مثال بزنند.

 اهداف رفتاری

پس از پایان درس از دانش آموزان انتظار می رود:

1)واژه ی ساده را تعریف کنند.

2)واژه ی غیر ساده را تعریف کنند.

3)انواع واژه ی غیر ساده را تعریف کنند.

4)مثال هایی برای واژه ی ساده و غیر ساده بگویند.

5)اسم ساده و غیر ساده را با فعل ساده و غیر ساده مقایسه کنند.

6)در یک  متن انواع واژه ساده، مرکب، مشتق- مرکب را بیابند.

حیطه ی شناختی

دانش

دانش

دانش

درک و فهم

درک و فهم

درک و فهم

پیش بینی

رفتار ورودی

دانش آموز باید بتواند:

1) واژه را تشخیص دهد.                       2)تکواژ را تشخیص دهد.

3)با صفت و مضاف الیه آشنا باشد.      4)وندها را بشناسد.

انواع کلمات مانند: اسم، صفت، فعل (بن ماضی- بن مضارع) ضمیر را بشناسد.

روش تدریس

کار گروهی، پرسش و پاسخ، تمرین و سخنرا نی

رسانه های آموزشی

کتاب زبان فارسی 3،ارائه نمونه تمرین های اضافه، کامپیوتر و سی دی آموزشی یا فلش مموری، آوردن کارتهایی با انواع واژه ها با ساختمان متفاوت، گچ و تخته سیاه

پیش از تدریس

(2 دقیقه)

شروع تدریس با نام خدا، سلام و احوال پرسی از دانش آموزان، حضور و غیاب و بررسی علل غیبت دانش آموزان، دفت در حالات روحی دانش آموزان، توجه به مناسبت روز یا مناسبت مهم هفته، جمع آوری تکالیف جلسه ی گذشته

ارزشیابی

تشخیصی

(15 دقیقه)

معلم برای هر یک از رئوس مطالب یک ارزشیابی تشخیصی انجام می دهد به این صورت که قبل از پرداختن به مبحث ساختمان واژه،از دانش آموزان می خواهد که چند کلمه مثال بزنند و بعد با توجه به اینکه درس واژه ها را خوانده اند، مثال های دانش آموزان را روی تخته می نویسد و از آنها می خواهد که تعداد تکواژ هر واژه را مشخص کنند و نوع آن را بیان نمایند یا متنی را روی تخته می نویسد و چند کلمه ی مشخص را رنگی نوشته و از آن ها می خواهد که تعداد تکواژ هر واژه را مشخص کنند. (آماده شدن برای آموزش واژه ی ساده) و بعد واژه هایی که تکواژ وابسته دارند. (آماده شدن برای آموزش مشتق) و یا واژه هایی که از چند تکواژ آزاد تشکیل شده اند. (آماده شدن برای آموزش واژه ی مرکب)

فعالیت های آموزشی

فعالیت های معلم

فعالیت های دانش آموز

(تجارب یادگیری)

آماده سازی و

 ایجاد انگیزه

(7 دقیقه)

در این مرحله معلم از  کامپیوتر استفاده کرده و تصاویری زیبا  (مثلا بهار) را به آنان نشان داده و از آنها می خواهد که نام آن تصاویر را نوشته وتعداد تکواژهای آن واژه را بگویند سپس با توجه به انواع واژه ها و تکواژها وارد مبحث اصلی  و ارائه ی مطالب می شود.

دانش آموزان با دقت تصاویر را می بینند و در حین بحث مشارکت فعال دارند.

ارائه ی درس

(45 دقیقه)

برای ارائه مبحث ساختمان واژه معلم ابتدا به دانش آموزان متنی کوتاه می دهد و از آن ها می خواهد کلمات مشخص و یا رنگی را با دقت بنگرند و بعد تفاوت واژه ها را با توجه به انواع تکواژ که قبلا با آن آشنا شده اند، بیان نمایند سپس مثالهای مطرح شده را روی تابلو می نویسد و به توضیح ساختمان واژه ها می پردازد که اگر واژه ی نامبرده ی شما فقط تکواژآزاد باشد، ساده است. سپس وارد بحث واژه های غیر ساده می شود و  به تقسیم بندی آن ها می پردازد. آنگاه واژه ها ی مرکب را توضیح می دهد که ممکن است دو تکواژ آزاد یا بیشتر باشند و با مثالهای بیشتری سخن خود را تکمیل می نماید سپس وند ها را یادآوری نموده و با توجه به تکواژهای وابسته که دانش آموزان قبلا با آن آشنا شده اند به توضیح واژه های مشتق می پردازد.  نکات مربوط به واژه های غیر ساده را بیان می کند که همان طور که جزء غیر صرفی افعال مرکب گسترش نمی پذیرند، یعنی نمی توان بین دو جزء «ها،تر،ی،صفت و مضاف الیه» اضافه نمود، در مورد تشخیص واژه های مرکب از ساده نیز این شیوه را می توان به کار برد. یعنی بین اجزای غیر ساده هیچ تکواژی نمی تواند فاصله بیندازد؛ مثلا بین اجزاء واژه های «خوش نویس، گلاب، کتابخانه،دوپهلو» نمی توان «ها،تر،ی،صفت و مضاف الیه» اضافه نمود و این راه تشخیص واژه های غیر ساده از ترکیب های وصفی است، بعد مثال‌هایی از ترکیب های وصفی می زند که بین اجزا فاصله می افتد و می توان «ها،تر،ی،صفت و مضاف الیه» را اضافه نمود. در مرحله ی بعدی مثال هایی از واژه هایی که به ظاهر غیر ساده اند بیان می کند و به دانش آموزان می گوید که امروزه اهل زبان پیشینه ی باستانی زبان را در نظر نمی گیرند و وضعیت امروز واژه ها برای آنان مورد نظر است نه شکل تاریخی آن‌ها.

 

جمع بندی و

نتیجه گیری

(5 دقیقه)

در این مرحله معلم با کمک دانش آموزان ، رئوس مطالب و مثال‌ها را به صورت کلی مرور می کند.

1)همراهی با معلم و شرکت فعال در مرور مطالب

2)پاسخ به پرسش های معلم

ارزشیابی پایانی

(5 دقیقه)

معلم بعد از گروه بندی دانش آموزان از هر گروه می خواهد حداقل یک نمونه از تمرین های ارائه شده را حل کنند. این تمرین ها شامل فعالیت های زیر است:

1)متنی از دروس ادبیات فارسی انتخاب نمایند و انواع واژه ها را از نظر ساختمان بررسی کنند.

2)از گنجینه ی واژگان ذهنی خود برای هرکدام از واژه های ساده و غیر ساده پنج مثال بنویسند.

3)ساختمان هر کدام از واژه های مرکب را تشخیص دهند ومثال‌های دیگری با همان ساختار بیان نمایند.

4)با چند مثال، تفاوت ترکیب وصفی و واژه های مرکب را بیان نمایند.

دانش آموزان با همکاری گروهی تمرین ها را حل می کنند و در این کار مشارکت فعال دارند.

فعالیت های

 تکمیلی،

تعیین تکلیف

(1 دقیقه)

معلم از دانش آموزان می خواهد:

الف)تمرین های کتاب را حل کنند.

ب)تمرین های اضافه را حل کنند. تمرین های اضافه شامل موارد زیر است:

1)متنی از کتاب ادبیات فارسی (مثلا درس 7 )را انتخاب نمایند و انواع واژه های ساده، غیر ساده(مرکب،مشتق، مشتق-مرکب) را بیابند.

2)ساختمان واژه های مرکب را در دفتر خود بنویسند و مثال‌هایی به غیر از مثال‌های کتاب بیابند.

3) به غیر از مثال‌های کتاب 10 ترکیب وصفی بنویسند و تفاوت آن‌را با واژه های مرکب بیان کنند.

دانش آموزان با علاقه به پرسش ها پاسخ می دهند وتمرین ها را حل می کنند.

«گروه ادبیات فارسی"دبیرستان ملاصدرا»

منطقه 15

               

 

 

 


 

درس 18

 

درس هجدهم؛ واژه‌های دخیل در زبان فارسی(1)

بخش اوّل: طرح درس

 

طرح درس:

درس18

ماده­ی درسی:

زبان فارسی3

موضوع درس:

کلمات دخیل در املای فارسی

محلّ تدریس:

دبیرستان سمیّه (منطقه8)

طرّاح: سلیمی

مدّت تدریس:

30دقیقه

اهداف کلّی

آموزش املای کلمات عربی داخل شده در زبان فارسی

 

 

 

 

 

 

 

هدف­های جزیی

1-     دانش آموز با املای دقیق کلمات آشنا شود.

2-    دانش آموز کلمات دخیل نشانه­دار و بی­نشان را بشناسد.

3-    نحوه­ی املای کلمات دخیل را در تحریر فارسی بداند.

4-    دانش آموز کلمات فارسی سره را از کلمات دخیل عربی شناسایی کند.

هدف­های رفتاری

1-  دانش آموز متوجّه کاربرد بالای کلمات دخیل عربی در زبان فارسی می­شود.

2-     "       تغییرات آوایی و املایی کلمات را با مقایسه­ی زبان فارسی متوجّه می­شود.

3-     "      داد و ستد زبانی در تمام کشور­ها را امری اجتناب ناپذیر می­داند.

4-     "     علامت شناسایی این­گونه کلمات را که تنوین،ال و حروف جرّ است می­آموزد.

5-     "     املای حروف شمسی را با وجود عدم تلفّظ لام، با لام می­نویسد.

6-     "     املای تنوین را بدون توجّه به تلفّظ پایانی با الف و تنوین می­نویسد.

7-     "     با کلمات جار و مجرور آشنا شده و تفاوت آن را با کلمات نشانه­دار(ال)تشخیص می­دهد.

8-     "    با کلمات دخیل که حکم صفت و موصوف و مضاف و مضافُ الیه را دارند و در فارسی هم به کار می­روند،آشنا می­شود.

9- دانش آموز با چند اصطلاح علمی و فنّی عربی که در فارسی کاربرد دارند آشنا می­شود.

روش تدریس

وسایل کمک آموزشی

1-     روش استقرایی

2-    بحث گروهی

3-    کتاب درسی

4-    گچ وتخته

قبل از شروع درس

سلام و احوال­پرسی- حضور وغیاب

1دقیقه

ارزشیابی تشخیصی

نوشتن چند کلمه­ی دخیل از نوع بی­نشان و نشانه­دار بر روی تخته و پرسش از دانش­آموزان که این­ها چه نوع کلماتی هستند.

2دقیقه

آماده سازی و ایجاد انگیزه

بحث گروهی با دانش­آموزان که آیا کاربرد آن­ها در کلمات و زبان فارسی صحیح است؟و بیان دلایلی برای کاربرد این گونه کلمات

7دقیقه

ارائه­ی درس

1-     کلّ درس بر اساس جدول ترسیم شده در کتاب آموزش داده می­شود.

2-    طبقه­بندی این کلمات به بی­نشان و نشانه­دار - مثال­ها و توضیحات

3-    یک بار از متن درس خوانده می­شود و نکات مهم خط­کشی و علامت­گذاری می­شود وسپس یک بار از روی گروه کلمات خوانده می­شود.

4-    یاد­آوری شود که جلسه­ی آینده از این گروه کلمات املا گفته می­شود.

20دقیقه

ارزشیابی تکوینی

تمرینات جلسه­ی قبل با کمک دانش­آموزان بر روی تخته حل می­گردد و به پرسش­های دانش­آموزان پاسخ داده می­شود.

60دقیقه

             

درس 19

بــاسمـــه تعــالـــی

 

طرح درس : روزانه

ماده ی درسی : زبان فارسی (3) علوم تجربی

موضوع درس : مرجع شناسی

محل و منطقه ی تدریس : دبیرستان دخترانه ی نیکان

 منطقه 16 تهران

زمان :  90 دقیقه

تهیه کننده : نصرت السادات

 شمس الدینی

         

 

هدف کلی : دانش آموزان پس از تدریس این درس با مراجع  عمده ی تحقیق آشنا خواهند شد.

 

رئــوس مطـالب و مفــاهیــم درس

1- آشنایی با مرجع های تحقیق

2- آشنایی با دایره المعارف های مهم فارسی

3- آشنایی با نحوه ی یافتن مدخل مورد نظر در دایره المعارف

4- آشنایی با سرگذشت نامه ها ی مهم فارسی

5- آشنایی با مرجع های اصلی تحقیق

6- آشنایی با منابع فرعی یا رابط

7- آشنایی با منابع دیداری و شنیداری

8- آشنایی با نحوه ی استفاده از منابع دیداری و شنیداری

9- آشنایی با اطلس ها

هــدف هـای جــزیی درس

انتظار می رود دانش آموزان پس از گذراندن این درس بتوانند :

1- از مرجع های نوشتاری، دیداری و نوشتاری به درستی استفاده نمایند.

2- مرجع های تحقیق چاپی و غیر چاپی را بشناسند.

3- مزایای استفاده از منابع تحقیق دیداری و شنیداری را در کار تحقیق بیان کنند.

4- مرجع های اصلی و فرعی ا از هم تشخیص دهند.

5- مرجع های اصلی را نام ببرند.

6- دایره المعارف های چند دانشی را نام ببرند.

7- دایره المعارف های مهم فارسی را نام ببرند.

8- ویژگی های دایره المعارف های مهم فارسی را بیان کنند.

9- سرگذشت نامه های مهم فارسی را نام ببرند.


هــدف هـای جــزیی درس

10- منابع فرعی را نام ببرند.

11- مهم ترین منابع فرعی یا رابط را بنویسند.

12- مدخل مورد نظر خود را در دایره المعارف ها بیابند.

13- نویسندگانِ دایره المعارف ها را نام ببرند. 

هـــدف هــای رفتـــاری

دانش آموزان پس از گذراندن این درس :

1- دایره المعارف را توضیح می دهند.

2- دایره المعارف های مهم فارسی را نام می برد..

3- دایره المعارف های چند دانشی را بیان می کند.

4- ویژگی های دایره المعارف فارسی را توضیح می دهند.

5- نحوه ی کاربرد و استفاده از دایره المعارف ها و دگر کتاب های مرجع را شرح می دهد.

6- کتاب های مربوط به زندگی نامه ها را می شناسد و برخی از آن ها را نام می برد.

7- مراجع اصلی را می شناسد و آن ها را از مراجع فرعی تشخیص می دهد.

8- منابع اصلی و فرعی را نام می برد.

9- مهم ترین فهرست ها و کتاب شناسی ها را بیان می کند.

10- اطلس ها را می شناسد و مشهورترین آن ها را نام می برد.

11- در کار گروهی تحقیقی می تواند با گروه همکاری کند.

12- نحوه ی کاربرد منابع دیداری و شنیداری از جمله : زایانه، میکروفیلم، اسلاید، نوارهای فیلم و ... را می داند.

13- با کتابخانه و امکانات آن آشناشده و می تواند از آن استفاده کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بــاسمـــه تعــالـــی

 

روش تدریس : سخنرانی ، پرسش و پاسخ ، انفرادی ، گروهی

 

مراحل تدریس

روش و فعالیت های لازم

مواد آموزشی لازم

فعالیت فراگیران

حیطه و سطح

زمان

قبـل از شـروع درس

 

 

شروع کلاس با ذکر نام و یاد خداوند

سلام و احوالپرسی

حضور و غیاب

پی گیری غیبت دانش آموزان، در صورت داشتن غایب

جویا شدن علت غیبت دانش آموزانِ جلسه ی قبل (در صورت داشتن غایب)

توجّه به حالات روحی دانش آموزان

دفتر حضور و غیاب

(حضور و غیاب چشمی)

پاسخ به حضور و غیاب معلّم

-

5 دقیقه

ارزشیــابـی تشخیصــی

بررسی تکالیف درس گذشته

پرسش شفاهی یا کتبی از درس گذشته

حل تمرین های درس گذشته ( کلمات دخیل در املای فارسی1)

کتاب درسی

دفتر تمرین

پاسخ به پرسش های درسی معلّم

مشاوره گروهی

دانش

کاربرد

تجزیه و ترکیب

10

دقیقه

آمـادگـی و ایــجاد انـگیــزه

قبل از شروع درس از دانش آموزان سؤال می شود :

1- تا چه اندازه با مراجع تحقیق آشنایی دارند؟

2- منابع دیداری و شنیداری را تا چه اندازه می شناسند؟

3-  برای کار تحقیقیِ خود، از چه روش هایی استفاده می کنند؟

4- با چه مجله ها و نشریاتی آشنایی و سرو کار دارند؟

5- آیا به کتابخانه می روند؟ تا چه حد با امکانات آن جا آشنا هستند؟

6- می دانند دایره المعارف چیست ؟ و می توانند چند نمونه از آن ها را نام ببرند؟

تابلوی کلاس

کتاب درسی

رایانه

اسلاید

گوش دادن

پاسخ به پرسش های معلّم

تمرکز بر روی سؤالات

توجّه به اسلاید

پویایی

اظهار نظر فعالانه در کلاس

دانش

درک و فهم

15

دقیقه

مراحل تدریس

روش و فعالیت های لازم

مواد آموزشی لازم

فعالیت فراگیران

حیطه و سطح

زمان

معـرفـی مطـالـب درس و بیـان هـدف هـای رفتـاری

معلّم با استفاده از کتاب زبان فارسی سال دوم و اشاره به درس های روش تحقیق 1 و 2 و هم چنین اشاره به درس مرجع شناسی سال دوم توضیح می دهد که سال قبل با روش های کلی تحقیق و نحوه ی استفاده از امکانات کتابخانه و بعضی از کتاب های مرجع و آشنا شده اید؛ و این که چگونه از این کتاب ها استفاده کنید. و اشاره می کند به کار تحقیقی که دانش آموزان در سال قبل انجام داده بودند و چند نمونه از آن ها را به نشان می دهد و از بعضی دانش آموزان سال قبل می خواهد درباره ی تحقیق خود و نحوه ی تهیه ی آن توضیح دهند. و هم چنین مشکلاتی که در تهیه ی تحقیق با آن مواجه شده بودند را کاملاً بیان کنند. و معلّم از طریق بحث و گفتگو ، دانش آموزان را به ادامه ی درس ترغیب می کند.

رایانه

CD (پاورپوینت)

کارهای گروهی دانش آموزان سال قبل

کتاب درسی

گوش دادن

همکاری

اظهار نظر فعالانه در کلاس

پاسخ به پرسش های معلّم

دانش

درک و فهم

کاربرد

15 دقیقه

ارایــه ی درس

نکته : از آن جایی که تدریس به صورت کارگاهی در کتابخانه انجام می شود، دسترسی به منابع بسیار آسان است.

با استفاده از اسلاید، نمودار مراجع تحقیق به دانش آموزان نشان داده می شود و دانش آموزان با شاخه ها و زیر شاخه های هر یک از منابع دیداری و شنیداری آشنا می شوند. و در اسلایدهای بعدی، هر یک از مراجع تحقیق با توضیحات کامل نمایش داده می شود و پس نمایش اسلایدها به سراغ رایانه می رویم و با توجه به این که تعدادی از دانش آموزان از امکانات رایانه ای در منزل برخوردار نیستند معلّم نحوه ی کار با آن را توضیح می دهد و سپس به معرفی لوح فشرده،

رایانه

CD

فلاپی

اسلاید

حافظه های جانبی رایانه

اینترنت

کتاب درسی

 

 

گوش دادن

تمرکز بر روی اسلایدها و توضیحات معلّم

پاسخ به پرسش ها

مشاوره و بحث گروهی

درک و فهم

کاربرد

تجزیه و ترکیب

20

دقیقه

مراحل تدریس

روش و فعالیت های لازم

مواد آموزشی لازم

فعالیت فراگیران

حیطه و سطح

زمان

ارایــه ی درس

فلاپی، حافظه جانبی و ... می پردازد. و در ادامه ی مطالب خود به محاسن و معایب هر یک از این امکانات اشاره می کند. سپس برای تکمیل درس با مراکز اطلاعاتی مهم در سراسر جهان (اینترنت) ارتباط برقرار می کند و هنگام ارتباط با اینترنت، نحوه ی کار و استفاده از آن را برای دانش آموزان توضیح می دهد. و از این طریق دانش آموزان می توانند بار دیگر مراجع و منابع تحقیق را مشاهده کنند. 

 

 

 

 

جمــع بنــدی و نتیــجه گیــری از درس

معلّم در پایان درس، اسلایدِ نمودارِ مرجع شناسی رت به نمایش می گذارد که در آن جای تعدادی از مراجع و منابع خالی است و از دانش آموزان می خواهد آن اسلاید را تکمیل کنند.

 

 

 

 

 

 

رایانه

اسلاید

برگه های از قبل تهیه شده

نمودار

 

 

 

دقّت و توجّه به سخنان معلّم و اسلاید پخش شده

گوش دادن به موسیقی برای آرامش ذهن دانش آموزان

بحث گروهی

درک و فهم

تجزیه و ترکیب

کاربرد

 

 

 

 

 

 

 

10 دقیقه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ارزشــیابــی تکــوینـی ( پـایـان درس)

معلّم به هر گروه درسی کاری را محوّل می کند که با توجه به امکانات کتابخانه، هر گروه بتوانند نموداری رسم نماید و منابه را در آن قرار دهد و در پایان، هر گروه کارِ خود را برای دیگران توضیح دهد و درس برای دانش آموزان مرور شود.

 

 

 

برگه های توزیع شده توسط معلّم

تابلوی کلاس

کتاب درسی

دفتر ارزشیابی

توجّه به موضوعات نوشته شده بر روی تابلو

بحث و مشورتِ گروهی

توضیح کار انجام شده ی خود

پاسخ به پرسش معلّم

کاربرد

تجزیه و ترکیب

دانش و فهم

10 دقیقه

مراحل تدریس

روش و فعالیت های لازم

مواد آموزشی لازم

فعالیت فراگیران

حیطه و سطح

زمان

فعــالیت هــای تکمــیلی

از دانش آموزان خواسته می شود برای جلسه ی آینده یک کار تحقیقی ( فردی یا گروهی ) با عنوان ............ از طریق کتابخانه ای انجام دهند.

هم چنین از آنان خواسته می شود گزارشی از بازدید همان کتابخانه و امکانات آن را بنویسند.

با ذکر صلواتی برای سلامتی و موفقیت دانش آموزان کلاس به پایان می رسد.

تابلو

برگه ی سفید برای ثبت موضوع تحقیق جلسه ی آینده

 

پاسخ به پرسش های معلّم

اظهار نظر در مورد موضوع تحقیق

 

دانش

درک و فهم

کاربرد

تجزیه و ترکیب

5 دقیقه

             

 

 

 

 

 

 

 

درس 20

 

طرح درس زبان فارسی 3(ساختمان واژه2)

طرح درس شماره: 20

ماده­ی درسی: زبان فارسی 3

موضوع درس: ساختمان واژه(2)صص176-181

تعداد دانش­آموزان: 21

محل و منطقه­ی تدریس: 19

طراح: غلامی

تاریخ اجرا: آردیبهشت 91

مدت جلسه: 30

هدف کلی

 

 

 

آشنایی با ساختمان واژه (2)

آشنایی با فرآیند واجی کاهش

رئوس مطالب

 

ساختمان واژه­های مشتق، مهم­ترین پیشوذدها،مهم­ترین پسوندها،فرآیند واجی کاهش.

 

هدف­های جزیی

 

1.دانش‌آموز واژگان ساده  را از غیر ساده را تشخیص دهد.

  1. دانش­آموز واژگان مشتق را تشخیص دهد.
  2. مهم­ترین وند­ها را می­شناسد.
  3. فرآیند واجی کاهش را می شناسد.

هدف­های رفتاری

در پایان درس انتظار می‌رود که دانش‌آموز بتواند:

  1. واژگان ساده را از غیر ساده تشخیص دهد.

حیطه شناختی

حیطه عاطفی

روانی- حرکتی

ü       

 

 

  1. انواع وند­ها را در یک واژه بشناسد.

ü       

 

 

 

  1. ساختمان واژه­های مشتق- مرکب را بشناسد.

 

ü       

 

 

 

  1. جمله­ای می­آورد و در آن انواع واژه مشتق،مرکب را در آن به کار می­برد.

 

 

ü       

  1. اشکالات خود را بر طرف می­کند.

 

 

ü       

  1. در پاسخ­گویی به سوالات علاقمند است.

 

ü       

 

  1. با دقّت گوش می­دهد.

 

ü       

 

  1. برای جواب دادن به درس آماده است.

 

ü       

 

رفتار ورودی

دانش­آموزان:    1.  انواع تکواژ آزاد و وابسته را می­شناسند.                   2.  در یک واژه تکواژ آزاد و وابسته را تشخیص می­دهند.

3             .  واژه­های ساده و غیر ساده را تشخیص می­دهند       4. ساختمان واژه مرکب را می­شناسند.

 

روش تدریس

  1. تفکر استقرایی               2. روش پرسش و پاسخ.      3. بحث گروهی

 

رسانه­های آموزشی

کتاب زبان فارسی 3، انواع گچ، نمونه سوالات از پیش طراحی شده ، یک بریده روزنامه

قبل از شروع درس

  1. 1.       سلام و احوال پرسی.
  2. 2.       حضور و غیاب دانش­آموزان.
  3. 3.       مشاهده کلی وضع جسمانی و روحی دانش­آموزان.
  4. 4.       آمدگی و ایجاد انگیزه.
  5. 5.       بررسی تکالیف.
  6. 6.       پرسش از مطالب قبلی کتاب.
  7. 7.       گروه­بندی دانش­آموزان به گروه­های 3 نفره .

 

ارزشیابی تحصیلی

با سوالاتی  بایداولین گام تدرس را مشخص کرد.

  1. جمله­ای روی تخته معلم می­نویسد و از دانش آموز می­خواهد وا­ژه ساده و غیر ساده را معلوم کند                   2. از بین واژه­هایی غیر ساده  تکواژ­های آزاد و وابسته را معلوم کند.

فعالیت ­های آموزشی

فعالیت معلم

فعالیت­های دانش آموزان

آماده سازی و ایجاد انگیزه

 

معلم مثال­هایی پای تابلو می­نویسد و زیر واژه­های غیر ساده خط می­کشد و تفاوت آن­ها را از  دانش­آموزان می­خواهد.

1 . پاسخ به سوال معلم.

2.بادقتگوشمی¬دهدومثال¬هارایادداشتمی¬کند.

ارائه درس

با روش­های ارائه شده درس را شروع کرده و با مثال­های مختلف آن را کامل می­کند.

  1. همکاری و اظهار نظر دانش­آموزان
  2. پاسخ گروهی به سوالات معلم
  3. فرضیه سازی به سوالات معلم
  4. پویایی

نتیجه گیری

 

در پایان معلم با توجه به نظر دانش اموزان و فرضیه­های آن­ها درس را جمع بندی می­کند و کامل می­کند.

  1. روخوانی از روی نمونه­های کتاب.
  2. مرور و تکرار جمع بندی نهایی.

ارزشیابی پایانی درس

از دانش­آموز خواسته می­شود به سوالات از قبل طراحی شده پاسخ دهد.

  1. جمله­ای بگوید و در آن از 2 واژه مرکب استفاده کند
  2. در جمله­ای معلم می­خواهد که در قسمت هسته­ی جمله چند واژه مرکب ، مشتق را  که به کار رفته ، بیابد.
  3. در متنی که به دانش­آموز داده شده واژه مشتق و مرکب را معلوم کند

دانش­آموزان با علاقه پاسخ می­دهند.

فعالیت­های تکمیلی

برای فعالیت تکمیلی از دانش­آموزان درخواست می­شود:

  1. خودآزمایی­ها را پاسخ دهد.
  2. چند تکواژ آزاد داده شده را به واژه مشتق تبدیل کند.
  3. چند نمونه فرآیند کاهش مثال بیاورد.
  4. یک متن برداشته و  واژه­های مشتق را  در آن مشخص کند.

دانش­آموزان با علاقه پاسخ می­دهند

                     

 

 

درس 21

 

بسته ی آموزشی درس بیست و یک طرح درس: نقش های زبان

 

طرح درس شماره 21

ماده ی درسی: زبان فارسی3

موضوع درس: نقش های زبان

تعداد دانش آموزان: 28

 

 

تاریخ اجرا: اسفند

مدت جلسه: 60

 

هدف کلی:

آشنایی با نقش های زبان.

 

رئوس مطالب

انواع نقش های زبان: ایجاد ارتباط، محمل اندیشه، حدیث نفس، آفرینش ادبی.

 

هدف های جزئی

- آشنایی با نقش های زبان در ایجاد ارتباط، آشنایی با نقش های زبان در محمل اندیشه، آشنایی با نقش های زبان در حدیث نفس، آشنایی با نقش زبان در آفرینش ادبی.

 

هدف های رفتاری

پس از آموزش از فراگیر انتظار می رود که،

 - بداند که نقش زبان در ایجاد ارتباط تا چه اندازه می باشد.

- بداند نقش زبان در محمل اندیشه چگونه است.

- بداند نقش زبان در حدیث نفس تا چه اندازه است.

- بداند نقش زبان در آفرینش ادبی چه تاثیری دارد.

-  بتواند با دیگران ارتباط هم دلی و هم زبانی برقرار کند.

- بتواند با توجه به اصول و قواعد یا ساخت های معنایی، ساخت های تازه ای بیاورد که در محدوده ی علوم ادبی قابل توصیف باشد.

- بتواند از زبان در بیان اندیشه ها و حدیث نفس به راحتی استفاده کند.

حیطه ی شناختی

 

درک و فهم

 

درک و فهم

 

کاربرد

 

کاربرد

 

پیش بینی رفتار ورودی

فراگیران از قبل تعریف زبان را می دانند، کار مهم زبان ایجاد ارتباط می باشد را می دانند، قواعد ترکیب زبان را می دانند، و نظام معنایی زبان را می شناسند. و زبان چه نقش و تاثیری بر زندگی دارد.

 

روش تدریس

 پرسش و پاسخ، گروهی ، سخنرانی

 

رسانه های آموزشی

 کتاب درسی، رایانه به عنوان ابزار کمک آموزشی، سی دی آموزشی.

 

قبل از شروع

شروع کلاس با نام خدا، سلام و احوالپرسی، حضور و غیاب( بررسی علت غیبت در صورت غیبت در جلسه ی قبل)، دقت در حالات روحی- روانی دانش آموزان، توجه به محیط کلاس و مناسبت روز.

 

ارزشیابی تشخیصی

معلم از فراگیران می خواهد که راجع به زبان و تعریف آن، ویژگی های زبان، ساخت و قواعد ترکیب زبان و نظام معنایی زبان مطالبی را بیان کنند.

 

فعالیت های آموزشی

معلم از فراگیران می خواهد که درس را قبل از کلاس مطالعه کنند( پیش مطالعه). و تعدادی از دانش آموزان به انتخاب معلم ، و یا از اعضای گروه ها خواسته شود که هر چه از زبان و ویژگی های آن می دانند و یا حتی از زبان فارسی سال های قبل به یاد دارند بیان کنند.

دانش آموزان بر اساس مطالعه ی قبلی و یافته های خود از کتاب سال قبل هر چه که به یاد دارند و فهمیدند را می گویند.

 

آماده سازی و ایجاد انگیزه

معلم از فراگیران می خواهد که راجع به نقش های زبان و تاثیر زبان در زندگی ، هر چه می دانند را بیان کنند.

در حین تدریس از فراگیران انتظار می رودکه: با پویایی و علاقه و دقت به سوالات معلم پاسخ دهند. مطالبی از درس های سال گذشته مربوط به زبان را بیان کنند.

 

ارائه ی درس

معلم با توضیحی کوتاه درباره ی قواعد ترکیب و معنایی زبان، و نقش های مختلف زبان درس را شروع می کند.( بیشتر بصورت پرسش و پاسخ )

کار مهم زبان و اساسی ترین نقش زبان ایجاد ارتباط در میان افراد یک جامعه  است که جهت ایجاد انتقال و اطلاع به دیگران یا ایجاد حس هم زبانی و هم دلی در میان افراد یک جامعه می باشد. مثلا وقتی خبری به دوستان یا هم کلاسی ها می دهیم ارتباط زبانی برقرار کردیم. و یا با گفتن این عبارت که « هوا چه سرد شده » نه تنها خبری داده بلکه هم دل شدیم.

- محمل اندیشه یعنی زبان ابزاری برای بیان افکار و تکیه گاه اندیشه است. وقتی انسان فکر می کند از زبان بهره می برد چه راجع به مفاهیم عام و چه انتزاعی مثل کاشتن.

- حدیث نفس که به کمک آن از خود و آنچه در درونمان می گذرد سخن می گوییم، این سخن گفتن به تنهایی و حتی در سکوت و خاموشی هم صورت می گیرد.

آفرینش ادبی که برای انجام این کار ما از اصول و قواعد و ضوابطی کمک می گیریم که جزء نظام زبان نیستند بلکه به علوم و فنونی تعلق دارند که با استفاده از این علوم مثل عروض و قافیه و قواعد معنایی و ساخت های معنایی تازه ای را خلق می کنیم و واژه ها را در معانی مختلفی بکار می بریم و با این کار زبان را به پدیده ی دیگری بدل می کنیم که به آن آفریده های ادبی می گوییم. ( بصورت گروهی)

ما همه ی این چهار نقش را با خودمان در کودکی می آموزیم بدون آن که درس و مدرسه و زحمتی برای فراگیران باشد، این دانش را بطور طبیعی به دست می آوریم البته این فراگیری بسیار محدود و ناچیز است و در حدی است که می تواند به نیازهای زبانی افراد عادی با زندگی معمولی پاسخ دهد. پس برای زبان رسمی و معیار لازم است که دانش مان را گسترده و ژرف کرده و این هم جز از راه درس و کلاس و بهره گرفتن از معلم و استمرار در فراگیری امکان پذیر نیست.

 

 

همکاری فراگیران و بیان مطالب در کلاس با شوق و علاقه.

تقسیم کلاس به گروه های مختلف و ارائه ی درس با همراهی اعضای گروه ها.

اظهار نظر فراگیران درباره ی نقش های زبان.

با علاقه به بیان اندیشه ها و احساسات درونی خود بپردازند.

پاسخ به سوالات معلم.

 

جمع بندی و

نتیجه گیری

 

زبان دارای نقش هایست که اساسی ترین آن ایجاد ارتباط در میان افراد یک جامعه زبانی است. و نقش دیگر زبان، محمل اندیشه است یعنی ابزاری برای بیان افکار و تکیه گاه اندیشه است. حدیث نفس که یکی از نقش های زبان است به ما کمک میکند که آنچه در درونمان می گذرد سخن بگوییم. و چهارمین نقش زبان آفرینش ادبی است که با استفاده از علوم و فنون ادبی و ساخت های معنایی به آفرینش اثری پرداخته که به آن نوشته های ادبی ( شعر یا نثر) می گوییم.

 

متن درس را مطالعه کنند . مرور و جمع بندی نهایی درس.

 

ارزشیابی پایانی

معلم از فراگیران می خواهد که به پرسش های کتبی و یا شفاهی پاسخ دهند.

 نقش های زبان را نام ببرند. ایجاد ارتباط را توضیح دهند. محمل اندیشه را توضیح دهند. حدیث نفس چیست. آفرینش ادبی را توضیح دهند.

دانش آموزان با پویایی و علاقه و دقت به پرسش های درس پاسخ دهند.

 

فعالیت های

 تکمیلی

 

برای فعالیت های تکمیلی از فراگیران خواسته می شود: به خودآزمایی کتاب جواب دهند. در باره ی یکی از نقش های زبان مثلا آفرینش ادبی نمونه ای بیاورند. راجع به حدیث نفس مطلبی بنویسند.

فراگیران با مطالعه و علاقه به سوالات در منزل جواب دهند.

 

 

معرفی روش تدریس:

شیــــــوه سخنــــــرانی

معلم به طور شفاهی اطلاعات و مفاهیم را , در عرض مدتی که ممکن است از چند دقیقه تا یک ساعت یا بیشتر طول بکشد, در کلاس ارائه می دهد. در سخنرانی می توان معلم را با عنوان پیام دهنده و دانش آموز را به عنوان پیام گیرنده تصور کرد. از این نظر سخنرانی شیوه ای است یک سویه, برای انتقال اطلاعات, که معمولاً فراگیر در آن نقش غیر فعالی دارد. محتوای سخنرانی را معلم قبل از ورود به کلاس تعیین می کند.

شیـــــوه پــــرسش و پاســـــخ

شیوه پرسش و پاسخ شیوه ای است که معلم به وسیله آن فراگیر را به تفکر در باره مفهومی جدید یا بیان مطالبی فرا گرفته شده تشویق می کند. معلم, وقتی که می خواهد مفهوم دقیقی را در کلاس مطرح نماید یا توجه فراگیران را به موضوعی جلب کند شیوه پرسش و پاسخ را به کار می برد و نیز بدین وسیله فراگیر را تشویق می کند تا اطلاع خود را درباره موضوعی بیان کند ممکن است برای مرور کردن مطالبی که قبلاً تدریس شده اند مفید باشد, یا وسیله خوبی برای ارزشیابی میزان درک فراگیر از مفهوم مورد نظر باشد.

چهار ویژگی خاص در تعریف تدریس وجود دارد که عبارتند از :

الف ) وجود تعامل بین معلم و دانش آموزان

ب) فعالیت بر اساس اهداف معین واز پیش تعیین شده

ج ) طراحی منظم با توجه به موقعیت و امکانات

د) ایجاد فرصت و تسهیل یادگیری . » ( شعبانی ،ص 9 ،1382)

   تعریف تدریس :

تدریس عبارت است از تعامل یا رفتار متقابل معلم و شاگرد ، بر اساس طراحی منظم و هدفدار معلم ،برای ایجاد تغییر در رفتار شاگرد . تدریس مفاهیم مختلف مانند نگرش ها ، گرایش ها ،باورها ، عادت ها و شیوه های رفتار وبه طور کلی انواع تغییراتی راکه می خواهیم در شاگردان ایجاد کنیم، دربر می گیرد .» (میرزا محمدی ،ص 17 ، 1383)

   الگــــوی پــــژوهش گـــروهی ( تفحص گــــروهی )

این الگو برای کمک به دانش آموزان در تقویت مردم سالاری، تشریک مساعی و آموزش آن ها از طریق همکاری کاوشگرانه در فهم و مسائل اجتماعی و تحصیلی است در این الگو معلم مانند یک مشاور عمل می کند و بایستی بتواند به درخواست های دانش آموزان پاسخ دهد و به کمک آ ن ها نیازمندی های آموزش را فراهم آورد. این الگو نیازمند یک جو مثبت برای استدلال و مذاکره می باشد و در همه سنین و سطوح تحصیلی و انجام کارهای گروهی کاربرد مناسبی دارد. این الگو در نهایت منجر به کاوشگری منظم ، کنترل و پویش موثر گروهی، تقسیم کار، مردم سالاری، تعهد و تمایل نسبت به کاوشگری و هم کوششی در دانش آموزان می شود.

برای آموزش دادن می توان از روش های متنوع و زیادی استفاده کرد. اگر بتوانید دانش آموزان را به مشارکت در یادگیری ترغیب کنید، خودتان هم از تدریس بیشتر لذت خواهید برد. استفاده از بحث های گروهی دانش آموزان را فعال و مشتاق می کند و کلاس را از حالت کسالت بار بیرون می آورد.

 

طرح درس دوم درس 21

هدف کلی

آشنایی با نقش ها وکارکرد زبان ها

 

 

 

 

هدف های جزئی

1-دانش آموزان نقش های زبان را از یکدیگر تشخیص دهند.

2- بتوانند برای هر یک از نقش های زبان نمونه بیاورند .

3- به مقایسه نقش های زبان بپردازند .

 

 

 

 

هدف های رفتاری

 

پس از پایان آموزش دانش آموزان می توانند:

1-    درک خود را از نقش های زبان بیان کنند.

2-    انواع نقش های زبان را در جمله تشخیص دهند:و آنها را با هم مقایسه کنند.

3-    بتواند برای هر یک از نقش های زبان نمونه ای بیاورند.

محیط های شناختی:

درک و فهم

تجزیه و تحلیل – کاربرد

کاربرد

 

 

پیش بینی رفتار ورودی

1- تعریف زبان را می دانند.       2- با شکل های گوناگون زبان در متون مختلف آشنا هستند.

 

 

 

روش تدریس

 

1- مقایسه ای               2- دریافت مفهوم

 

 

 

رسانه های آموزش

 

1- کتاب زبان فارسی (1)           2- نمونه ای از آثار جدید و معاصر و نمونه ای از آثار کهن

 

 

 

قبل از شروع تدریس(3 دقیقه)

 

شروع با نام خدا – احوالپرسی با دانش آموزان – حضور و غیاب و بررسی علل غیبت های گذشته (در صورت داشتن غیبت) – توجه به حالات روحی دانش آموزان – بررسی مناسبت روز و محیط کلاس

 

 

 

ارزشیابی تشخیص(5 دقیقه)

 

ابتدا سئوالاتی درباره ی اینکه : زبان چیست ؟ کار اصلی آن کدام است ؟ کاربرد های زبان چیست ؟از آنها می خواهم به این سئوالات پاسخ دهند.

 

 

 

فعالیت های آموزشی

 

فعالیت های  معلم (تدریس)

فعالیت های دانش آموزان(تجارب و یادگیری)

 

 آماده سازی و ایجاد انگیزه (3 دقیقه)

ابتدا سئوالاتی از ماهیت زبان از آنها می پرسم . و آنها به سئوالات پاسخ می دهند.

در حین تدریس انتظار می رود :

1-دانش آموزان به سئوالات پاسخ دهند.

2- پویا و فعال باشند.

 

 

 

ارائه درس(20 دقیقه)

 

 

 

 

ابتدا با توجه به پاسخ های آنها و آشنایی آنها با شناخت زبان ، بار دیگر گفته های آنها را کامل می کنیم.سپس با کمک نمونه هایی که در کلاس از قبل حاضر شده است و انواع نقش های زبان را مطرح می کند از آنها می خواهم بگویند با بررسی آن ها چه تفاوت هایی احساس می کنند. آنگاه به معرفی نقش های زبان می پردازیم ونمونه هایی کوتاه روی تابلو می نویسیم.

 

 

1-اظهار نظر درباره ی مطالب ارائه شده  داشته باشند.

2-پاسخ به سئوالات طرح شده.

3-بحث گروهی درباره ی تفاوت گویش ها و شکل های مختلف زبان

 

جمع بندی و نتیجه گیری(3 دقیقه)

 

 

با ذکر عناوین مهم درس مطالب را جمع بندی می کنیم.

1-مطالعه ی نمونه های کتاب‌های‌

2-مرور و جمع بندی مطالب درس

 

 

 

 

ارزشیابی پایانی (3 دقیقه)

 

از دانش آموزان می خواهم به سئوالات شفاهی پاسخ دهند:

1-    انواع نقش های زبان را نام ببرند.

     2-با استفاده از آنچه آموخته اند برای هریک از نقش های زبان نمونه ای ذکر کنند.

 

دانش آموزان با آمادگی و مهارت به سئوالات پاسخ می دهند.

 

 

 

 

فعالیت های تکمیلی (3 دقیقه)

 

برای فعالیت تکمیلی از دانش آموزان درخواست می شود :

1-    خود آزمایی های کتاب را پاسخ دهند.

2-    نمونه ای از متون مختلف انتخاب کنند وبا مقایسه آنها نقش های زبان را در هر یک باز گو کنند .

 

دانش آموزان با مهارت تکالیف خود را انجام می دهند.

 

 

درس 23

 

                               

مدّت زمان: 90 دقیقه

تاریخ تدریس:

پایه:سوم دبیرستان

نام کتاب: زبان فارسی 3

نام درس:واژه‌های دخیل در زبان فارسی 3

هدف کلّی: آشنایی فراگیران با کلمات دخیل در املای فارسی

موضوع درس: کلمات دخیل در املای فارسی

هدف‌های رفتاری:

1-      دانش‌آموزان باید واژه‌های دخیل را دسته‌بندی کنند.

2-     علّت به وجود آمدن واژه‌های دخیل را در زبان فارسی بازگو کنند.

3-     واژه‌های دخیلی که تا به حال شنیده‌اند یا دیده‌اند چند مورد را نام ببرند.

4-     واژه‌های دخیل را در املا درست بنویسند.

5-     در نوشتن املای واژه‌های دخیل رسم‌الخطّ عربی را رعایت کنند.

هدف‌های جزئی:

1-      آشنایی دانش‌آموزان با انواع واژه‌های دخیل در زبان فارسی

2-     توانایی تشخیص نحوه‌ی ورود واژه‌های دخیل در زبان فارسی

3-     توانایی تقسیم‌بندی موضوعی و محتوایی واژه‌های دخیل در زبان فارسی

4-     آشنایی با نحوه‌ی صحیح نوشتن واژه‌های دخیل عربی در زبان فارسی

5-     پی بردن و درک این مطلب که واژه‌های دخیل عربی تابع رسم‌الخطّ عربی می‌باشند.

ارزشیابی پایانی و تعیین تکلیف

مـــــــــــــــراحل تـــــــــــــــــدریس

رفتار ورودی

-دانش‌آموز باید  بگوید علّت وجود

شـــــــروع تدریس

ارزشیابی تشخیصی

ایجاد انگیزه

-استفاده از متن یک کتاب و

- برقراری ارتباط با

فراگیران

- سلام و احوال‌پرسی

حضور و غیاب

-اشاره به مناسبت‌ها

-دقّت در وضعیّت جسمی و روحی فراگیران جهت آمادگی ارائه و شروع درس

(5 دقیقه)

واژه‌های دخیل در یک زبان چیست؟

-فراگیران باید بیان‌کنند واژه‌های دخیل به چند دسته

وسیله-رسانه‌ی کمک‌آموزشی

روش  تدریس

نوع فعّالیّت

با تکیه بر معلومات فراگیران

پرسیده‌می‌شود:

-آیا تمام واژه‌های به‌کاررفته در  ادب و زبان فارسی سره و خالص است؟

-علّت آمیختگی یک زبان با واژه‌های زبان دیگر چیست؟

-آیا فقط در زبان فارسی واژه‌های دخیل وجود دارد؟

-آیا واژه‌هایی که وارد زبان فارسی می‌شوند به یک صورت وارد می‌شوند؟

-شما چه واژه‌هایی را می‌شناسید که از زبان دیگر وارد فارسی شده‌اند؟

(15 دقیقه)

تقسیم می‌شوند؟

-یادبگیرند این واژه‌ها به چه صورت نوشته می‌شوند و از  چه رسم‌الخطّی پیروی می‌کنند؟

-میزان استفاده از واژه‌های دخیل در یک نوشته چگونه و به چه صورت است؟

-آیا در زبان فارسی فقط واژه‌های دخیل عربی وجود درد؟

-بیان کند علل وجود برخی از واژه‌های دخیل در زبان فارسی چیست؟ و از کدام زبان وارد فارسی شده‌اند؟

-چه راهکارهایی برای استفاده مناسب این واژه‌ها در زبان فارسی می‌شناسد و ارائه می‌دهد؟ (ارزشیابی تکوینی)

-واژه‌های دخیل یک نوشته‌ی کوتاه را بر حسب نوع علاقه‌ی خود با توجّه به یکی از متون انتخاب کرده و در یک صفحه بنویسند.

-از دانش‌آموزان پرسیده می‌شئد چه اقدامات و راهکارهایی می‌شناسید تا از ورود واژه‌های غیرضروری در زبان فارسی جلوگیری شود.

-زمینه و علل پیدایش ده واژه‌ی دخیل (عربی و غیرعربی) را به‌دلخواه بنویسند.

-فعّالیّت‌های مربوط به درس را انجام دهند. (تعیین تکلیف) (20 دقیقه)

-کتاب درسی

-انتخاب متون ادبی به صورت دل‌خواه

- روش تقریری

-پرسش و پاسخ

-بحث گروهی

-از دانش‌آموزان خواسته می‌شود متن خوانده‌شده را از لحاظ نوع کلمات به‌کاررفته در آن تجزیه و تحلیل کنند و با هم بحث و گفت‌وگو کنند.

-علّت وجود واژه‌های دخیل در زبان فارسی را بررسی کنند.

-واژه‌های موجود در این متن را از لحاظ محتوایی و موضوعی شناسایی کنند و بیان کنند این واژه‌ها را می‌توان به چند دسته تقسیم نمود.

-طریقه نوشتن صحیح این واژه‌ها چگونه است و از چه رسم‌الخطّی استفاده می‌شود؟

-توضیح دهند و بحث کنند آیا در زبان فارسی فقط واژه‌های دخیل عربی وجود دارد؟ اگر واژه‌های دخیل غیرعربی وجود دارد چند مورد خودشان بیان کنند.

-چه راهکارهایی وجود دارد تا در زیمنه‌ی استفاده و کاربرد این واژه‌ها دچار افراط و تفریط نشویم؟

(40 دقیقه)

روخوانی آن توسّط دبیر یا دانش‌آموز

-استفاده از جملات و عبارات آموزنده، زیبا و دلنشین که مورد توجّه دانش‌آموزان باشد و در آن‌ها ایجاد انگیزه نماید و ما را در رسیدن به اهداف مورد نظر آموزشی هدایت نماید.

-درخواست از دانش‌آموزان جهت تمرکز و دقّت در کلمات و واژه‌های قرائت‌شده‌ تشخیص و استخراج کلمات فارسی از غیر فارسی و هدایت آنان

(10 دقیقه)

 

                       

 

 

طرح درس (شماره‌ی دو)

مدّت زمان:40 دقیقه

تاریخ تدریس:هفته‌ی اول اردیبهشت

پایه:سوم دبیرستان (ریاضی و تجربی)

نام کتاب: زبان فارسی 3

نام درس:کلمات دخیل در املای فارسی(2)

هدف کلّی: شناخت واژه‌های دخیل زبان عربی در فارسی و احاطه بر املای آن‌ها در فارسی

موضوع درس: واژه‌های دخیل عربی در فارسی و املای آن‌ها

هدف‌های رفتاری:

1-     ویژگی‌های ترکیب‌ عربی را بیان کند.

2-     با توجّه به ویژگی‌های ترکیب‌های عربی آن‌ها را در جمله‌های فارسی تشخیص دهد.

3-     املای قالبی ترکیب‌های عربی را تعریف کند.

4-     ترکیب‌های عربی کتاب درسی خود را به‌درستی بنویسد.

هدف‌های جزئی:

1-     با ویژگی‌های ترکیب عربی آشنا شود.

2-     با ترکیب‌های عربی در جمله‌های فارسی آشنا شود.

3-     با اصول املای ترکیب‌های عربی در فارسی آشنا شود.

4-     با ترکیب‌های عربی در کتاب درسی آشنایی پیدا کند.

 

تعیین تکلیف و ارزشیابی پایانی

مـــــــراحل تـــــــدریس

ارزشیابی ورودی

ابتدا از دانش‌آموزان می‌خواهیم

با توجّه به آن‌چه خوانده‌اند مختصری از ویژگی ترکیب‌های عربی بیان کنند، سپس برخی از آن‌ها روی تابلو بنویسند یا به همدیگر املا بگویند.(ارزشیابی پایانی)

دانش‌آموزان برای جلسه‌ی بعد

الف) از کتاب ادبیّات فارسی (2) ترکیب‌های عربی را استخراج کنند.

ب) برای املای درس‌های 20 تا آخر کتاب زبان و ادبیّات آماده شوند.(تعیین تکلیف)

(10 دقیقه)

شـــــــروع تدریس

ارزشیابی تشخیصی و ایجاد انگیزه

پرسش از درس «نقش‌های زبان» و «اسناد و نوشته‌های حقوقی»

وسیله-رسانه‌ی کمک‌آموزشی

روش  تدریس

نوع فعّالیّت

متنی از کتاب درسیشان قرائت شود که ترکیبات و جمله‌های عربی دارد و بر اساس آن ابتدا از دانش‌آموزان بخواهیم به یکدیگر املا بگویند (ارزشیابی تشخیصی)، سپس با طرح پرسشی مبنی بر هم‌سان‌سازی خط و زبان از آن‌ها بخواهیم نظر خود را درباره‌ی آن بگویند.(ایجاد انگیزه)

(10 دقیقه)

  • کتاب درسی زبان فارسی
  • کتاب‌های ادبی غیردرسی
  • کامپیوتر
  • گچ و تخته (وایت‌برد و ماژیک)
  • دفتر

 

  • خلاصه‌نویسی
  • سخنرانی
  • توضیحی
  • روخوانی
  • فعّالیّت و بحث گروهی
  • بارش مغزی
  • توضیحی
  • سخنرانی

 

مرحله‌ی اوّل: خلاصه‌ای از انواع ترکیب‌های عربی در فارسی پای تابلو نوشته‌می‌شود.

مرحله‌ی دوم: توضیح مختصری از انواع ترکیب‌ها مطابق با متنی که در بخش قبلی دانش‌آموزان به هم املا گفتند ارائه می‌شود.

مرحله‌ی سوم: متن درس بیست و سوم با کمک دانش‌آموزان قرائت می‌شود.

مرحله‌ی چهارم: از دانش‌آموزان می‎‌خواهیم ترکیب‎‌های موجود در کتاب را ابتدا به صورت اصلی و سپس مطابق با صورت ملفوظ بنویسند و آن‌ها را با هم مقایسه کنند.

مرحله‌ی پنجم: مختصری به اجزای جملات و ترکیبات عربی موجود در کتاب اشاره می‌شود.

مرحله‌ی ششم: دلایل حفظ صورت اصلی ترکیب‌ها برای دانش‌آموزان تشریح می‌شود. (20 دقیقه)

 

بخش سوم: توضیحات و منابع تکمیلی

الف) توضیحات

سحنی کوتاه با دبیران

برای این‌که یک آموخته در ذهن فراگیر ثبت شود باید آن را در موقعیّت‌های مناسب به‌کارگیرد.

فعّالیّت‌هایی تحت عنوان پروژه که فرصت‌های یادگیری متنوّعی برای دانش‌آموزان ایجاد می‌کند اگر به‌درستی هدایت شوند از مؤثّرترین شیوه‌ها در سهیم کردن دانش‌آموزان در فرایند آموزش و پایدارکردن آموخته‌های دانش‌آموزان در حیطه‌های مختلف دانش، مهارت و نگرش هستند.

رویکرد نظارت و همراهی در فرایند یادهی و یادگیری و ارزشیابی دانش‌آموز تنها به سنجش دانش‌آموز نمی‌پردازد، بلکه سیستم تعلیم و تربیت هم به همراه دانش‌آموز پیوسته آزمایش می‌شود تا اطّلاعاتی در مورد میزان موفقیّت هر یک به دست آید.

در فرایند تدریس درس 23 باید چند نکته را به دانش‌آموز متذکّر شد:

  • ·         عدم استفاده و کاربرد زیاد از واژگان زبان دیگر در زبان فارسی (تا حدّ امکان و در صورت ضرورت)
  • ·         رعایت اعتدال در به‌کارگیری این واژه‌ها
  • ·         جای‌گزینی معادل‌های فارسی مناسب به جای واژگان دخیل
  • ·         عدم تقلید و اعمال سلیقه‌ی شخصی افراد معدود و به‌کارگیری عمدی واژه‌های زبان دیگر
  • ·         دقّت در ترجمه متون خارجی و نحوه‌ی کار مترجمان و انتخاب افرادی که به حفظ میراث ارزشمند زبان و ادب پارسی علاقه‌مند می‌باشند و مطالعه‌ی آثار این عزیزان
  • ·         ارائه‌ی مقاله‌ها، سمینارها و دعوت از استادان مجرّب و متعهّد در اهمیّت و پاس‌داشت فرهنگ اصیل واژه‌های زبان فارسی با رعایت پرهیز از افراط و تفریط در این زمینه توسّط متخصّصین امر

 

                     

 

 

 

 

 

 

درس 24

 

طرح درس زبان فارسی 3(ساختمان واژه2)

طرح درس شماره: 24

ماده­ی درسی: زبان فارسی 3

موضوع درس: ساختمان واژه(2)صص176-181

تعداد دانش­آموزان: 21

محل و منطقه­ی تدریس: 19

طراح: غلامی

تاریخ اجرا: آردیبهشت 91

مدت جلسه: 30

هدف کلی

 

 

 

آشنایی با ساختمان واژه (2)

آشنایی با فرآیند واجی کاهش

رئوس مطالب

 

ساختمان واژه­های مشتق، مهم­ترین پیشوذدها،مهم­ترین پسوندها،فرآیند واجی کاهش.

 

هدف­های جزیی

 

1.دانش‌آموز واژگان ساده  را از غیر ساده را تشخیص دهد.

  1. دانش­آموز واژگان مشتق را تشخیص دهد.
  2. مهم­ترین وند­ها را می­شناسد.
  3. فرآیند واجی کاهش را می شناسد.

هدف­های رفتاری

در پایان درس انتظار می‌رود که دانش‌آموز بتواند:

  1. واژگان ساده را از غیر ساده تشخیص دهد.

حیطه شناختی

حیطه عاطفی

روانی- حرکتی

ü       

 

 

  1. انواع وند­ها را در یک واژه بشناسد.

ü       

 

 

 

  1. ساختمان واژه­های مشتق- مرکب را بشناسد.

 

ü       

 

 

 

  1. جمله­ای می­آورد و در آن انواع واژه مشتق،مرکب را در آن به کار می­برد.

 

 

ü       

  1. اشکالات خود را بر طرف می­کند.

 

 

ü       

  1. در پاسخ­گویی به سوالات علاقمند است.

 

ü       

 

  1. با دقّت گوش می­دهد.

 

ü       

 

  1. برای جواب دادن به درس آماده است.

 

ü       

 

رفتار ورودی

دانش­آموزان:    1.  انواع تکواژ آزاد و وابسته را می­شناسند.                   2.  در یک واژه تکواژ آزاد و وابسته را تشخیص می­دهند.

3             .  واژه­های ساده و غیر ساده را تشخیص می­دهند       4. ساختمان واژه مرکب را می­شناسند.

 

روش تدریس

  1. تفکر استقرایی               2. روش پرسش و پاسخ.      3. بحث گروهی

 

رسانه­های آموزشی

کتاب زبان فارسی 3، انواع گچ، نمونه سوالات از پیش طراحی شده ، یک بریده روزنامه

قبل از شروع درس

  1. 8.       سلام و احوال پرسی.
  2. 9.       حضور و غیاب دانش­آموزان.
  3. 10.   مشاهده کلی وضع جسمانی و روحی دانش­آموزان.
  4. 11.   آمدگی و ایجاد انگیزه.
  5. 12.   بررسی تکالیف.
  6. 13.   پرسش از مطالب قبلی کتاب.
  7. 14.   گروه­بندی دانش­آموزان به گروه­های 3 نفره .

 

ارزشیابی تحصیلی

با سوالاتی  بایداولین گام تدرس را مشخص کرد.

  1. جمله­ای روی تخته معلم می­نویسد و از دانش آموز می­خواهد وا­ژه ساده و غیر ساده را معلوم کند                   2. از بین واژه­هایی غیر ساده  تکواژ­های آزاد و وابسته را معلوم کند.

فعالیت ­های آموزشی

فعالیت معلم

فعالیت­های دانش آموزان

آماده سازی و ایجاد انگیزه

 

معلم مثال­هایی پای تابلو می­نویسد و زیر واژه­های غیر ساده خط می­کشد و تفاوت آن­ها را از  دانش­آموزان می­خواهد.

1 . پاسخ به سوال معلم.

2.بادقتگوشمی¬دهدومثال¬هارایادداشتمی¬کند.

ارائه درس

با روش­های ارائه شده درس را شروع کرده و با مثال­های مختلف آن را کامل می­کند.

  1. همکاری و اظهار نظر دانش­آموزان
  2. پاسخ گروهی به سوالات معلم
  3. فرضیه سازی به سوالات معلم
  4. پویایی

نتیجه گیری

 

در پایان معلم با توجه به نظر دانش اموزان و فرضیه­های آن­ها درس را جمع بندی می­کند و کامل می­کند.

  1. روخوانی از روی نمونه­های کتاب.
  2. مرور و تکرار جمع بندی نهایی.

ارزشیابی پایانی درس

از دانش­آموز خواسته می­شود به سوالات از قبل طراحی شده پاسخ دهد.

  1. جمله­ای بگوید و در آن از 2 واژه مرکب استفاده کند
  2. در جمله­ای معلم می­خواهد که در قسمت هسته­ی جمله چند واژه مرکب ، مشتق را  که به کار رفته ، بیابد.
  3. در متنی که به دانش­آموز داده شده واژه مشتق و مرکب را معلوم کند

دانش­آموزان با علاقه پاسخ می­دهند.

فعالیت­های تکمیلی

برای فعالیت تکمیلی از دانش­آموزان درخواست می­شود:

  1. خودآزمایی­ها را پاسخ دهد.
  2. چند تکواژ آزاد داده شده را به واژه مشتق تبدیل کند.
  3. چند نمونه فرآیند کاهش مثال بیاورد.
  4. یک متن برداشته و  واژه­های مشتق را  در آن مشخص کند.

دانش­آموزان با علاقه پاسخ می­دهند

گروه ادبیات دبیرستان ابوریحان

                     

طرح درس – درس  بیست و چهارم زبان فارسی

        اهداف کلی

ü    آشنایی با ساختمان واژه

ü    فرآین واجی ادغام.

اهداف جزئی

ü    دانش‌آموز واژگان ساده از غیر ساده را تشخیص دهد.

ü    دانش­آموز واژگان مشتق- مرکب را تشخیص دهد.

ü    مرز میان اسم و صفت را در واژه­های مشتق- مرکب تشخیص دهد.

ü    مرز میان صفت و قید را در واژه­های مشتق- مرکب تشخیص دهد.

ü    نوع دستوری واژه­ها را با توجه به ملاک نحوی تشخیص دهد.

ü    واژ­ه­های مشتق،مرکب به دو شکل ساخته می­شوند، آن را تشخیص می­دهد.

ü    فرآیند واجی ادغام را تشخیص می­دهد.

اهداف رفتاری

در پایان درس انتظار می‌رود که دانش‌آموز بتواند با توجه به کتاب زبان فارسی ومطالب مطرح شده در کلاس :

ü    در یک جمله بتواند واژگان ساده از غیر ساده را مشخص کند.(شناختی)

ü    انواع وند­ها را در یک واژه بشناسد.(شناختی)

ü    اسم­های مشتق- مرکب را بشناسد.(شناختی)

ü    ساختمان واژه­های مشتق- مرکب را بشناسد.(شناختی)

ü    در یک جمله نوع  دستوری واژه­ها­­ی غیر ساده را معلوم کند.(شناختی)

ü    یک واژه مرکب را به مشتق- مرکب تبدیل خواهد کرد.(شناختی)

ü    جمله­ای می­آورد و در آن انواع واژه مشتق- مرکب را به کار می­برد.(روانی –حرکتی)

ü    چند واژه می­گوید که فرآیند واجی ادغام داشته باشد.(روانی- حرکتی)

ü    اشکالات خود را بر طرف می­کند.(روانی- حرکتی)

ü    در پاسخ­گویی به سوالات علاقمند است.(عاطفی)

ü    با دقت گوش می­دهد.(عاطفی)

ü    برای جواب دادن به درس آماده است.(عاطفی)

رفتار ورودی

دانش آموزان قبل از شروع درس:

ü    انواع تکواژ آزاد و وابسته را می­شناسد

ü    در یک واژه تکواژ آزاد و وابسته را تشخیص می­ده.

ü     واژه­های ساده و غیر ساده را تشخیص می­دهد.

ü    انواع واژه­های مرکب و مشتق و ساختمان آن­ها را می­شناسد.

ü    انواع وند­ها را می­شناسد.

ü    می­داند بخش مهمی از واژه­های مورد نیاز زبان فارسی  از راه مرکب سازی و مشتق­سازی تامین می­شود.

ü     از انواع فرآیند­های واجی فرآیند واجی کاهش را می­شناسد.

مراحل تدریس:

قبل از شروع درس:

ü      سلام و احوال پرسی.

ü      حضور و غیاب دانش­آموزان.

ü      مشاهده کلی وضع جسمانی و روحی دانش­آموزان.

ü      آمدگی و ایجاد انگیزه.

ü      بررسی تکالیف.

ü      پرسش از مطالب قبلی کتاب.

ü      گروه­بندی دانش­آموزان به گروه­های 3 نفره .

ارائه درس ( زمان 20 دقیقه )

ü    روش فعال با رویکرد همیاری.

ü    روش پرسش و پاسخ.

ü    روش مباحثه

ü    روش توضیحی

ارزشیابی تشخیصی

باید متوجه شد که دانش‌آموز تا چه حد به سؤالات زیر پاسخ می‌دهد تا بتوان اولین گام تدریس را مشخص کرد.

ü     ایا می­تواند انواع تکواژ را نام ببرد؟

ü    آیا انواع وند­ها را می­شناسد؟

ü    آیا می­تواند جمله­ای بیاورد ودر آن چند واژه غیر ساده( مشتق، مرکب) بیاورد؟

ü    آیا ساختمان واژه­های غیر ساده را می­شناسد؟

ü    آیا دربین واژه­ها آن­هایی که فرآیند واجی ادغام به کار رفته می­شناسد؟

گروههای یادگیری در کلاس

گروههای یادگیری به شکل تصادفی به گروههای ناهمگن تقسیم می‌کنیم (یعنی قوی و ضعیف با هم در یک گروه باشند.)

رسانه‌های آموزشی

معلم ـ کتاب زبان فارسی ـ تخته ـ  انواع گچ ـ تابلو پاک‌کن ـ ـ سؤالات از قبل طراحی شده.

ارزشیابی پایانی

در پایان ارائه درس سؤالاتی دربارۀ درس جدید از دانش‌آموزان پرسیده می‌شود تا به میزان آموخته‌های آنان پی برده شود همانند:

ü    آیا مراحل تجزیه یک واژه مشتق- مرکب را به خوبی می­داند؟

ü    آیا نوع واژه مشتق – مرکب را از نظر دستوری با استفاده از ملاک­های نحوی می­شناسد؟

ü    آیا می­تواند یک واژه مشتق یا مرکب را به یک واژه مشتق- مرکب تبدیل کند؟

ü    ساختمان برخی از واژه­های مشتق- مرکب را داده و می­خواهیم مطابق آن واژه بسازد.مثل: اسم+ بن+ وند←اسم:

ü    واژه مشتق- مرکب را می­دهیم تا ساختمان آن را تشخیص دهد. مثل: شش ماهه

ü    جمله­ای داده و از دانش­آموز می­خواهیم فرآیند­های واجی  ادغام را پیدا کند.

فعالیت‌های تکمیلی پس از تدریس

ü    معرفی چندین منبع جهت شناخت بیش تر دانش­آموزان

کتاب:

دستور زبان فارسی بر پایه نظریه گشتاری، مهدی مشکوه الدینی، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی، چاپ دوم، 1370

دستور زبان فارسی، پرویز ناتل خانلری، تهران، انتشارات توس، چاپ چهارم، 1363

سایت اینترنتی:

.www.persian.com

تعیین تکلیف درسی برای جلسه آینده

ü    دربارۀ انواع تکواژ تحقیق کنند و در جمله­هایی آن را بررسی کنند.

ü    پاسخ به خودآزمایی­های مربوط به درس.

ü    یک متن را  را از روزنامه برداشته و انواع واژه­های غیر ساده را مشخص می­کنند و نوع آن را از نظر دستوری معلوم می­کنند

ü پیش مطالعه درس آینده.

 

 

[ سه‌شنبه ۱٠ دی ۱۳٩٢ ] [ ۱:۱٦ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed