ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

آرایه های ادبی  - خلاصه آرایه های ادبی- براساس  کتاب های ادبیات فارسی1،2،3و زبان فاسی سال چهارم -  تنظیم :سید ظهیر قادری                                                                                                    

   سجع :آرایه ای است که از همراه آمدن کلمات هماهنگ در آخر جمله های یک عبارت حاصل آید.   (سجع در نثر ماند قافیه در شعر است.)    الهی عذر ما بپذیر ، بر عیب های ما مگیر            «بپذیر ومگیر»=سجع

    تضاد : هرگاه شاعر و نویسنده دو کلمه ی متضاد را به صورت هنری به کاربرد، به آن تضاد می گویند.

           درنیابد حال پخته هیچ خام

     «پخته وخام»= تضاد

   متناقض نما : آوردن دو واژه یا دو معنی متناقض است در کلام، به گونه ای که آفریننده ی زیبایی باشد.

          «جیب های پر از خالی»

  خالی ناقض  وجود پر است و شاعر هنرمندانه آن ها را به کار برده است

   تشبیه :  آن است که کسی یا چیزی را از نظر داشتن  صفت یاصفات به کسی یا چیزی که آن صفت یا صفات را داراست، مانند کنیم.تشبیه چهار رکن دارد مشبه (اسمی که تشبیه شده)، مشبه به(اسمی که مشبه به آن تشبیه شده )، ادات تشبیه( کلمه ای که رابطه تشبیه را برقرار می کند)وجه شبه(ویژگی مشترک دو اسم)

     تشبیه بلیغ :  هرگاه از کل تشبیه فقط «مشبه» و«مشبه به» بماند، و «وجه شبه» و« ادات تشبیه» حذف شود، آن را تشبه بلیغ می گویند.  مثل:چراغ هدایت، آتش عشق

   تشبیه بلیغ بر دو نوع است :    الف-اسنادی،که« مشبه به» به « مشبه» اسناد داده شود.          

                                        ب- اضافی(اضافه تشبیهی)،که یکی از طرفین تشبیه، «مشبه» و«مشبه به» دیگری اضافه شوند.             تنش چون بید لرزان است

 

دانش نور است.

 آتش عشق

   استعاره :   1- (آشـکار)هـرگاه از کل تشبیه فقـط «مشبه به» بماندوما باخـواندن آن به یاد« مشـبه» بیفـتیم و (یا اراده ی تمامی تشبیه کنیم.)

       2-   استعاره ی کنایی : مشبهی است که به همراه یکی از اجزا یا ویژگی های مشبّه به می آید

(-اضا فه استعاری :از اضافه شدن چیزی به« مشبه» به دست آید.)

تذکر: استعاره ای که مشبه به آن انسان باشد تشخیص نامیده می شود یعنی عقل مانند انسانی است که چشم دارد  .مثل  دیده عقل         چو نزدیک گشتند پیر وجوان دوشیرسر افراز و دوپهلوان

«دوشیر» استعاره از رستم و اسفندیار

 عشق باریده بود

(عشق به باران تشبیه شد  اما به جای باران یکی از ویژگی های باران که باریدن است آمد)    

  تشخیص(جان بخشی به  اشیا) : نسبت دادن حالات و رفتار آدمی به دیگر پدیده های خلقت است.

           ابر می گرید    (گریستن که جزء رفتار آدمی است به ابر نسبت داده شد.)

   نماد(نشانه) : در ادبیات، برخی پدیده ها را نشانه ومظهرصفت ها و ویژگی هایی دانسته اند؛.

           کوه   نماد پایداری است

   تمثیل :  حکایت هایی که نتیجه آن ها می تواند سر مشقی برای موارد مشابه باشد«تمثیل» می گویند

   مراعات نظیر:  اگر شاعر،مجموعه ای ازکلمات را که با هم نوعی تناسب و ارتباط دارند دربیت یا ابیاتی ازشعر بیاورد،می گوییم از آرایه ی مراعات نظیر استفاده کرده است.

          ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد        چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد.       بین ارغوان،سمن،نر گس وشقایق که نام گل هایی هستند ،مراعات نظیر وجود دارد.

 

   کنایه :  به کار بردن عبارت ویا ترکیب در غیر معنی اصلی و وضع شده      دماغش چاق است   یعنی ؛‌‌ سر حال است.

 

 

   تلمیح : استفاده از آیات و احادیث، داستان ها و وقایع تاریخی در ضمن شعر یا نوشته را تلمیح می گویند.     

چه فر هاد ها مرده در کوه ها» 

 که  به داستان فرهاد و شیرین اشاره دارد.

   واج آرایی : تکرار یک واج (صامت یا مصوت)در کلمات یک مصراع یا بیت یا عبارت است،به گونه ای که کلام را آهنگین کند

          مرا مادرم نام مرگ تو کرد    واج آرایی در حرف «م»

    ایها م ‍ : آوردن واژه ای است با حداقل دو معنی یکی نزدیک به ذهن ودیگری دور از ذهن، که معمولاَ معنی دور مورد نظر است. وگاهی هر دو.

     ایهام تناسب :آوردن واژه ای است با حداقل دومعنی که یک معنی مورد نظر و پذیرفتنی است و معنی دیگر با بعضی از اجزا ی کلام تناسب دارد.        بگفتا عشق شیرین بر تو چون است      بگفت از جان شیرینم فزون است شیرین هم به معنی شیرین معشوق فرهاد است وهم به معنی شیرین وعزیز

چون شبنم افتاده بدم پیش آفتاب             مهرم به جان رسید وبه عیوق برشدم       مهر در این بیت به معنی  عشق به کار رفته است اما از نظر دیگر اگر آن را خورشید بگیریم  با آفتاب ،عیوق (ستاره) تناسب دارد.

   جناس : یک سانی وهم سانی دو یا چند واژه است در واج های سازنده و اختلاف در معنی است.

        انواع جناس   :  الف- تام، یک سانی دو واژه با وجود تفاوت معنایی

                           ب- ناقص، دو کلمه ی هم جنس که در یک مصوت یا یک صامت با هم فرق دارند

.«تذکر مهم زمانی جناس میان دو واژه  ناقص است که اختلاف دو واژه فقط یک حرف باشد اگر بیشتر بود  جناس ناقص نیست وآرایه دیگری است به نام «اشتقاق»

          بهرام که گور می گرفتی همه عمر     دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

«گور وگور»جناس تام(گور اول گورخر وگور دوم قبرومرگ است»چمان – چمن   دست – دوست        ُگل -ِگل

   حس آمیزی : آمیختن دو یا چند حس است.

          صدای شیرین  (که برای صدا که حس شنوایی است صفت شیرین که حس چشایی است آمد.) حس شنوایی+ حس  چشایی

   حسن تعلیل : هر گاه شاعر دلیل غیر واقعی اما شاعرانه برای موضوعی بیان کند.    تویی بهانه ی آن ابرها که می گریند. شاعر علت بارش باران را دلتنگی برای ظهور امام عصر می داند.در حالی که دلیل علمی آمدن باران چیز دیگر است.

   اغراق : ادعای وجود صفتی در کسی یاچیزی است،به اندازه ای که حصول آن صفت  در آن کس یا آن چیز محال یا بیش از حد معمول باشد.

          شود کوه آهن چو دریای آب        اگر بشنود نام افراسیاب 

   ذوب شدن کوه آهن با شنیدن نام افراسیاب،صفت محال است

[ جمعه ٢ اسفند ۱۳٩٢ ] [ ٧:٠٢ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed