ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

زبان و ادبیات فارسی - اولین های  فرهنگ و ادب در ایران

 

اولین رمان ایرانی :

برای یافتن نخستین رمان ایرانی باید به سال 1253 هـ .ش باز گشت ،سالی که «ستارگان فریب خورده یا حکایت یوسف شاه» نوشته فتحعلی  آخوند زاده را میرزا جعفر قراجه داغی از زبان آذری به فارسی بر می گرداند این داستان در حقیقیت یک رمان کوتاه تاریخی است زیرا ماجراهایش در زمان شاه عباس صفوی رخ می دهد. اما نخستین رمان زبان فارسی (نه ترجمه از ترکی و زبانی دیگر) رمان سه جلدی و مفصل شمس و ظغرا نوشته ی محمد باقر میرزا خسروی که در سال 1298 هـ .ش منتشر می شود .

 

اولین داستان های کوتاه فارسی در ایران :

محمد علی جمال زاده متولد 1274 شمسی نخستین ایرانی است که با قصد آگاهانه و با ترکیبی داستانی و نه مقاله ای به نوشتن پرداخت و اولین داستان های کوتاه فارسی را با نام «یکی بود یکی نبود» به وجود آورد .مجموعه داستان های یکی بود یکی نبود را سرآغاز ادبیات واقع گری ایران دانسته اند که جمال زاده در هر داستان با نثری شیرین به تصویر یک تیپ اجتماعی پرداخت و کهنه پرستی و رخوت اجتماعی را با طنزی سرشار از غم توصیف کرد.او کوشید زبان داستان را به زبان محاوره نزدیک کند.

 

اولین نمایش نامه نوی :

بنام آن که جان را فکرت آموخت

 

اولین رمان ایرانی :

برای یافتن نخستین رمان ایرانی باید به سال 1253 هـ .ش باز گشت ،سالی که «ستارگان فریب خورده یا حکایت یوسف شاه» نوشته فتحعلی  آخوند زاده را میرزا جعفر قراجه داغی از زبان آذری به فارسی بر می گرداند این داستان در حقیقیت یک رمان کوتاه تاریخی است زیرا ماجراهایش در زمان شاه عباس صفوی رخ می دهد. اما نخستین رمان زبان فارسی (نه ترجمه از ترکی و زبانی دیگر) رمان سه جلدی و مفصل شمس و ظغرا نوشته ی محمد باقر میرزا خسروی که در سال 1298 هـ .ش منتشر می شود .

 

اولین داستان های کوتاه فارسی در ایران :

محمد علی جمال زاده متولد 1274 شمسی نخستین ایرانی است که با قصد آگاهانه و با ترکیبی داستانی و نه مقاله ای به نوشتن پرداخت و اولین داستان های کوتاه فارسی را با نام «یکی بود یکی نبود» به وجود آورد .مجموعه داستان های یکی بود یکی نبود را سرآغاز ادبیات واقع گری ایران دانسته اند که جمال زاده در هر داستان با نثری شیرین به تصویر یک تیپ اجتماعی پرداخت و کهنه پرستی و رخوت اجتماعی را با طنزی سرشار از غم توصیف کرد.او کوشید زبان داستان را به زبان محاوره نزدیک کند.

 

اولین نمایش نامه نویس فارسی :

میرزا آقا تبریزی نخستین کسی است که با تکنیک و قالب نمایش نامه نویس جدید به زبان فارسی نمایش نامه نوشته است.در آغاز به علت گمنامی وی ،نمایش نامه هایش به نام میرزا  ملکم خان چاپ و منتشر شده بود ولی با تحقیقات جدید معلوم شد که آن نمایش نامه ها همه از شخصی به نام میرزا آقا تبریزی بوده است .از زندگی نامه او چندان اطلاعی در دست نیست .آن چه مشخص است این که میرزا آقا تبریزی تحت تاثیر نمایش نامه های آخوند زاده دست به نمایش نامه نویسی زده است .از وی پنج نمایش نامه در دست است که همه منتشر شده است  .

 

اولین مسجع نویس فارسی :

وی خواجه عبدالله انصاری معروف به پیر انصار و پیر هرات از نسل ابو ایوب انصاری صحابه مشهور پیامبر بود.خواجه عبدالله از کودکی زبانی گویا و طبعی توانا داشت و شعر فارسی و عربی نیکو می سرود. شهرت وی بیشتر به جهت رسالات و کتاب های  مشهوری است که تألیف کرده به ویژه از این جهت است که در زبان فارسی وی نخستین اثر پرداز مسجع نویس است. از رسائل فارسی او که به نثر مسجع نوشته شده مناجات نامه ،کنز السالکین ، زاد العارفین ،الهی نامه ،رساله و اردات ،رساله دل و جان و ...را باید نام برد

 

اولین زنی که به زبان فارسی شعر گفته است :

رابعه قزداری نخستین زن شاعر فارسی گوی ،مشهور به مگس رویین و ملقب به زین العرب دختر کعب ، امیر بلخ و از اهالی قزدار و معاصر رودکی بود. تذکره ها شرح حال و نمونه های شعر او را به عنوان نخستین زن شاعر فارسی گوی آورده و مقام بلند او را ستوده اند  .

 

اولین سفرنامه به زبان فارسی  :

اولین سفرنامه به زبان فارسی را ناصر خسرو قبادیانی نوشته است.این سفرنامه شرح سفر هفت ساله ی مولف به بلاد روم و مصر و حجاز و بین النهرین که طی آن چهار بار زیارت خانه ی خدا کرده است  .

 

اولین کنگره نویسندگان ایران :

نخستین کنگره نویسندگان ایران در تیر ماه 1325 توسط انجمن ورابط فرهنگی ایران و شوروی به منظور توسعه روابط فرهنگی دو کشور و به حضور هفتاد و هشت شاعر و نویسنده تشکیل شد .شرکت کنندگان آثار خود را قرائت کردند و به بحث در زمینه ادبیات معاصر ایران پرداختند.کنگره ضمن گرد آوردن جمعی  از نامدار ترین ادیبان ایران (آل احمد ، به آذین ،چوبک ، دهخدا، علوی،نیما، هدایت... ) بر لزوم گرایش هر چه بیشتر ادبیات ایران به واقع گرایی تاکید کرد.کنگره برای اولین بار در ادبیات معاصر ایران وظیفه هنر وهنر مند را مورد بحث جدی قرار داد.

 

اولین فرهنگستان ایران :

اولین فرهنگستان ایران در سال 1314 تاسیس شد و وزارت معارف و صنایع مستظرف ، مامور تشکیل فرهنگستان و تهیه اساس نامه لازم برای آن شد .پس از تصویب و ابلاغ اساس نامه  فرهنگستان ،نخستین جلسه رسمی آن در روز دو شنبه 12 خرداد ماه 1314 به ریاست محمد علی فروغی و با شرکت اعضای خود تشکیل گردید.

 

اولین کتاب فرهنگ لغت به زبان فارسی :

اولین فرهنگ لغت  به زبان فارسی اثر شاعر قرن پنجم اسدی توسی به نام فرهنگ اسدی یا لغت فرس است .این لغت نامه یکی از کتاب هایی است که در آن بسیار دست برده اند و در هر زمانی برای تکمیل چیزی بر آن افزوده اند .

 

اولین کتاب فارسی  ترجمه شده به زبان های اروپایی :

اولین کتاب مستقل فارسی که به زبان های اروپایی ترجمه شد، گلستان سعدی است که ترجمه فرانسه آن در سال 1044 هـ . ق. در پاریس انتشار یافته است  .اولین کتاب فارسی که در هندوستان چاپ شد مجلد اول کلیات سعدی در دو جلد و دیوان حافظ که هر دو در کلکته در سال 1206 هـ ق. انتشار یافت .

 

اولین کتاب فارسی که در مصر چاپ شد گلستان سعدی و دیوان حافظ که هر دو در سال 1243 هـ .ق با حروف نستعلیق سربی انتشار یافتند .

 

اولین چاپ خانه و کتا ب چاپی در ایران :

در زمان صفویان عده ای از مبلغان و کشیشان فرقه ی کار ملیت در محوطه کلیسا و نماز خانه خود در میدان میر اصفهان چاپ خانه ای با حروف سربی دایر کردند.آن ها بعضی از ادعیه و اذکار مسیحی را با حروف سربی به دو زبان عربی و فارسی چاپ کردند.متاسفانه نمونه ای از آثار چاپ شده آنان در دست نیست .ولی در سال 1050هـ.ق پس از آن که ارامنه ارمنستان توسط شاه عباس صفوی به اصفهان کوچ داده شدند و در کلیسای وانک یا کلیسای  سن سور واقع در جلفای اصفهان توسط اسقفی به نام خاچاطور گیساراتی چاپ خانه ای دایر شد که برای اولین مرتبه در ایران با حروف و وسایل  ابتدایی کتابی به زبان ارمنی به نام ساغموس یا زبور داود چاپ کردند که چاپ آن مدت یک سال و نیم طول کشیده نخستین چاپ خانه که توسط خود ایرانیان در ایران دایر شد، چاپ خانه سربی بود که گویا در سال 1233هـ ق . به وسیله میرزا زین العابدین  تبریزی از روسیه وارد ایران شده و در تبریز دایر گردیده است  .

 

اولین روزنامه چاپی ایران :

در دوره سلطنت محمد شاه قاجار به وسیله میرزا صالح شیرازی در تهران تاسیس گردید.نخستین شماره این نشریه ماهانه که دارای نام مخصوصی نبود و به تقلید از واژه روزنامه در زبان انگلیسی «کاغذ اخبار » نامیده می شد در 25 ماه محرم 1253 هـ .ق . انتشاریافت.

 

اولین  مجله منتشر شده در ایران :

اولین مجله ای که در ایران منتشر گردید « گنجینه فنون» نام داشت که در سال 1320 هـ ق . در تبریز منتشر گردید.ناشر این مجله را محمد علی تربیت ،میرزا سید حسن خان ،میرزا یوسف خان اعتصام الملک ،سید حسن تقی زاده و ادوارد براون مستشرق انگلیسی تشکیل می دادند.این مجله هر پانزده روز یک بار مطالب خود را در چند زمینه ی علمی ،هنری ،تاریخ تمدن و رمان های علمی به چاپ می رساند .

 

نخستین گروه اعزامی دانشجوئی ایران به خارج:

نخستین گروه دانشجوئی در حدود سال 1190هـ.ش . در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار به همت عباس میرزای ولیعهد به لندن اعزام شد. این گروه متشکل از دو نفر از پسران اشراف آذر بایجان به نام های محمد کاظم – پسر نقاش باشی عباس میرزا  - و میرزا حاجی بابا افشار بود.این دو نفر را عباس میرزا با تقبل هزینه مخارج برای تحصیل نقاشی و طب روانه انگلستان کرده بود .

 

نخستین مدرسه علمی در ایران :

دارلفنون نخستین مدرسه علمی در ایران به منظور وارد کردن علوم و فنون اروپایی به ایران در سال 1266 هـ . ق به دست امیر کبیر بنیاد نهاده شد و دو سال بعد در زمانی که امیر کبیر آخرین روزهای خود را در تبعید می گذرانید به دست ناصر الدین  شاه افتتاح شد.دارالفنون  همان گونه که از نامش پیداست ،ابتدا مدرسه نظامی –فنی بود .

 

نخستین شاعر نو پرداز در ایران :

نخستین شعر نو را در ایران ابوالقاسم لاهوتی در سال 1288 هـ ش  .سرود تقی رفعت ، نخستین شاعر نوپرداز در شعر فارسی نبود، او نخستین تئوریسین و نخستین منادی شعر نو بود و لاهوتی  یک دهه پیش از رفعت اولین شعر نو را به نام « وفای به عهد » سروده بود .

 

 

 

منابع و مآخذ  :

1- زندگی نامه شاعران ایران ؛لیلا صوفی ، با برمی ،تهران ،1381

2- دایره المعارف نو، عبدالحسین سعیدیان ،علم و زندگی ،تهران ، ج2 ، 1380

3- اطلاعات عمومی پیام ،دکتر سید محمود اختریان ، سپیده احرار ،تهران ، 1384

4- تاریخ تحلیلی شعرنو، شمس لنگرودی ،مرکز ،تهران ،ج1 ، 1384

 

[ جمعه ٩ اسفند ۱۳٩٢ ] [ ٥:٢٠ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed