ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

زبان فارسی - واژه:

یکی از واحدهای زبان است که از یک یا چند تکواژ ساخته می شود و در ساختمان واحد بزرگتر به کار می رود . واژه میتواند مفهومی مستقل داشته باشد :« میز- باغبان- دانش آموز، نمی روند» که به  ترتیب از « 1-2-3-4-» تکواژ ساخته شده اند یا مفهومی غیر مستقل داشته باشند :« از، به ، که ، در ، نقش نمای مفعولی (را ) » و یا در ساختار جمله مفهوم پیدا کند مانند نقش نمای اضافه (-ِ) حرف پیوند «و» ، ن ی اسنادی» در تویی ، تو هستی.

 

نکات واژه :

1-         هر کلمه یک واژه است. کتاب: ساده – کتابخانه : مرکب – دانش: مشتق- دانش آموز: مشتق و مرکب

2-         فعل یک واژه است . رفت : ساده – در رفت : پیشوندی – قرارداده است : مرکب

3-         حروف یک واژه هستند . که، تا: حرف ربط – برای، از : اضافه – را نشانه ی مفعول – ای، یا : حرف ندا و ...

4-         کسره ی بین موصوف و صفت و مضاف و مضاف الیه یک واژه است.

دوستِ من = 3 واژه –ِ 1 واژه

5-         ضمایر متصل پیوسته : (-َ م ، -َت، -َ ش، -ِ مان ، -ِ تان،-ِ شان )و ضمایر منفصل( جدا) « من، تو ، او، ما ، شما، ایشان» یک واژه است .

6-         مجموع مضاف و مضاف الیه- موصوف و صفت – ترکیب های عطفی وقتی با هم ترکیب شوند یک واژه هستند:

پسرِ عمو= سه واژه ( مضاف و مضاف الیه ) = پسر عمو = یک واژه

مادرِ بزرگ= 3 واژه ( موصوف و صفت ) = مادربزرگ= یک واژه

چلو و کباب = 3 واژه ( ترکیب عطفی ) = چلوکباب = 1 واژه

7-         گاهی اجزای یک واژه چنان با هم ادغام می شوند که تشخیص ساده از غیر ساده ممکن نیست.

اهل زبان پیشینه ی باستانی آنها را در نظر نمی گیرند این کلمات یک تکواژ و یک واژه هستند:

تابستان- زمستان- دبستان- بیابان- خلبان- شبان- زنخدان- ناودان- خاندان- سیاوش- سهراب- رستم- تهمینه- شیرین- پگاه- بنگاه – استوار- پارچه – کوچه – غنچه – کلوچه – مژه – دیوار- دیوانه- دشمن –واردار - ...

 

گروه:

-           پس از جمله بزرگترین واحد زبان است که از یک یا چند واژه ساخته می شود و در ساختمان جمله به کار می رود.

گروه ها سه نوع اند.

1-         اسمی

2-         فعلی

3-         قیدی

-           هریک از یک « هسته » تشکیل شده و ممکن است یک یا چند وابسته (= پیشین یا پسین) داشته باشد.

« آمدن وابسته ها د رگروه اسمی الزامی نیست:»

« هسته ی گروه اسمی ، اسم – هسته ی گروه فعلی، بن فعل و هسته ی گروه اسمی – اسم یا قید هستند »

مثال:

1-         پرتو لرزان شمع برچهره ی پیرمرد افتاد

 

2-         رستم،   تواناترین و نامورترین فرد دنیای شاهنامه  است.

 

 

3-         ققنوسبه آرامی بر تودهی هیزم خودنشستو به نظر رسید که به خوابرفته  است.

 

 

کارگردان فیلم گفت: اگر پرندهبیش از اینهمجلو نرودباز یک فیلم آموزشی عالی خواهیم داشت

 

4-         برای نمایش هنر نویسندگی بیهقی تاریخ او را داستانی دراز می خوانیم.

 

5-         کاربعضی از متخصصان، علاقه ی شدید به احیای پژوهشهای علمی است.

 

 

جمله :

سخنی است که از « نهاد»  و « گزاره» تشکیل می شود و جزئی از واحد بزرگتر ( = جمله مستقل) است

 

جمله مستقل:

بزرگترین واحد زبانی است که خود جزئی از یک واحد بزرگتریست .

جمله مستقل 1- ساده (= یک فعلی )  2- مرکب (= چند فعلی)

          جمله ی مستقل ساده از یک جمله ساخته شده است اما جمله ی مستقل مرکب از دویا چند جمله پایه و پیرو ( هسته و وابسته ) تشکیل شده است .

          بخشی از جمله ی مرکب که پیوند وابسته ساز دارد جمله « وابسته» است و بخشی که پیوند وابسته ساز ندارد« هسته» نامیده می شود.

          راه تشخیص جمله ی مرکب، وجود پیوند وابسته ساز است البته ممکن است حرف پیوند وابسته ساز در بطن جمله موجود باشد ولی به قرینه ی معنوی حذف شده باشد.

مثال: بهتر بود از سایر حروف هم استفاده می کردید.

          مهمترین پیوندهای وابسته ساز عبارتند از : که – اگر- اگرچه – زیرا- زیرا که – وقتی که – همانطور که – چنانکه- هم چنان که - ....

 

مثال 1:

بسیاری از اختر شناسان کوشیده اند( تا) به پرسش هایی از این قبیل پاسخ

              هسته                     پیوند وابسته ساز                 وابسته ی 1

دهند. (که) هر یک از اجرام آسمانی در چه فاصله ای از زمین قرار دارند.

     پیوند وابسته ساز                             وابسته ی 2

 

مثال 2: چونکه تااقصای هندستان رسیددر بیابان طوطی چندی بدید

پیوند وابسته ساز            وابسته                                هسته

واژه های « اما – ولی – و یا -» پیوند هم پایه ساز هستند و جمله مرکب را نمی سازند.

-           امید است دانش آموزان عزیز و دبیران و استادان گران مایه با مطالعه ی متون ادبی و تحقیق و تفحص بیشتر در زبان و ادب فارسی ، آینده ی درخشانی پیش رو داشته باشند.

دبیرستان دخترانه ی ابوریحان /منطقه یک تهران  / گروه زبان و ادبیات فارسی

به نام خداوند جان و خرد

 

توجه به برخی نکات چالشی درس دوم دو جمله، زبان فارسی تجربی – ریاضی

 

درس دوم جمله:

1-         اشکال کتاب زبان فارسی عمومی این است که جمله هایی برای مثال آورده نشده در مورد تکواژهای اشتقاقی و تصریفی باید جداسازی و مشخص باشد تا دانش آموز دچار مشکل نشود.

نظر همکاران این است که مثالهای بیشتری برای این موضوع در کتاب آورده شود.

2-         حذف تکواژهای قاموسی از کتاب زبان فارسی منطقی نیست و مطلب ناقص می شود و دبیر مجبور است آن را توضیح دهد. مثالها و نمونه ها بیشتری در کتاب ارائه شود.

3-         چون حجم درس زیاد است . بهتر بود قسمت دوم درس تحت عنوان اجزای جمله و شیوه ی بلاغی در یک درس جداگانه تدریس شود.

4-         در بحث شیوه های بلاغی واژه ی مفعول مجرد خود یک بحث مفصل و گسترده دارد و نیاز به مثالهای بیشتری دارد.

5-         تمرین های کتاب بسیار کم است و در خودآزمایی ها تمرین هایی برای تکواژ وواژه و انواع آن کافی نیست.

6-         شاید بهتر باشد متمم های قیدی و فعل پس از ارائه اجزای جمله چگونه در پی هم می آیند به عنوان درس جداگانه بیاید.

7-         به نظر می رسد که در فعالیت 2 بخش دو گروه چیست؟ تاکید بر یافتن هسته ی گروه اسمی فعالیت تکراری از سالهای گذشته است در حالی که می طلبد تعداد واژه ها و تکواژها نیز مورد بررسی قرار گیرد.

8-         در خود آزمایی انواع تکواژ خواسته شده در صورتی که در درس گفته نشد ه و دبیر مجبور است آن را توضیح دهد.

9-         در قسمت خودآزمایی سئوالی مانند این مطرح بوده است ( نخستین جمله ی متن بالا را براساس سلسله مراتب واحدهای زبان تا حد واج ساده کنید به نظر می رسد حذف این سئوال با توجه به ارتباط قبلی آن با متن درس درست نیست.

10-       بهتر بود فعالیت سوم اختصاص به واژه های و تکواژه ها داشته باشد تا تنوع سوالات بیشتر باشد . تا ایجاد جاذبه در فعالیت های گروهی و عملیات یادگیری بهتر شود.

11-       تعدد نمونه ها در تکواژها چالشی در سوم دبیرستان و دبیران به وجود آورده همچنین عدم هماهنگی نظر همکاران مشکلاتی را به وجود آورده است. پیشنهاد می شود یا حذف شود یا استثناها جمع آوری و در کتاب گنجانده شود. و همه دبیران به نظر واحدی می رسند و هم دانش آموزان دچار سردرگمی می شوند.

12-       در توضیح مبحث واج دانش آموزان دچار مشکل نمی شوند زیرا در درس اول در قسمت الگوهای هجایی مطرح شده است و دانش آموزان علوم انسانی در آرایه همه با آن آشنا شده اند. پس بهتر است کتاب در مورد واژه و تکواژ بیشتر توضیح دهد تا از نظر ظرفیت طرح مطالب یکسان باشد.

13-       پرداختن به بحث واژه های هم آوا در بیاموزیم این درس مناسب است حتی شاید این موضوعی با متن درس سبب تنوع و جذابیت بیشتر آن شود.

[ پنجشنبه ٢٢ اسفند ۱۳٩٢ ] [ ٦:٢٥ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed