ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

زبان فارسی - کتابچه‌ی تمرین زبان فارسی پایه‌ی اول

تهیه‌کننده: موسسه ی منظومه ی خرد – دبیرستان دخترانه خرد

پرسش‌های درس 1

1- ............ نمونه‌ی کوچکی از نظام زبان است.

1) کلمه   2) جمله

2- پیچیدگی زبان ناشی از پیچیدگی ............. است.

1) جهان  2) ذهن

3- همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ............ از ارکان تعریف زبان هستند.

1) کار اصلی        2) دارای نظام بودن            3) ایجاد ارتباط      4) برقراری ارتباط میان انسان‌ها

4- اگر بگوییم «زبان باید تمام جلوه‌های هستی، خواه پدیده‌های انسانی، خواه اجتماعی و خواه طبیعی را در خود بگنجاند» به کدام جنبه‌ی (زبان) توجه کرده‌ایم؟

1) گستردگی         2) پیچیدگی          3) آموزشی          4) یادگیری

5- انتقال پیام در ارتباط زبانی معمولاًًً در کدام قالب صورت می‌گیرد؟

1) زبان  2) نشانه  3) جمله  4) دستور زبان

6- جمله‌ی «به دوست خوبم سلام برسان!» از چه نشانه‌هایی تشکیل شده است؟

1) به ، دوست ، خوب ، -َ م ، سلام ، برسان    2) به ، دوست ، -ِ  ، خوب ، -َ م ،  سلام ، برس ، ان

3) دوست ، -ِ  ، خوب ، -َ ، م ،  سلام ، برسان           4) به ، دوست ، -ِ  ، خوب ، -َ م ،  سلام ، برسان

پرسش‌های درس 2

1- رایج‌ترین قالب برای ارتباط زبانی .............. است.

1) کلمه   2) جمله

2- عضو اصلی گزاره .............. است.

1) اسم    2) فعل

3- هر فعل دارای ........... است.

1) شناسه 2) مفعول

4- ............ با شناسه‌ی فعل در شخص و شمار مطابقت می‌کند.

1) نهاد   2) گزاره

5- در جمله‌ی «در زمان صفویه، اصفهان پایتخت ایران شد.» نهاد کدام است؟

1) در زمان صفویه            2) اصفهان           3) پایتخت           4) ایران

6- در جمله‌ی «زنبور عسل شیره‌ی گل‌ها را می‌مکد» درباره‌ی کدام گزینه خبر داده‌ایم؟

1) شیره  2) گل‌ها  3) می‌مکد           4) زنبور عسل

7- اصطلاح «صاحب خبر» با کدام پاسخ هم‌معنی است؟

1) گزاره 2) جمله  3) نهاد   4) شناسه

8- در متن زیر، جمله‌ها را مشخص کرده، با رسم نمودار درختی دو بخش نهاد و گزاره‌ی آن‌ها را نشان دهید و شناسه‌ی فعل هر کدام را نیز مشخص کنید.

«اگر چه آدم آهنی قصه‌ی ما در گوشه‌ای از سالن نمایشگاه ایستاده بود، ولی همیشه جمعیت زیادی دورش جمع می‌شدند و او را تماشا می‌کردند. وسایل جالب الکترونیکی زیادی در آنجا بود.»

9- در کدام جمله، نهاد صفر است؟

1) پرندگان لانه‌سازی می‌کنند.                        2) کوچ پرندگان بسیار شگفت‌انگیز است.

3) با صبر و حوصله به جست‌وجو می‌پردازد.    4) شاپرک‌ها مسافت زیادی را طی می‌کنند.

10- در کدام گزینه، شناسه صفر است؟

1) همیشه جمعیت زیادی دورش جمع می‌شدند.    2) بچه‌ها به طرفش می‌آمدند.

3) من هم او را تماشا می‌کردم.                       4) او سر و بازوانش را تکان می‌داد.

11- در جملات زیر، خبر و صاحب خبر را مشخص کنید.

الف) پروین اعتصامی شاعر متعهد ایران است.

ب) حقیقت علم کمک به هم نوع خویش و کسب رضای باری تعالی است.

12- در عبارت «گلستان سعدی به نثر مسجّع نوشته شده است.» گزاره کدام گزینه است؟

1) نثر مسجّع        2) گلستان سعدی    3) نوشته شده است 4) به نثر مسجّع نوشته شده است.

13- «هسته‌ی گزاره» چه نام دارد؟

1) شناسه 2) نهاد   3) نهاد اجباری      4) فعل

14- در عبارت «مادر، کتاب‌های مورد نیازمان را خرید» نهاد اجباری کدام گزینه است؟

1) ید      2)         3) د       4) مادر

15- کدام گزینه شناسه‌ی ( ) دارد؟

1) من امروز به مدرسه می‌روم.                     2) محمود به سرعت دوید.

3) ما غذای خود را خوردیم.              4) درختان سبز شدند.

16- نهادها را در جمله‌های زیر مشخص کنید.

الف) درس‌های بسیاری از او برگرفتیم. ب) مرغان دریا پریده بودند.

پ) قدر عمر را بدانید.

پرسش‌های درس 4

1- در جمله‌ی «این روزها در روزنامه‌ها به نام‌های تازه برمی‌خوریم»، «نام‌های تازه» چه نقشی دارد؟

1) نهاد   2) مفعول            3) مسند  4) متمم

2- اجزای جمله را در مثال‌های زیر تعیین کنید.

1) کاسه شکست.               2) ایران سرزمین دلیران است.

3) فردوسی بیشتر داستان‌های شاهنامه را از روایت‌های پهلوی گرفته است.

4) دوستان ما خواهند آمد.

3- مفعول‌ها را در جمله‌های زیر مشخص کنید.

ب) سبک، تیغ تیز از میان برکشید.

پ) جهان آفرین تا جهان آفرید.

4- اجزای جمله‌های زیر را تعیین کنید.

الف) سهراب نام و نشان پدرش را از مادرش تهمینه پرسید.

ب) رزمندگان اسلام با دشمن جنگیدند.

5- در ابیات زیر، اجزای جمله‌های مشخص شده را تعیین کنید.

الف) آبرو می‌رود ای ابر خطاپوش ببار/ که به دیوان عمل نامه سیاه آمده‌ایم

ب) بالای خود در آینه‌ی چشم من ببین/ تا با خبر ز عالم بالا کنم تو را

پ) ما بارگه دادیم، این رفت ستم بر ما/ بر قصر ستمکاران گویی چه رسد خذلان

ت) دورگردون گردو روزی بر مراد ما نرفت/ دایماً یک سان نباشد حال دوران غم مخور

6- مسندها را در جمله‌های زیر مشخص کنید.

الف) کاروان زندگی بی‌منزل است.      ب) منم آن تشنه‌ی گهر برده

پ) ای برادر قصه چون پیمانه است.

7- در جمله‌ی «سیاوش عزیزترین پهلوان شاهنامه است.» مسند کدام است؟

1) عزیزترین پهلوان شاهنامه 2) شاهنامه           3) سیاوش           4) است

پرسش‌های درس 5

1- در کدام جمله و عبارت، از علایم نگارشی درست و به جا استفاده نشده است؟

1) پیامبر فرمودند: «طلبِ دانش بر هر مسلمانی واجب است.»

2) صاحب‌نظران آموزشی می‌گویند شرط درست نوشتن؛ درست فهمیدن است.

3) هنگامِ نگارش باید خوب دید؛ یعنی، دقت داشت و هوشیار بود.

4) بنای واقع‌گرایی (همان رئالیست در مکاتب ادبی غربی) بر حقیقت‌گویی است.

2- جمله‌ی «حضرت علی علیه‌السلام فرمود ...»  به کدام علامت نگارشی نیاز دارد؟

1) قلاب  2) گیومه 3) خط فاصله       4) دو نقطه

3- علامت نگارش در کدام جمله نادرست است؟

1) قطار تهران مشهد حرکت کرد.       2) «صور خیال» از اجزای شعر است.

3) عجب روزگاری است!                 4) همان جا، زیر آن درخت نشسته بودم.

4- در عبارت «من مردی طراّرم ]تو[ این زر به من  امانت دادی.» چرا از قلاب [  ] استفاده شده است؟

1) مطلبی است که اصل کلام نیست.

2) در تصحیح متن، این کلمه‌ی الحاقی را تصحیح‌کننده اضافه کرده است.

3) چون نهاد جمله است در قلاب قرار می‌گیرد.

4) برای جدا کردن و تأکید کردن روی کلمه.

پرسش‌های درس 6

1- به وسیله‌ی ویژگی ................ زبان، می‌توان با صداهای  اندکی، کلمات زیادی را ساخت.

1) دوساختی         2) زایایی

2- ویژگی ............ زبان باعث می‌شود که انسان بتواند در هر لحظه جمله‌های نو بسازد.

1) دوساختی         2) زایایی

3- براساس ویژگی .............. توانایی ایجاد ارتباط در انسان محدود به زمان و مکان خاصی نیست.

1) زایایی            2) نابه‌جایی

4- ................. به شکلی از زبان گفته می‌شود که شخص با توجه به مخاطب خود از آن استفاده می‌کند.

1) گویش 2) گونه

5- لهجه شکل‌هایی از زبان است که فقط در ....................... با هم فرق دارند.

1) تلفظ   2) قواعد دستوری

6- گویش رسمی یک زبان را ........................ می‌گویند.

1) گویش اجتماعی 2) گویش معیار

7- فایده‌ی دوساختی بودن زبان این است که می‌توان از گذشته‌های دور صحبت کرد.                  درست        غلط 

جمله‌ی درست: ......................................................................................................................................

8- زایایی زبان باعث می‌شود که توان انسان، برای ساختن عبارت‌ها و جمله‌های تازه پایان و انتهایی نداشته باشد. 

 درست             غلط 

جمله‌ی درست: ......................................................................................................................................

9- لهجه به شکلی از زبان گفته می‌شود که در یک منطقه‌ی جغرافیایی دیده می‌شود.         درست         غلط 

جمله‌ی درست: .....................................................................................................................................

10- هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسب، در ستون سمت چپ وصل کنید.

الف) محدود نبودن زبان انسان به مکان و زمانی خاص      1. زایایی

ب) توان ایجاد جمله‌های نامحدود از صداهای اندک.          2. نابه‌جایی

پ) توان ایجاد جمله‌های تازه‌ای که قبلاً به کار نرفته‌اند.     3. دوساختی

11- موارد مرتبط را به هم وصل کنید.

الف) شکل‌هایی از زبان که در تلفظ، انتخاب کلمات و دستور متفاوت هستند.     1. گونه

ب) شکل‌هایی از زبان که فرد در موقعیت‌های مختلف به کار می‌برد. 2. لهجه

پ) شکلی از زبان که در آموزش به کار می‌رود.             3. گویش

ت) شکل‌هایی از زبان که تنها در تلفظ فرق دارند.            4. گویش معیار

12- جمله‌ی «او به مسافرت رفته است؟» را در موقعیت‌های زیر چگونه به کار می‌برید؟

1) او: دوست صمیمی باشد.

2) او: پدر باشد.

3) او: رئیس دبیرستان باشد.

13- «شب با چادر سیاهش از راه رسید.» به کدام ویژگی زبان اشاره دارد؟

14- کدام گزینه را نمی‌توان از ویژگی‌های خاص زبان انسانی دانست؟

1) دوساختی بودن  2) آوایی بودن      3) زایایی            4) نابه‌جایی

15- گویش مخصوص «جوانان» در حوزه‌ی کدام گویش قرار می‌گیرد؟

1) جغرافیایی        2) اجتماعی          3) تاریخی           4) معیار

16- کدام گزینه جاهای خالی عبارت را پر می‌کند؟

«در زبان انسانی یک بار .................... با هم ترکیب می‌شوند و .................... می‌‌سازند و

بار دیگر .................... با هم ترکیب می‌شوند  و پیام‌های کاملی می‌سازند.»

1) ساخت های معنی‌دار، صداهای بی‌معنی، نشانه‌های معنی‌دار

2) نشانه های معنی‌دار، ساخت‌های معنی‌دار، صداهای بی‌معنی

3) صداهای بی‌معنی، نشانه‌های معنی‌دار، ساخت‌های بی‌معنی

4) صداهای بی‌معنی، ساخت‌های معنی‌دار، نشانه‌های معنی‌دار

17-ترکیب «نشانه‌های معنی‌دار» با یکدیگر چه نام دارد؟

1) گویش             2) لهجه                        3) جمله                            4) گونه

پرسش‌های درس 7

1- املای کلمات زیر را صحیح کنید.

درنگ و تعنّی، متعلم و دردمند، انتساب به جا، اذلال و گمراهی، همای سعادت، موسم حج‌گذاری

2- در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟

1) دشمن قاصب – سفاحت و نادانی     2) تداعی معانی – قالب شعر

3) بذل و بخشش - سپاس‌گزاری و تقدیر            4) اشاعه و ترویج

3- در کدام گزینه غلط املایی دیده می‌شود؟

1) سفاهت و نادانی 2) عزّت و ذلّت     3) مقاصد و اغراض           4) راز و رمز حیاط

4- کدام گزینه از نظر املایی صحیح است؟

1) خلاءاساسی – حوادث خارق‌العاده    2) اعزاض و اکرام - رزیلت‌های اخلاقی

3) قریب و آواره – اصل و نصب                   4) تواضع و افتاده‌گی – نعت و منغبت

5- املای کدام گزینه نادرست است؟

1) تحقیق و بررسی            2) نامه‌ی مذبور    3) متألّم و دردمند   4) تشکّر و سپاسگزاری

6- به کار بردن کدام گزینه درست است؟

1) فرمایشات        2) دستورات         3) اختیارات         4) آزمایشات

پرسش‌های درس 8

1- زمان فعل کدام جمله ماضی التزامی است؟

1) ما قرن‌ها با همسایگان خود  در صلح و صفا می‌زیستیم.

2) اشرف و یارانش، اموال شهر اصفهان را غارت کرده بوند.

3) جوانان ما در صحنه‌ی پیکارهای علمی بین‌المللی، موفقیت‌های بزرگی کسب کرده‌اند.

4) کاش انسان متمدن امروز مضرّات زیاده‌جویی و خودخواهی را دریافته باشد.

2- شناسه‌ی ............................. «تهی» است.

1) سوم شخص مفرد مضارع 2) سوم شخص مفرد ماضی

3- جزء مشترک میان همه‌ی ساخت‌های یک فعل را ............ می‌گویند.

1) بن     2) شناسه

4- از «بن ماضی + شناسه»، فعل ....................... ساخته می‌شود.

1) ماضی استمراری           2) ماضی ساده

5- شناسه‌ی سوم شخص مفرد مضارع ......... است.

1)                     2) -َد

6- بن ماضی برابر است با فعل امر مفرد بدون «بـ».        درست         غلط 

جمله‌ی درست: ......................................................................................................................................

7- شناسه‌های ماضی همان شناسه‌های مضارع هستند.       درست         غلط 

جمله‌ی درست: ......................................................................................................................................

8- از مصدر «توانستن» ساخت‌های خواسته شده ر ا بسازید.

الف) دوم شخص مفرد ماضی نقلی:      ب) اول شخص جمع مضارع التزامی:

پ) سوم شخص مفرد ماضی التزامی:   ت) دوم شخص جمع ماضی استمراری:

9- هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد مناسب در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) خوانده بودم   1. ماضی ساده

            ب) می‌خوانم         2. ماضی استمراری

            پ) خواهم خواند    3. ماضی بعید

            ت) بخوانم           4. ماضی التزامی

            ث) خواندم           5. ماضی نقلی

            ج) خوانده باشم      6. مضارع اخباری

            چ) می‌خواندم        7. مضارع التزامی

            ح) خوانده‌ام          8. آینده

10- با استفاده از نقش‌نمای اضافی هر کدام از دو جمله‌ی زیر را به یک جمله تبدیل کنید.

الف) خانه زیبا بود، آن را خریدم.

ب) علی ماشین دارد، ماشین را خریدم.

11- بن ماضی و بن مضارع مصدرهای زیر را به دست آورید.

مصدر      بن ماضی             بن مضارع

افروختن             

آسودن               

گسستن               

12- در عبارت زیر فعل‌ها را استخراج کرده و انواع آن‌ها را از جهت شخص، شمار و زمان تعیین کنید.

«آزاده‌ای که آزادی نداشته باشد، البتّه در رنج خواهد بود. او نمی‌تواند چنان که می‌خواهد عمل کند.»

13- از مصدر «شکستن» افعال زیر را در اول شخص جمع بسازید.

ماضی ساده، ماضی نقلی، مضارع التزامی، ماضی التزامی، ماضی بعید، آینده، مضارع اخباری، ماضی استمراری

14- افعال زیر را با حفظ زمان و شخص به زمان‌های گذشته‌ی ساده، نقلی و بعید برگردانید و مشخّص کنید در کدام فعل‌ها پس از تغییر، شناسه‌ی «__َد» به «» تبدیل شده است.

«می‌نویسد، می‌بیند، بروند، خواهیم آمد، می‌پرسند و خواهید خواند»

15- موصوف و صفت و مضاف و مضافٌ‌الیه را در ترکیب‌های زیر مشخّص کنید.

«توفیق ادب، لطف رب، روزگار آینده، آثار ادبی، دل سوخته، یل شیرگیر، دیدن استاندار»

16-بن ماضی، بن مضارع و شناسه را در این فعل‌ها مشخص کنید.

فعل        بن ماضی              بن مضارع         شناسه         فعل      بن ماضی          بن مضارع           شناسه

می‌رویم                                                      آمدند                          

نشناخته بودند                                            خواهدشتافت                                

می‌شکستید                                               می‌گرید                          

می‌رنجیدی                                               نریزد                            

بگماری                                                می‌رسیم                            

17- نگارش کدام جمله نادرست است؟

1) نوع بیماری پس از آزمایش‌های متعدد، شناخته شد.       2) از فرمایش جنابعالی در طول سال بسیار بهره بردیم.

3) گزارش‌های شما درباره‌ی مدرسه بسیار جالب بود.        4) نوع بیماری پس از آزمایشات متعدد، شناخته شد.

18- «بن مضارع» کدام مصدر نادرست است؟

1) دیدن: بین        2) خواستن: خواه   3) نشستن: نشین    4) بردن: ببر

19- فعل‌های «رفته‌ایم، بشناسیم، خواهند گفت و می‌رویم» به ترتیب چه فعل‌هایی هستند؟

1) ماضی نقلی، مضارع اخباری، آینده، مضارع التزامی    2) ماضی نقلی، مضارع التزامی، مضارع اخباری، ماضی استمراری

3) ماضی ساده، مضارع التزامی، آینده، مضارع اخباری    4) ماضی نقلی، مضارع التزامی، آینده، مضارع اخباری

20- «بن مضارع و بن ماضی و صفت مفعولی» از مصدر «کشیدن» به ترتیب در کدام گزینه درست است؟

1) بکش، کشیده و کشید        2) کش، کشیده و کشید         3) کش، کشید و کشیده         4) کشید، کش و کشیده

21-ماضی بعید فعل (خواهیم آمد) کدام گزینه است؟

1) آمده بودیم        2) آمده بودند        3) آمده بودید        4) آمدیم

پرسش‌های درس 9

1- کدام گزینه غلط املایی ندارد؟

1) او به سمت کتابدار مدرسه ی ما منسوب شده است .

2) سهراب سپهری از شاعران ماثر ایران است .

3) کسانی که حد و رسم معانی کلمات را نمی دانند ،چگونه میتوانند درست بیاندیشند .

4) سنگ های خرد را از زمین زراعی جمع کرد.

پرسش‌های درس 10

1- فعل جمله‌ی «برادر کوچکم، همیشه با شنیدن صدای باران می‌گرید.» چه نوع فعلی است؟

1) ناگذر  2) گذرا به مفعول  3) گذرا به متمم     4) گذرا به مفعول و متمم

2- فعل‌هایی که تنها با داشتن نهاد، جمله‌های دستوری می‌سازند، فعل‌های ............ هستند.

1) گذرا   2) ناگذر

3- ............. جزیی از جمله است که با حرف اضافه می‌آید.

1) مفعول            2) متمم

4- ............ جزیی از جمله است که نشانه‌ای به همراه ندارد.

1) متمم   2) مسند

5- به فعل‌هایی که به جز نهاد به یک جز دیگر نیاز دارند، فعل‌های ناگذر می‌گویند. (                )

6- متمم جزیی از جمله است که نشانه‌ای به همراه ندارد. (                )

7- فعل‌های اسنادی گذرا به مسند هستند. (                )

8- در عبارت زیر، فعل‌های گذرا و ناگذر را مشخص کنید.

الف) نباید به هر ناملایمی از دوستان خود برنجید.

ب) انسان‌های آگاه در جهت رشد فرهنگی، تلاش‌های زیادی انجام می‌دهند.

9-هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) کتاب دوست انسان است.                                    1- ناگذر

            ب) او با سرعت زیادی می‌دوید.                     2- گذرا به مفعول

            پ) از شادی در پوست خود نمی‌گنجید.             3- گذرا به مسند

            ت) هر بهار درخت خانه‌ی ما سبز می‌گشت        4- گذرا به متمم

            ث) من آن را چند بار خوانده بودم.

            ج) او از چیزی نمی‌ترسید.

            چ) خورشید با زیبایی تمام می‌درخشید.

10- فعل‌های زیر را – با حفظ شحص و زمان – گذرا کنید.

الف) رسیده باشد    ب) خواهد خندید 

پ) گریسته بود     ت) دویده‌ام  

11- فعل‌های متن زیر را براساس جدولی که رسم شده است، طبقه‌بندی کنید.

«موریانه‌ها نیز برای خود عالم عجیبی دارند. لانه‌های زیرزمینی آن‌ها دارای تأسیساتی است. در این شهرهای زیرزمینی، قانون و مقررات بسیار دقیقی رعایت می‌شود. مهندسان نیز به کار ساختن استحکامات می‌پردازند.»

فعل‌های ناگذر       فعل‌های گذرا به مفعول        فعل‌های گذرا به مسند          فعل‌های گذرا به متمم

                       

12- در جمله‌ی زیر، از مصدر داخل پرانتز فعل مناسب بسازید.

پزشک دارو را به بیمار (خوردن)

13- فعل‌های گذرا و ناگذر را مشخص کنید.

الف) هر آن که از روی نادانی نه او را گزید، گزند او ناچار بدو رسید.

ب) از خدا جوییم توفیق ادب/ بی‌ادب محروم شد از لطف رب

پ) چو بانگ رعد خروشان که پیچد اندر کوه/ جهان پر است ز گلبانگ عاشقانه‌ی ما

ت) گذشتگان ما آثار ادبی را به طور عمده براساس صورت و شکل ظاهری تقسیم‌بندی می‌کردند.

ث) کنون رزم سهراب و رستم شنو/ دگرها شنیدستی این هم شنو

ج) جهان آفرین تا جهان آفرید/ سواری چو رستم نیامد پدید

چ) دسته‌های گل را به موقع پرتاب کنید.

ح) دیروز در پیش قطران ایستاده بودم.

خ) دیده‌ی آتشین من برکش/ و آتشم را بکش به آبی خوش

د) سرگذشت اقوام ایرانی را در چهارچوب آرمانی ملی منعکس می‌سازد.

14- به بن مضارع «خندیدن» (ان) بیفزایید و با آن جمله‌ای به صیغه‌ی اول شخص مفرد ماضی ساده بسازید.

 

15- به بن مضارع «رسیدن»، (ان) بیفزایید و با آن جمله‌ای به صیغه‌ی سوم شخص مفرد ماضی ساده بسازید.

 

16- در دو عبارت زیر، فعل‌های گذرا و ناگذر را مشخص کنید.

الف) فرزندان نباید از نصایح پدر و مادر برنجند.

ب) کم کم شهری سپیدپوش به ا ستقبالمان می‌آید.

17- افعال زیر را با حفظ زمان و شخص به فعل گذرا، تبدیل کنید.

بلرزی:                  رسیده بود:                       می‌دویدم:

می‌گریم:             خواهی خوابید:                          بنشیند:

می‌نشستم:            بخند:

18- استعمال کدام گروه از کلمات درست است؟

1)گاهاً، به ناچار، زباناً                     2) دوماً، تلگرافاً، به ناچار    3) گاهی، دوم، قلباً             4) زباناً، تلفناً، جانی

19- مصدر پریدن را گذرا به مفعول کنید.

الف) سپس با آن یک فعل ماضی التزامی سوم شخص مفرد بسازید.

ب) با فعلی که ساخته‌اید یک جمله بسازید.

پ) جمله‌ای را که ساخته‌اید زیر نمودار ببرید.

20- کدام گزینه از نظر کاربرد درست است؟

1) تلفناً   2) دوماً   3) ناچاراً 4) اولاً

21- افعال ناگذر زیر را گذرا کنید.

شناخته بود: (..............................)            می‌خوابم: (..............................)

22-یک جمله‌ی گذرا به متمم  و یک جمله‌ی ناگذر بسازید.

23-مصدر «خوابیدن» را گذرا کنید و با آن جمله‌ای بسازید که در آن ترکیب وصفی وجود داشته باشد.

پرسش‌های درس 11

1-کدام ترکیب غلط املایی دارد؟

1) نامه و تومار                 2) اضلال و گمراهی          3) غدر و خیانت    4) ضرب‌المثل عامیانه

پرسش‌های درس 12

1- کدام گروه از اسم‌های زیر «مشتق – مرکب» نیستند؟

1) داد و بیداد – تکاپو – دوچرخه                   2) سربازگیری – سه گوشه – چهارضلعی

3) کشت و کشتار - گفت‌وگو – پاسداری           4) نوروز – چهارراه - کتاب‌خانه

2- وجود هسته در گروه ............. است.

1) اجباری           2) اختیاری

3-وجود وابسته در گروه .............. است.

1) اجباری           2) اختیاری

4-اسمی را که برای نامیدن یک فرد به کار می‌رود اسم ............. می‌گویند.

1) شناس (معرفه)  2) خاص

5-اسمی را که قابل تجزیه باشد و تنها یک جز آن معنای مستقل داشته باشد، اسم ............... می‌گویند.

1) مرکب            2) مشتق

6-اسمی را که بیش از یک جز معنی‌دار داشته باشد، اسم ................ می‌گویند.

1) مرکب            2) مشتق

درستی یا نادرستی جملات زیر را مشخص کنید.

7-هسته‌ی گروه اسمی، اسم است. (                )

8-همه‌ی جایگاه‌های موجود در جمله، به جز جایگاه فعل متعلق به گروه اسمی است. (                )

9-در زبان فارسی، اسم نشانه‌ای ندارد. (                )

10-می‌توان به دنبال اسم خاص، «ی» نکره اضافه کرد. (                )

11-همه‌ی اسم‌ها را می‌توان با «ان» جمع بست. (                )

12-اسم همه‌ی آدم‌ها، اسم خاص است. (                )

13-اسم جنس، معرفه نیز هست. (                )

14-اسم مشتق، اسمی است که بیش از یک جزء مستقل داشته باشد. (                )

15-گروه‌های اسمی را در متن زیر مشخص کنید.

«ترجمه‌ی آثار برجسته‌ی ادبی جهان، از شمار نخستین و بهترین ترجمه‌های مترجمان ما بوده است.

این مترجمان چهره‌های درخشان ادبی ما را به جهانیان معرفی می‌کنند.»

16-هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) پیشرفت

            ب) دانش‌آموز

            پ) آهنگ

            ت) خودکار                                1. اسم ساده

            ث) کاربردی                              2. اسم مرکب

            ج) تشنه                                  3. اسم مشتق

            چ) آزادی                                 4. اسم مشتق – مرکب

            ح) پلنگ

            خ) باغبان

            د) ستاره

17-در گروه اسمی «این زیباترین شعر فارسی»، هسته کدام است؟

1) این    2) زیباترین          3) شعر   4) فارسی

18-همه‌ی گزینه‌ها، به جز گزینه‌ی ............. اسم ساده هستند.

1) مداد   2)  دوربین          3) فیلم    4) سایه

19-کدام اسم معرفه است؟

1) گل    2) آرش  3) مدرسه            4) درخت

20-همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ................ اسم مشتق هستند.

1) دانشگاه           2) دوشنبه           3) سپیده  4) گفتار

21-در عبارت زیر، اسم مشتق، اسم خاص و اسم نکره را مشخص کنید.

به طور کلی ناصرخسرو از هر شهری، تصویری روشن به دست داده است.

محل استقرار پیشه‌وران و ... را هم یاد کرده است.

22-از عبارت زیر، اسم مشتق، اسم خاص و اسم نکره را مشخص کنید.

چون افراسیاب خبر لشکرکشی سهراب را به ایران شنید، شاد شد و سپاهی به یاری او فرستاد.

23-در مثال‌های زیر دو اسم مفرد، جمع، معرفه، نکره، عام، خاص، ساده، مرکب و مشتق مشخص کنید.

الف) که آزاد زادم نه من بنده‌ام/ یکی بنده‌ی آفریننده‌ام

ب)        جهان آفرین تا جهان آفرید/ سواری چو رستم نیامد پدید

پ)        شیر و گرگ و روبهی بهر شکار/ رفته بودند از طلب در کوهسار

ت)        چو خشم آورد شاه کاووس کیست؟/ چرا دست یازد به من، توس کیست؟

ث)        مرا زور و فیروزی از داور است/ نه از پادشاه و نه از لشکر است

ج) قدم اولش، بی‌ارزش ساختن همه‌ی ملاک‌های با ارزش سنتی است.

چ) اگر کسانی شاهنامه را مجموعه‌ی افسانه‌ها و داستان‌های پهلوانی یا مجموعه‌ی داستان‌ها و سرگذشت پادشاهان بپندارند، قطعاً اشتباه می‌کنند.

24-هسته‌ی گروه‌های اسمی زیر را مشخص کنید.

الف) یک رزمنده‌ی روستایی فریمانی   ب) تفنگ دوربین‌دار او

پ) همان ساعات اولیه‌ی عملیات                     ت) آخرین لحظات قبل از شروع عملیات

ث) همان تواضع و سادگی همیشگی     ج) آخرین ساعات روز

چ) همان بچه‌های صمیمی و بی‌تکلف   ح) همه‌ی چیزهای معمولی

خ) دل رحیمت                               د) جام عقیقی

ذ) آن هوای مه‌آلود:                         ر) برگ‌های زرد:

ز) دیو سیاه شب:                            س) آن جمعه‌ی خونین:

ش) آوای مردم رنج کشیده                 ص) آن کاخ کذایی

25-اسم‌های مشتق و مرکب را در مثال‌های زیر، مشخص کنید.

الف) بلندی و برتری از درگاه او جوی و بس      ب) گلبانگ باشکوه الـ... اکبر ما

پ) به گردان لشکر سپهدار گفت ...     ت)  جهان آفرین تا جهان آفرید ...

ث) نبود آگه از بخشش هور و ماه        ج) بدو گفت با ناله و با خروش

چ) استاندار و ناظم تشریفات و دو دستیارش، مردم، اشراف و نجبای شهر

د) گفت: مُردم ز تشنگی دریاب ...

26-خاص و عام بودن هر یک از اسم‌های زیر را بنویسید.

لیلا:       سنگ:     چاره:      شیر:

یار:        آسمان:    خاموشی: رخش:

اسطوره:  فردوسی: پادشاه:    کاووس:

ایران:     انقلاب:   روز:      غم:

27-در جمله‌ی «علی این دو کتاب گران قیمت جغرافی را خرید» هسته‌ی گروه اسمی که در جایگاه «مفعول» قرار گرفته است،کدام پاسخ است؟

1) جغرافی                       2) گران قیمت                   3) این دو کتاب                    4) کتاب

28-در کدام پاسخ، هسته‌ی گروه اسمی در جایگاه «نهاد» است؟

"همین دو درخت کهنسال زرد آلو میوه داد."

1) همین دو درخت            2) دو درخت        3) دو درخت کهنسال          4) درخت

29-در جمله‌ی «روزی صیاد از رود خانه ماهی بزرگی گرفت.» وابسته‌ی گروه اسمی در جایگاه مفعول کدام پاسخ است؟

1) ماهی بزرگی                2) بزرگی            3) از رود خانه                 4) ماهی بزرگی گرفت

30-کلمه‌ی «کتاب» در جمله‌ی «کتاب خریدم» چگونه اسمی است؟

1) معرفه                        2) جنس                          3) نکره                           4) خاص

31-کدام اسم «اسم مرکب» نیست؟

1) دویدن                         2) کتابخانه         3) اکبرآباد                       4) سفیدرود

32- مفرد کدام جمع مکسر نادرست است؟

1) قلل: قله                       2) کسبه: کسب                  3) آرا: رأی          4) نتایج: نتیجه  

33- در عبارت زیر، اسم مشتق، اسم خاص و اسم نکره را مشخص کنید. (برای هر کدام یک مورد)

به طور کلی ناصرخسرو از هر شهری، تصویری روشن به دست داده است، محل استقرار پیشه‌وران را هم یاد کرده است.

34- هسته‌ی گروه‌های اسمی زیر را بیابید.

کدام دفتر زرّین تاریخ، این سه کلاس بزرگ، کارمند خوب اداره‌ی ما، همه‌ی مردم ایران، هموطنان

35- در جمله‌های زیر، یک اسم عام، یک اسم خاص، یک اسم مشتق و یک اسم نکره مشخص کنید.

«مردمی خوش حال در صفوف استقبال ایستاده‌اند. امروز مداین، این عروس شهرهای

جهان کناره‌ی دجله، تمامی جواهر دامان خویش را نثار سلمان می‌کند. یک شهروند

ورود او را اطلاع می‌دهد.»

36- در کدام گزینه رعایت نقش‌نمای اضافی الزامی نیست؟

1) قد بلند 2) آسمان آبی        3) توپ بازی       4) اسب سواری

پرسش‌های درس 13 و 14

1- در همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ........ غلط املایی هست.

1) صور خیال – غرا و دهات                        2) هرم آفتاب – جزر و مدّ آب

3) تأمّد و اجبار – ضابطین دادگستری  4) سفیر سیمرغ – ختام و پایان

2-املای کدام گزینه غلط نوشته شده است؟

1) دناعت و پستی              2) اعتصام الملک    3) غواصّان رزمنده            4) تأثیر گذار

3-مفرد کدام جمع مکسر نادرست است؟

1) احرار: حر                   2) فلاسفه: فیلسوف 3) اجانب: جنب     4) مکاتب: مکتب

4-املای کدام گزینه نادرست است؟

1) بیماری صرع               2) حور و ماه       3) اصل و نسب    4) استیفای حق

پرسش‌های درس 15

1-مطالعه‌ی علمی زبان را ........................ می‌گویند.

1) گویش‌شناسی                 2) زبان‌شناسی

2-سابقه‌ی مطالعه‌ی زبان مربوط به .............................. است.

1) هزاران سال پیش                       2) ابتدای قرن بیستم

3-در زبان‌شناسی سنتی، هدف از مطالعه‌ی زبان ............................... بود.

1) شناخت خود زبان                       2) حفظ کتاب‌های مقدس

4-برخورد علمی با زبان مهم‌ترین ویژگی زبان‌شناسی ................ است.

1) سنتی              2) ساخت‌گرا

5-شاخه‌ای از زبان‌شناسی که به مطالعه‌ی یکی از گویش‌های جغرافیایی، اجتماعی و ... می‌پردازد، ............................ نام دارد.

1) زبان‌شناسی تاریخی                     2) گویش‌شناسی

6-هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) مطالعه‌ی یکی از گویش‌های زبان             1- زبان‌شناسی سنتی

            ب) مطالعه‌ی زبان برای حفظ آثار ادبی             2- زبان‌شناسی جدید

            پ) مطالعه‌ی زبان برای شناخت خود زبان         3- زبان‌شناسی تاریخی

            ت) مطالعه‌ی شکل گذشته‌ی یک زبان               4- گویش‌شناسی

7-زبان‌شناسی سنتی، تاریخی و ساخت‌گرا را با هم مقایسه کنید.

8-تفاوت گویش‌شناسی با زبان‌شناسی چیست؟

9-با توجه به ساختمان جمله‌های زیر، چه قاعده‌های دستوری را نتیجه می‌گیریم؟

- محمد کتاب را برداشت.

- آرمان میوه را خورده است.

- ناهید درسش را می‌خواند.

- حمید تکالیفش را می‌نویسد.

- جعفر مداد را آورد.

10-کدام گزینه با گزینه‌های دیگر متفاوت است؟

1) زبان‌شناسی همگانی        2) زبان‌شناسی سنتی           3) زبان‌شناسی جدید                        4) زبان‌شناسی ساخت‌گرا

پرسش‌های درس 16

1-اگر هسته‌ی گروه اسمی یک صفت باشد، ................... به حساب می‌آید.

1) صفت             2) اسم

2-صفت‌های اشاره و پرسشی در صورتی وابسته هستند که ...................... .

1) به تنهایی بیایند.             2) پیش از هسته بیایند.

3-کلمه‌ی «چند» هم صفت پرسشی است و هم صفت .................. است.

1) مبهم               2) شمارشی

4-کلمه‌ی «چه» هم صفت پرسشی است و هم صفت .................... .

1) تعجبی                        2) مبهم

5-کلمه‌ی «چند» هم می‌تواند صفت پرسشی و هم صفت تعجبی باشد. تفاوت آن دو را با مثال توضیح دهید.

6-سه صفت «خوب، خوب‌تر، خوب‌ترین» را با هم مقایسه کنید.

7-یک گروه اسمی بنویسید که در آن کلمه‌ی «این» هسته باشد.

8-هسته‌ را در گروه‌های زیر تشخیص دهید.

الف) هر دانش‌آموز زرنگی

ب) آن چند درخت باغ

پ) کلاس اول مدرسه‌ی ما

9-وابسته‌های پیشین و نوع هر کدام را در گروه‌های اسمی زیر مشخص کنید.

الف) این چند گل زیبا                      ب) کدام آدم نیکوکاری

پ) هر دانش‌آموزی                        ت) همان هر دو پسر

10-در جمله‌ی «هر دو آمدند»، «دو» ............................. است.

1) صفت شمارشی  2) هسته  3) وابسته‌ی پسین  4) صفت مبهم

11-نوع وابسته‌های پیشین را در مثال‌های زیر مشخص کنید. هر یک از وابسته‌ها را به وسیله‌ی پیکان به هسته وصل کنید.

الف) از این سد روان در دیده‌ی شاه/ ز هر موجی هزاران نیش می‌رفت

ب) سلاخی زار می‌گریست/ به قناری کوچکی دل باخته بود

پ) من آن روز، وقتی به تماشای مسجد جامع اصفهان رفتم متوجه شدم که تمام وجودم در تسخیر گنبد و مسجد است.

ت) این جوانان آنان‌اند که فلان روز ما ایشان را در حمام نگذاشتیم.

ث) پس از سه سال تحصیل در این مدرسه، امتحانات نهایی فرا رسید. اشکال کار فراوان بود اما با سختی و کوشش بسیار،

 همه‌ی موانع را از سر راه برداشتم تا سرانجام آرزویم برای رفتن به دانشگاه تحقق یافت.

پرسش‌های درس 18

1-نشانه‌ی نکره پس از اسم ............. می‌آید.

1) عام                2) خاص

2-صفت شمارشی ترتیبی (2) از عدد «یک» به صورت ............... می‌آید.

1) اول               2) اولین

3-صفت شمارشی ترتیبی (2) با ..................... ساخته می‌شود.

1) عدد +  ُ م                    2) عدد +   ُ مین

4-.................... را می‌توان جمع بست.

1) مضاف‌الیه                   2) صفت

5-پس از ................ «ی» نکره می‌آید.

1) مضاف                       2) موصوف

6-از «بن مضارع +  َ نده» ........................... ساخته می‌شود.

1) صفت فاعلی                 2) صفت مفعولی

7-در ساختمان اغلب صفت‌های فاعلی ................. وجود دارد.

1) بن فعل                       2) اسم

8-صفت ................. از مصدر ساخته می‌شود.

1) نسبی              2) لیاقت

درستی یا نادرستی جملات زیر را مشخص کنید.

9-نزدیک‌ترین وابسته‌ی پسین به هسته، «ی» نکره است. (                )

10-صفت مفعولی از بن مضارع فعل ساخته می‌شود. (                )

11-صفت نسبی از «اسم + ی» ساخته می‌شود. (                )

12-صفت بیانی ساده نیز نشانه دارد. (                )

13-از «بن مضارع + ا» صفت فاعلی ساخته می‌شود. (                )

14-صفت لیاقت از «بن مضارع +   َ نده» ساخته می‌شود. (                )

15-«ردیف اول» با «اولین ردیف» را از نظر نوع صفت مقایسه کنید.

16-هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) درخت بزرگ 1- صفت شمارشی ترتیبی (2)

            ب) درخت انار      2- مضاف‌الیه

            پ) شاخه‌ی شکسته 3- صفت بیانی ساده

            ت) موجودات دریایی          4- صفت بیانی فاعلی

            ث) مواد خوردنی   5- صفت بیانی مفعولی

            ج) شاخه‌ی اول      6- صفت بیانی لیاقت

            چ) گوش شنوا       7- صفت بیانی نسبی

17-شباهت و تفاوت صفت لیاقت و نسبی را در مقایسه با هم بنویسید.

18-از مصدر «دیدن» صفت‌های زیر را بسازید.

1) صفت فاعلی:                2) صفت مفعولی:  3) صفت لیاقت:

19-انواع صفت‌های زیر را بنویسید.

1) علف کوهی:                 2) روزهای به یادماندنی:

3) کاغذهای پاره شده:                      4) لب خندان:

20-نمودارهای پیکانی و درختی گروه‌های اسمی زیر را رسم کنید.

آن دو کتاب خواندنی شما

بزرگ‌ترین نویسنده‌ی معاصر ایران

21-همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ................... با کسره به هسته متصل می‌شوند.

1) صفت شمارشی ترتیبی     2) نشانه‌ی جمع     3) مضاف‌الیه       4) صفت بیانی

22-همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ................. صفت فاعلی هستند.

1) بینا    2) خواننده           3) دوان  4) دیده

23-کدام گزینه صفت نسبی است؟

1) آسمانی            2) خواندنی          3) خوبی 4) بینایی

24-کدام گزینه صفت لیاقت است؟

1) آسمانی            2) خواندنی          3) خوبی 4) بینایی

25-در گروه اسمی «کدام کتاب من» وابسته‌ها به ترتیب عبارت‌اند از:

1) صفت مبهم - مضاف‌الیه               2) صفت مبهم – صفت بیانی

3) صفت پرسشی - مضاف‌الیه                       4) صفت پرسشی – صفت بیانی

26-نمودار گروه‌های اسمی زیر را رسم کنید.

الف) چه هوای پاییزی و دلنشینی!

ب) کدام داستان گیرای کتاب فارسی

پ) آشیان من بی‌چاره

ت) همه‌ی کوزه‌های شکسته

ث) این حقیقت تلخ

ج) آفتاب سوزان کویر

27-مانند نمونه، جدول را به وسیله‌ی فعل‌هایی که داده شده است تکمیل کنید. (توجه کنید که صفت‌های فاعلی سه گانه از همه‌ی فعل‌ها ساخته نمی‌شود.)

فعل        بن مضارع  بن ماضی صفت فاعلی الف            صفت فاعلی ب      صفت فاعلی پ      صفت مفعولی       صفت لیاقت

می‌رفت       رو         رفت           رونده                روا               روان                    رفته                 رفتن   

الف) می‌شتافتند      ب) می‌لغزی         پ) می‌پیچید         ت) آمدم

28-نوع صفات بیانی زیر را تعیین کنید.

شنوا:                  آلوده:

فکری:    گسستنی: شکسته:

دانا:                   خواننده:  آگاه        :

دوخته:    پُر:        فریبنده:

زیاد:     

29-نمودار گروه‌های اسمی زیر را رسم کنید.

الف) این چهار نویسنده‌ی بزرگ ایرانی

ب) داستان‌های ایران

پ) این سه بیت غزل حافظ

پ) این بیابان سوزان

ت) آن گنج پنهان

ث) همه‌ی کارهای پسندیده

30- در گروه‌های اسمی زیر، جمعاً چند صفت بیانی وجود دارد؟

قامت کوتاه – اطاق روشن – آن داستان – مرد رونده – کدام خیابان – کودک خندان – انسان شنوا -  چند کودک - چهار صفحه

در گشوده - کتاب خواندنی – عجب منظره‌ای – اندیشه‌ی آسمانی- هشتمین امام – بیست سال -  فلان آدم – بهترین استعدادها

1) شش   2) هفت  3) هشت 4) یازده

31- از مصدرهای «سوختن» و «دانستن»، صفت فاعلی بسازید.

32- برای نمودار زیر یک مثال بیاورید.

گروه اسمی

            هسته      وابسته    وابسته    وابسته

            |           |           |           |

            اسم        صفت     مضافٌ‌الیه            مضافٌ‌الیه

            |           |           |           |

....................... .........................           ........................            .......................

پرسش‌های درس 20

1-ضمیر کلمه‌ای است که جانشین ................... می‌شود.

1) گروه فعلی       2) گروه اسمی

2-کلمه‌ی «خود» ضمیر ................ است.

1) مشترک           2) شخصی

3-واژه‌ی «این» در صورتی که جانشین اسم شود، ضمیر ............... نامیده می‌شود.

1) شخصی          2) اشاره

4-به گروه اسمی که ضمیربه جای آن می‌آید .................. می‌گویند.

1) جانشین           2) مرجع

5-کلمه‌ی «او» همیشه یک ضمیر ................... است.

1) شخصی          2) اشاره

موارد درست را با علامت  و موارد نادرست را با علامت × مشخص کنید.

6-ضمیر کلمه‌ای است که معمولاً جانشین گروه اسمی می‌شود. (                )

7-ضمیر می‌تواند هسته‌ی گروه اسمی باشد و همه‌ی نقش‌های اسم را بپذیرد. (                )

8-به ضمیری که به جای گروه اسمی می‌آید، مرجع ضمیر می‌گویند. (                )

9-ضمیر اشاره در چه صورتی صفت اشاره به حساب می‌آید؟ مثال بزنید.

10-ضمیر شخصی «او» را در جمله‌هایی به کار ببرید که نقش‌های دستوری زیر را داشته باشد.

الف) نهاد:

ب) مفعول:

پ) مضاف‌الیه:

11-هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

الف) آن   1- ضمیر شخصی

ب) کدام  2) ضمیر مشترک

پ) شما   3- ضمیر اشاره

ت) اینان  4- ضمیر پرسشی

ث) خود

ج) من

چ) چند

12- ضمیرها را در متن زیرشناسایی کرده، انواع آن‌ها را بنویسید.

«ناگاه کودکی از میان مردم فریاد زد: «این که لباس به تن ندارد.» هر چه مادر بی‌چاره‌اش سعی کرد او را از تکرار این حرف منصرف کند، نتوانست»

13- کلمه‌ی «چه» در جمله‌ی «چه می‌خواهی؟» یک .......................... است.

1) صفت پرسشی   2) ضمیر پرسشی  3) قید پرسشی       4) صفت تعجبی

14- در عبارت «معلمم عروسکی به من داد. او کلمه‌ی «عروسک» را در دستم هجی کرد و من از این بازی لذت می‌بردم.» چند ضمیر وجود دارد؟

1) چهار  2) پنج    3) شش   4) هفت

15- در جمله‌ی «احمد از برادرش خواهش کرد که در تکلیف‌هایش او را راهنمایی کند.» مرجع ضمیر کدام پاسخ است؟

1) برادرش          2) تکلیف‌هایش      3) احمد              4) او

16- واژه‌ی «کدام» را در دو جمله‌ی جداگانه یک بار به عنوان ضمیر پرسشی و یک بار صفت پرسشی و یک بار صفت پرسشی به کار ببرید.

پرسش‌های درس 23

1- ساده‌ترین راه شناخت گروه قیدی .................................... است.

1) امکان حذف آن از جمله    2) نشانه‌دار بودن آن

2- قیدهای تنوین‌دار از انواع قیدهای .................. هستند.

1) بی‌نشانه          2) نشانه‌دار

3- قیدهای مشترک با صفت، از انواع قیدهای .................. هستند.

1) بی‌نشانه          2) نشانه‌دار

4- از «حرف اضافه + اسم» ........................ ساخته می‌شود.

1) متمم قیدی        2) قید پیشوندی

5- به کلمه‌ای که نوع دستوری آن قید باشد و فقط کاربرد قیدی داشته باشد، .................... می‌گویند.

1) قید مشترک      2) قید مختص

موارد درست را با علامت  و موارد نادرست را با علامت × مشخص کنید.

6- گروه قیدی از اجزای اصلی جمله به حساب می‌آید. (                )

7- اغلب متمم‌های قیدی، معادل یک صفت هستند. (                )

8- واژه‌ی «دیروز» در کدام گزینه نقش «قید» دارد؟

1) دیروز،روز خوبی بود.                2) دیروز را رایگان از دست دادی.

3) هوای دیروز از امروز بهتر بود.    4) دیروز به دیدن آثار تاریخی رفتیم.

9- همه‌ی گزینه‌ها، به جز گزینه‌ی ........................... از انواع قیدهای نشانه‌دار هستند.

1) کلمات تنوین‌دار 2) قیدهای پیشوندی            3) متمم قیدی        4) قیدهای مشترک با صفت

10- در جمله‌ی «کوچ پرندگان نیز بسیار شگفت‌انگیز است.» چند قید وجود دارد؟

1) یک   2) دو     3) سه    4) چهار

11- در جمله‌ی «در این شهر، مقررات بسیار دقیقی رعایت می‌شود.»، «در این شهرها» چه نوع قیدی است؟

1) مشترک با اسم   2) مشترک با صفت            3) قید پیشوندی     4) متمم قیدی

12- هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) هرگز           1- قید تنوین‌دار

            ب) به سختی        2- قید پیشوندی

            پ) در کتاب         3- متمم قیدی

            ت) حتماً  4- متمم قیدی

            ث) زیاد  5- اسم مشترک با قید

            ج) از خانه           6- صفت مشترک با قید

            چ) شب

            ح) از قضا

            خ) اصلاً

            د) امسال

13- متن زیر را بخوانید و به پرسش‌ها پاسخ دهید.

«آسمان مشرق به تدریج روشن‌تر می‌شد. تقریباً دو دقیقه قبل از زمان پیش‌بینی شده‌ی طلوع، احساس کردیم که افق مشرق به جای آن که مانند روزهای عادی هر لحظه روشن‌تر شود، به تاریکی می‌گراید.»

الف) یک قید پیشوندی بیابید:             ب) یک قید تنوین‌دار بیابید:

پ) قید «دو دقیقه قبل از زمان پیش‌بینی شده‌ی طلوع» چه نوع قیدی است؟ چرا؟

ت) اگر بدانید که «مانند» حرف اضافه است، «مانند روزهای عادی» چه نوع قیدی است؟

ث) کدام یک از متمم‌های موجود در متن بالا، متمم اجباری است؟

ج) «هر لحظه» چه نوع قیدی است؟

14- همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی .............. قید مختص هستند.

1) هرگز 2) نیز    3) زمان  4) البته

15- همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ............. قید پیشوندی هستند.

1) با اتومبیل        2) با عجله           3) به تندی           4) به سرعت

16- قیدهای بی‌نشانه را در مثال‌های زیر مشخص کنید.

الف) کودک دوباره با سماجت گفت: ... ب) معلم آهسته گفت: «باشد، اسب می‌کشم.»

پ) این‌ها را مردم تازه می‌فهمند، اما من از قدیم می‌فهمیدم.

17- نگارش کدام جمله درست است؟

1) او بر له و بر علیه کسی اقدام نکرد. 2) ملت ایران بر علیه رژیم سلطنتی قیام کرد.

3) او بر له من شهادت داد.               4) او له و علیه کسی سخن نگفت.

18- کدام گزینه «قید مختص» نیست ؟

1) ناگهان            2) شاید  3) آهسته 4) البته

19- نگارش کدام جمله نادرست است؟

1) کتاب داستانی را که هفته پیش منتشر شده بود، خریدم .

2) من مسابقه ای را که دیروز بر گزار شد، دیدم .

3) رزمندگان، سلاح‌هایی را که به غنیمت گرفته بودند، به پشت جبهه منتقل کردند.

4) درسی که دیروز گرفته بودم را مرور کردم.

20- نوع قیدها را مشخص کنید.

1) موضوع را به دقت بررسی کرد:    2) آهسته در کلاس را باز کردم:

3) مادرم حتماً کتابش را چاپ می‌کند:   4) پاییز، مدارس باز می‌شود.

21- با توجه به متن زیر به پرسش‌ها پاسخ دهید.

«پیرمرد، با خانواده هر سال تابستان به یوش می‌رفتند. اما من می‌دیدم که او خود در این سفرهای هر ساله به جست و جوی تسلّایی می‌رفت. او دور از هر ادایی، به سادگی در میان ما زیست.»

الف) مرجع ضمیر «او» چیست؟

ب) کدام واژه ضمیر مشترک است؟

پ) یک صفت اشاره و یک صفت مبهم در متن بیابید.

ت) واژه‌ی «تابستان» و «به سادگی» در متن بالا به عنوان قید به کار رفته است. نوع آن‌ها را مشخص کنید.

22- با توجه به عبارت مقابل قیدها و نوع آن را مشخص کنید.         «بهار گذشته دو سال بود که آن‌جا بودم.»

پرسش‌های درس 24

1- سطح .................... فقط به مطالعه‌ی صداهای زبان و قواعد ترکیب آن‌ها می‌پردازد.

1) دستور زبان      2) واج‌شناسی

2- زبان‌شناسان برای حل مشکل ................................ زبان، آن را به سطح‌های مختلفی تقسیم می‌کنند.

1) پیچیدگی و گستردگی       2) تغییر و تحول دایمی

3- زبان فارسی دارای .......... واج است.

1) 33    2) 29

4- در بخش ............... دستور زبان، ساختمان جمله مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

1) صرف            2) نحو

موارد درست را با علامت  و موارد نادرست را با علامت × مشخص کنید.

5- زبان‌شناسان برای حل مشکل تغییر و تحول دایمی زبان، مطالعه‌ی خود را به یک گونه متمرکز می‌کنند. (                )

6- یکی از کارهای واج‌شناسی، تعیین فهرست واج‌های یک زبان است. (                )

7- در بخش صرف، ساختمان جمله مورد مطالعه قرار می‌گیرد. (                )

8- معنای بعضی از کلمات به وسیله‌ی روابط موجود در میان آن‌ها مشخص می‌شود. (                )

9- دو کلمه را که معنای تقریباً یکسان داشته باشند، مترادف می‌گویند. (                )

10- در زبان فارسی واج دوم هر هجا، ممکن است یک مصوت باشد. (                )

11- چرا فارسی‌زبانان واژه‌ی «لوستر» را که تلفظ آن /lustr/ است، اغلب به صورت /luster/ تلفظ می‌کنند؟

12- هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) بررسی ساختمان کلمه                          1- واج‌شناسی

            ب) تعیین الگوی واجی                               2- دستور زبان

            پ) بررسی ساختمان جمله                            3- معناشناسی

            ت) تعیین رابطه‌ی تضاد

            ث) تعیین فهرست واج‌ها

            ج) بررسی روابط میان کلمه‌ها

13- هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) پدر و والدین  1- ترادف

            ب) افراط و تفریط  2- تضاد

            پ) روشن و آشکار 3- تضمُّن

            ت) روشن و تاریک

            ث) احتیاج و نیاز

            ج) کلاس و مدرسه

14- تفاوت واج و هجا چیست؟

15- بین دو کلمه که معنای یکی، معنای دیگری را نیز در بر بگیرد، چه رابطه‌ای برقرار است؟

1) ترادف            2) تضاد  3) تشابه  4) تضمُّن

16- زبان‌شناسان از نشانه‌های ساده مثل «گل» و یا «دان» در واژه‌ی «گلدان»، به چه عنوانی یاد می‌کنند؟

17- «گروه قیدی» را در کدام بخش زبان طبقه‌بندی می‌کنند؟

1) صرف            2) نحو   3) معناشناسی       4) حرف‌شناسی

18- املای کدام ترکیب نادرست است؟

1) نقض غرض     2) برحه‌ای از زمان            3) نغز و دلکش     4) حوزه‌ی معنایی

19- شکل صحیح عبارات زیر را بنویسید.

الف) استادم، گاهاً موضوع را با من در میان می‌گذاشت و با گوش کردن به گزارشات، به قول معروف بهترینشان را انتخاب می‌کرد.

ب) با این مدارک ناقص نمی‌توان بر علیه او شکایت کرد.

پ) نامه‌هایی که برایش رسیده بود را بررسی کردیم.

پرسش‌های درس 27

1-نقش‌نمای اضافه، نقش دستوری ..................... را نشان می‌دهد.

1) متمم   2) مضاف‌الیه و صفت

2-حروف اضافه، نقش دستوری .................... را نشان می‌دهند.

1) متمم   2) مضاف‌الیه و صفت

موارد درست را با علامت  و موارد نادرست را با علامت × مشخص کنید.

3-نقش‌نمای اضافه، تنها نقش مضاف‌الیه را نشان می‌دهد. (                )

4-حروف اضافه، جمله‌های وابسته را مشخص می‌کنند. (                )

5-همه‌ی گزینه‌ها به جز گزینه‌ی ........... از نقش‌های دستوری هستند.

1) اسم    2) فعل   3) صفت 4) مضاف‌الیه

6-کاربرد حرف «چون» در جمله‌های زیر را با هم مقایسه کنید.

الف) روی او چون ماه است.             ب) غذا نمی‌خورم چون سیرم.

7- متن زیر را بخوانید و به پرسش‌های طرح شده پاسخ دهید.

«دیگر او را ندیدم تا به خانه‌ی شمیران رفتند. یکی دو بار با زنم سراغشان رفتیم. همان نزدیکی‌های خانه‌ی آن‌ها تکه زمینی وقفی از وزارت فرهنگ گرفته بودیم و خیال داشتیم لانه‌ای بسازیم.»

الف) مفعول‌های موجود در متن بالا را بنویسید.

ب) متمم‌های موجود در متن بالا را بنویسید.

پ) کدام جمله وابسته است؟ حرف ربط وابسته‌ساز آن کدام است؟

ت) مضاف‌الیه‌های موجود در متن بالا را بنویسید.

ث) جمله‌های هم‌پایه‌ی متن بالا را مشخص کنید.

8-نوع نقش‌نماها را در مثال‌های زیر مشخص کنید.

الف) خدایا آن‌چنان تار و پود وجود ما را به عشق خود عجین کن که در وجودت محو شویم.

ب) لفظی به رنگ لاله‌ی دامان کوهسار

پ) آن سر بزرگ داغ داغ بود اما چشم‌ها را بسته بود.

ت) مسلماً، اگر درها را به رویش نبسته بودند، شاید وضع جور دیگری بود.

ث) هنر معماری، مفهوم انتزاعی را با هدف انتفاعی آمیخت.

ج) این کتاب، موضوعات آموزشی را با روش ساده و آسان به مخاطب می‌آموزد.

چ) خیاط‌ها پول و زر و سیم را گرفتند.

9- هر یک از موارد ستون سمت راست را به مورد متناسبش در ستون سمت چپ وصل کنید.

            الف) با    1- نشانه‌ی مفعولی

            ب) ولی  2- نقش‌نمای اضافه

            پ) که    3- حرف اضافه

            ت) آی    4- حرف ربط وابسته‌ساز

            ث) را     5- حرف ربط هم‌پایه‌ساز

            ج)  -ِ   6- نشانه‌ی ندا

            چ) اگر

            ح) برای

            خ) و

            د) از

            ذ) ای

10- کاربرد «تا» در جمله‌های زیر را با هم مقایسه کنید.

الف) از خانه تا مدرسه را پیاده می‌روم.

ب) آمدم تا تو را ببینم.

11-در عبارت «چون بهار فرا می‌رسید، او دستم را می‌گرفت.»، چند «نقش‌نما» وجود دارد؟

1) 1      2) 2      3) 3      4) 4

12-علامت نقش‌نمای مفعول در کدام یک از جملات زیر حذف شده است؟

الف) کتابی خرید و به دوستش هدیه کرد.

ب) روی میز خطابه شمعی نهادند و او «آی آدم‌ها»یش را خواند.

پ) قدرتی به من بخشا تا روح خود را از تعلق به جیفه‌های ناچیز روزگار بی‌نیاز کنم.

13-در جملات زیر، نقش‌نمای اضافی را مشخص کنید و تعیین کنید کدام مضاف و مضافٌ‌الیه و کدام موصوف و صفت است؟

الف) سرانجام، قرار شد جشنی عظیم در شهر به پا شود تا پادشاه جامه‌ی تازه را بپوشد.

ب) به خوناب شفق در دامن شام/ به خون آلوده ایران کهن دید

پ) دلیرانه، قدم در قلمرو بی‌پایان ظلمت و خاموشی می‌گذارم و به چابکی نور، شتابان از آن می‌گذرم.

ت) تیمور، پس از آن که شهر توس را گشود، فرمان داد که از کشتار مردم دست بردارند.

ث) سنگ بزرگی را که بر گور فاتح چین نهاده بودند، برداشتند.

ج) من بعد از تفکر زیاد برای مادرم یک شانه خریدم که با نگین‌های کوچک و درخشان، آراسته شده بود.

چ) یادم می‌آید که چه طور صورت لاغر و غمگین او از شادی هدیه‌ای که قرار بود بخریم روشن شده بود.

14- برای هر یک از اصطلاحات زیر، یک مثال بزنید.

الف) واج:

ب) نشانه:

پ) جمله:

ت) نقش‌نمای اضافی:

[ یکشنبه ۳ فروردین ۱۳٩۳ ] [ ۱:٢۸ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed