ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

اشعار فاطمه زهرا(س) جلوه های زیبای« شعرمتعهد »

فهرست مطالب

مقدمه

دسته اول : توصیف خورشید رسالت

دسته دوم : سوزوگداز حضرت فاطمه زهرا(س ) در فقدان پدر بزرگوارش

منابع و مآخذ

مقدمه

در « فرهنگ فاطمی » , هنر « شعر » جلوه و نمودی روشن و نمایان دارد و نقشی آگاهی بخش ایفا می نماید. شعر متجلی در فرهنگ فاطمی ، شعر « متعهد » است . وقتی از تعهد و مسئولیت در شعر سخن می گوئیم ،به مفاهیم بلند و ارزشمندی نظر می گستریم که مجموعه آنها ، اصل تعهد و مسئولیت در شعر را به تثبیت می رساند و در عملکرد شاعران به تسری درمی آورد.

تعهد در شعر ، به « حق مدار » بودن اشعارنظر دارد و به تقابل با باطل و گمراهی می پردازد و با گشودن « راه » ، به مسدود کردن « بیراهه » های تحیرآفرین همت می گمارد.

تعهد درشعر، به« انسان پروری» می پردازد وهمه شیوه ها وراهکارهای منتهی به پروردن انسانهای صالح ، بالنده ،آزاده ، عزتمند  و وارسته را به تجربه  می گذارد و« سعادت» و « رستگاری » آدمیان را تعقیب می نماید.

تعهد در شعر ، « زندگی ساز » است و با متن رخدادها و فراز و فرودها و مواجهات و تعاملات و رفتار و سلوک آدمیان پیوند برقرار می کند و براساس اصول خلقت و مبانی فطرت و قوانین منطبق با همه نیازهای اصیل جسمی و روحی و مادی و معنوی انسان ـ که همه آنها از « وحی الهی » سرچشمه می گیرند و در دین مبین و رهایی بخش اسلام جمع آمده اندـ در میادین و صحنه ها و عرصه های حیات اجتماعی وارد می شود و با مردم جامعه ارتباط نزدیک و ملموس برقرار می نماید.

تعهد در شعر ، « ارزش گرایی » را ترویج می کند و با ضدارزش ها به تعارض می پردازد و پاسدار ایمان و شرف و عزت و آزادگی و پاکی و عفاف می باشد و سلامت و سعادت و امنیت جامعه را در برابر تهاجم پلیدی ها و بیراهه روی ها و فسادانگیزی ها صیانت می نماید.

تعهد در شعر ، نافی « دم غنیمتی » و « از خود بیگانگی » و « بی هویتی » است و انسان های غفلت زده و خواب آلود و پوچ گرا و ره گم کرده را به « خود » می آورد و به « خدا » نزدیک می سازد.

 

اشعار فاطمی جلوه های بارز تعهد ، مسئولیت ، ارزش گرایی ، حق مداری ، انسان پروری و زندگی سازی

اشعار فاطمی که جلوه های بارز تعهد ، مسئولیت ، ارزش گرایی ، حق مداری ، انسان پروری و زندگی سازی را به نمایش می گذارند ، در موضوعات مختلفی سروده شده اند. یکی ازاین موضوعات، معرفی منزلت و شخصیت والای پیامبرگرامی اسلام (ص) می باشد.

اشعاری که حضرت زهرا(س ) درباره پدر بزرگوار خویش سروده است ، به دو دسته تقسیم می شوند. دسته اول به توصیف خورشید رسالت می پردازد و جایگاه رفیع و مقام و منزلت آن پیام آور الهی را می نمایاند. دسته دوم از سوزوگداز حضرت فاطمه زهرا(س ) در فقدان پدر بزرگوارش حکایتها دارند و عمق حزن و اندوه آن بانوی مطهر را نشان می دهند.

 دسته اول : توصیف خورشید رسالت

 

دسته اول این اشعار که درباره منزلت رسول گرامی اسلام (ص ) سروده شده اند ، سخن از شخصیتی به میان می آورند که برای همه جهانیان فیض و رحمت بود و فقدان او منقطع شدن وحی الهی و محروم شدن بشریت از تداوم خیررسانی و نورافشانی این موجود الهی و مقدس را موجب گردید.

حضرت فاطمه زهرا(س) به این واقعیت بزرگ توجه و نظر داشت که حضرت محمد(ص ) برگزیده حضرت حق تعالی است و برای هدایت بشر به سوی رشد و کمال و سعادت و فلاح مبعوث گردیده و در حالی که جهان در ظلمت و تباهی و جهل و گمراهی و فساد و تباهی می سوخت و هیچ هادی و نجاتگر و رهایی بخشی نبود ، برانگیخته شد تا کاروان بشریت را به مقصد نهایی رهنمون شود.

پیامبراکرم (ص ) در انجام رسالت الهی خویش تلاش و مجاهدتی مستمر و وقفه ناپذیر و رنجزا و طاقت فرسا داشته و در طول دوران حیات پاک و منزه و پرفیض و برکت خویش برای هدایت و سعادت بشر « راه » را از « بیراهه » ها جدا و منفک نمود و بر ظلمات و سیاهی ها و تاریکی های کفر و شرک و نفاق و انحطاط و تباهی ، نور ایمان و پرستش و هدایت ورستگاری و نجات ریخت وبا جهاد خستگی ناپذیربا ظلم و جور و فساد و گمراهی ، موانع راه رشد و بالندگی و سلامت و امنیت و بهزیستی را از سر راه بشریت برداشت .

امیر مومنان حضرت علی (ع ) با واژه ها و کلمات و تعابیر روشن و عمیق , این گونه از عظمت رسالت و ماموریت الهی پیامبراکرم (ص ) و مجاهدت و تلاش سخت و مستمر او برای رفع موانع هدایت و سعادت و رستگاری بشر سخن می گوید :

خداوند متعال ، پیامبراسلام را در دوران انقطاع وحی و رسولان و در امتداد خواب امت ها در تاریکی جهالت ها مبعوث نمود . 

خداوند او را به رسالت مبعوث فرمود ، در حالی که مردم آن دوران غوطه ور در جهالت و گمراهی بودند و در اسارت فراز و نشیب امواج حیرت به سرمی بردند. آنان در مهار فرمان هلاکت، به این سووآن سو کشیده می شدند و بردل های آنان قفل های گناهان بسته بود .

حضرت پروردگار ، به وسیله نبی اکرم (ص ) شرایع مجهول را آشکار و بدعت هایی را که در دین الهی داخل شده بود , ریشه کن و احکام گسیخته را تبیین فرمود .

آن برگزیده الهی، رسالت خود را با شکستن انبوه جمعیت کفارتبلیغ نموده ومردم رابه حرکت درراه راست و آشکار وادار ساخت و پرچم های هدایت کننده و منار روشن را (برای ورود مردم به مسیر دین خدا) برپای داشت و طناب های اسلام را محکم و دستاویزهای ایمان را قابل وثوق و اعتماد و استناد قرار داد .

پیامبراکرم (ص ) خیرخواهی و پند و اندرز را درباره انسان به حد اعلا رساند ، و به طریقه الهی حرکت نمود ، و مردم را به حکمت و با موعظه حسنه دعوت فرمود .

حضرت فاطمه زهرا(س ) قبل از آن که بیندیشد یک پدر مهربان و رئوف را از دست داده است ، به این حقیقت می اندیشید که پیام آور الهی و رسول حق و برگزیده عظیم الشان اسلام را از کف داده است و نه تنها او ، که بشریت از فیض و رحمت و انوار مقدس این شخصیت بزرگ محروم شده است .

در میان مجموعه اشعار حضرت زهرای مرضیه (س ) درباره رسول گرامی اسلام (ص ) ، ابیات پرشوری را می یابیم که با این نگاه و نگرش به توصیف خصال و ویژگی های نبی اکرم (ص ) می پردازد. ابیات ذیل ،نمونه ای از این اشعار است :

و قد رزئنا به محضا خلیقته

صافی الضرائب واللاعراق و النسب

و کنت بدرا و نورا یستضا به

علیک تنزل من ذی العزه الکتب

و کان جبریل بالایات یونسنا

فقد فقدت فکل الخیر محتجب

فلیت قبلک کان الموت صادفنا

لما مضیت و حالت دونک الحجب

انا رزینا بما لم یرز ذوشجن

من البریه لاعجم ولاعرب

فانت والله خیر الخلق کلهم

و اصدق الناس حیث الصدق و الکذب

به مصیبت فقدان او گرفتار شدیم . هم او که در آفرینش ، هیچ تیرگی و ناصافی نداشت ، و از ریشه و تبار و طبیعتی صاف و خالص برخوردار بود.

توماه درخشان ، و نور پرفروغ حیات بودی که از جانب خدا بر تو « وحی » نازل می گشت .

جبرئیل به وسیله آیات قرآنی ، پیوسته مونس و همدم ما بود ، و چون تو کوچ نمودی ، همه فیض و خیرهای متصل به وحی الهی از ما پنهان شد.

ای کاش پیش از رحلت تو مرگ به سراغ ما آمده بود ، تا پس از رفتنت و حایل شدن پرده ها بین ما و تو ، زنده نبودیم .

ما به مصیبتی گرفتار آمدیم که هیچ اندوه رسیده ای ازعرب و فارس به آن دچار نشده است .

به خدا سوگند که تو ازهمه مردم بهتری و به هنگام درنظر آوردن « راست » و « دروغ » تو از همه صادق تر و راستگوتر می باشی .

حضرت فاطمه زهرا(س ) در این سروده زیبا ، رسول خدا(ص) را با برشمردن برخی از فضایل و صفات بزرگ اخلاقی توصیف می نماید وازرسالت وماموریت الهی او یاد می کند.

حضرت زهرای بتول (س ) پیامبراکرم (ص ) را از تمام ناصافی ها و ناخالصی ها که دلها را زنگار می دهند وروح و روان را درمحاصره خود درمی آورند وزمینه ساز بروز حالات زشت وعملکردهای مذموم و ضدالهی می شوند, پاک ومنزه می داند و« اصل » و« ریشه » و « تبار » آن پیام آور الهی را « خالص » و « زلال » معرفی می کند.

همچنین رسول خدا(ص ) را« ماه درخشنده » و« نور حیات بخش » می نامد که بر ظلمات ارض می تابد و سرگشتگان را راه می نمایاند وبه مقصد می رساند. و نیزمحل ریزش انوار الهی می داند و فیض عظیم و رحمت بی کرانی که از این طریق بر بشریت ارزانی گشته است ، همان فیضی که توسط حضرت جبرئیل امین و به صورت« وحی » به قلب پاک رسول خدا(ص ) نازل می شد و پس از ارتحال او , منقطع گشت و بشریت از تداوم این خیررسانی بزرگ محروم شد.

 

حضرت زهرا(س ) با توجه به شخصیت جامع و عظیم و آثار بزرگ رسالت برای بشریت ، آرزو می کند که ای کاش قبل ازاین که رسول پاک الهی (ص ) روی در نقاب خاک می پیچید و دنیا را ترک می کرد , مرگ او و دیگران فرا می رسید و شاهد این خسران و زیان بزرگ وفقدان دردناک و رنجزا نمی شدند، فقدان ورنج و مصیبتی که به تعبیرزهرای مرضیه (س ) بر هیچ اندوه رسیده ای از ملت های عرب و فارس فرود نیامده است .

حضرت فاطمه (س ) پیامبراکرم (ص ) را از همه انسان ها برتر و افضل و نیک تر معرفی می نماید واز« صداقت و راستگویی » به عنوان یک صفت وخصیصه بارزدراویادمی نماید.  حضرت زهرا(س ) در ابیات ذیل ، به گونه ای دیگر به توصیف رسول گرامی اسلام(ص )  می پردازد :

قد کنت ذات حمی بضل محمد

لااختشی فیما و کان جمالیا

ماذا علی من شم تربه احمد

ان لا یشم مدی الزمان غوالیا

من در زیر سایه حضرت محمد(ص ) دارای « پشتیبان » بودم، واز« ظلم » نمی هراسیدم،  و او برای من « جمال و آبرو » محسوب می شد.

کسی که یک بار تربت پاک و معطر احمد را ببوید , اگر تا پایان عمر خود هیچ عطر دیگری را نبوید زیان نکرده است .

در این ابیات ،حضرت زهرا(س ) از نبی اکرم (ص ) به عنوان یک تکیه گاه و پشتیبان بزرگ یاد می کند ،پشتیبانی که قدرت و توانمندی خاصی را دروجود آدمی ذخیره می سازد که در اثر آن از هیچ ستمی بیم به خود راه نمی دهد و در اوج ایمان و صلابت و عزت در برابر ظلم و جور می ایستد و با ظالمان و ستمگران به تقابل می پردازد.

و نیز ، پدرش را « جمال و آبرو » برای خود می نامد. همان چیزی که در پرتو آن همه خیرها و فیض ها و نیکی ها و ارزش ها تثبیت می شوندو به صیا نت و حفاظت درمی آیند و حیات عزتمند و پاک و بالنده و سعادتمند را برای انسان تضمین می کنند.

حضرت زهرای مرضیه (س ) شخصیت پاک و الهی و معنوی رسول خدا(ص ) را آن گونه بزرگ و سترگ و ملکوتی می داند که معتقد است هرکس تربت معطر او را ـ که آمیخته با شمیم دل انگیز و روح بخش معنویت زلال می باشد  ـ ببوید ، گویا تا پایان عمر از این لذت سرشار و رایحه دل انگیز بهره مند می باشد و آن گونه جان و روحش معطر می گردد که خود را از هر عطر و رایحه دیگری بی نیاز می یابد.

دسته دوم : سوزوگداز حضرت فاطمه زهرا(س ) در فقدان پدر بزرگوارش

حضرت فاطمه زهرا(س ) برای این که شکوهمندی شخصیت والا و ملکوتی پیامبرگرامی اسلام (ص ) را توصیف نماید ، از روشی دیگر نیز بهره می برد و سعی می کند از این طریق مشخص نماید که فقدان او برای بشر تاسف انگیز می باشد و نه تنها انسان , که همه موجودات و آسمان و زمین در اندوه ارتحال سوزناکش می گریند.

یا رسول الاله یا خیره الله

و کهف الایتام و الضعفا

قد بکتک الجبال و الوحش جمعا

و الطیر و الارض بعد یبکی السما

و بکاک المحراب و الدرس

للقرآن فی الصبح معلنا و المسا

و بکاک الاسلام اذ صارفی الناس

غریبا من سائر الغربا

ای رسول خدا ، ای برگزیده خداوند ، ای پناهگاه بزرگ یتیمان و ناتوانان .

کوه ها ، حیوانات ف پرندگان ، و زمین برتو گریستند ، و سپس آسمان بر تو می گرید.

محراب مسجد و درس قرآن در هر صبح و شب ، آشکارا بر تو گریستند.

اسلام ، در آن هنگام که در بین مردم غریبی بسان دیگر غریبان گشت ، برتوگریست .

در این ابیات،حضرت زهرای بتول (س) ابتدا به برخی ازصفات و ویژگی ها و عملکردهای اجتماعی رسول خدا(ص ) اشاره می کند و آن پیشوای محبوب الهی را پناهگاه « یتیمان » و « ضعیفان » معرفی می نماید ، هم آنان که به گاه بی پناهی و درماندگی و تهی دستی به آشیان گرم و محبت خیز رسول الهی التجا می جستند و زمزمه های دل انگیز و آرام بخش او را می شنودند و دست نوازشگرش را بر سر خویش احساس می نمودند و نیازهایشان را مرتفع می یافتند.

و سپس فقدان پیامبر عظیم الشان اسلام را آن چنان دردناک و حسرت خیز و جانگداز و گسترده می داند که همه چیز و همه کس و تمام موجودات را سوگوار و مرثیه سرای او معرفی می نماید ، و « اسلام » را پس از ارتحال سوزناک پیامبراکرم (ص ) ،« غریب » می داند و عزادار در از دست دادن کسی که برای تبلیغ و ترویج و استقرار احکام و قوانین جامع و رهایی بخش و سعادت آمیزش رنج طولانی کشید و مقاومت دیرپا و ایثار و فداکاری های مستمر ورزید.

حضرت فاطمه زهرا(س ) در اشعار خویش رسول خدا(ص ) را « ماه درخشان » و « نور پرفروغ و حیاتبخش » معرفی می نماید که بر ظلمات ارض می تابد و سرگشتگان را راه می نمایاند و به مقصد می رساند. و نیز محل ریزش انوار الهی می داند و فیض و رحمت بی کرانی که از این طریق بر بشریت ارزانی گشته است .

 

منابع و مآخذ

1  ـ نهج البلاغه  خطبه 95 ،خطبه 158 ، خطبه 161، ، خطبه 185 ، خطبه 191 

2ـ بحارالانوار، ج 43 ، ص 196

3 ـ مناقب ابن شهر آشوب ، ج 1 ، ص 242

4  ـ عوالم ، ج 11 ، ص 484،فرهنگ سخنان فاطمه زهرا(س) ، ص 143

[ جمعه ۸ فروردین ۱۳٩۳ ] [ ۳:۳۸ ‎ب.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed