ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

ادبیات2 - آزمون   ادبیات فارسی دوم

طراح : آقای صرامی ( خمینی شهر )

درس اول

به نام آن خـدای کـه نـام او راحــت روح است / و پیغـام او مفتـاح فـتـوح است

و سلام او در وقت صباح، مؤمنان را صبوح است/ و ذکرِ او مرهم دلِ مجروح است

و مهر او بلانشینان را کشتی نوح است .

1- کدام عبارت متناسب ابیات زیر است ؟

همان مردمانی کـه بر کردگـار / بیارند ایمان و دارالقرار

که دل‌های آن‌ها به یاد خدا / همی‌گیرد آرام و یابد صفا

همانا بدانید یاد خداست / که آرام دل‌ها و رمز شفاست       13 رعد / 28

2- کدام عبارت با آیه‌ پنجم سوره قدر (97) تناسب دارد ؟سَلامٌ هِیَ حتّی مَطْلَع‌ِ الْفَجْرِ

3- کدام عبارت از سخن علی (ع) در دعای کمیل الهام گرفته است ؟

یا مَنِ اسْمُهُ دَواءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفاءٌ

4- منظور خواجه عبدالله انصاری از واژه‌های زیر چیست ؟

پیغام                 صبوح              ذکر           بلانشینان

5- آرایه‌های «تشبیه» و «تلمیح»را در عبارت پایان توضیح دهید .

6- واژه‌های هم خانواده را بیابید و آن‌ها را بنویسید .

7- شباهت متن با شعر را توضیح دهید .

8- متن از جهت قالب چه شباهتی با سروده قا آنی، شاعر قرن سیزدهم ،‌دارد ؟

بنفشه رُسته از زمین به طرف جویبارها / و یا گسسته حـور عین ز زلف خویش تارها

ز سنگ اگر ندیده‌ای چه سان جهد شرارها/ به برگ‌های لاله بین،‌میان لاله‌زارها

که چون شراره می‌جهد ز سنگ‌ِ کوهسارها

 ( آرایه‌های ادبی – دکتر روح‌الله هادی – تهران :‌ شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران- چاپ 1386 ص 41)

چو تویی قضای‌ْ گردان ، به دعـای مستمندان / که زجان ما بگردان ، رهِ آفـت قضا را

چه زنم چو نای هر دم ، ز نوای شــوق او دم ؟ / که لسانِ غیب خوش‌تـر بنوازد ایــن نوا را

« همه شــب در این امیدم  که نسیــم صبحگاهی / به پیام آشنــایی بنوازد آشنا را »

ز نوای مرغِ یاحق بشنو که در دلِ شــب / غمِ دل به دوست گفتن چه خوش است شهریـارا

1- کدام بخش از بیت اول ، در بردارنده‌ی معنای «سوگند » است ؟

2- در کدام بیت‌ها ، میان مصراع قافیه وجود دارد ؟

3- واژه‌های «دم» و «آشنا» در معانی متفاوت به کار رفته است ، آن معانی را بنویسید.

4- «شهریار» از کلام کدام شاعر استفاده نموده است ؟نام این آرایه چیست ؟

6- شاعر هر شب منتظر چیست ؟

7- شاعر معتقد است که غم دل را چه زمان بهتر می‌توان به دوست گفت ؟

8- چرا نوعی جغد را «مرغ حق» گویند ؟

 

درس دوم

پیاده مرا زان فرستاد تـوس / کـه تا اسـب بستانـم از اشکبـوس

کُشانی پیاده شود ، همچو من / بدو روی خندان شــوند انجمن

پیاده به از چون تو پانصد سوار / بدین روز و این گردش کارزار

کشانی بدو گفت : با تو سلیح / نبینم‌همی جـز فسـوس و مزیح

بدو گفت رستم که تیر و کمان / ببین تا هم اکنون سرآری زمان

چو نازش به اسب گران‌مایه دید/کمان را به زه کرد و اندر کشید

یکـی تیـر زد بر برِ اسب اوی / که اسب اندر آمد ز بالا به روی

بخندید رستم به آواز گفت / که بنشین به پیش گران‌مایـه جفت

1- رستم علّت پیاده آمدن خود را چه می‌داند ؟

2- در کدام بیت کنایه به کار رفته است ؟ آن را بیابید و معنا کنید .

3- در کدام بیت رستم اشکبوس را تحقیر می‌کند ؟

4- دو کلمه‌ی ممال در ابیات فوق وجود دارد. شکل اصلی آن دو را بنویسید و معنا کنید .

5- رستم در کدام بیت قدرت خود را به رخ اشکبوس می‌کشد .

6-چرا رستم اسب اشکبوس را هدف تیر خود قرار می‌دهد ؟

7- در کدام بیت طنز دیده می‌شود .

8- معنای «زه» را در بیت ششم و بیت زیر بنویسید .

«قضا گفت گیر و قدر گفت ده/ فلک گفت احسنت و مه گفت زه »

 

درس سوم

به سـوی هـژبـرژیـان کـرد رو / به پیشـش برآمـد شه جنگ‌جو

دویـدند از کیـن دل سـوی هـم / در صلـح بستند بر رویِ هـم

فلک باخت از سهمِ آن جنگ رنگ / بوَد سهمگین جنگ شیر و پلنـگ

نخست آن سیه‌روز و برگشته بخت / برافروخت بــازو چو شاخ درخت

سپـر بــر سـر آورد شیـر الـه / عَـلَـم کــرد شمشیـر آن اژدهـا

بیفشـرد چـون کـوه پـا بـر زمیـن / بخـایید دندان به دندان کین

چو ننمــود رخ شـاهد آرزو / بـه هم حملــه کـردند باز از دو سو

1- «هژبر» و «اژدها» استعاره از کیست ؟

2- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید .

الف ) شه جنگ‌جو

ب‌) دندان به دندان خاییدن

3- ارکان تشبیه را در مصراع‌های زیر مشخّص کنید :

ج ) برافروخت بازو چو شاخ درخت

د ) بیفشـرد چـون کـوه پـا بـر زمین

4- آرایه‌های خواسته شده را در ابیات فوق بیابید و در مقابل آن بنویسید .

واج‌آرایی                         تضاد                              تشخیص

5- در کدام بیت شاعر به استواری و قدرت عمرو اشاره کرده است ؟

6- «فعل» مصراع اوّل بیت سوم را بنویسید .

7- یک نمونه از کاربرد «واو همراهی» را در شعر بیابید .

8-قافیه کدام بیت نادرست است ؟

 

درس چهارم

درس چهارم را بخوانید و به پرسش‌های زیر پاسخ دهید .

1- انگیزه‌ی اصلی شرکت کردن علی در مسابقه چیست ؟

2- چرا معلم ورزش راضی می‌شود علی در مسابقه‌ی دو شرکت کند ؟

3- مسئول مسابقه چه نکته‌ی اخلاقی را به بچّه‌ها یاد‌آوری می‌کند ؟

4- در حین مسابقه چه عاملی سبب شد علی بر خستگی خود غلبه کند ؟

5-در مسابقه ، کدام نکته‌ی غیر اخلاقی دیده می‌شود ؟

6- به کسی که فیلم‌نامه را به یاری بازیگران به اجرا در می‌آورد ، چه می‌گویند ؟

7- نویسنده‌ی فیلم‌نامه‌ی بچه‌های آسمان کیست؟

8- عبارت زیر را به «فارسی معیار نوشتاری» تبدیل کنید .

«عجب بچّه‌ی سمجی یه‌ها!‌ وقتی می‌گم نمی‌شه ، نمی‌شه دیگه .»

«آورده‌اند که»

الف ) جمله‌های مناسب را بیابید و در برابر آن‌ها بنویسید .

1- فرار کردند                        2- فوراً سر برداشت

3- با سر و صدا بلند شد           4- بامداد امیر بودم و شبانگاه اسیر

ب )معادل امروزی واژ‌ه‌های زیر را بنویسید

نماز پیشین      نماز دیگر         نماز شام     نماز خفتن       دوگانه

ج) واژه‌ی «مردم» دو بار با تلفّظ مختلف در متن آمده است، آن‌ها را بیابید و حرکت‌گذاری کنید.

د )واژه‌های مناسب معانی زیر را بیابید و در برابر آن‌ها بنویسید .

1-شهری بزرگ در خراسان قدیم و اکنون نام شهر کوچکی در شمال افغانستان است.

2-نوعی خوراک از گوشت که آن را در تاوه یا دیگ بریان می‌کنند .

3- دومین پادشاه صفّاری مقتول به سال 289 هـ . ق      4- میدان‌های جنگ

 

 

درس پنجم

1- نویسنده آثار و رمان‌های زیر را بنویسید .

الف ) نویسنده‌ی مشهور ایرانی که از خانواده‌ای روحانی بود .

آثار او شامل چهار دسته‌ی سفرنامه‌ها (مثل خسی در میقات) ، داستان‌ها ( مانند مدیر مدرسه ) ،‌مقالات ( مانند غرب‌زدگی ) و ترجمه‌ها ( مثل قمارباز ) است .

ب ) رمان‌نویس و نمایش‌نامه‌نویس مشهور فرانسوی قرن نوزدهم .حجم آثار او بالغ بر سی‌صد کتاب است که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان سه تفنگ‌دار ، کنت مونت کریستو و لانه‌ی سیاه را نام برد .

ج ) امیر ارسلان ، قهرمان یکی از مشهورترین داستان‌های عامیانه فارسی که بسیار مورد توجّه مردم بوده است .نویسنده این داستان، نقّال ناصرالدّین شاه است .

د ) تهران مخوف ، نخستین رمان اجتماعی است که در آن وضع حقارت آمیز زنان ایرانی به تصویر کشیده می‌شود .

هـ ) در نجف متولّد شد . رمان‌های «روزگار سیاه» ، «انتقام » ،و «انسان و اسرار شب» را با نثری احساساتی و آکنده از لغات عربی درباره‌ی تیره‌روزی زنان نوشت .

و )نویسنده‌ی مشهور معاصر ، از آثار او می‌توان به رمان‌های «سووشون» و «جزیره‌ی سرگردانی» اشاره کرد .

ز ) داستان‌نویس معاصر؛ از آثار او می‌توان به کتاب‌های «کلیدر» ، «جای خالی سلوج» و «لایه‌های بیابانی» اشاره کرد .

ح) یکی از پیش‌قدمان و مروّجان تعلیم و تربیت جدید است

وی چند دوره نماینده‌ی شورای ملی بود .«شهرناز» را او نوشته است .

ط ) «روزگار سیاه» رمانی است با نثری احساساتی و آکنده از لغات عربی درباره‌ی تیره‌روزی زنان. این کتاب الهام گرفته از «مادام کاملیا» اثر «الکساندر دوما» است .

ی ) ژیل‌بلاس،‌نخستین رمان فرانسوی به شمار می‌رود .

ک )‌سه تفنگ‌دار ، رمانی است درباره‌ی شرح قهرمانی‌ها و جوان‌مردی‌های سه تن از تفنگ‌داران لویی سیزدهم است .

ل ) نویسنده‌ی ایرانی ،‌از آثار او » کتاب احمد ، مسالک‌المحسنین و ...

م ) داستان نویس معاصر ، از آثار او می‌توان به چشم‌هایش ،چمدان،‌سالاری‌ها و ورق‌ پاره‌های زندان اشاره کرد .

ن ) مجمع دیوانگان ،‌نخستین اتوپیا (= آرمان شهر)ی ادبیات معاصر است .

س)نویسنده‌ی کتاب سیاحت نامه‌ی ابراهیم بیک، از پیشگامان ساده‌نویسی نثر معاصر.

ع)مسالک المحسنین ،‌اثری است از نویسنده‌ و دانشمند ایرانی ( 1329- 1250 هـ. ق)

ف) نویسنده‌ی نخستین رمان اجتماعی درباره‌ی وضع حقارت‌آمیز زنان ایرانی به نام «تهران مخوف» که جلد دوم آن با نام «یادگار شب» منتشر شده است .

ص ) داستان نویس معاصر ، آثار معروف او عبارت‌اند از :

بوف‌کور، سگ ولگرد،‌سه قطره خون ، اصفهان نصف جهان ،‌پروین دختر ساسان و ...

ق) او نخستین مجموعه‌ی داستان‌های کوتاه ایرانی را تحت عنوان «یکی بود یکی نبود» در سال 1300 منتشر کرد .

2- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید .

1) چهره در نقاب خاک کشید .

2) جلو کسی در آمدن

3) مابقی را نقداً خط بکش و بگذار سماق بمکند.

4) شکم‌ها را مدتی است صابون زده‌اند .

5) ساعت شماری می‌کنند .

6) اوقات تلخ

7) شرف‌یاب شده است .

8)لات و لوت و آسمان‌جل و بی‌دست و پا و پخمه و تابخواهی بدریخت و بدقواره.

9) غول بی‌شاخ و دم

10) هر گلی هست به سر خودت بزن

11) از جایی کش رفته

12) خاک به سرم ، مرد حسابی

13) حرف حسابی است .

14)سر به مُهر

15) برو و برگرد نداشت .

16) دست و پا کنیم .

17) کشف امریکا و شکستن گردن رستم

18) چند مرده حلّاجی

19) ابتدا مبلغی سرخ و سیاه شد .

20) چه خاکی به سرم بریزم .

21) بچه قنداقی که نیستند .

22) مثل بچّه‌ی آدم

23) پا پَی می‌شوند .

24) حسابش را دستش بدهیم .

25) تشریف داشتن

26) هزار سال به این سال‌ها برسید .

27) نشخوار کردم .

28) سرسری گرفتن

29) سر دماغ آمدن .

30) این گره فقط به دست خودت گشوده خواهد شد .

31) درست دست گیرش نشده بود .

32) مهار شتر را به کدام جانب می‌خواهم بکشم .

33) دست به دامان کسی شدن

34) کاه از خودمان نیست کاهدان که از خودمان است .

35) دلی از عزا در آوریم .

36) دهن باز

37) خاطر جمع

38) صیغه‌ی « بَلَّعْتُ »

39) چون طاووس مست

40) خون سردی

41) سرسوزنی قصور را جایزه نمی‌شمردند .

42) چانه‌اش گرم شده بود .

43) نوک جمع را چیده و متکلّم‌وحده و مجلس‌آرای بلامعارض شده است .

44) آدم بی‌چشم و رو

45) بر منکرش لعنت بفرستم .

46) همه گوش شده بودند و ایشان زبان

47) کبّاده‌ی شعر و ادب می‌کشید .

48) کاسه و کوزه یکی شدن .

49) شستش خبردار شد .

50) شش دانگ حواس

51) دامن از دست رفتن

52) سر توی حساب بودن

53) خوش خواندن

54) تا خرخره خوردن

55) بی برو و برگرد

56) دو دل

57) توطئه ماسیدن

58) زیر بغلش را بگیرم .

59) خالی نبودن عریضه

60) یک ریز

61) به شکم کسی تعارف و اصرار بستن

62) دماغش نسوزد.

63)دو رو

64) هم صدا

65) فنر کسی در رفتن

66) روی کسی را زمین انداختن

67) یک چشم به هم زدن

68) کلک چیزی را کندن

69) آب به دهان خشک شدن

70) وزیر داخله

71) دل به دریا زدن

72) کشیده‌ی آب نکشیده‌

73) صورت گل انداخته

74) ناز شست

75) شاخ در آوردم

76) نمک ناشناس

77) خوش مشربی وخوش محضری

78) خم به ابرو آوردن

79) پشت دستم را داغ کردم .

80) ناگهان از دهنم در رفت .

3- نوع جمع ( مکسّر ، سالم ) را مشخص کنید و مفرد آن را بنویسید .

رفقا،‌لوازم،ارحام،‌زوایا،خفایا،احوال،ایّام،وظایف،زواید،رسوم،حواس،‌مراحل،اطوار،اوقات،ابیات، متجدّدین،مخلّفات،وجنات،مقدّمات،‌عادات، کاینات، تظاهرات، مخلوقات ، بقولات ،‌حبوبات، متفرّعات.

4- «مرکّب اتباعی » را در عبارات و ابیات زیر مشخّص کنید .

در اداره با هم قطارها قرار و مدار گذاشته بودیم.

بودجه اجازه خریدن خرت و پرت تازه نمی‌دهد .

وقت است کز فـراق تـو و سـوز انـدرون / آتش درافکنم به همه رخت و پخت خویش

گر موج‌خیز حادثه سر بر فلک زنـد/ عارف به آب تر نکند رخت و پخت خویش

5- نقش دستوری واژه‌های پس از نقش نمای «ـِ» را بنویسید .

در همان بحبوحه‌ی‌ِ بخور بخور که منظره‌ی فنا و زوالِ غازِ خدا بیامرز، مرا به یادِ بی‌ثباتیِ فلکِ بوقلمون و شقاوتِ مردمِ دون و مکر و فریبِ جهانِ پتیاره و وقاحتِ این مصطفایِ بدقواره انداخته بود ، باز صدای تلفن بلند شد .

6- واژه‌ «دماغ» را معنا و حرکت‌گذاری کنید .

رفته رفته سر دماغ آمدم.          بوی کباب ، تازه به دماغشان رسیده است.

لا اقل زحمت آشپز از میان نرود و دماغش نسوزد.

7- واژه‌های «غلیان» و «قلیان» را در جای مناسب قرار دهید .

قدری برای به جا آمدن احوال و تسکین «         » درونی در حیاط قدم زده.

8- نوع«و» را در عبارات زیر مشخّص کنید.

والله چه عرض کنم.                    شب عید نوروز بود و موقع ترفیع رتبه.

آش‌ جو اعلا و کباب برّه‌ی ممتاز و دورنگ پلو و  چند جور خورش با تمام مخلّفات رو به راه شده است .

 

درس ششم

محمّد ولی به زندانی گفت : «یالّا‌، میری گوشه‌ی اتاق ، جم بخوری می‌زنم.»

برعکسِ محمّد ولی ، مأمور دوم هیچ حرف نمی‌زد. فقط سایه‌ی او در زمینه‌ی ابرهای خاکستری که در افق دایماً در حرکت بود ،‌علامت و نشان این بود که راه آزادی و زندگی به روی گیله مرد بسته است .

ناگهان به گیله مرد گفت : «نمی‌خواهی فرار کنی ؟»

گیله مرد بی‌اختیار جواب داد: «نه» ، ولی دست و پای خود را جمع کرد .

- «ببین چه می‌گم!» صدای گرفته و سرماخورده‌ی مأمور در نفیر باد گم شد.

ما از دست خان‌های خودمان خیلی صدمه دیده‌ایم امّا باز رحمت به خان‌ها؛‌از آن‌ها بدتر امنیّه‌ها هستند . برای این امنیه شدم تا از شرّ امنیه راحت باشم .

1- هرکدام از شخصیت‌هایی که در متن نام برده شده‌اند،‌نماد چه انسان‌هایی در عصر خود هستند ؟

2- فارسیِ معیارِ نوشتاریِ واژه‌هایِ محاوره‌ای متن را بنویسید.

3- به نظر مأمور دوم امنیه‌ها بدتر اند یا خان‌ها ؟

4- داستان گیله‌مرد از کدام مجموعه داستان بزرگ علوی برگزیده شده است ؟

5- معنای کنایی «رجز خواندن » را بنویسید.

6- آرایه‌های «متناقض نما» و «تشخیص» را در عبارت‌های زیر توضیح دهید .

غرّش باد آوازهای خاموشی را افسار گسیخته کرده بود هیبتِ‌ خاموشی ،‌او را متوحّش کرد .

7- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید:

حرف نیش‌دار زدن                         حساب کهنه پاک کردن

از کسی دل‌پری داشتن                 زخم زبان زدن

8- تأثیر داستان گیله‌مرد را بر کدام کتاب جلال آل‌احمد به طور آشکار می‌بینیم ؟

 

درس هفتم

سووشون

زری سوار می‌شود و از مزارع درو شده می‌گذرد. گندم‌ها مثل سیل طلا روی هم انبار شده. مردها دارند کاه‌ها را جمع می‌کنند و با طناب سیاهی می‌بندند و بار الاغ می‌کنند. از کنار هر مزرعه‌ای که می‌گذرد ، مردها در مزرعه‌ها، به او سلام می‌کنند. و او « نه خسته» ای می‌گوید، و می‌گذرد.

به کنار مزرعه‌ی آخری می‌رسد . مردها هنوز در حال درو کردن هستند و زن‌های خوشه‌چین، به قطار، کنار مزرعه نشسته‌اند و سرشان به طرف مزرعه است. همه‌شان چارقد سیاه بر سر دارند. می‌دانند که یوسف همیشه به مردها می‌گوید: «شلخته درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین‌ها بیاید.» و به همین جهت است که زن‌های خوشه‌چین  دو تا جوال با خود می‌آورند.

1- سووشون چیست ؟

2- یک تشبیه بیابید و ارکان آن را مشخّص کنید.

3- دو قهرمان اصلی کتاب سووشون را بنویسید.

4- یوسف چگونه شخصیتی دارد؟

5- زن‌های خوشه‌چین به چه منظور کنار مزرعه‌ها نشسته‌اند؟

6- در کدام عبارت درس،مفهوم این بیت حافظ آمده است :

ثوابت باشد ای دارای خرمن / اگر رحمی کنی بر خوشه‌چینی

7- کدام گزینه درباره‌ی درون مایه‌ی داستان «سووشون » نادرست است؟

الف) اوضاع بی‌نظم و پر از ستم جامعه‌ی استعمارزده‌ی فارس در جنگ دوم جهانی

ب) حماسه‌ی سیاوش و کشته شدن این جوان پاک

ج ) ترکیب واقعه‌ی عاشورای حسینی و سوگ سیاوش

د ) دغدغه‌ها و مسائل عاطفی یک سرباز وفادار در این داستان به خوبی بیان گردیده است.

8-  گوینده و مخاطب عبارت «او «نه خسته» ای را می‌گوید را بنویسید.

 

درس هشتم

1- عبارت کنایی « دندان قروچه‌ای کرد»یعنی چه؟

2- «مترادف» را در عبارت زیر بیابید.

مرد پهن و کوتاه قد و خپله‌ای پیرهنی ریش ریش روی سینه‌اش دهن کجی می‌کرد.

3- کدام جمله به مفهوم آیه 28 سوره رعد (13) نزدیک است؟

الف) گنجینه‌ی صلح و آرامشی که خداوند به او بخشیده

ب ) احساس کردند که تارهای قلبشان مرتعش شده است.

ج ) پس از آن ابدیت در کار است.

د ) دستوارات خداوندی را بر همه چیز، بر مرگ و بر زندگی مقدم می‌شمارم.

4- گوینده عبارات زیر چگونه شخصیتی است؟

من خوشم نمی‌آید برده‌هایی داشته باشم که مدام دعا و سرود می‌خوانند و صدایشان بلند است.

حالا دیگر مسیح تو، من هستم. هرچه می‌گویم باید عمل کنی.

5- اصلی‌ترین مسائل در حوزه‌ی ادب پای‌داری را بنویسید.

6- عبارت زیر، نویسنده‌ی کدام اثر را می‌شناساند ؟

با نوشتن این داستان جنب و جوش بی‌سابقه‌ای در میان مبارزان راه آزادی سیاه پوستان به راه انداخت و در مدتی کوتاه شهرت جهانی یافت. از این داستان تا کنون نمایش‌نامه‌ها و فیلم‌های متعددی ساخته‌اند.

7- نویسند هر اثر را در مقابل آن بنویسید.

الف) ادب‌المقاومة فی فلسطین المحتلّه

ب) راه بئرسبع

ج) کلبه‌ی عمو تُم

د) خوشه‌های خشم

هـ) موش‌ها و آدم‌ها

و) سال پنجم الجزایر

ز) آدم‌ها و خرچنگ‌ها

ح) انگیزه‌ی نیکسون‌کشی و جشن انقلاب شیلی

8- نام کشوری که معرفی شده است ، بنویسید.

الف) کشوری در شمال اروپا در شبه جزیره‌ی اسکاندیناوی میان نروژ و دریای بالتیک. پایتخت آن استکهلم است.

 

درس نهم

ما را به یاد بیاور، اینک که میان خار بیابان‌ها، / و کوه‌های سنگلاخ سرگردانیم، ما را به یاد بیاور اکنون که / له کرده‌اند گل‌های نوشکفته در پشته‌های اطرافمان را / خانه‌ها را بر سرمان خراب کرده‌اند/ اجسادمان را به هر طرف افکنده‌اند؛ / و راه بیابان را به رویمان باز گذاشته‌اند ؛/ تا این که مزرعه‌ها بر خود پیچیدند؛ / و از سایه‌های آبی، خارهای سرخ/ بر اجساد به جا مانده و طعمه‌ی عقاب و زاغ شده، فرو ریخت/ آیا از سرزمین تو بود که فرشتگان / سرودهای صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند؟/ وقتی که مرگ در شکم درندگان، دنده‌های بشر را دید / و در قهقهه‌ی فشنگ‌ها،/ بر سر زنانِ گریان ، به« دبکه» پرداخت ،/ جز او کسی نخندید.

1- « راه بیابان را به رویمان باز گذاشته‌اند » کنایه از چیست؟

2- منظور از عبارت زیر چیست؟

وقتی که مرگ در شکم درندگان ، دنده‌های بشر را دید.

3- « در قهقهه‌ی فشنگ‌ها» چه آرایه‌ی ادبی به کار رفته است ؟

4- منظور از « او» در « جز او کسی نخندید » چیست؟

5- در کدام عبارت، شاعر اشاره به تبعید فلسطینیان دارد ؟

6- منظور از عبارت‌های زیر را در مقابل آن‌ها بنویسید.

الف) گل‌های نوشکفته                ب) پشته‌های اطرافمان

ج) سرودهای صلح                     د) چوپانان

7- در عبارت زیر کدام واژه معنا شده است؟

« پای‌کوبی و جشن ملی است که در سوریه رواج دارد.»

8- کتاب، برای کدام عبارت توضیح زیر را آورده است؟

« هواپیماهایی که بمب و موشک از آسمان فرو می‌ریزند.

 

درس دهم

1- عبارت زیر بیانگر کدام ویژگی زن تناردیه است؟

زن نفرت انگیز با دهانی هم چون دهان کفتار و چشمانی برافروخته از غضب.

2- عبارت‌های زیر را معنا کنید .

الف ) پیش پایش را گرفت بود

ب ) آب سطل لب‌برد می‌زد

3- واژه‌های مناسب معانی زیر را بیابید و در برابر آن‌ها بنویسید.

الف) کالبد، سایه‌، سیاهی که از دور دیده می‌شود

ب) ستاره

ج) وحشت‌آور، ترسناک

د) نام گیاهی است، علف جارو

4- در عبارت‌های زیر چه آرایه‌ی ادبی به کار رفته است؟

الف) شب بی‌کران در مقابل این مخلوق کوچک قد علم می‌کرد.

ب) نقاب حزن‌انگیز ظلمت بر سر این کودک فرود آمده است.

5- توصیف زیر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

این واقعه، در شبی تاریک ، میان یک جنگل ، در فصل زمستان و دور از هر انسانی وقوع می‌یافت.

6- مشهورترین شاعر رمانتیک قرن نوزدهم فرانسه کیست؟

7- بزرگ‌ترین قهرمان کتاب بینوایان کیست؟

8- موضوع « کتاب بینوایان ویکتور هوگو» چیست؟

 

درس یازدهم

به هر کجا بروی جز خدا چیزی را دیدار نمی‌توانی کرد. خدا همان است که پیش روی ماست . ناتانائیل ، ای کاش «عظمت» در نگاه تو باشد نه در چیزی که به آن می‌نگری.

ناتانائیل، من شوق را به تو خواهم آموخت؛ اعمال ما به ما وابسته است، هم‌چنان که درخشندگی به فسفر.

1- آیه 115 سوره بقره(2) و آیه 38 سوره مدثر (74 ) هر یک با کدام قسمت متن ارتباط دارند؟

2-«ئیل» یعنی چه؟ و شش واژه که به آن پایان یافته است، بنویسید.

3- «چشم‌ها را باید شست، جور دیگر باید دید» از کیست و با کدام قسمت متن مناسبت دارد؟

4- آرایه‌ی تشبیه را بیابید و طرفین ( مشبه، مشبه‌به) آن را مشخص کنید.

5- شیوه برخورد «دلا» با شوهرش را ، با توجه به عبارت‌ زیر تحلیل کنید.

« جیم ، عزیزم مرا این طوری نگاه نکن. موهایم را زدم و برای خریدن عیدی خوبی برای تو آن‌ها را فروختم.»

6- معنای کنایه‌های عبارت‌های زیر بنویسید.

با پیرزن فربه و سفیدمویی که « سردی و خشکی از سر تا پایش» می‌بارید، رو به رو گشت» . با یک نگاه، « بومی افریقایی» ام خواهد خواند.

7- در کدام گزینه‌ آرایه‌ی استعاره به کار رفته است؟

الف) زندگی معجون دردآوری است از لب خندهای زودگذر و انبوه غم و اندوه و سیلاب اشک‌ و زاری .

8- به کدام جهت، آندره ژید جایزه‌ی نوبل را از آن خود کرد؟

 

درس دوازدهم

1- در بیت زیر سعدی کدام آرزو را بیان می‌کند؟

در آن نفس که بمیرم ، در آرزوی تو باشم/ بدان امید دهم جان که خاک کوی تو باشم .

2- با توجه به بیت زیر، مقصد عارفان و عاشقان حقیقی چیست؟

حدیث روضه نگویم، گل بهشت نبویم / جمال حور نجویم، دوان به سوی تو باشم .

3- در ابیات زیر، واژه‌هایی که دارای ابهام است بیابید و هر دو معنای آن‌ها را بنویسید.

الف) به خوابگـاه عــدم گر هـزار سال بخسبـم/ به خواب عافیت آن‌گـه به بوی موی تو باشم.

ب) گفتم غـم تو دارم، گفتـا غمـت سـرآیـد /گفتم که ماه من شـو ، گفتـا اگـر بـرآیـد.

ج) دی می‌شد و گفتم صنما عهد به جای‌آر/ گفتا غلطی خواجـه در این عهـد وفا نیست.

د) کمند‌صید بهرامی بیفکن جام جم بردار/ که من پیمودم این صحرا نه بهرام است و نه گورش.

4- معنای مصراع زیر و مرجع ضمیر« تو» را بنویسید.

اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم.

5-معنای واژه‌های « خدا را » ، « باد شرط»، «باشد که»، «به جای»،«تفقّد» ، «به خود»، را در مقابل مصراع آن بنویسید.

الف) دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان ، خدا را

ب ) کشتی شکستگانیم ای بـاد شرطه برخیـز

ج )باشــد که بـاز بینیـم دیــدار آشنـا را

د) نیکـی به جای یاران، فرصت شمار یارا

هـ )‌روزی تفقّـدی کـن درویش بـی‌نوا را

و ) حافظ به خود نپوشد این خرقه‌ی می‌آلود

6- «جام می» در مصراع زیر به چه مانند شده است؟ و در اصطلاح عارفان چیست؟

آیینه‌ی سکندر جام می است بنگر

7- درباره‌ی پیام‌های زیر ، مصداق‌هایی از غزل « دل می‌رود ز دستم » پیدا کنید :

الف) آشکار شدن عشق                ب ) امیدواری

ج ) اغتنام فرصت                          د ) درویش‌نوازی

هـ ) حسن خلق                           و ) خوش‌باشی

ز ) تسلیم                                   ح ) ناپای‌داری دنیا

ط ) عشق و رندی                         ی ) طنز

8 – با توجه به شرح زیر «او» کیست؟

از افراد بنی‌اسرائیل ، معاصر حضرت موسی (ع) و به قولی پسر عموی وی بود. او جاه طلب ، بخیل، حسود و بسیار ثروتمند بود. موسی او را نفرین کرد و بر اثر این نفرین،  زمین شکاف برداشت و او و خانه و گنجش را به کام خود فرو برد . داستان او در آیات 76 تا 82 سوره قصص (28) آمده است.

 

درس سیزدهم

1- معنای واژه‌های « دل‌شکر » ، « عنان‌گیر» ، « ابدال » ، « هم عنان » ، «ارکان»، « کوته دیدگی »، « بنان» ،  «غِرّه » ،‌« اقبالی » ، « ادباری» را در مقابل مصراع آن بنویسید.

الف ) نه بـر اوج هوا او را عقابی دلْ‌شِکَـر یابی

ب ) عنان‌گیر تو گر روزی جمالِ دردِ دین باشد

ج‌) عجب نَبْوَد که با اَبدال خود را هم‌عِنان بینـی

د ) ز یزدان دان،‌نه از ارکان ، که کوتهْ‌دیدگی باشد

هـ ) که خطی کز خِرَد خیزد ، تو آن را از بَنان بینی

و ) بدین زور و زرِ دنیا ،‌ چو بی عقلان ، مشو غرّه

ز ) چه باید نازِش و نالِش ،‌بر اقبالـی و ادبـاری

2- موضوع کدام گزینه « دین‌داری و اطاعت از احکام شریعت » است ؟

الف) که گر عرشی به فرش آیی و گر مـاهی به چاه افتی/ و گر بحری تهی گردی ، و گر باغی خزان بینی .

ب ) چه باید سازِش و نالِش، بر اقبالی و ادباری / که تا بر هم زنی دیـده ، نه این بینی نه آن بینی

ج )سرِ اََلْب ارسلان دیدی، ز رفعت ، رفته بر گردون ؟ / به مرو آ تا کنون در گِل تنِ اَلْب ارسلان بینی

د )عِنانْ‌‌گیـرِ تـو گـر روزی جمالِ دردِ دین باشد/ عجب نَبْوَد کـه بـا اَبدال خود را هم عِنان بینی

3- در کدام گزینه « جانی» قید است به معنی « از سوی جان‌»؟

الف)‌ من نیم موقوف نفخ صور، همچون مردگان / هر زمانـم عشق جانی می‌دهد ز افسـون خویش

ب ) ندانمت به حقیقت که در جهان به که مانی /جهان و هر چه در او هست صورت‌اند و تو جانی

ج) از جان طمـع بریــدن آسـان بـود ولیکـن/ از دوستـان جـانـی مشکل توان بریدن

د ) ور امروز اندر این منزل تو را جانی زیان آمـد/ زهی سرمایه و سودا که فردا زان زیان بینی.

4- « درفش کاویان» در مصراع زیر نماد چیست؟

به هر جانب که روی آری درفشِ کاویان بینی

5- « الف» در کدام گزینه نشانه‌ی « کثرت و مبالغه » نیست ؟

الف ) ور امروز اندر این منزل تو را جانی زیان آمد / زهی سرمایه و سودا که فردا زان زیان بینی!

ب ) به روز نیک کسان گفت تا تو غم نخوری / بسـا کسـا که به روز تو آرزومنـد است

ج) نه من سبوکش این دیر رند سوزم و بس/ بسـا سرا که در این کارخانه سنـگ و سبوست

د ) دلا!‌تا کی در این زندان، فریب این و آن بینی؟/ یکی زین چاهِ ظلمانی برون شو، تا جهان بینی

6- کنایه‌های مصراع‌های زیر را بیابید و معنای آن را در مقابل آن بنویسید.

الف) دلا!‌ تا کی در ایـن زندان، فریبِ این و آن بینی؟

ب ) ور امروز اندر این منــزل تو را جـانی زیان آمد

ج) بدین زور و زر دنیــا، چو بـی‌عقلان ، مشـو غِرّه

د )که گر عرشی به فرش آیی و گر ماهی به چاه افتی

7- آرایه‌های « واج‌آرایی» ، «تکرار»، « تضاد»و « لف و نشر مرتّب » را در بیت زیر مشخّص کنید .

چه باید نازِش و نالِش ، بر اقبالی و ادباری/ که تا بر هم زنی دیده، نه این بینی نه آن بینی

8- آیه‌ای را که بیت زیر به آن تلمیح دارد ، بنویسید.

ز یزدان دان،‌نه از ارکان، که کوته دیدگی باشد / که خطّی کز خِرَد خیزد،‌تو آن را از بَنان بینی

 

درس چهاردهم

– ندیده‌ست کس بند بر پای من/ نه بگرفت پیل ژیان جـای من

- به دیدارت آرایش جان کنم / زمن هرچه خواهی تو فرمان کنم

- مگر بند،‌ کـز بنـد عـاری بود / شکستی بود زشـت کـاری بود

- نبیند مرا زنـده با بنـد کس/ که روشن روانم بر این است و بس

- ز تـو بیــش بـودنـد گُنداوران / نکـردند پایـم بـه بنـد گـران

( رزم‌نامه رستم و اسفندیار – دکتر جعفر شعار، دکتر حسن انوری- تهران: مؤسّسه مطبوعاتی علمی- مجموعه ادب فارسی شماره 3- چاپ دوم 1367 صص 126و 114 )

1- معنای واژه‌های « پیل ژیان» ، «آرایش جان»، «روشن روان» و «گُنداوران» را بنویسید.

2- فردوسی سخن چه کسی را منظوم کرده است؟

3- «ی» نکره برای تفخیم در کدام بیت دیده می‌شود؟

4- موضوع اساسی داستان رستم و اسفندیار چیست؟

5- حروف قافیه را در بیت آخر بنویسید.

6- چرا داستان رستم و اسفندیار TRAGEDY است؟

7- مصراع‌های زیر بخوانید و معنای «مگر» را در مقابل آن بنویسید.

الف)مگر ای سحاب رحمت تو بباری ار نه دوزخ

ب ) مـگـــر بنــد، ‌کـز بنــد عــاری بــود

ج ) ایــن مگر خویش است با آن طوطیَک ؟

د ) مــگــر کــاتشِ تــیــز پیـــدا کنـــد

8- در کدام بیت آرایه‌ی تکرار به کار رفته است ؟

 

درس پانزدهم

دمدمه‌های اردیبهشت ، اصفهان چون شاه‌زاده‌ی افسون شده‌ی افسانه‌ است که طلسمش را شکسته‌اند و آرام آرام از خواب بیدار می‌شود. شکوفه‌های به و بادام ،‌رؤیاهای پرپر شده‌ی اویند و بید مجنون،‌معشوقه‌ای که زلف‌های خود را بر او افشانده است .امّا بهار جاویدان ، در این رنگ‌ها و نقش‌های کاشی‌ها جای دارد‌؛ بهار منجمد و رمزآلود ،‌چنان که گویی کالبد بنا، مینایی است که روح ایران را در آن حبس کرده‌اند.

1- ارکان تشبیه را در دو سطر نخست بیابید و آن را بنویسید.

2- رؤیاهای پرپر شده‌ی اصفهان چیست؟

3-« دمدمه» در این‌جا یعنی چه و در زبان عربی چه معنایی دارد؟

4-« طلسم کسی را شکستن» یعنی چه؟

5- بیت زیر با کدام قسمت متن ارتباط دارد ؟

تا پری و دیو در شیشه شود /  بلکه‌ هاروتی به بابل در رود

6-  معنی «سقف مقرنس» در کدام گزینه نیست؟

فتنه می‌بارد از این سقف مقرنس برخیز / تا به می‌خانه پناه از همه آفات بریم

الف سقفی که به شکل برجسته یا پلّه‌پلّه گچ‌بری کنند

ب ) بر آمدگی‌هایی که در سطح داخلی سقفی می‌سازند

ج) سقفی که سطح داخلی آن صاف نباشد

د) این بنا در شرق میدان نقش جهان اصفهان رو به روی بنای عالی‌قاپو واقع شده است و در سال 1011 هـ- ق به امر شاه عبّاس اوّل بنا شده است.

7- کدام گزینه مرجع «او» عاقل است؟

الف) شکوفه‌های به و بادام ،‌رؤیاهای پرپر شده‌ی اویند .

ب) بیدمجنون معشوقه‌ای که زلف‌های خود را بر او افشانده است.

ج) طاووس مرغ بهشتی است و هم او بود که به روایت تفسیرها،‌شیطان را در ورود به بهشت یاری کرد .

د ) « دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن» در سال 1304 شمسی در ندوشن نزدیک یزد به دنیا آمد . درس« جلوه‌های هنر در اصفهان» قسمتی از کتاب« صفیر سیمرغ» اوست.

8- اصطلاح مربوط به توضیحات زیر را بنویسید.

الف) غیرمادّی، امری که روحانی محض باشد ،‌آن‌چه منزّه از ماده باشد مانند عقل و روح

ب) مُمالِ اسلامی، از طرح‌های هنری، مرکّب از پیچ و خم‌های متعدّد

ج) آن‌‌چه به شکل خورشید از فلز سازند و بالای قبّه و مانند آن نصب کنند.

د) نوعی تزیین ساختمان است و آن این که اتاق‌ها و ایوان‌ها را به شکل‌های برجسته یا پلّه‌پلّه گچ‌ بری کنند.

هـ )آسمانه و قوس بنا از طرف داخل که آن را از چوب می‌سازند.

و ) بالاخانه، اتاق یا قسمت مجزّّایی از یک تالار

ز) به اصطلاح بنّایان «لُغاز ساختمان» بنایی است ستون مانند بر دو جانب درِ ورودی ساختمان که به شکل زیبایی از بن دیوار تا بالا به عقب کشیده می‌شود .

ح) اتاقی در خانقاه که به خلوت و ریاضت سالکان و فقرا اختصاص دارد. شاه‌نشین، گوشه ، محلّ اطعام فقرا

ط) پیشگاه خانه.

ی) کاشی‌هایی که به شکل گیسوی بافته، پیچ‌پیچان به پایین کشیده می‌شوند و غالباً در درون گلدان‌های مرمری جای می‌گیرند.

 

 

درس شانزدهم

روزی در خیابان او را دیدم؛ شادی کردم و به سویش دویدم.

آن خسرو مهربان و خون‌گرم با سردی و بی‌مهری بسیار نگاهم کرد

از چهره‌ی تکیده‌اش بدبختی و سیه‌روزی می‌بارید. چشم‌هایِ درشت و پر فروغش چون چشمه‌های خشک شده سرد و بی‌حالت شده بود.

1- واژه‌ی « بسیار » در کدام حالت« وصف» و در چه صورت‌ « قید» است؟

2- یک تشبیه بیابید و ارکان آن را مشخص کنید.

3-واژه‌ی «خشک» در هر یک از عبارت‌های زیر، چه مفهومی دارد؟

الف) چشمه‌های خشک شده

ب) هرگز با پرسش‌های خشک خود مرا خسته نمی‌کرد.

ج) مادرم خشک و کم سخن بود.

د) می‌گفتند او آدم خشک دستی است.

هـ) هنوز چشمه‌ی ذوق و قریحه و استعداد ادبی او خشک نشده بود.

4- دو واژه‌ی مترادف بیابید و آن‌ها را بنویسید.

5- کنایه‌های زیر را معنا کنید.

الف) بال و پر افراشته درهم آمیخته و گَرد بر انگیخته‌اند.

ب) کُمَیتش لنگ بود.

ج) دل گرمی

د ) شوری به پا کرده بود.

هـ) با آوازِ خوشِ شش دانگ خواند.

و) صاحب‌دل

ز) آفتاب از کدام سمت بر آمده که خسرو کیف همراه آورده است!

ح) رهاوردی بابِ دندان نصیبش شده بود.

ط) خوش رویی

ی) خودرو و خود سر بود .

ک) در چشم به هم زدنی پشت او را به خاک رسانید.

ل) مرد میدان نبود.

م) فی‌الجمله نماند از معاصی مُنکری که نکرد و مُسکری که نخورد.

ن) خون‌گرم

س) زهر خند

6- سرایندگان ابیات زیر را بنویسید.

الف) بـزد تیـر بـر چشـم اسفندیـار / سیـه شـد جهان پیش آن نام‌دار

ب) شکر نعمت نعمتت افزون کنــد / کفر نعمـت، از کفت بیرون کند

ج) از قضا سـر لنگبیــن صفرا فـزود/ روغن بــادام خشکـی می‌نمود

د) بی‌دل گمان مبر که نصیحت کند قبول/ من گوش استماع ندارم لِمَنْ یَقُولُ

و) به صوت خوش چو حیــوان است مایل/ ز حیوان کم نشاید بودن ای دل

7- کدام گزینه باید در جای خالی مصراع دوم بیت زیر قرار گیرد؟

کبوتری که دگر آشیان نخواهد دید/ «        » همی بردش تا به سوی دانه و دام

الف) غذا   ب) غزا   ج) قذا   د) قضا

8- جاهای خالی متن زیر را تکمیل کنید :

درس شانزدهم (خسرو) یکی از نوشته‌های نویسنده معاصر، «            » است که ابتدا در مجلّه‌ی یغما( سال 21 ، شماره‌ی 7) و سپس در مجموعه‌ داستان«         » به چاپ رسیده است. در این اثر، یکی از مشکلات فرهنگی – اجتماعی عصر ما و آثار «        » آن را در قالب «             » بیان می‌کند.

« دریغا که من بارها به همین ترتیب، در چاه ضلالت فرو افتادگان را نجات داده بودم(!) ندانم که این بار چرا آن تجربه، صفرا فزود(!) و آن شیوه ، ترتیب این بی‌نوایِ بر نامِ حیرت فرومانده را این گونه داد که همگان دیدند!‌ شگفتا ، سرّ این دو گانگی بر من معلوم نشد. مگر آن‌ که بگویم علل و اسباب در دست من است ولی اثر و نتیجه در دست اوست و با او نشاید پنجه در یقه افکندن!»

1- دو تشبیه بیابید و مشبّه و مشبّه‌به آن را مشخّص کنید .

2- « آن تجربه،‌صفرا فزود» یعنی چه؟

3- تعریف « توکّل » در کدام قسمت متن آمده است؟

4- « پنجه در یقه افکندن » کنایه از چیست؟

5- ملّا نصرالدّین متن بالا را برای کدام عمل خود گفته است؟

6- مفرد جمع‌های مکسّر زیر را بنویسید.

وزرا، وکلا، خطبا، امواج، اخبار، امثال، جراید، قواعد، اعمال، مصالح، اعصار، وسایل، علل، اسباب

7- « دموستنس » کیست؟

8- توضیحات زیر را بخوانید و اصطلاح مربوط به آن را در مقابلش بنویسید.

الف) تشعشع و انتشار خود به خود اشعّه از چند فلز خاص مثل رادیوم و اورانیوم.

ب) تغییر در فعّالیت سلول‌های عصبی که بر اثر دریافت صداهای بسیار شدید به وجود می‌آید و منجر به تشنّج ، فراموشی و از دست دادن توانایی‌های حسّی می‌شود.

ج) موج ایجاد شده هنگامی که سرعت هواپیما از سرعت صوت بیش‌تر می‌شود . حدّ واسط سرعت صوت و سرعت بالای صوت است.

د‌) تعداد ارتعاش در ثانیه . گوش فقط تعداد ارتعاش بین 20 تا 2000 هرتس در ثانیه را می‌تواند دریافت کند و پایین‌تر و بالاتر از آن دریافت نمی‌شود .

هـ ) امواجی که فرکانس آن‌ها بالاتر از 2000 هرتس است و شنیده نمی‌شود .

 

درس هفدهم

داروَگ

خشک آمد کشتگاه من

در جوار کشتِِ همسایه

گرچه می‌گویند :«می‌گریند روی ساحل نزدیک

سوگواران در میان سوگواران

قاصد روزان ابری، داروگ، کی می‌‌رسد باران؟

بر بساطی که بساطی نیست

در درون کومه‌ی تاریک من ذرّه‌ای با آن نشاطی نیست

و جدار دنده‌های نی به دیوار اتاقم دارد از خشکیش می‌ترکد

- چون دل یاران که در هجران یاران –

قاصد روزان ابری، داروگ ، کی می‌رسد باران؟

1- منظور از واژه‌های زیر در شعر «داروگ» چیست؟

کشتگاه                                      همسایه

باران                                          کومه

2 –نیما روزگار خود را چگونه ترسیم کرده است ؟

3- شاعر، چشم به راه چیست؟

4- تصویری که شاعر از اتاق‌ خود ترسیم می‌کند، نشانه‌ی چیست؟

5- یک تشبیه بیابید و ارکان آن را مشخص کنید .

6- آرایه‌ی کدام گزینه با گزینه‌های دیگر متفاوت است؟

الف) بر بساطی که بساطی نیست.

ب) جامه‌اش شولای عریانی است

ج) صدای سنگین سکوت در سرسرا پیچیده بود

د) هزار بادیه سهل است با وجود تو رفتن

7- «داروگ» چیست؟

8- توضیحاتی که در زیر آمده است مربوط به کدام شاعر است؟ نام شاعر را در مقابل آن بنویسید.

الف) در کرمان‌شاه به دنیا آمد و در مسکو درگذشت ، دیوان وی مجموعه‌ای از قطعه وغزل و مقداری تصنیف و ترانه است که مجموعاً با زبانی ساده و روان سروده شده است.

ب) از پیشگامان تحوّل در شعر فارسی است. در تبریز به دنیا آمد و در استانبول به تحصیل پرداخت و به زبان‌های ترکی، فرانسه و فارسی تسلّط داشت.

ج) وی در یزد زاده شد و از پیشگامان تجدّد در شعر فارسی به شمار می‌رود.

د) در سال 1266 شمسی در تبریز به دنیا آمد. .وی از طریق زبان‌های فرانسه و ترکی با اشکال جدید شعر آشنایی یافت. اشعار او که متأثّر از نوپردازان ترکیه بود، در جراید به چاپ می‌رسید.

هـ)‌ متولّد گرمارود الموت است .وی از شعرای نوپرداز به شمار می‌رود. کتاب‌های « سرود رگبار»، «عبور» و « در سایه‌سار نخل ولایت» از آثار اوست.

 

درس هجدهم

در اُحُد

که گل‌بوسه‌ی زخم‌ها، تنت را دشتِ شقایق کرده بود ،

مگر از کدام باده‌ی مهر ، مست بودی

که با تازیانه هشتاد زخم ، بر خود حد زدی ؟

کدام وام‌دار ترید ؟

دین به تو ، یا تو بدان ؟

هیچ دینی نیست که وام‌دارِ تو نیست .

دری که به باغ بینش ما گشوده‌ای

هزار بار خیبری‌تر است

مرحبا به بازوان اندیشه و کردار تو

1- حدّ می‌گساری در احکام شرعی ، چند تازیانه است ؟

2- مهم‌ترین غزوها را نام ببرید .

3- شاعر امام علی (ع) را چگوه توصیف می‌کند ؟

4- « خیبری‌تر » یعنی چه ؟

5- در جنگ خیبر کدام پهلوان معروف یهود به دست امام علی (ع) کشته شد ؟

6- آرایه‌های خواسته شده را از متن بیابید و در مقابل آن بنویسید.

الف ) تشبیه                                             ب ) تلمیح

ج ) ایهام تناسب                                      د ) استعاره

7- در عقیده‌ی شاعر چرا امام علی (ع) با تازیانه‌ی هشتاد زخم به خود حد می‌زند ؟

8- در شعر زیر به وسیله‌ی کدام آرایه‌ی ادبی به ویژگی شعری شاعر پی می‌بریم ؟

شعر سپید من روسیاه ماند / که در فضای تو به بی‌وزنی افتاد

 

درس نوزدهم

در کوچه‌سارِ شب

در این سرای بی‌کسی ، کسی به در نمی‌زند / به دشت پر ملال ما پرنده پر نمی‌زند

یکی ز شب گرفتگان چراغ بر نمی‌کند / کسی به کوچه‌سـار شب درِ سحر نمی‌زند

نشسته‌ام در انتظـارِ این غبارِ بی‌سوار / دریغ کــز شبـی چنین سپیـده سـر نمی‌زند

دل خراب من دگر خراب‌تر نمی‌شود / که خنجـر غمت از ایــن خــراب‌تر نمی‌زند

گذرگهی‌است پُر ستم که اندر او به غیر غم/ یکـی صـلای آشنـا به رهگذر نمی‌زند

چه چشم پاسخ است از این دریچه‌های بسته‌ات/ برو که هیچ‌کس ندا به گوش کر نمی‌زند

نه سایـه‌ دارم و نــه بر بیفکنندم و سزاست / اگر نه بر درختِ تر کسی تبر نمی‌زند

1- مفهوم عبارت‌های زیر را بنویسید :

الف‌) سرای بی‌کسی

ب ) به در نمی‌زند

ج ) پرنده پر نمی‌زند

د ) شب گرفتگان

2- «شب» و «سحر» نماد چه هستند ؟

3- « در انتظار غبار بی‌سوار نشستن » کنایه از چیست ؟

4- یک تشبیه در بیت چهارم بیابید و مشبّه و مشبّه‌به آن را مشخّص کنید .

5- در بیت آخر، چرا شاعر خود را سزوار نابودی می‌داند ؟

6- نوع ادبی و قالب شعر در کوچه‌سار شب را بنویسید .

7- مفهوم کنایی مصراع زیر را بنویسید .

 

یکی ز شب گرفتگان چراغ بر نمی‌کند

8- آرایه‌های ادبی بیت آخر را بنویسید.

 

درس بیستم

گذشته از این خطوط اصلی ، افکار تمام کسانی که طیّ قرون مختلف‌، با شنیدن«PERSPOLIS »  بدین نقطه جلب شده‌اند، بر حسب تصادف در بخش‌های گوناگون ثبت شده است .

در واقع این‌ها یادداشت‌هایی ساده، جمله‌ها و اشعاری قدیمی و ضرب‌المثل‌های راجع به دنیا و مافیهاست که با خطوط یونانی ، کوفی ، سریانی، فارسی ، هندی و حتّی چینی نوشته شده است : « کجا هستند پادشاهانی که به هنگام نوشیدن ساغر مرگ ، در این کاخ‌ها فرمان‌روایی می‌کردند ؟ چه بناهایی که صبح بر پا بود و عصر ویران گشت !» این جملات را سی‌صد سال پیش مسافر شاعر نوشته و چنین امضا کرده است : « علی پسر سلطان‌خالد ... »

1- واژه‌ای را که توضیح داده شده است ، در مقابل آن بنویسید:

الف )کلمه‌ای است یونانی به معنی شهر پارس، در این‌جا منظور یکی از کاخ‌های پادشاهان هخامنشی در مرودشت فارس است . ساختمان این کاخ در زمان داریوش آغاز شد.

ب )خطّی که برای نوشتن زبان سریانی به کار می‌رفته و آن همان خطّ آرامی با اندکی تغییر بوده است .

ج ) نوعی از خطوط اسلامی                            د) آن‌چه در آن است

2- جملات علی پسر خالد را با قصیده‌ی ایوان مداین خاقانی به مطلع زیر مقایسه کنید:

هان ای دل عبر بین از دیده عبرکن هان / ایوان مداین را آیینه‌ی عبرت دان

3- به مأخذی که معرّفی می‌شود ، مراجعه کنید و استنباط خود را از مطالب آن بنویسید.

( مفاتیح‌ نوین – ناصرمکارم شیرازی – قم: مدرسه‌الامام علی‌بن ابی‌طالب (ع) – چاپ اوّل 1384 ص447 طاق‌کسری )

4- مفرد جمع‌های مکسّر زیر را بنویسید :

مکارم- اخلاق- فضایل- مراتب- اوقاف- وعّاظ – فقها- دراویش- فنون- اشراف- اعراب- امرا- مزارع- انوار- عجایب- اهرام- مراتب- خطوط- اطراف- آثار- قرون- هیاکل- اشکال- نِکات- فواصل- اعصار- سطوح- افکار- اشعار- اسرار- بقایا- ذخایر- اشیا- اشباح- عِبَر- فنون

5- جاهای خالی را تکمیل کنید :

ابن بطوطه در سال 754 به «          » بازگشت. سلطان مراکش از او تجلیل کرد و به دبیر خود«              » فرمان داد که داستان‌ها و شرح سفر ابن‌بطوطه را ثبت و ضبط کند. بدین ترتیب ، سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه با عنوان رِحله‌ی ابن‌بطوطه یا «                » پدید آمد. این سفرنامه را «                   » به فارسی ترجمه کرده است.

6- چه ویژگی‌هایی باعث شده است که سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه یکی از بهترین و جالب توجه‌ترین سفرنامه‌ها شود ؟

7- «طُی» در ترکی به چه معناست ؟

8- نویسنده و مترجم سفرنامه‌ی « به سوی اصفهان» را بنویسید.

 

درس بیست‌و یکم

اگر ممکن بود!

درد دندان (شاه) بسیار شدّت کرده . شام نتوانستند میل کنند . خدا ان‌شاء‌الله صحّت بدهد. اگر ممکن بود چهار دندان مرا بکشند و دندان شاه خوب شود ! حاضر بودم !

نرود میخ آهنین در سنگ!

سرِ شامِ شاه احضار شدم. چهار ساعت تمام « تاریخ فردریک» خواندم . عجیب این که در سال متجاوز از چهار صد تومان خرج می‌کنم و از این قبیل کتاب‌ها که سراپا تنبّه است می‌آورم و برای شاه می‌خوانم ، هیچ ملتفت نیستند !

بالاتر از فتح خوارزم !

دو سه لغت فرانسه از من پرسیدند ،‌گفتم .بعد، عرض کردم: من هفتاد هزار لغت فرانسه می‌دانم !

شاه هم به جهت این‌ که مرا خجل کنند ، لغت غیر مصطلح «گوش ماهی زنده» را از من سؤال کردند . من ندانستم . به قدری مشعوف شدند که اگر خبر فتح خوارزم و بخارا را به او می‌دادند ، این‌قدر شعف برای وجود مبارک دست نمی‌داد!

1- در خاطرات اعتماد‌السّلطنه چاپلوسی نویسنده در کدام قسمت‌ها بیش‌تر دیده می‌شود ؟

2-« تاریخ فردریک کبیر » اثر کیست ؟

3- نویسنده کتاب روزنامه‌ی خاطرات اعتماد‌السّلطنه با کدام زبان اروپایی آشنایی داشته است ؟

4-با در نظر گرفتن خاطرات اعتماد‌السّلطنه ، دربار قاجار چه ویژگی‌هایی داشته است؟

5- معادل امروزی «دارالطّباعه» چیست ؟

6- «دیوان‌خانه» با کدام وزارت‌خانه مطابقت دارد؟

7- کدام تألیف محمدحسین‌خان صنیع‌الدّوله از آیه 70 سوره الرّحمن (55) اخذ شده است؟

8- توضیحات زیر مربوط به کدام شهرهاست ، آن‌ها را بنویسید.

الف) شهری مشهور در ماوراء‌النّهر ، پایتخت سامانیان نیز بوده و امروز جزء جمهوری ازبکستان است.

ب) ناحیه‌ای از ایران قدیم که در دوره‌ی قاجار جزء روسیه‌ی تزاری شد.اکنون از شهرهای کشور ترکمنستان است.

 

درس بیست‌و دوم

شخصی به هزار غم گرفتارم/ در هـر نفسی به جـان رسد کارم

بی‌زَلّت و بی‌گـناه محـبوســم/ بـی‌علّـت و بی‌سبب گرفتــارم

خورده قسم اختران به پاداشم/ بستــه کمر آسمـان بـه پیکارم

محبوسم و طالع است منحـوسم/ غم‌خوارم و اختـر است خون خوارم

امروز به غـم فـزون‌ترم از دی / و امـسال به نقـد‌ کم‌تر از پارم

طومار نـدامت است طبع‌ِ من/ حرفی است هر آتشـی ز طومارم

1- معنای کنایی « کار به جان رسیدن» و «کمر بستن» را بنویسید.

2- چرا شاعر به زندانی شدن خود اعتراض می‌کند؟

3- شاعر در کدام بیت به تأثیر ستارگان در سرنوشت اشاره دارد؟

4- معنای کدام بیت در زیر آمده است ؟

« زندانی هستم و بخت با من یار نیست ؛ اندوهگینم و ستاره‌ی بختم با من دشمن است.»

 

5- شاعر، روزگار خود را نسبت به گذشته چگونه می‌بیند ؟

6- شاعر چه چیزی را طومار پشیمانی خود می‌داند؟

7- نوع دستوری « ـَ‌م» را در قصیده مسعود سعدسلمان مشخّص کنید:

الف) شناسه

ب) ضمیر

ج) فعل

8- مسعود سعدسلمان در کدام قلعه هشت سال در زندان به سر برد ؟

هفت سالم بکوفت «سو» و «دهک» / پس از آنم سه سال قلعه‌ی «نای»

 

درس بیست‌و سوم

کعبه‌ی مخفی

برو طواف دلی کن که کعبه‌ی مخفی است/ که آن خلیل بنا کرد و این خدا خود ساخت

1- آرایه‌های بیت را مشخص کنید .

الف) تشبیه: دل ، مشبّه و کعبه مشبّه است .

ب ) تلمیح : بنای کعبه

ج ) ایهام : مخفی ( به معنای «پنهان» و نیز تخلّص «زیب‌النّساء» است).

د ) مراعات‌نظیر : طواف ، کعبه ، خلیل

هـ) تضمین : از خواجه‌ عبدالله انصاری

ای عزیز : در رعایت دل‌ها کوش و عیب کسان می‌پوش و دل به دنیا مفروش. بدان که خدایْ تعالی در ظاهر، کعبه بنا کرده که او از سنگ و گِل است و در باطن کعبه‌ای ساخته که از جان و دل است. آن کعبه ، ساخته ابراهیم خلیل است و این کعبه، نظرگاه ربّ جلیل است. آن کعبه منظور مؤمنان است و این کعبه نظرگاه خداوند رحمان است. آن کعبه مجاز است و این کعبه راز است . آن‌جا چاه زمزم است و این‌جا آه دمادم،‌آن‌جا مروه و عرفات است و این‌جا محلّ نور ذات. حضرت محمّدمصطفی (ص) آن کعبه را از بتان پاک کرد‌، تو این کعبه را از اصنام هوا و هوس پاک گردان .

 

( فارسی و آیین نگارش 5 چاپ 76 درس 25 ص 105)

و ) واج‌آرایی : ک 5 ،‌خ 5 .

2- یک زن شاعر از هند و یک زن شاعر از تاجیکستان نام ببرید.

3- «چین بر جبین فکنده» کنایه از چیست؟

4- زیب‌النسّا در سرودن شعر بیش‌تر از کدام شاعرِ معروفِ ایرانیِ قرنِ دهم پیروی می‌کرد؟

5- در بیت زیر واژه‌ای که دارای ایهام است بیابید و هر دو معنی آن را بنویسید.

از قضا آیینه‌ی چینی شکست/ خوب شد اسباب خودبینی شکست

6- با توجّه به اسلوب معادله موجود در بیت زیر ، کلمه‌ی «هوش» معادل کدام کلمه در بیت قرار دارد؟

عشق چون آید برد هوش دل فرزانه را / دزد دانا می‌کشد اوّل چراغ خانه را

7- بیت زیر با کدام گزینه ارتباط معنایی دارد ؟

در سخن مخفی شدم مانند بو در برگ گل / هر که خواهد دیدنم گو در سخن بیند مرا

الف )بزرگی سراسر به گفتار نیست/ دو صد گفته چون نیم کردار نیست

ب ) سخن تا نپرسند لب بستـه‌دار / گهــر نشـکنـی تیشـه آهستـه دار

ج ) سخـن تا نگـوینــد پنهـان بـود / چـو گفتند هر جــا فراوان بـود

د ) تـا مـرد سخـن نگفتــه بـاشــد / عیــب و هنـرش نهفـته بـاشــد

8- کدام گزینه در توصیف ادبیات برون مرزی فارسی درست نیست؟

الف) نفوذ استعمار انگلیس باعث شد تا تفاوت‌های فراوان در ساختار و واژگان و تلفّظ و گونه‌های زبان ایجاد شود.

ب ) زبان فارسی ، از دوره‌ی غزنوی تا حدود صد و پنجاه سال پیش زبان اداری و دربار‌ی هند و پاکستان بود.

ج )در عصر حاضر جریان ادبی دری (فارسی رایج در افغانستان ) و تاجیکی (فارسی رایج در ماوراء‌النّهر) باقی مانده است.

 

د ) زبان و ادبیات فارسی ، دو قرن اخیر در سرزمین‌های دور گسترش و رواج داشته است.

 

درس و بیست و چهارم

ریشه‌ی پیوند

در خون من غرور نیاکان نهفته است / خشم و ستیز رستم دستان نهفته است

در تنگ‌نای‌ِ سینه‌یِ حسرت کشیده‌ام / گهواره‌یِ بصیرتِ مردان نهفتـه است

خاک مرا جزیره‌ی خشکی گمان مبر / دریای بی‌کران و خروشان نهفته است

خالی دل مرا تو ز تاب و توان مدان / شیر ژیــان میــان نیستـان نهفته است

پنداشتی که ریشه‌ی پیوند من گسست / در سینه‌ام هزار خراسان نهفته است.

1- جاهای خالی را تکمیل کنید :

از ابتدای قرن بیستم و با روی کار آمدن «         » ، ادبیات تاجیکستان «             » شد. شعر «ریشه‌ی پیوند « از «           » ( متولّد 1954 در کولاب) است. احساس لطیف شاعر و شور حماسی و دل‌بستگی او به «             » در این شعر تجلّی می‌یابد .

2- قالب و نوع ادبی شعر ریشه‌ی پیوند را بنویسید.

3- از کدام شخصیت اسطوره‌ای ایرانی نام برده شده است ؟

4- « گهواره‌ای بصیرت مردان » یعنی چه ؟

5- در کدام بیت نقش نمای اضافه چهار بار آمده است ؟

6- «در سینه‌ام هزار خراسان نهفته است » یعنی چه ؟

7- دو ترکیب وصفی در متن بیابید و آن‌ها را بنویسید.

8- موضوع و محور شعر ریشه‌ی پیوند چیست ؟

 

 

مناجات

الاهی ، زهی خداوند پاک که بنده گناه کند و تو را شرم ،‌کرم بُوَد

الاهی ، تو دوست می‌داری که من تو را دوست دارم با آن که بی‌نیازی از من ،‌پس من چگونه دوست ندارم که تو مرا دوست داری با این همه احتیاج که به تو دارم .

الاهی ، من غریبم و ذکر تو غریب ، و من با ذکر تو اِلف گرفته‌ام ؛ زیرا که غریب با غریب اِلف گیرد.

الاهی ،‌شیرین‌ترین عطاها در دل من من رجای تو خداوند است

و خوش‌ترین سخن‌ها بر زبان این گنهکار ،‌ثنای توست

و دوست‌ترین وقت‌ها بر این بنده‌ی مسکین‌ِ گنهکار ،‌لقای توست .

الاهی ،‌مرا عملِ بهشت نیست و طاقت دوزخ ندارم. اکنون کار با فضل تو افتاد.

الاهی ، اگر فردا گویند چه آوردی‌؟ گویم : خداوندا، از زندان ، موی بالیده و جامه‌ی شوخگِن و عالَمی اندوه و خجلت توان آورد. مرا بشوی وخلعت فرست و مپرس !

1- بیت زیر با کدام قسمت هم معناست ؟

کرم بین و لطف خداوندگار/ گنه بنده کرده است و او شرمسار

2- چهار صفت خداوند که در متن آمده است بیابید و آ‌ن‌ها را بنویسید.

3- برای انس با یاد خدا چه دلیلی ذکر کرده است ؟

4- گوینده شیرین‌ترین بخشش‌ها را چه می‌داند ؟

5- در کدام قسمت متن آرایه‌ی سجع دیده می‌شود ؟

7- واژه‌‌های زیر را معنا کنید .

غریب                             اِلف

شوخگِن                                     خلعت

8- مناجات از کدام کتاب آورده شده است ؟

 

[ شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ ] [ ٩:٢٦ ‎ب.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed