ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

پاسخ خودآزمایی های زبان فارسی (1)

خودآزمایی درس اول( زبان ) صفحه 5 و 6

1- فرا گیری زبان بر اساس توانایی بالقوه ی انسان وبه تدریج و به طور طبیعی انجام می گیرد؛ به همین دلیل ، به نظر می رسد که استفاده از آن آسان است . همان طور که کودک راه رفتن را با همه ی دشواری اش ،به طور ناخود آگاه فرا می گیرد .

2-  شناخت زبان به دلیل پیچیدگی ، گستردگی و دشوار است ؛ همان طور که شناخت زندگی یا شناخت فکر و ذهن انسان دشوار به نظر می رسد ؛ زبان ، نمود ذهن پیچیده ی انسان است . دلیل دیگر این است که ما می پنداریم چون طرز استفاده از زبان را می دانیم ، پس خود آن را هم می شناسیم و سعی در شناخت زبان را اغلب بیهوده می دانیم ؛ مثلاُ  اکثر ما رانندگی می کنیم . اما در هنگام رانندگی از تک تک عملیاتی که انجام می دهیم تا اتومبیل را سالم به مقصد برسانیم ، آگاهی نداریم . البته پیچیدگی دانش زبانی از این هم فراتر است و حتی هنوز برای زبان شناسان چگونگی فرا گیری این زبان پیچیده توسط کودک در کوتاه ترین زمان ممکن که البته در مقایسه با دانش فرا گرفته کوتاه می نماید ـ  یکی از شگفتی هاست .

3-دیو ، سیمرغ ، هما ، پری دریایی ، ققنوس .

4- کیوی ، موبایل ( تلفن همراه ) ، کامپیوتر ( رایانه ) .

5-خیر ، همان طور که به سادگی راه می رویم امِا فرایند راه رفتن ـ چگونگی حفظ تعادل و فرمان های مغز ، را نمی شناسبم ، از زبان نیز استفاده می کنیم . حال آن که شناخت زبان موضوعی متفاوت است .

6-زبان ، نظام، ارتباط، پیام رسانی ، انسان .

7- نامه می نویسیم ، کتاب می خوانیم ، فیلم می بینیم ، سخنرانی می کنیم و

خود آزمایی درس دوم (جمله ) صفحه 11 و 12

1-                                                                 جمله

 

                          نهاد                                                                            گزاره

                   علمای بزرگ                                                    دائم در لشکرگاه رفت و آمد داشتند .

                   غزالی                                                              از برخورد با آن ها بهره ها یافت .

                                                                                         با بعضی از آن ها مناظره می نمود .

                                                                                         شاید از بسیاری از آن ها استفاده می کرد.

            این آشنایی با علمای مختلف                                    نام و آوازه ی او را بلند می کرد .

                 خواجه نظام الملک                                             وی راهرروز بیش تردرخوراحترام ونواخت می یافت.

2 سعدی وحافظ. . .              

- شاهنامه . . .

- کاوه ی دادخواه . . .

- شناسه . . .

- نهاد. . ..

- مغولان . . .                                                   

3 - گلستان سعدی ، یکی از آثار بزرگ زبان فارسی است .

- برادر بزرگم ،فریدون ، به مسافرت رفت .

- مولانا جلال الدین اثر ارزشمند مثنوی معنوی را خلق کرد .

-  دانشگاه ، محل تعلیم و تربیت است .

- نهاد ،یکی از دو بخش اصلی جمله است .

- پسر عموی حسن ، هر روز به کتابخانه می رود .

4 -                                                           جمله

 

 

                      نهاد                                                                               گزاره

                عقاب ها                                                            بر ستیغ کوه آشیانه می سازند.(ـَـً ند)

                پرندگان بلند پرواز                                             بر ستیغ کوه آشیانه می سازند.(ـَـ ند)

                عقاب                                                                بر ستیغ کوه آشیانه می سازد .(ـَـ د)

                آن ها                                                                بر ستیغ کوه آشیانه می سازند.(ـَـ ند)

 

                                                                  جمله

 

                      نهاد                                                                           گزاره

                    پیرمرد                                                            کودکان را به خانه رساند .(ф )

                    پیرمرد                                                            کودک را به خانه رساند. (ф )

                    پیرمرد                                                             او را به خانه رساند . (ф ) 1

                      پیرمرد                                                             او را به خانه می رساند . (ф )

                      پیرمرد                                                            او را به خانه رسانده بود . (ф )

1- اگر می رساند را ماضی استمراری بگیریم نهاد پیوسته(ф ) است و اگر مضارع اخباری به حساب آوریم شناسه (ـَـ د) خواهد بود .

                                                                 جمله

 

                         نهاد                                                                          گزاره

                    انسان آگاه                                                         وظیفه اش را به خوبی انجام می دهد .(ـَـ د)

                   اعضای جامعه                                                      وظیفه شان را به خوبی انجام می دهند .(ـَـ ند)

                    دانش آموز                                                           وظیفه اش را به خوبی انجام می دهد .(ـَـ د)

                   ما                                                                       وظیفه مان را به خوبی انجام می دهیم.(ـَـ یم)

                 همه ی اعضای خانواده                                           وظیفه شان را به خوبی انجام می دهند.(ـَـ ند)

                 شما                                                                      وظیفه تان را به خوبی انجام می دهید . (ـَـ اید )

                                                                        

5 زبان پدیده ای رازآلود و شگفت انگیز ، بسیار پیچیده وگسترده وموهبتی الهی است  که انسان را به مقام اشرف مخلوقات رسانده است . این پدیده ی نظام مند که انسان به راحتی و سادگی از آن استفاده می کند .دربردارنده ی اسرار پیچیده ای است که شناخت و توصیف آن را بسیار دشوار می سازد .

 

خودآزمایی درس سوم  ( مروری بر نگارش دوره ی راهنمایی ) صفحه 15 و 16

1 یکی بود یکی نبود . غیر از خدا هیچ کس نبود .  پیرمرد خار کنی بود که هر روز به بیابان می رفت و خار جمع می کرد،(یا با رفتن به بیابان خار جمع می کرد ) روزیبه هنگام جمع آوری خار،یک مرتبه (ناگهان) چشمش به  کوزه ای پر از اشرفی افتاد . آن را برداشت و به خانه شان رفت . هنگام شب به زنش گفت :‌این کوزه باید متعلق به حاکم باشد که آن را در بیابان  مخفی کرده است پس بهتر است آن را به حاکم تحویل دهم(بر گردانم) . حاکم حتماً‌پاداش خوبی به من می دهد . زن که ساده دلی شوهرش را دید ، نیمه شب اشرفی ها را برداشت و به جای آن ها کلوخ ریخت . فردا صبح زود ، خارکن به جای رفتن  به صحرا به قصر حاکم رفت. وقتی به قصر رسید متوجه نبود اشرفی ها شد(متوجه شد اشرفی ها نیست )‌امّا راه برگشت هم نداشت . با تـرس ولرز پیش حاکم رفت  و گفت : من  خارکن پیـری هـستم و یک گـاو دارم و شیـرش را با این کلوخ ها وزن می کنـم و بـه مـردم

 می فروشم ، برای این که مطمئن شومکم فروشی نمی کنم ،‌می خواستم کلوخ هایم را با وزنه ی دربار آزمایش کنم(بسنجم)تا از درستی وزن آن ها خیالم راحت شود (آسوده خاطر شوم ).

حاکم که درست کاری پیرمرد رادید ، او را تشویق کرد ویک مشت اشرفی به او داد . پیرمرد خوشحال و شادم به خانه برگشت .

تفاوت دو نوشته : هیشکیهیچ کس / یه   یک /  می رف   می رفت /  بیابون  بیابان / وختی  وقتی / 

داش   داشت / خارا رو   خارها را / یهو یک مرتبه ( ناگهان) /  چشش   چشمش /  او نو  آن را  /

خون شون خانه شان /  بایس   باید / قایمش کرده   مخفی کرده است  / هر روز می رفت بیابون   هر روز به بیابان می رفت  ./

2 الف ) نقش مطبوعات در اطلاع رسانی چیست ؟

        ب ) وظایف مطبوعات در برابر ملت ودولت را بیان کنید .

        پ ) مطبوعات چه تأثیری بر رفتارهای فردی و اجتماعی دارد؟

       ت  ) مطبوعات چه تأثیری بر حرکت های عمومی و سیاسی دارد ؟

       ث ) نقش مطبوعات را در رشد و تعالی فرهنگی جامعه بیان کنید .

3 -  تکلیف دانش آموزان است .

4         - الف ) هیزم شکن به جنگل می رود :                                           جمله

     

                                                                            نهاد                                                گزاره

                                                                       هیزم شکن                                به جنگل می رود

     ب ) زبان یکی از جنبه های راز آمیز وجود انسان است :                    جمله

 

                                                                             نهاد                                                            گزاره

                                                                         زبـــان                                  یکی از جنبه های رازآمیز وجود انسان است .

5 خانم سعیدی کارشناس (لیسانسیه ی ) زبان و ادبیات فارسی است . وی درباره ی دیوان پروین اعتصامی شاعر مشهور ایران چنین گفت :

« ما مدینه ی فاضله ای از ارزش های اخلاقی را در دیوان پروین می بینیم . »

                                                                             3

خودآزمایی درس چهارم  ( جمله واجزای آن ) صفحه 20 و 21

1 قدر وقت را بدانیم : جمله ای سه جزئی با مفعول که نهاد آن صفر است ( گزاره ی این جمله دو جزء دارد : مفعول + فعل )

                                                                       جمله

 

                              نهاد                                                                      گزاره

                                                                                          مفعول                            فعل

                                                                                       قدر وقت را                      بدانیم

مدیر آموزشگاه ما را نشناخت . ( جمله ای سه جزئی با مفعول ) گزاره ی این جمله دو جزء دارد : مفعول +  فعل .

                                                                     جمله

 

                        نهاد                                                                               گزاره

                                                                                              مفعول                            فعل

            مدیر آموزشگاه                                                            ما را                          نشنــاخت 

تجربه های بسیاری از سفر برگرفتیم . ( جمله ی چهار جزئی با مفعول و متمم ) گزاره ی این جمله سه جزء دارد : مفعول + متمم + فعل .

                                                           

ا
                                                                    جمله

 

 

                      نهاد                                                                              گزاره

                                                                                  مفعول                      متمم             فعل

                                                                 تجربه های بسیاری                  از سفر      بر گرفتیم  

متصدی موزه جوانی بود سی ساله . ( سه جزئی با مسند ) گزاره ی این جمله دو جزء‌ دارد : مسند + فعل

                                                             جمله

 

                    نهاد                                                                              گزاره             

                                                                                مسند                                      فعل

            متصدی موزه                                            جوانی سی ساله                                   بود

زنــدگی چیست ؟  ( چه است ؟ )  (سه جزئی با مسند ) . گزاره ی این جمله دو جزء دارد : مسند + فعل .

                                                     جمله

 

               نهاد                                                                                 گزاره

                                                                                    مسند                                  فعل

            زندگی                                                               چــه                                است؟

کودکان ،‌ داوطلب فروش نشریه ی «نسیم شمال» می شدند . ( سه جزئی با مسند) . گزاره ی این جمله دو جزء‌ دارد:

مسنــد + فــعل .

                                                  جمله

 

             نهاد                                                                                                     گزاره

                                                                                  مسند                                                        فعــل

          کودکان                                                           داوطلب فروش نشریه ی نسیم شمال           می شدند

 

پیام تبریکی به معلم خود بنویسید . ( چهار جزئی با مفعول ومتمم ) گزاره ی این جمله سه جزء دارد : مفعول + متمم + فــعل  .

                                              جمله

 

              نهاد                                                                                گزاره

                                                                          مفعول                متمم               فـــعل

                                                                 پیام تبریکی              به معلم خود        بنویسید 

مرغان دریایی پریده بودند . ( دو جزئی ) . گزاره ی این جمله یک جزء دارد : فـــعل

                                         جمله

 

             نهاد                                                                              گـزاره

                                                                                                  فــــعل

       مرغان دریایی                                                                    پریده بودند

 


2 می نشیند               او می نشیند . ( فعل ناگذر ، جمله ی دو جزئی )

                                           جمله

 

 

            نهاد                                                  گزاره

                                                                     فعــل

             او                                                 می نشینــد

  شکست              شیشه شکست ( دو جزئی )                              علی شیشه را شکست . ( سه جزئی مفعولی )

                    جمله                                                                                                 جمله

 

    نهاد                       گزاره                                                                      نهاد                         گزاره

                                   فعل                                                                                           مفعول                 فعل

    شیشه                  شکست                                                                 علی               شیشه را             شکست

می بیــند                بچه ها هم دیگر را می بینند . ( سه جزئی مفعولی )

                                                                           جمله

 

                                        نهاد                                                                     گزاره

                                                                                            مفعول                               فعــل

                                      بچه ها                                      همدیگر را                             می بینند 

 می دوخت             مادر لباس ها را می دوخت  . ( سه جزئی مفعولی )

                                                                                              جمله

 

                                                                 نهاد                                                       گزاره

                                                                                                          مفعول                                  فعل

                                                              مادر                                 لباس ها را                             می دوخت

3 تکلیف دانش آموز است

4 سؤال ،‌ مسائل ، مبدأ ، لؤلؤ ، نئون ، پروتئین .

خود آزمایی درس پنجم  ( ویرایش ) صفحه 24 و 25

1-      بند اول : از«ما درزندگی روزانه با نزدیکان ، دوستان و تا خارج می سازد . »

بند دوم : از«شما خود درزندگی بارها نیاز به نوشتن را . تا پاسخ می دهد .»

بندسوم : از« ممکن است گفته شود که بی سوادان تا عینک سودآور آنان می شوند.»

الف ) کاربرد «ویرگول» میان چند کلمه که بیانگر اسناد واحدی می باشند و در حقیقت ،‌ می توان آن را با واو عطف برابر دانست ؛ مانند : 1- ما در زندگی روزانه با نزدیکان ، دوستان ، هم شاگردان ، معلمان و کسان دیگر به زبان پیام هایی را رد و بدل می کنیم .(در کتاب به غلط بین هم شاگردان و معلمان « و » گذاشته شده است .)  2- حذف نوشته ها از زندگی یعنی حذف همه ی مکاتبات ، همه ی مطبوعات ، همه ی کتاب ها ، همه ی آگهی ها ، همه ی اسناد حقوقی و بازرگانی و خلاصه همه ی آن چیز هایی که در حیات مادی  و معنوی ما و حتی در معاش عادی روزانه ی تنیده شده اند .  

ب) وجود « نقطه » در پایان جمله های خبری ؛ مثل در لحظاتی نیز با خود و در دل سخن می گوییم که همان گفتار درونی است.  

پ) کاربرد خط فاصله (-)که در اینجا به منظور جدا کردن عبارت معترضه از جمله اصلی بوده است :1- در جهان معاصر نیز جامعه هایی بودند ـو شاید هنوز هم باشند ـ که همان حال را داشتند و برای پیام رسانی کلامی ، تنها از گفتار استفاده می کردند . 2- این پیام ها ـ خواه حضوری  خواه تلفنی ـ شفاهی است . در این عبارت دو طرف «خواه حضوری  خواه تلفنی» چون جمله ی معترضه ی توضیحی است باید خط فاصله گذاشت و در کتاب به غلط کاما گذاشته است .

ت) کاربرد ویرگول میان عبارت ها یا جمله های غیر مستقل که در مجموع جمله ی کاملی تشکیل می دهند : اما در عصر ما تصور این که بدون بهره گیری از پیام های زبانی نوشتاری بتوان چرخ زندگی اجتماعی و بین المللی را گرداند ، محال است و ...

ث)  کاربرد ویرگول بین دو کلمه که ممکن است خواننده آن را با کسره ی اضافه بخواند : سطر سوم : روزگاری بود که آدمیان ، تنها از راه ... و در سطر پنجم: برای پیام رسانی کلامی ، تنها از گفتار ...

ج) کاربرد ویرگول به جای مکث کوتاه :سطر اول : معلمان و کسان دیگر به زبان ، پیام هایی را ... سطر پنج : اما در عصر ما ، تصور این که ... سطر ده : و حذف نوشته ، آنها را ... .

 2- هنگامی که بخواهند از مزایای صرفه جویی و پس اندازسخن گویند ، معمولا ضرب المثل « اندک اندک خیلی شود و قطره قطره سیلی » را به کار می برند .

-          « گاندی » در حالی به وطن بازگشت ( 1917 ) که شهرت خاص و عام یافته بود .

-           برای درست نوشتن ،باید واژگان مناسب ( اسم ، فعل ، قید و صفت ) را خوب بشناسیم .

-           عوامل مهم تربیت عبارتند از: خانواده ، مدرسه ، معلم ، اجتماع ، کتاب و .

-           دکتر « محـمد معـین » با سـه زبـان زنده ی دنیا آشنـایی داشـت: عربی ، فرانسـه و انگلیسی ؛ به چـهار زبان باستـانی نیز مسلط بود:پهلوی ، فارسی باستان ، اوستا و سنسکریت ؛ در دستور زبان و نیز لغت فارسی نظیر نداشت . از این جا در می یابیم که او چه پایگاه بلند علمی و ادبی ای داشته است !

-           چند دکّان کوچک  نانوایی ، قصابی ، عطاری ، دو قهوه خانه ، یک سلمانی و مجموعه ی  شهر را تشکیل می داد .

3 الف )یکی از موارد قلاب : در نمایش نامه ها دستورهای اجرایی را که از جمله مطالب غیر اصلی اند ، در داخل قلاب می آورند ؛ مثلا در بخش ادبیات نمایشی از ادبیات فارسی سال اول در درس سلمان فارسی می خوانیم :

-          معجزه ای شد که راهزنان غارت نکرده اند ]خنده ی جمعیت [

-           آمده ای مداین چه کنی ؟

-          سلمان ؛استانداری ] قهقهه ی شدید ، موزیک شاد [

ب ) از (* )درآغاز یک سطر به نشانه ی شروع سخن تازه یابرای نشان دادن کلمه یا عبارتی که در پاورقی توضیح داده می شود ، استفاده می کنیم . بااین کاربرد دراغلب درس های ادبیات فارسی با آن سروکار داریم ؛ مانند :

           تو پور* گو پیلتن رستمی                         زدستان* سامی *و ازنیرمی *

پ ) ازعلامت پیکان برای نشان دادن نتیجه ی ترکیب چندجزء یا تجزیه ی یک کلمه بهره می گیریم ؛ مانندتعداد هجای کلمه ی

« شادابی »   شا + دا + بی  .

ت )ممیز: از نشانه ی ممیز یاخط مورب برای جدا کردن روز ، ماه ،سال و همچنین دو مصراع یا بیت استفاده می شود ؛ مانند  : دانش آموزان سال اول دبیرستان ، با درخواست تاریخ 2 / 7 / 1379 موافقت می گردد .شما می توانید شعر «سعدی » با مطلع :«بوی گل وبانگ مرغ برخاست / هنگام نشاط وروز صحراست » را به صورت سرود اجرا کنید .

4 -  فعالیت دانش آموزی است.

خود آزمایی درس ششم  ( شکل های زبان ) صفحه 33

1 - گونه ، لهجه ، گویش .

2 - «خوراک زبان » : در این ترکیب زبان نام عضوی از بدن است .

«زبان رنگ ها » : در این ترکیب زبان به صورت استعاری به کار رفته است و تعریف زبان شامل آن نمی شودو بیانگرحالت روحی وروانی است .

«زبان فارسی » : یکی از زبان های واقعی و انسانی است و تعریف زبان شامل آن می شود. زبان  وسیله ای برای ایجاد ارتباط و انتقال پیام است .

«زبان پـرنـدگان » «صـدای پرندگان » ، مفـهوم اســتعاری دارد ؛ چون آواهایی که پرنـدگان به صورت غریزی یا تقلیدی تولید می کنند

 ویژگی های زبان انسانی را ندارند .

3 - موجب می شود انسان به امکانات پیچیده و گسترده ای دست پیدا کند ، به طوری که با تعداد محدودی از آواها (واج ها ) نشانه های بسیار زیادی بسازد ( واژه ها ) و با این نشانه ها بی نهایت پیام و جمله تولید کند .

4 ویژگی های زایایی : همان ویژگی ای است که انسان را قادر می سازد ، جمله هایی بسازد که پیش از آن نه بکار برده و نه شنیده است ؛ بنابراین به سبب ویژگی زایایی ، ما می توانیم به کمک نظام زبان ، که خود محدود است ، جملات نامحدود بسازیم ؛ حتی جملاتی که از پیش وجود نداشته اند وبیش از این از کسی نشنیده ایم . مثال :

الف )تخته سیاه در حالی که خود را به دیوار چسبانده بود، با حیرت به بچه ها نگاه می کرد .

ب ) سر وصدای بچه ها ،‌ سر کلاس را به دوران انداخته بود .

پ ) ردیف نامنظم نیمکت های کلاس به صف بچه های کلاس اول ابتدایی می مانست .

ویژگی نا به جایی : آن ویژگی زبان است که اهل زبان را قادر می سازد درباره ی چیزهایی سخن بگویند که اکنون حاضر نیستند(چه زمان گذشته و چه آینده ) یآ حتی اصلأ وجود ندارند ؛ مثال :

الف ) در آینده آب کره ی ماه با لوله کشی از طریق زمین تأمین می شود . (مربوط به آینده )

ب  ) غارنشینان حیوانات را برای گوشت وپوستشان شکار می کردند . (مربوط به گذشته )

5         تکلیف دانش آموزان است .

6 زبان شکل های بسیار متنوعی به خود می گیرد.  در زبان های انسانی صداهای بی معنی با هم ترکیب می شوند

                                                                       جمله  

                                                                        

                           نهاد                                                                                    گزاره                                                                          

                         زبـان                                                                                   شکل های بسیار متنوعی به به خود می گیرند.               

                        صداهای بی معنی                                                                  در زبان های انسانی با هم ترکیب می شوند.

                       دومین ویژگی زبان انسانی                                                      زایایی فوق العاده ی آن است .     

                       هر زبان در عین یگانه بودن                                                     شکل های گوناگونی به خود می گیرد .

                      مهم ترین ویژگی زبان انسان                                                  دوساختی بودن آن است .

                      سومین ویژگی زبان انسان                                                       نابه جایی است .

درس هفتم  ( چرا املا می نویسیم ؟ ) خودآزمایی ندارد .

 خودآزمایی درس هشتم ( ویژگی های فعل  1 )    صفحه  43

1 دیدن و پذیرفتن :

 

اول شخص مفرد

مصدر

ماضی ساده

ماضی استمراری

ماضی بعید

ماضی التزامی

ماضی نقلی

مضارع اخباری

مضارع التزامی

آینده

دیدن

 دیدم

می دیدم

دیده بودم

دیده باشم

دیده ام

می بینم

ببینم

خواهم دید

پذیرفتن

پذیرفتم

می پذیرفتم

پذیرفته بودم

پذیرفته باشم

پذیرفته ام

می پذیرم

بپذیرم

خواهم پذیرفت

2-دوم شخص مفرد : ( دو مصدر دیدن و پذیرفتن )

 

 

دوم

شخص

مفرد

مصدر

ماضی ساده

ماضی استمراری

ماضی بعید

ماضی التزامی

ماضی نقلی

مضارع اخباری

مضارع التزامی

آینده

دیدن

دیدی

می دیدی

دیده بودی

دیده باشی

دیده ای

می بینی

ببینی

خواهی دید

پذیرفتن

پذیرفتی

می پذیرفتی

پذیرفته بودی

پذیرفته باشی

پذیرفته ای

می پذیری

بپذیری

خواهی پذیرفت

3-سوم شخص جمع : (دو مصدر دیدن و پذیرفتن )

 

 

سوم شخص جمع

مصدر

ماضی ساده

 ماضی استمراری

ماضی بعید

ماضی التزامی

ماضی نقلی

مضارع اخباری

مضارع التزامی

آینده

دیدن

دیدند

می دیدند

دیده بودند

دیده باشند

دیده اند

می بینند

ببینند

خواهند دید

پذیرفتن

پذیرفتند

می پذیرفتند

پذیرفته بودند

پذیرفته باشند

پذیرفته اند

می پذیرند

بپذیرند

خواهند پذیرفت

 

 

 

4 نشسته است ، می نگریست ، نمی پذیرد . می رود ؛ مصدر ، بن ماضی  ، بن مضارع و صفت مفعولی بسازید .

 

فعـــل

مصدر

بن ماضی =  ( مصدر مرخم )

بن مضارع

صفت مفعولی

آورده است

آوردن

آورد

آور

آورده

نشسته است

نشستن

نشست

نشین

نشسته

می نگریست

نگریستن

نگریست

نگر

نگریسته

نمی پذیرد

پذیرفتن

پذیرفت

پذیر

پذیرفته

می دود

دویدن

دوید

دو

دویده

 

5 می نویسد ، می رود ، بروند ، خواهیم آمد ، می آیند ، خواهند شنید .

فعـــل

گذشته ی ساده

گذشته نقلی

گذشته بعید

می نویسد

نوشت *

نوشته است *

نوشته بود *

می رود

رفت *

رفته است *

رفته بود *

بروند

رفتند

رفته اند                 

رفته بودند

خواهیم آمد

 آمدیم

آمده ایم

آمده بودیم

می آیند

آمدند

آمده اند

آمده بودند

خواهند شنید

شنیدند

شنیده اند

شنیده بودند

         در فعل هایی که با ستاره مشخص شده اند ، شناسه ی «ـًـ د » به ф)) تبدیل شده است .

6-  تکلیف دانش آموز است .

7-  الف ) با واج های / ک ، ــِـ ،ت،ا، ب ، ر ،‌ ا ، د ، و ، س ،‌ ت ، د ، ا ، ر ، ــَـ ، م / 1- نشانه های ( واژه های ) «کتاب» ، « را » ، « دوست » ،

« دارم » را می سازیم ؛ 2 با این واژه ها جمله ی « کتاب را دوست دارم » می سازیم .

 ب ) 1 با ترکیب واج های / ش ، ــِ ، ع ، ر / واژه ی « شعر » را می سازیم . 2 با ترکیب واژه های « شعر » ، « آفرینش » ، « زیبایی » و

« است » جمله ی « شعر ، آفرینش زیبایی است » می سازیم .

پ )  1- با ترکیت واج های / ء ، ــِ ، ن ، س ،‌ا ،‌ن / واژه ی « انسان » را می سازیم .2- با ترکیب واژه های « انسان » «  تلاشگر» و « است » جمله ی « انسان ، تلاشگر است » می سازیم .

8 تهیه ی لباس ، تعیین قیمت ،‌ تحقیق وبررسی ، اعماق دریا ،‌نامه ی مزبور ، راجع به درس ، تشکر و سپاسگزاری ،وهله ی اول ، ملوک گذشته .

خود آزمایی درس نهم  ( نگارش علمی ، نگارش ادبی ) صفحه 47

1 الف ) نوشته ی نخست ( زبان وسیله ی . . . ) ، نوشته ای« علمی» است ، زیرا واژه ها در معنای اصلی وحقیقی خود به طور گویا و روشن و صریح و مستقیم بیان شده اند . هم چنین از هیچ یک از آرایه های ادبی در آن استفاده نشده است . این نوشته ها از کلمه ها تنها برای انتقال مستقیم مفاهیم دقیق علمی بهره گرفته است .

ب ) نوشته ی دوم ( غروب ، غم رنگ و . . .) «ادبی» است . چون نویسنده در آن از آرایه های ادبی برای توصیف و تصویر معانی ذهنی و بیان عواطف واحساسات درونی بهره گرفته است . پیام نوشته نیز ،‌ به طور غیر مستقیم و غیر صریح بیان شده است . در این نوشته ، تخیل و جان بخشی به اشیا برجستگی ویژه ای داده اند .

2 نوشته ی الف زمان کلیه ی افعال « است »  مضارع است : فعل مضارع ( ساده ) / ندارند : فعل مضارع ( ساده ) / اند ( بی بهره اند) : فعل مضارع (ساده) / شود : فعل مضارع التزامی / شده است  : فعل ماضی نقلی ( مفهوم مجهولی دارد )

نیست : فعل مضارع ( ساده) / می توانند : فعل مضارع اخباری / بیندیشند : فعل مضارع التزامی / می توانند : فعل مضارع اخباری / مطرح کنند : فعل مضارع التزامی / است :‌ فعل مضارع (ساده) .

« در کتاب های فعلی زبان فارسی از فعل مضارع ساده حرفی به میان نیامده است. طبق زیر نویس صفحه ی چهل زبان فارسی 2 اگر فعل « است » را با «می باشد » بتوانیم عوض کنیم مضارع اخباری  و اگر با « باشد » تعویض شود مضارع التزامی است . »

نوشته ب «ادبی » است . می بارد : مضارع اخباری / نمی وزد : مضارع اخباری / بالامی زند : مضارع اخباری / می ارزد : مضارع اخباری / پوشانده است : ماضی نقلی / ایستاده است : ماضی نقلی / برداشته است : ماضی نقلی

3 فعالیت  دانش آموزی است .

4 فعالیت دانش آموزی است .

5 او به سمت کتابدار دبیرستان منصوب شده است . ( منصوب )

- سهراب سپهری از شاعران معاصر ایران است . ( معاصر )

- حقیقت علم کمک به هم نوع خویش وکسب رضایت باری تعالی است . ( خویش تعالی )

- سنگ های خرد را از زمین زراعی جمع کرد . ( خرد جمع )

 

خود آزمایی درس دهم ( ویژگی های فعل 2 ) صفحه 51

1 مادر کودکش ر اخواباند / خوابانید .

-          سخنان بزرگمهر را به اطلاع مردم ایران رساند / رسانید .

-          خون جگر دیو سپید را در چشم کاووس چکاند / چکانید .

-          اکوان دیو قطعه ای از زمین را که رستم بر آن خوابیده بود ،‌برید وبر سر دست چرخاند  / چرخانید .

-          رستم بار دیگر رخش را تا محل حادثه دواند / دوانید و به سرعت خود را به آن جا رساند / رسانید .

2 -  گذرا به مسند

-          جمله ی اول ،گذرا به مسند .  جمله ی دوم ، گذرا به مفعول

-          گذرا به مفعول

3 آورده است ، می دود ،‌ پذیرفته بود ،آمده بودند ،‌ بیفکند ، برده اند ، می سازند .

فعل

مضارع التزامی

ماضی التزامی

ماضی ساده

آورده است

بیاورد

آورده باشد

آورد

می دود

بدود

دویده باشد

دوید

 

پذیرفته بود

بپذیرد

پذیرفته باشد

پذیرفت

آمده بودند

بیاید

آمده باشد

آمد

بیفکند

بیفکند

افکنده باشد

افکند

برده اند

ببرند

برده باشند

بردند

می سازند

بسازند

ساخته باشند

ساختند

           

 

4 تکلیف دانش آموزان است .

خود آزمایی درس یازدهم : ( مقایسه ) صفحه 55

1 فعالیت دانش آموزی است .

2-      تکلیف دانش آموزان است .

3-      هل یستوی الأعمی و البصیر أفلا تتفکرون . ( انعام /50 ) لا یستوی الخبیث و الطیب . . .  ( المائده / 100 )

-          لا یستوی اصحاب النار واصحاب الجنه . ( الحشر / 20 )

4 - « آزادی » را با چیزهایی می توان سنجید که میان آن ها همسانی و سنخیت و پیوند باشد . این پیوند می تواند همانندی یا ناسازی باشد . مانند : آزادگی و بردگی / آزاری و آزادگی / پرنده و آزادی / آزادی و اسارت و.  

5 تشابه ها : هر دو محیطی آموزشی هستند . / در هر دو ،‌هدف تعلیم و تربیت است  . / در هر دو تصویر ، حضور دانش آموزان محسوس است که به آموزش مشغول اند .

تفاوت ها :  تصویر نخست ، نظام مکتب خانه ای قدیم را نشان می دهد و دومی مدارس سبک جدید را .

-          در تصویر دوم ، نقش ابزارهای کمک آموزشی آشکار است ولی در تصویر اول این ابزارها نقشی ندارند .

-          در تصویر اول ، تنبیه بدنی دانش آموز ،‌ رایج است ،‌ ولی در دومی چنین نیست .

-          در تصویر نخست ، شیوه ی نشستن دایره ای است اما در تصویر دوم ، دانش آموزان بر اساس نظم میز و صندلی ها نشان داده شده اند و . . . .  

6 جانا   جانی ،‌از جان ودل  /  دوما  دوم  /  سوما  سوم / تلفنا    نلفنی/ زبانا    زبانی/ تلگرافا     تلگرافی  

باغات   باغ ها / گرایشات    گرایش ها

   خود آزمایی درس دوازدهم : ( گروه اسمی 1 ) صفحه 63

گروه اسمی

هسته

همین دو کتاب جغرافی

کتاب

سازمان ملی توسعه و پیشرفت اقتصادی

سازمان

یک گله گوسفند

گوسفند

خانه ی پدری

خانه

هر درخت میوه دار

درخت

هر پنج دانش آموز

دانش آموز

عامل مهم ترقی نوجوانان

عامل

آهنگ های آسمانی

آهنگ

همه کس

کس

 

2 مثال : نوع  الف ) می شود آن را جمع بست : نوع ها ، انواع    ب ) ی نکره می گیرد : نوعی پارچه 

پ ) آن و این می گیرد : این نوع پارچه     ت ) در جمله نقش می پذیرد : این نوع را می پسندید ؟ نوع پارچه را عوض کنید .

اسم : پارچه ها ، قیدها ، معرفه ها ، دیوارها ، ساختمان ها ، شعرها ، شعرا

صفت : پیش تر ، پنجم ، تعجب آور ، اصلی و معرفه   دو واژه ی اخیر در صورت صفت جانشین موصوف در حکم اسم است .

فعل : گرفتند

حرف : از

 پیش : می تواند اسم،صفت و حتی حرف اضافه واقع شود .اسم : خیاط پیش ( جلو) لباس را برید . صفت : روز پیش به دیدن من آمد . حرف اضافه : پیش ما (در نظر ما ) این کار پسندیده نیست . در جمله ی: پیش من نشسته بود ، پیش اسم مشترک با قید است .

همه ی صفت ها و فعل ها و حرف ها  و. در حال تعریف می توانند در جایگاه اسم واقع شوند ؛ مثل : یک صفت است . با گرفتند جمله بسازید . از را در جمله با کار ببرید .

3-

 

 

مفرد

 جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

چشم

چشم ها،چشمان

عقاب

عقاب ها

دانشجو

دانشجو ها، دانشجویان

گربه

گربه ها

پلنگ

پلنگ ها، پلنگان

ریاضی

ریاضیات

سبزی

سبزی ها

بنده

بنده ها، بندگان

میوه

میوه ها

کتاب

کتاب ها ، کتب

زانو

زانو ها، زانوان

نکته

نکته ها ،نکات

خانم

خانم ها

ابرو

ابرو ها، ابروان

بانو

بانو ها ، بانوان

عضو

عضو ها ، اعضا

فرمایش

فرمایش ها

نور

نور ها ، انوار

بچه

بچه ها

آشنا

آشنا ها ، آشنایان

کافر

کافر ها ، کافران، کفار

 

4-      جمع مکسر واژه ها ر ابنویسید :

مفرد

جمع مکسر

مفرد

جمع مکسر

مفرد

جمع مکسر

زمان

ازمنه

شاهد

شواهد،شهود

کاسب

کسبه

قله

قلل

عمل

اعمال

نتیجه

نتایج

رای

آرا

دعا

ادعیه

مادّه

مواد

کافر

کفّار

 

 

 

 

 

5- الف ) چهار راه را از دور دیدم .                 ب) دستمال را به دوستم دادم .

    پ) احمد خودکار را به من داد .                 ت ) بزرگان ما دانش را گرامی داشته اند .

   ث ) پرویز چند ماهی کپور صید کرده بود .    ج) کتابخانه ی شهر را دور زدیم .

6- اسم های ساده :کاروان، شتر ،زرافه،کلاغ، چنار ،پلکان ،زیره ،هوش ،جو ،نرده

اسم های مشتق : ،‌ آویزه ،‌ زاغچه ،‌ لبه ،جوشش، پاسبان ،گریه

اسم های مرکب : قافله سالار ، آبدوغ خیار ، شتر گاو پلنگ

7 خاص وعام بودن اسم های زیر را مشخص کنید :

اسم

عام یا خاص

                                  عـلــت

آتش

هوا

افتخار

پول

برنج

قاسم

قاسم آباد

هلاک

سلامت

بره

سنگ

چاره

زهره

شمع

سوسن

سوسن

شهاب

شهاب

بهرام

مریخ

انگیزه

 

عام

عام

عام

عام

عام

خاص

خاص

عام

عام

عام

عام

عام

خاص

عام

عام

خاص

عام

خاص

خاص

خاص

عام

 

آتش ها ،‌آ تشی بزرگ ( اسم شخص باشد خاص است )

هوایی خوب

افتخارات ،‌افتخاری بی نظیر ، ( اگر اسم شخص باشد خاص است )

پول ها ،‌ پولی هنگفت

برنج ها ، برنجی خوش پخت

جمع بسته نمی شود و ی نکره نمی گیرد .

جمع بسته نمی شود و ی نکره نمی گیرد .

اسم معنی است وقائم به ذات نیست .

اسم معنی است و قائم به ذات نیست .

بره ها ، بره ای

سنگ ها ، ‌سنگی

چاره ها ، چاره ای

جمع بسته نمی شود و« ی» نکره نمی گیرد . (چه اسم انسان باشد چه اسم سیاره )

شمع ها ، شمعی روشن

اسم گلی است ، سوسن ها ،‌ سوسنی را در گلدان کاشتم .

اسم انسان ، جمع بسته نمی شود و «ی» نکره نمی گیرد .

سنگ آسمانی ، شهاب ها ، شهابی

اسم انسان ، جمع بسته نمی شود و«ی» نکره نمی گیرد .
چه اسم سیاره باشد ، چه اسم انسان ، جمع بسته نمی شود و« ی» نکره نمی گیرد .

جمع بسته نمی شود و « ی» نکره نمی گیرد .

انگیزه ها ، انگیزه ای

 

                                                                           

اسم های عام : الف ) جمع بسته می شوند  ب) «ی» نکره می گیرند  ج) برهمه ی افراد طبقه خود دلالت می کنند برعکس اسم های خاص . 

8 تکلیف دانش آموزی است .

خود آزمایی درس چهاردهم ( توصیف ) صفحه 73

1 تکلیف دانش آموزی است .

2 توصیف گرمای طاقت فرسای یک روز تابستانی

 در نوشته ی نخست ( بهار گذشته دو سال بود . . .) ، فضایی طبیعی وصف شده است که با جانواران و انسان دشمنی دارد . نویسنده با شرح تأثیـر گرما در خـاک ( ترک می خورد و از هم می پاشد ) ، در جـانـوران ( حیوان ها واقعا دیوانه می شدند ) و در انسـان ( احساس می کردی چشم هایت می خواهند از حدقه بیرون بپرند ) و هم چنین با تعبیرهای کنایی قوی ( درست در جهنم باز شده بود ) ، داغی تنور آسای هوا را چنان به وصف در آورده است که خواننده آن را حس می کند .

 توصیف صحنه ای از زندگی عشایری در دامن کوهساران و دراوایل بهار 

درنوشته ی دوم نویسنده برای برانگیختن احساسات و عواطف نسبت به سنت های گذشته و توجه دادن به آبشخورهای نخستین فرهنگی وملی و تشویق خواننده به بازگشت ورویکرد به خواستگاه ، به توصیف هایی د ل انگیز از محیط روستا دست زده است ؛ ( بوی شبدر دوچین یا صدای بلدرچین یک دم قطع نمی شود ) و سرانجام ،‌عواطف انسان دوستانه ی او را تحریک می کند ومی نویسد :‌ « بیا تا هوا ترو تازه است و مادر چشم به راه توست »

خلاصه این که نویسنده برای اثر بخشی بیش تر ،‌ از توصیف زیبایی ها و مناظر طبیعت بهره می گیرد .

3 احرار    حـر  ،  قلاع    قلعه   ،  قرا   قریه ( قاری مفرد کلمه ی « قرّا » است )  ، ادلـه   دلیـــــل  ،‌

نسخ     نسخه ،‌ فلاسفه  فیلسوف  ،‌  تجار  تاجر   ،‌  مکاتیب   مکتوب ،‌  مکاتب مکتــب ،‌

رعایا      رعیت  ،‌ نواحی   ناحیه ،  معانی معنی  ،‌  اجانـب    اجنبـی  ،  اشیــا     شـــی ء

4 استیفا از کار  استعفا از کار ،‌ خورده فروشی   خرده فروشی  ،‌  تمریادبــود    تمبــر یادبـــــود

 روغن مایه   روغن مایع .

 

خود آزمایی درس پانزدهم : ( زبان شناسی چیست ؟( 1 ) صفحه 77

1-      زبان شناسی مثل همه ی علوم دیگر از روش های رایج در تحقیقات علمی ( مشاهده ، تجربه ،‌آزمایش و فرضیه سازی ) استفاده

می کند .

2-      زبان شناسان برای حل مشکل دگرگونی زبان ،‌ عامل « زمان » را که موجب تحول وتغییر در زمان می شود ،‌کنار می گذارند و مطالعه ی تغییر و تحول زبان را به شاخه ای دیگر از زبان شناسی  - به نام زبان شناسی تاریخی می سپارند .

3-      مطالعه و تحقیق در یکی از گویش های مختلف جغرافیایی ،‌ اجتماعی و . . .

4-       باران ملایمی،نم نم می بارید ، به طوری که زمین را اندکی خیس می کرد .

-          از این منطقه ، انواع خرما به دست می آید(به عمل می آید) و در آن حیوانات بسیار گوناگونی زندگی می کنند .

-          بعد یوسف را به سرآن چاه بردند و لباس او را بیرون آوردند وبه کمرش طنابی بستند .

-          وقتی به شهر بصره رسیدیم ، به علت فقر ودرماندگی به دیوانه ها شبیه بودیم و مدت سه ماه بود که موی خود را کوتاه نکرده بودیم .

5 بارانکی : مفرد ،‌ نکره ،‌عام ،‌مشتق             /   زمین : مفرد ،‌ جنس ،‌ عام ،‌ ساده

     خرما : مفرد ،‌جنس ،‌ عام ،‌ساده                  /  یوسف : مفرد ، شناس ، خاص ،‌ ساده

     زمین : مفرد ،‌ جنس ،‌ عام ، ساده                /  بصره : مفرد ،‌ شناس ،‌ خاص ، ساده

     برهنگی : مفرد ،‌ جنس ،‌ عام ،‌ مشتق          / دیوانگان : جمع ،‌ جنس ،‌عام ،‌ ساده

6 -  در خط نسخ حروف وکلمات ،زاویه دار و یک نواخت است  و حرف ها در کنار هم چیده می شوند ،‌در حالی که حروف و کلمات در خط تحریری منحنی ومتعادل اند . حرف ها با یک دیگر تناسب و تقارن دارند و بعضی حروف روی هم قرار می گیرند . در این خط به جای زاویه ی حروف از قوس استفاده می شود و حروف دندانه دارکشیده نوشته می شوند . به همین دلیل ،‌خط تحریری نسبت به خط نسخ سریع تر نوشته می شود و در زندگی کاربرد بیش تری دارد . البته هر دو خط جنبه ی کاربردی معمولی دارند و خط های هنری نیستند اما خط نسخ چون حروف را واضح و بر جسته نشان می دهد ، برای آموزش و چاپ آثار  مناسب تر است . خط تحریری ، خط معیار به حساب می آید .

خود آزمایی درس شانزدهم : ( گروه اسمی 2 ) صفحه 81 و 82

1-      کودک :  همان کودک ،‌ هیچ کودکی ، یک کودک ، دومین کودک ،‌ کوچک ترین کودک ، کدام کودک ؟ چه کودکی ؟عجب کودکی !

کـار :  آن کار ،‌هر کار ،‌ هزار کار ، آخرین کار ، سخت ترین کار ،‌چند کار ؟‌ عجب کاری !

نتیجه  :  این نتیجه ، فلان نتیجه ، یک نتیجه ، دومین نتیجه ، عالی ترین نتیجه ،‌ کدام نتیجه ؟ چه نتیجه ای !

داستان : همین داستان ، چند داستان ،‌ چهار داستان ،‌ اولین داستان ،‌ جذاب ترین داستان ،‌ چند داستان ؟ عجب داستانی  !

2 صفت شمارشی   سه ایالت اسلامی        /   صفت شمارشی      پنج شهر مهم       /  صفت اشاره    این نتیجه

 

صفت اشاره    این منظور / صفت عالی    بزرگ ترین روزنامه ی اجتماعی زمان خود  /  صفت اشاره    آن چند روز اختفای خود

 

/صفت عالی    کوبنده ترین مقاله ها / صفت اشاره     این شهامت /صفت مبهم     هیچ کس/  صفت تعجبی      چه روزهای سختی

 

/ صفت اشاره     آ ن روزها  / صفت مبهم    هیچ فرد یا گروهی /صفت مبهم      چند گروه و دسته /   صفت پرسشی    کدام طرز تفکر

 

/  صفت اشاره     آن سخت گیری آغاز کار  / صفت مبهم      هر دو  / صفت شمارشی   یک نکته

تذکر: نوک پیکان در نمودار پیکانی از وابسته به طرف هسته رسم می شود ! مثلاً در گروه اسمی : آن چند روز  ، روز هسته است و بنابراین ابتدا نوک پیکان از چند (صفت مبهم) به طرف روز و سپس پیکان دیگری از زیر آن (صفت اشاره) به طرف میان پیکان چند روز رسم می کنیم . 

3 شاید حیوانات بتوانند زبان یکدیگر را بفهمند و از طریق صداهایی که ایجاد می کنند ، با هم ارتباط برقرار نمایند . بارها شاهد بوده ایم که دو گربه وقتی که به هم می رسند ، صداهایی را رد و بدل می کنند ، از کجا معلوم است که این صداها نظام مند نباشد و زبان خاصی به حساب نیاید . اما تا آنجا که دانش بشری دریافته  تا کنون، نشانه هایی از وجود زبانی نظام مند در میان حیوانات دیده نشده است ؛ یعنی ، اگر چه حیوانات صداهایی را با هم رد و بدل می کنند اما در این صداها ویژگی های زبان انسانی مانند دوساختی بودن ، نابجایی و زایایی وجود ندارد . از طرف دیگر زبان انسان در زمان های مختلف دگرگون می شود وتغییر می کند اما زبان حیوان دگرگونی نمی پذیرد.

4- جواهر     جواهرات    /   ارباب    اربابان   /   حور   حوریان    /     مراسم    مراسم ها

خودآزمایی درس هفدهم  ( ساده نویسی ) صفحه 88 و 89

1 یکی از بهترین و مؤثرترین وسایل کسب مهارت در انواع نوشتن ، خواندن ،این است که  مطالب گوناگون علمی ، ادبی وهنری  را بخوانیم و نیز  از خواندن مطالب فلسفی ودینی آموزنده و آگاهی دهنده دریغ نورزیم تا بتوانیم از این گونه مطالب در مواقع گوناگون استفاده کنیم  .

- هنگام مطالعه بایدمطالب مورد نظر را به دقت بررسی کنیم ومورد تجزیه وتحلیل قرار دهیم ، همچنین نکات مهم را یادداشت وگرد آوری نماییم .

2-    به لطف خداوند ، سال ها به مطالعه و پژوهش در مثنوی معنوی مولوی سرگرم بودم . در این راه بارها به دشواری ها و پیچیدگی هایی برخورد نمودم و از طریق مراجعه به شرح و تفسیرهای گوناگون ، برخی از آن مشکلات حل شد و بعضی هم چنان باقی ماند .

3-       مستعمل : کهنه ، فرسوده  /  علی هذا  :  از این رو ، بنابراین(معین)،لاجرم،ازیرا(دهخدا)   /   کاندیدا  : نامزد ، داوطلب

   من غیر مستقیم  : غیر مستقیم    / علی کل حال :به هر صورت . در(به) هر حال  / در مقطع کنونی :اکنون ، در حال حاضر .

4 (پاسخ زیر بازگردانی این داستان است و با شاخ و برگ دادن و توصیف مناظروجزئیات می توان نوشته را باز نویسی کرد.)

درزمان حضرت عیسی (ع) سه مرد هم سفربودند . در راهی به گنجی رسیدند . تصمیم گرفتند یکی را به شهر بفرستند تا غذایی تهیه  کند. یکی از آنان به شهر رفت وغذایی خرید . با خود گفت : زهری در غذا بریزم تا ایشان بخورند وبمیرند وگنج برای من بماند. آن دو مرد دیگر هم بایک دیگر قرار گذاشتند چون رفیقشان برگشت و غذا را آورد او را بکشند تا گنج به ایشان برسد . چون آن مرد برگشت و غذای زهر آلود را آورد ، اورا کشتند . آن گاه غذا را خوردند و هر دو مردند . حضرت عیسی (ع) با حواریان از آن جا می گذشت . گفت : نگاه کنید که چگونه این سه مرد به خاطر حرص وطمع کشته شده وهر سه از گنج باز مانده اند . واین ماجرا برای کسانی که به دنیا و مال ومنال آن دل بسته اند درس عبرت است . 

5 سهراب سرباز ارشد اردوگاه بود . / - بو علی سینا را می توان اعلم حکیمان ایران دانست .

-          نزد خداوند کسی افضل است که ایمان قوی تر داشته باشد .

6 چندنامه برای دوستم فرستادم . چند کتاب مفید خریدم . ( صفت مبهم ) 

تا کنون به چند شهر مسافرت کردی؟  /  چند دانش آموز در آزمون شرکت کردند ؟( صفت پرسشی )

7   فلان باغ را خریدم ،‌عجب منظره ی زیبایی دارد !،‌ شما باید همه شب مطالعه کنید .

هیچ کتابی را بی مطالعه رها نکردم . هر کاری رابا نام خداوند آغاز می کنیم .

 

خود آزمایی درس هجدهم ( گروه اسمی 3 ) صفحه 94

1-                                                                                                                                                                     این   چهار  دانش آموز  زرنگ

 

وابسته ی پیشین(1)        وابسته ی پیشین (2)        هسته                 وابسته ی پسین

صفت اشاره                صفت شمارشی                   اسم                 صفت بیانی (عادی )

                  این                               چهار                          دانش آموز   ــ         زرنگ

 


کـــدام    کتـاب  تــاریخ ؟

 

 

                              وابسته ی پیشین                          هسته                      وابسته ی پسین

                                صفت پرسشی                            اسم                      مضاف الیه

                                               کـدام                                 کتاب       ــ              تاریخ

 

همین  دو  رودخانه  ییلاقی

 

   وابسته ی پیشین (1)              وابسته پیشین (2)               هسته                   وابسته ی پسین

        صفت اشاره                       صفت شمارشی               اسم                    صفت بیانی ( نسبی )

                       همین                                     دو                       خانه ی      ــ                  ییلاقی

 

هر  هفت  روز  هفته

 

  وابسته ی پیشین (1)                     وابسته پیشین(2)               هسته              وابسته ی پسین

    صفت مبهم                                صفت شمارشی                 اسم             مضاف الیه

                    هــر                                         هفت                            روز       ــ         هفته

 

2 -                    گروه اسمی                                                    گروه اسمی

 

                     وابسته                  وابسته             هسته            هستـــه              وابسته                     وابسته

                  صفت اشاره          صفت شمارشی     اسم           اســم                    صفت                         مضاف الیه

                   

                      آن                        دو                     پرنده        فیلم      ــِ             تماشایی        ــِ           دیشب

                   همین                     پنج                      نفر         کتابخانه ی    ــِ        بزرگ             ــِ         شهر

                   این                     چهار                   کتاب           دانش آموز   ــِ         زرنگ           ــِ          مدرسه

 

 

3 از بین کلمه های ذکر شده ، تنها دو کلمه صفت بیانی نیستند : 1ـ پنجم : صفت شمارشی ترتیبی (2) .2- دیگر: صفت مبهم .

حقّ گرفتنی ،‌ فرد هوشمند ،‌ سخن سنجیده ،‌ نکته ی جالب ، پند اخلاقی ،‌ انسان دانا ،‌ کار خوب ،‌ فرد کوشا  ، محصل مؤدب ، آفتاب طلایی ،‌ گل زیبا ،‌ بند گسسته ، شخص زیرک ،‌ کتاب تاریخی

 

4 –

فعل

بن مضارع

صفت فاعلی:      الف

ب

پ

رفت

رو

رونده

روا

روان

خورد

خور

خورنده 1

----

----

گرفته است

گیر

گیرنده

گیرا 2

----

می دود

دو

دونده

----

دوان3

سوخت

سوز

سوزنده

----

سوزان 4

داشت

دار

دارنده

دارا 5

----

می دانند

دان

داننده

دانا 6

----

گریست

گری

گرینده*

----

گریان

گذشت

گذر

گذرنده

گذرا

گذران

1–خوران کاربرد ندارد،در واژه ی شیرینی خوران «ان»پسوند اسم مصدر است نه نشانه ی صفت فاعلی.

2- گیران کاربرد ندارد و در واژه ای چون باج گیران «ان» پسوند جمع است و در منطقه ی باج گیران «ان» پسوند مکان است .

3- «دوا»صفت فاعلی از «دو»نیست بلکه واژه ای بسیط به معنای دارو است .

4-«سوزا»کاربرد ندارد .

5- «داران » کاربرد ندارد و در واژه ای چون مال داران ، «ان» پسوند جمع است .

6- «دانان» کاربد ندارد و در واژه ای چون حکمت دانان «ان»پسوند جمع است .

* «گرینده» چندان رایج و معمول نیست .

----------------------------------------------------------------

 

5 تکلیف دانش آموزان می باشد .

6 -  شهر : شهر شلوغ ، شهر تهران /  دریا  : دریای بی انتها ،‌ دریای عمان /  سینی :  سینی مسی ،‌ سینی چای /

-          انشا :  انشای توصیفی ،‌ انشای دانش آموزان .

 

خود آزمایی درس نوزدهم  ( خاطره نویسی ، یادداشت روزانه )  صفحه 99

1-      فعالیت دانش آموزان است .

2-      تکلیف دانش آموزان است .

3-      فعالیت دانش آموزان است .

4-      فعالیت دانش آموزان است .

 

        

 

 

                 گروه اسمی (1)                                                                    گروه اسمی (2)

 
 

 

 

              وابسته           هسته       وابسته                                       هسته                 وابسته                        وابسته

        صفت مبهم           اسم            صفت بیانی                              اسم                  نشانه ی نکره          صفت بیانی

               فلان            شاعر          توانا                                          گل                         ی                            زیبا

              چند                 فیلم            دیدنی                                   جنگل                       ی                           دیدنی

              هر                 سخن            نیک                                     کتاب                       ی                             مفید 

 

خود آزمایی درس بیستم   ( ضمیر )  صفحه 103

1-          کتاب های شما را به امانت برده ام     کتاب ها یتان را به امانت برده ام .

-          برادر ایشان آمده بود و سراغ شما را می گرفت   برادر شان آمده بود و سراغتان را می گرفت .

-          خیاط هنوز لباسش را حاضر نکرده است    خیاط هنوز لباس او را حاضر نکرده است .

-          به خوابی عمیق فرو رفته بود ،‌چنان که هر چه او را صدا می زدند .‌جواب نمی داد . به خوابی عمیق فرو رفته بود ؛ چنان که هر چه صدایش می زدند ،‌جواب نمی داد .

-          نگاهتان  می کردند   به شما نگاه می کردند / شما را نگاه می کردند .

-          خودت هم او را دیدی ؟    خود تو هم دیدیش ؟‌

-          اگر او را ببینی ،‌ می شناسی ؟     اگر ببینیش ، می شناسی .

-          داستانی را که خوانده بود .‌برای ما تعریف کرد .   داستانی را که خوانده بود ،‌برایمان تعریف کرد .

2-       ایشان :مرجع ایرانیان/آن ها: مرجع ایرانیان / او: مرجع رستم  /  ــَ ش دربزرگش : مرجع رستم / آن ها : مرجع گرزوکمند ونیزه / ــَ ش در نهیبش : مرجع کشانی (اشکبوس) /  ــَ ت در هماوردت : مرجع کشانی (اشکبوس ) /  وی : مرجع رستم / م در نامم : مرجع رستم / م در مادرم : مرجع رستم / م در نامم : مرجع رستم / تو : مرجع اشکبوس

3         - پدر هر شب که به خانه بر می گردد ،‌از کارش صحبت می کند .   پدر هر شب که به خانه بر می گردد ،‌ از کار خود صحبت می کند .

-          نباید به هر ناملایمی از دوستان خود برنجید . نباید به هر ناملایمی از دوستانتان برنجید .

-          خودش این مطلب را به شما گفته است .   او این مطلب را به خودتان گفته است .

-          حرف آخرتان را بگویید .   حرف آخر خود یا خودتان را بگویید .

-          کارتان را که تمام کردید ،‌ به دوستانتان هم سری بزنید.کار خود یا خودتان را که تمام کردید به دوستان خود یاخودتان هم سری بزنید .

-          آیا  این کتاب خودش بود ؟‌    آیا این کتاب او بود ؟‌

4         تکلیف دانش آموزان است .

5         آیا چگونه به مدرسه می روی ؟    چگونه به مدرسه می روی ؟ یا آیا به مدرسه می روی ؟

   آیا کی برای اردو آماده شویم ؟ کی برای اردو آماده شویم ؟

   چه کسی آیا به کمکش می شتابد ؟‌   چه کسی به کمکش می شتابد ؟

 

خود آزمایی درس بیست ودوم ( نامه نگاری (1) ).صفحه 116 و 117

1-      فعالیت دانش آموزان است .

2-      فعالیت دانش آموزی است .

3 الف ) این نامه تاریخ ندارد .نویسنده نام و نشانی خود را نیز در آن ذکر نکرده است . موضوع نامه مشخص نشده است . عنوان نامه باید پیش از کلمه ی احترام باشد .پایان نامه اسم وامضا ندارد . 

   ب )‌ این نامه تاریخ و موضوع ندارد . لحن آن هم از ادب واحترام به دور است (لحن آمرانه است ) . این طور به نظر می رسد که نویسنده ،‌ به زیر دست خود نامه نوشته است . آغاز و پایان نامه نیز محترمانه نیست . محل امضا کلمه ی تشکر آمیز ندارد .

4 الف ) این کتاب را امروز خریدید ؟   این را امروز خریدید ؟ ( تبدیل صفت به ضمیر )

ب) نثر کدام کتاب ساده تر بود ؟   نثر کدام ساده تر بود ؟‌ ( تبدیل صفت به ضمیر )

     پ ) چه می خوانید ؟   چه مطلبی را می خوانید ؟  ( تبدیل ضمیر به صفت )

ت) ارزش کدام را بیشتر می دانید ؟ شعر عارفانه یا عاشقانه را ؟  ارزش کدام شعر را بیشتر می دانید ؟ شعر عارفانه یاعاشقانه را ؟

     ث ) کتاب را چند خریدید ؟    کتاب را چند ریال خریدید ؟ ( تبدیل ضمیر به صفت )

  ج ) آن که به تو سلام کرد ، برادرم بود . آن شخصی که به تو سلام کرد ،‌ برادرم بود . ( تبدیل ضمیر به صفت )

 

خود آزمایی درس بیست وسوم   ( گروه قیدی )  صفحه 120

1-      آن شب اصلا از حرف های او سر در نیاوردم .

قیدها : 1- آن شب ( قید بی نشانه ،‌مشترک با اسم )       2 - اصلا ( قید نشانه دار ،‌ تنوین دار )

v           حرف های آن روز پدر ،‌کاملابه مجید قوت قلب داده بود.          کاملا  ( قید نشانه دار ، تنوین دار )

v             قرار بود همان روز صبح ،‌مجید با اتوبوس به تهران برود .

الف) همان روز صبح ( قید بی نشانه ،‌مشترک با اسم )

ب) با اتوبوس (قید نشانه دار ، دارای حرف اضافه «متمم قیدی»)

پ)  به تهران  ( قید نشانه دار ، دارای حرف اضافه «متمم قیدی» )

     همه ی مشق ها را با دقت کاقی نوشته بود .

با دقت کافی : ( قید نشانه دار ،‌دارای حرف اضافه « متمم قیدی » )

v            همه جا را به سرعت گشتیم ؛‌از هر کسی سراغ کتاب را گرفتیم ؛متأسفانه نتوانستیم پیدایش کنیم ؛ هر جا که می رفتیم، کتاب فروش می گفت : « تاهمین یکی دو ساعت پیش داشتیم .» با ناراحتی به خانه برگشتیم .

الف ) به سرعت : قید نشانه دار ،‌ پیشوندی

ب) متأسفانه : قید بی نشانه ،‌ مشترک با صفت

پ ) هر جا : قید بی نشانه ،‌مشترک با اسم / هم چنین می توانیم بگوییم که در اصل « به هر جا ، بوده است »

 ( متمم قیدی )

 ت )  تا همین یکی دو ساعت پیش : قید نشانه دار ،‌متمم قیدی .

ث ) با ناراحتی : قید نشانه دار ،‌پیشوندی .

ج )به خانه : قید نشانه دار ،‌ متمم قیدی .

 2-دو روز قبل : دو روز قبل به دیدار او رفتم  / خیلی خوب :  او خیلی خوب فوتبال بازی می کرد .

همین جا :‌ قرار است همین جا مدرسه ای بسازند  / دلاورانه : آن ها دلاورانه با دشمن جنگیدند .

سریع : پروین سریع کتاب هایش را برداشت .  / دیروز ظهر : سعیـد : دیروز ظهر سعید را دیدم .

یک ساعت بعد : یک ساعت بعد نظرش تغییر کرد .

نکته : قید های مختص دو گونه هستند:1-نشانه دار مثل اصلاً،یقیناً،کاملاًو...2-بی نشانه مثل هرگز،همیشه،ناگهان و ...

3 -                                                                                 به نام خدا

جناب آقای احمدی ،‌دبیر محترم زبان و ادبیات فارسی

        دانش آموزان سال اول دبیرستان دکتر شریعتی جلسه ی پرسش وپاسخ درسی را روز یکشنبه 5/9/80 ساعت4 تدارک دیده اند . از شما استاد گرامی استدعا داریم ،‌در صورت امکان با شرکت در این جلسه ما را از وجود خود بهره مند سازید .

                                                                             با سپاس ، دانش آموزان سال اول دبیرستان دکتر شریعتی


4-

                                                                                                                                15/7/80                               

                                                                         باسمه تعالی

                                                          تقاضای اشتراک مجله ی رشد جوان

 سردبیر محترم مجله ی رشد جوان

با سلام و احترام

     این جانب ملیکا حسابی ، دانش آموز سال اول دبیرستان دکتر حسابی شهرستان شیراز تقاضای اشتراک آن مجله ی ارزشمند را دارم . لذا خواهشمندم در مورد در خواست این جانب اقدام لازم به عمل آید . ضمنا فر م تکمیل شده ی اشتراک و فیش بانکی ضمیمه ی درخواست است .

                                                                                                   با تشکر : ملیکا حسابی

5-

   

شکل مکتوب

شکل ملفوظ

نیایش

سینی

دیانت

پیاز

دیار

نییایش/niyayes ---- یک «ی» بیشتر تلفظ می شود.

سینی /sini----تفاوتی ندارد.

دییانت diyanat/---- یک «ی» بیشتر تلفظ می شود.

پییاز /piyaz---- یک «ی» بیشتر تلفظ می شود.

دییار /diyar---- یک «ی» بیشتر تلفظ می شود.

 

 

 

خود آزمایی درس بیست وچهارم   ( زبان سناسی چیست ؟ 2 ) صفحه 125

1-      مطالعه ی صداهای زبان و قواعد ترکیب آن ها به منظور ایجاد ساخت های آوایی زبان را « واج شناسی » گویند .

2-      ‌بخش صرف به بررسی وطبقه بندی تکواژها و چگونگی ساخت واژه ها ( مشتق ، مرکب وساده ) می پردازد .

در بخـش نحو ،‌شـیوه ی ترکیـب انواع کلمات تا سطــح گروه یا جمـله مطرح می شـود و آن گاه گروه ها به گروه های اسـمی ،‌ فـعلی و حرف اضافه ای(قیدی)  و جمله ها به انواع ساده ،‌مرکب ،‌ شرطی ، امری و بیانی تقسیم می گردند .

 

3-    در این سطح ، معنای انواع تکواژها ، کلمه ها ،‌گروه ها و جمله ها وروابط معنایی آن ها بررسی می شود . در معنا شناسی از یک طرف معنای تکواژها ،‌ واژه ها و جمله ها و . .. توصیف می گردد .از طرف دیگر، حوزه ی معنایی کلمه ها مشخص می شود .

4-      کتاب ومدرسه : تضمن ( شمول معنایی ) ؛ کتاب از لوازم مدرسه است .

   ورزش و فوتبال :‌تضمن ( شمول معنایی ) ؛ ورزش شامل فوتبال نیز هست .

  هست و نیست  :‌تضاد ؛ دو کلمه ی متضادند .

 خانه و منزل  :‌ مترادف ؛ تا حدودی هم معنی اند .

 


5-

قیدها

نوع

قیدها

نوع

از بینوایی

در فصل زمستان

یکتا

در این حین

از کوهستان

نشانه دار ، متمم قیدی

نشانه دار ، متمم قیدی

بدون نشانه ،‌ مشترک با صفت

نشانه دار ،‌ متمم قیدی

نشانه دار ،‌ متمم قیدی

 

در آب

اینک1

در جوی

از غایت احتیاج و سرما

تیز2

در وی

نشانه دار ، متمم قیدی

بی نشانه مشترک با اسم

نشانه دار، متمم قیدی

نشانه دار ،‌متمم قیدی

بی نشانه مشترک با صفت

نشانه دار، متمم قیدی

 

1-  اینک ضمیر اشاره : مصغر این است که اشارت به قریب و نزدیک باشد . این است . ( فرهنگ معین ) : بدو گفت اینک سر دشمنت/که او بد سگالیده بُد بر تنت .به معنی اکنون قید است.

2-  تیز : سریع  (قید است.) در صورتی که تیز چنگال را ترکیب وصفی مقلوب بدانیم ، تیز صفت خواهد بود : چنگالِ تیز

-----------------------------------------------------------

6-

v                  اگر له او چیزی نمی گویید ، لااقل علیه او حرفی نزنید .

v                  شاهد نه له متهم چیزی می گفت نه علیه او .

 

 خود آزمایی درس بیست وپنجم ( نامه نگاری (2)) صفحه 131

1-      تکلیف دانش آموزان است .

2-      تکلیف دانش آموزان است .

3-       واج : عبارت است از کوچک ترین و احد صوتی زبان که سبب تمایز معنایی می شود . واج جنبه ی ملفوظ و گفتاری زبان است .

حرف : کوچک ترین واحد نوشتاری زبان است که شکل مکتوب دارد ؛‌بنابراین ،‌ حرف ،‌گونه ی نوشتاری واج یا صداست ، به بیان  دیگر ،‌ حرف به اعتبار خط است ، و جنبه ی نوشتاری دارد ولی واج به اعتبار زبان و صوت آن است . یک واج الزاما معادل یک حرف نیست ؛ مثلا واج / z / در زبان نوشتاری فارسی به شکل های زیر می نویسند .یعنی نماینده ی چند حرف زیر است :

                                                                                          ث                       

واج / z /               ز                               واج /s /                   س

                        ض                                                          ص

 

4- بازرس ، نتیجه ی تحقیقاتی را که انجام گرفته است ، به اطلاع حضار رسانید .

  - من نیز ضرب المثلی را که دوستم به کار برده بود ، در نوشته ام به کار بردم . 

 

 

خود آزمایی درس بیست وهفتم ( نقش نما )  صفحه 139

1- اگر : پیوند وابسته ساز / که  :  پیوند وابسته ساز /  یا  :‌ پیوند همپایه ساز    /  و : پیوند همپایه ساز

  اما :  پیوند همپایه ساز  /  در صورتی که : پیوند وابسته ساز  /  با آن که : پیوند وابسته ساز 

3-      اولین روزی که به (برای ) دیدن دوستم رفتم ، او را در مزرعه سرگرم کار دیدم .

    فردوسی سی سال از عمر گران بهای خود را صرف سرودن شاهنامه کرد .

     علامه دهخدا امثال وحکم فارسی را در چهار جلد نوشت .

نهاد ،کلمه یا گروهی از کلمات است که درباره ی آ ن خبر می دهیم .

3-ایران ،ای ایران ، همیشه آزاد و آباد باش .                                                     ایرا ن = منادا

مردم ایران، صمیمی ومهربان اند                                                                       ایران = مضاف الیه

او پس از سال ها به ایران بازگشت .                                                              ایران  = متمم

ایران را آباد کنیم .                                                                                        ایران= مفعول

فردوسی ،ای فردوسی ، همیشه تو را دوست خواهیم داشت .                            فردوسی = منادا

شاهنامه ی فردوسی یکی از افتخارات ادبیات فارسی است .                           فردوسی = مضاف الیه

ایستادگی را باید از فردوسی آموخت .                                                 فردوسی =  متمم

جوانان ما باید فردوسی را خوب بشناسند .                                          فردوسی =  مفعول

ادبیات ، ای ادبیات ،تو آیینه ی تمام نمای فرهنگ ما هستی .                    ادبیات=        منادا

درس ادبیات فارسی را جدّی تر بگیریم .                                             ادبیات     مضاف الیه

دلم برای ادبیات می تپد .                                                                   ادبیات   =    متمم

ادبیات ارزشمند کشور خود را بهتر بشناسیم .                                       ادبیات    =     مفعول

4-    نمونه ی یک آغاز : « هر چند مشغله های زندگی فرصتی باقی نگذاشته است اما لحظاتی به فکر دوستی قدیمی چون تو بودن ،‌ موجب نشاط روح من می شود . » یا« مدتی است که از دوری تو ناراحتم وهمیشه در فکر توهستم . اندوه دلم جز با نوشــتن نامه درمان نمی پذیرد . چند روزی بیشتر نیست که از تو جدا شده ام اما دوری تو مرا می آزارد .»

         

نمونه ی یک پایان : « حرف  زیاد است ومجال نامه محدود ؛ بهتر است کلام را کوتاه کنم و در انتظار فرصتی بمانم که بتوانیم یک دیگر را ببینیم و مفصل صحبت کنیم . »یا «دوست دارم بیشتر بنویسم وبیشتر با تو درد دل کنم اما چه کنم که قلم را یارای این همراهی وزمان را مجال این قلم نیست . تو را به خدا می سپارم .»

 

خود آزمایی درس بیست وهشتم  ( خلاصه نویسی ) صفحه 149

1-      الف ) مشورت با خردمندان در واقع شریک شدن در اندیشه ی آن ها ست . یا هرکه درکارهای بزرگ با خردمندان مشورت کند درواقع شریک عقل آن ها می شود .

    ب ) زیاد خواندن ، نشان دانشمندی نیست ، بلکه راه وروش صحیح دانستن مهم است . یا دانشمند واقعی کسی نیست که زیاد کتاب خوانده و از همه بیشتر معلومات داشته باشد بلکه کسی است که در تحصیل علم و ادب با شیوه ای درست قدم بردارد و آن را صحیح به کار ببرد .

  پ ) خرد سبب هدایت انسان می شود و جاهلان خود را از این نعمت بی بهره ساخته اند ./خرد چراغی راهنما در راه زندگی انسان است ، بی خردان ازاین چراغ بی بهره هستند .

2-      تکلیف شب دانش آموز است ، که می توانند از منابع زیر کمک بگیرند :

1- هفت پیکر نظامی     2- داستان های دل انگیز ادبیات فارسی ؛ زهرا کیا ( خانلری )3- قصه های خوب برای بچه های خوب ؛

 مهدی آذر یزدی  ( داستان خیروشر )                                              

 

 

 



 

 

 

 

 

[ جمعه ٥ مهر ۱۳٩٢ ] [ ٢:٢٦ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed