ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

خلاصه ی دروس زبان فارسی 3

قواعد ترکیب
دانستنی‌های درس
1- «صورت‌های ممکن غیر رایج گروه‌های اسمی» چه نامیده می‌شوند؟ ذخیره‌های زبان
2- «قواعد هم‌نشینی» قواعدی است که از ترکیب تکواژها یا واژه‌های مناسب، گروه‌های اسمی، قیدی و فعلی ایجاد می‌کند.
3- «کوچک‌ترین واحد صوتی زبان که معنا ندارد» چیست؟ واج
4- جمله از ترکیب کدام واحدهای زبانی به وجود می‌آید؟ از ترکیب گروه‌ها
5- واژه‌ی «گفت» چه ترکیبی دارد؟
6- «قواعد نحوی» چیست؟ صامت + مصوّت + صامت + صامت
7- واژه‌هایی که از نظر دستوری و معنایی و کاربردی تفاوتی با هم ندارند و فقط شکل ظاهری آن‌ها تفاوت دارد، چه نامیده‌می‌شوند؟ گونه‌های آزاد
8- تمام زبان‌های دنیا در نهایت به ... تجزیه می‌شوند. واج
9- «قواعد واجی» چیست؟ قواعدی که مانع از اجتماع برخی از واج‌ها در کنار هم می‌شوند.
10- ترکیب «تکواژها و واژه‌ها» کدام واحد زبانی را می‌سازد؟ گروه
11- وسیله‌ی انتقال پیام در بین انسان‌ها چیست؟ زبان
12- از ترکیب «گروه‌ها» کدام واحد زبانی ساخته می‌شود؟ جمله
13- قواعد خاص که به ما کمک می‌کند تا هر جمله را در جایگاه خودش به کار بریم، چه قواعدی هستند؟ قواعد کاربردی
14- آیا می‌توانیم هر واجی را در کنار واج دیگری قرار دهیم؟ خیر
15- در زبان فارسی واج‌هایی که واجگاه مشترک یا نزدیک به هم دارند، چگونه ترکیب می‌شوند؟ بی‌فاصله نمی‌توانند در کنار هم بیایند.
16- صافی بسیار دقیقی که جمله‌ها را قبل از تولید بررسی می‌کند، چه نامیده می‌شود؟ قواعد نحوی
17- هر تکواژ یا واژه‌ای که تولید می‌شود، باید از صافی ...... بگذرد. قواعد واجی
18- واژه‌ی «آب» چند واج است؟ سه واج
19- کدام واژه مطابق با الگوی هجایی (صامت + مصوّت) نیست؟ «ماه، مو، سر» : سر
20- «داشته‌اند برمی‌گشته‌اند» چه گروهی است؟ گروه فعلی

درس دوم
جمله
دانستنی‌های درس
1- «جمله‌ی مستقل» چند نوع است؟ دو نوع
2- جمله‌ی «اخترشناسان کارهای متفاوتی می‌کنند.» چه نوع جمله‌ای است؟ جمله‌ی مستقل ساده
3- «جمله» حداقل از چند گروه ساخته می‌شود؟ یک گروه
4- اگر جمله‌ای ، دست کم یک جمله‌ی وابسته داشته باشد، چه نوع جمله‌ای است؟ جمله‌ی مرکّب
5- کدام «گوره» را در جمله می‌توان حذف کرد؟ گروه قیدی
6- پس از جمله بزرگ‌ترین واحد زبانی چیست؟ گروه
7- کدام واحد زبانی است که از یک یا چند تکواژ ساخته شده است؟ واژه
8- «بان، مند، گار» چه نوع تکواژی هستند؟ تکواژ وابسته
9- عبارت «اخترشناسی علمی است که به مطالعه‌ی اجرام آسمانی می‌پردازد.» از چند «گروه» تشکیل شده است؟ پنج
10- واژه‌ی «می‌بینمشان» از چند تکواژ تشکیل شده است؟ چهار تکواژ
11- «تکواژها» به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ دو دسته
12- واژه‌هایی که تلفظ مشترکی دارند، اما کاربرد و معناهای جداگانه‌ای دارند، در اصطلاح چه نامیده می‌شوند؟ واژه‌های متشابه
13- عبارت «بزرگ‌ترین واحد زبانی است و خود جزئی از یک واحد بزرگ‌تر نیست.» کدام واحد زبانی را توصیف می‌کند. جمله‌ی مستقل
14- «تکواژ» چیست؟ یکی از واحدهای زبان که از یک یا چند واج ساخته شده و معنا دار است.
15- «میز» چه نوع تکواژی است؟ تکواژ آزاد.
16- کدام واژه در عبارت «در گلستان سعدی سخنان نغض و دلکش فراوان است.» نادرست نوشته شده است؟ نغز
17- «می‌پردازند» چند واج دارد؟ یازده واج
18- «است» چند تکواژ دارد؟ دو تکواژ
19- جمله‌ی «مستقل مرکب» چه جمله‌ای است؟ جمله‌ای که بیش از یک فعل دارد.
20- «سخنی که بتوان آن را به دو قسمت نهاد و گزاره تقسیم کرد.» کدام واحد زبانی است؟ جمله
درس سوم
ویرایش
دانستنی‌های درس
1- عبارت مسئله‌ی کوشش برای آزادی تاریخچه‌ای دراز در طول تاریخ دارد.» چند خطا و لغزش نگارشی دارد؟ سه
2- اصطلاح «سره‌نویسی» ؛ یعنی ... : فارسی نویسی ناب
3- عبارت «یک گلوله در کرد و کلّه‌ی دشمن را زد.» کدام غلط نگارشی را دارد؟ عامیانه نویسی
4- «ایجازهای مخلّ» ؛ یعنی ... : کوتاه‌نویسی که معنی را می‌رساند.
5- به جای «انجام طرح خلع‌سلاح» می‌توان ... طرح خلع سلاح را به کار برد. اجرای
6- غلط نگارشی برای جمله‌ی «فرزندان نباید یک بار برای خانواده تلقی شود» چیست؟ نهاد با فعل جمله مطابقت ندارد.
7- شکل درست و صحیح عبارت «نتایجی که امروز بدست آمد را گزارش می‌کنم.» چگونه است؟ نتایجی را که امروز به دست آمد گزارش می‌کنم.
8- به‌جای فعل «می‌باشد» از کدام فعل می‌توان استفاده کرد؟ است.
9- «تتابع اضافات» به چه معنی است؟ آوردن چند کلمه پشت سر هم با کسره‌ی اضافه
10- حرف اضافه‌ی مصدر «متفاوت بودن» چیست؟ با
11- «ابهام» داشتن جمله ؛ یعنی ... : دو یا چند معنی داشتن جمله
12- عبارت «در سال 334، آل بویه بغداد را فتح و پسرش را به جای او برگماردند.» کدام خطای نگارشی را دارد؟ حذف فعل بدون قرینه
13- «آموختن به» به چه مفهومی است؟ یاد دادن
14- حرف نشانه‌ی «را» در کدام قسمت جمله می‌آید؟ بعد از مفعول
15- ویرایش جمله‌ی «بیداری مسلمانان را فراگرفته است» چیست؟ مسلمانان در همه‌ی کشورها بیدار شده‌اند.
16- رعایت «علایم نگارشی» کدام نوع ویرایش است؟ ویرایش فنی
17- کدام نگارش نادرست است؟ «آزمایش‌ها، خانم مدیره، گزارشات» : خانم مدیر، گزارش‌ها
18- به جای دو واژه‌ی «برعلیه، برله» چه واژه‌هایی به‌کار می‌بریم؟ علیه، له
19- پرهیز از کاربرد «تنوین» در زبان فارسی، کدام نوع ویرایش است؟ ویرایش زبانی
درس چهارم
واحدهای زیرزنجیری گفتار
دانستنی‌های درس
1- «واحدهای گفتار که به‌طور منظم و طبق قواعد خاصی پشت سر هم قرار می‌گیرند.» چه نام دارند؟ زنجیره‌ی گفتار
2- کوچک‌ترین واحد «زنجیره‌ی گفتار» چه نام دارد؟ واج
3- ویژگی‌های گفتار را که الفبای خط از نشان دادن آن ناتوان است، چه نامیده‌اند؟ ویژگی‌های زیرزنجیری گفتار
4- کوچک‌ترین واحدهای «زنجیری گفتار» براساس شیوة ی تولید به چند طبقه تقسیم می‌شوند؟ دو طبقه
5- مهم‌ترین واحدهای زبرزنجیری گفتار، چند دسته‌اند؟ سه دسته
6- «جملات خبری» کدام آهنگ را دارند؟ افتان
7- آهنگ جملات سؤالی چگونه است؟ خیزان
8- ارگ «آهنگ صدا از پایین شروع شود و کم‌کم بالا برود و دیگر فرود نیاید.» کلام چه آهنگی دارد؟ خیزان
9- ادای «یک هجا» با شدّت و فشار بیشتر، چیست؟ تکیه
10- جمله‌های پرسشی در پاسخ «آری» یا «نه» چه آهنگی دارند؟ خیزان
11- هر واژه در زبان فارسی چند «تکیه» دارد؟ یک
12- تکیه در «اسم مفرد یا صفت» بر کدام هجاست؟ هجای پایانی
13- در فعل مضارع اخباری کدام قسمت فعل تکیه می‌گیرد؟ پیشوند فعلی (می)
14- «درنگ» چند نوع است؟ دو (میان واژه‌ای، پایان واژه‌ای)
15- در فعل منفی «ماضی و مضارع و امر» «کدام هجا تکیه می‌گیرد؟ نون نفی
16- جمله‌ی «او هر روز، نامه‌ای می‌خواند.» چه نوع «درنگی» دارد؟ میان واژه‌ای
17- درفعل ماضی ساده «جز سوم شخص مفرد» تکیه در کدام هجاست؟ هجای قبل از آخر
18- جمله‌ی«این‌جا آشپزخانه، ندارد» چه نوع درنگی دارد؟ پایان‌واژه‌ای
19- کاربرد «قید تأکید در کدام جمله‌ها نادرست است؟ جمله‌هایی که پیامی آشکار و روشن دارند.
20- جمله‌هایی که با قیدهای پرسشی همراه‌اند (جز آیا و هیچ) چه آهنگی دارند؟ افتان
درس ششم
مطابقت نهاد و فعل
دانستنی‌های درس
1- کدام قسمت جمله در شخص و شمار با هم مطابقت دارند؟ نهاد جدا و نهاد پیوسته
2- اگر نهاد، جمع‌ بسته ‌شود، فعل چگونه خواهد بود؟ جمع بسته می‌شود.
3- در جمله‌ی «پدرم از مسافرت برگشتند.» چرا برای نهاد مفرد، فعل جمع آورده است؟ برای احترام
4- برای اسم‌هایی ‌چون «مجلس ،شورا، گروه» چه ‌فعلی‌ به‌ کار می‌رود؟ مفرد
5- هنگام‌جان‌بخشیدن به‌اشیای بی‌جان فعل با ... مطابقت می‌کند. نهاد
6- فعل برای اشیای بی‌جان به چه شکلی می‌آید؟ مفرد
7- در عبارت «از خانه که بیرون آمدم، او را دیدم.» کدام قسمت جمله ذکر نشده است؟ نهاد جدا
8- در جمله‌ی «گفته بودم کتاب را همراه بیاورید.» کدام نوع حذف صورت گرفته است؟ نهاد جدا
9- کدام‌واژه(واج)میانجی ندارد؟ «آشنایان، نیاکان، دوستان» : دوستان
10- در جمله‌ی «مردی از کوچه می‌گذشت، کودکان در کوچه سرگرم بازی بودند، پرسید ...» کدام قسمت جمله حذف شده است؟ متمم
درس هفتم
نگارش تشریحی
دانستنی‌های درس
1- مقاله ها از نظر شیوه‌ی نوشتن به چند گونه تقسیم می‌شوند؟ سه
2- «شرح و بسط دادن به منظور مطالعه و دقّت در یک موضوع یا مطلب به‌گونه ای علمی و دقیق» چه نام دارد؟ تشریح
3- مقاله‌ی «کتاب و کتاب‌خوانی» از کدام نوع مقاله است؟ تحقیقی
4- عام‌ترین و رایج‌ترین راه تشریح چیست؟ طرح پرسش‌هایی درباره‌ی یک چیز
5- پسوند (ان) در کدام واژه با بقیه تفاوت دارد؟ «بامداران، گیلان. بهاران» : گیلان
6- مقاله‌ی «تربیت انسانی و سنّت ملّی ما» چه نوع مقاله‌ای است؟ تحلیلی
7- اگر بخواهیم واقعه‌ای را که امروز وجود ندارد تشریح کنیم، از چه چیزهایی استفاده می‌کنیم؟ مدارک و مآخذ و اسناد و کتاب‌ها
8- داستان «کلاس نقّاشی» چه نوع نوشته‌ای است؟ نوشته‌ی تشریحی
9- نشانه‌های جمع در زبان فارسی چیست؟ ها، ان
10- (ان) در واژه‌ی «کوهان» چه معنی می‌دهد؟ شباهت (مانند کوه)
درس هشتم
گروه فعلی
دانستنی‌های درس
1- مهم‌ترین عضو «گزاره» چیست؟ گروه فعلی
2- «گروه فعلی» چند ویژگی دارد؟ پنج
3- (بن‌ماضی + شناسه‌های ماضی) چه فعلی را می‌سازد؟ ماضی ساده
4- «رفته‌بودیم» چه فعلی و چندم شخص است؟ ماضی بعید، اول شخص جمع
5- (صفت مفعولی + باشم) چه فعلی را می‌سازد؟ ماضی التزامی
6- فعل «می‌رفتید» چه زمانی دارد؟ ماضی استمراری
7- فعل‌های مضارع چند نوع‌اند؟ سه نوع
8- (دارید می‌روید) چند شناسه دارد؟ مضارع مستمر
9- فعل مضارع چند شناسه دارد؟ شش شناسه
10- با فرمول (ب+بن مضارع+شناسه‌های مضارع) کدام فعل ساخته می‌شود؟ مضارع التزامی
11- «مصدر مرخّم» برابر است با ... : بن ماضی
12- کدام (بن مضارع) نادرست است؟ «ببر، بخش، رو» بر
13- برای (گذرا) کردن فعل‌ها از چه تکواژی استفاده می‌کنیم؟ ان
14- فعل از جهت اجزای تشکیل‌دهنده‌ی آن چند نوع است؟ سه
15- اگر تکواژ(ان) به فعل‌های گذرا به متمّم افزوده شود. به چه فعلی تبدیل می‌شوند؟ گذرا به مفعول و متمم
16- فعلی که بن مضارع آن از ی تکواژ تشکیل شده باشد، چه فعلی است؟ فعل ساده
17- برای‌تشخیص‌فعل‌ساده‌ازفعل‌مرکّب‌به‌چندویژگی‌بایدتوجّه‌کرد؟سه
18- «حرف زد» چه نوع فعلی است؟ فعل ساده
19- ویرایش جمله‌ی «او از سمت خود استیفا داد» چیست؟ او از سمت خود استعفا داد.
20- «فعل پیشوندی» چیست؟ فعلی است که پیش از فعل ساده‌ی آن، تکواژ بیاید.
درس نهم
زندگی‌نامه نویسی
دانستنی‌های درس
1- «زندگی‌نامه نویسی» گونه‌ای از چه نوع نوشته‌ای است؟ نوشته‌ی تشریحی
2- روش گردآوری اطلاعات برای نوشتن «زندگی‌نامه» چند نوع است؟ چهار نوع
3- ملاصدرای شیرازی در چه قرنی می‌زیست؟ قرن یازدهم
4- چرا «تاریخ بیهقی» از دیگر کتاب‌های تاریخ ممتاز شده است؟ به علّت امانت و دقّت نویسنده‌ در نگارش کتاب
5- داستان «ملاصدرای شیرازی» در کدام قالب نوشته شده است؟ رمان
6- «نظریه ی ملاصدرا» که شهرت خاصی دارد، چیست؟ حرکت جوهری
7- «نیم‌فاصله» ؛ یعنی ... : فاصله‌ی میان حرفی
8- «فاصله‌ی میان واژه» نشانه‌ی چیست؟ استقلال واژه‌ها از یکدیگر
9- رعایت نکردن فاصله‌ی میان واژه‌ای باعث ... : بدخوانی و بدفهمی مطالب می‌شود.
10- فاصله‌ی بین واژه‌های یک متن، تقریباً چند برابر فاصله‌ی حرف‌های یک واژه است؟ دوبرابر
درس دهم
جمله‌های ساده و اجزای آن
دانستنی‌های درس
1- جمله‌ی مستقل چند نوع است؟ دو نوع
2- تعداد اجزای جمله را کدام قسمت جمله تعیین می‌کند؟ فعل
3- در جمله‌های ساده تعداد اجزای اصلی جمله چند جزء است؟ حداقل دو و حداکثر چهار جزء
4- «کبوتر دانه برمی‌چیند.» جمله‌ی چند جزئی است؟ سه جزئی
5- وقتی نهاد ... باشد، می‌توان آن را حذف کرد. ضمیر
6- اجزای جمله‌های دو جزئی با فعل ناگذر چیست؟ نهاد و گزاره
7- در کدام جمله نهاد حذف شدنی نیست؟ «آن‌ها دیر آمدند/ ما آن جا بودیم / گل شکفت» : گل شکفت
8- در جمله‌های سه جزئی فعل جمله چگونه است؟ گذر
9- جمله‌هایی سه جزئی چند نوع‌اند؟ سه نوع
10- جمله‌ی «پرچم علم و دانش را برافرازیم» چه جمله‌ای است؟ سه جزئی با مفعول
11- کدام یک از این مصدرها جمله‌ی سه جزئی نمی‌سازد؟ «چشیدن، آزمودن، ایستادن» ایستادن
12- کدام مصدر با حرف اضافه‌ی (به) به کار نمی‌رود؟ «جنگیدن، گرویدن، نگریستن» جنگیدن
13- جمله‌های چهارجزئی گذرا چند نوع است؟ چهار نوع
14- جمله‌ی «کتاب‌ها را از کتاب فروشی خریدی؟» چند جزئی است؟ چهار جزئی یا مفعول و متمم
15- جمله‌ی «ایشان از دوستان ما بودند.» چند جزئی است؟ سه جزئی
16- جمله‌ی «حافظ خودش را رند می‌داند.» چند جزئی است؟ اجزای آن چیست؟ چهارجزئی با مفعول و مسند.
17- جمله‌های استثنایی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ دو دسته
18- «کشیده می‌شوم» مجهول چه فعلی است؟ می‌کشم
19- «گزاره» در کدام نوع جمله بدون فعل است؟ جمله‌ی استثنایی
20- «شیوه‌ی ‌بلاغی» چیست؟ جابه‌جایی ‌اجزای کلام به تشخیص نویسنده

درس یازدهم
نامطابق‌های املایی
دانستنی‌های درس
1- ترکیب و تلفظ واج‌ها در هر زبان تابع چیست؟ دستگاه آوایی
2- زبان نوشتار به‌طور طبیعی معادل و مطابق است با ... : زبان گفتار
3- کدام زبان است که سریع‌تر و بیش‌تر تغییر می‌کند؟ زبان گفتار
4- کدام واژه «واو معدوله» دارد؟ «خونین، خوب، خواهر» : خواهر
5- اگر واج / ن / بدون فاصله قبل از واج / ب / بیاید، به چه واجی تبدیل می‌شود؟ (م)
6- واژه‌ی‌متفاوت کدام واژه است؟ «ماست‌بند، بدکار، درست‌کار» بدکار
7- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «سطوت سلطنت، فراق ملک، جبّه‌ی حبری رنگ» فراغ ملک
8- هرگاه واج / ج / قبل از واج / ت / بیاید، به چه واجی تبدیل می‌شود؟ ش
9- هدف‌از درس‌املاءچیست؟مطابق‌کردن زبان ملفوظ با زبان مکتوب
10- تبدیل واج / ن / به واج / ب / در زبان عربی چه نام دارد؟ ابدال
درس دوازدهم
بازگردانی
دانستنی‌های درس
1- «بازگردانی» در شعر و نثر به چه معنی است؟ امروزی کردن شعر یا نثر
2- در «بازگردانی» شعر ونثر چند عامل مهم وجود دارد که باید رعایت شود؟ چهار عامل
3- مقصود از «امروزی کردن نوشته‌های قدیم» چیست؟ مقصود آن است که محتوا و پیام به زبانی ساده و قابل فهم مطرح شود.
4- کدام واژه در عبارت «او سعی می‌کند کارهای خود را موجح جلوه دهد». نادرست نوشته ده است؟ موجه
5- هدف‌از«بازگردانی» چیست؟ تبدیل زبان کهن به زبان معیار امروز
6- در بازگردانی برخی از کاربردهای دستور تاریخی چه تغییری می‌کنند؟ معادل‌سازی می‌شوند.
7- مضمون اصلی نوشته‌ی کهن در «بازگردانی» به چه صورت در می‌آید؟ مضمون اصلی نوشته‌ باشد به خوبی منتقل شود.
8- املای درست واژه‌های «خواروبار، بازدید کننده‌گان،‌ازدهام» چگونه است؟ خواربار، بازدیدکنندگان، ازدحام
9- کتاب«قصه‌های خوب برای بچّه‌های خوب» اثر کیست؟ مهدی آذریزدی
10- املای کدام واژه درست است؟ «بهبوحه، وحله، هرس‌کردن» هرس کردن
درس سیزدهم
نظام معنایی زبان
دانستنی‌های درس
1- «معناشناسی» چیست؟ کوشش برای پی‌بردن به این نکته است که اهل زبان چگونه منظور یک دیگر را می‌فهمند.
2- کدام سطح زبان‌شناسی است که واژه‌ای را «مهمل» و واژه‌ای دیگر را «مستعمل» می‌خواند؟ معناشناسی
3- جمله‌ی«دیروز لباس به‌شما می‌آمد.» چرا آشناو معنی‌دار است؟ معنای آن به رابطه‌ی هم‌نشینی فعل با متمم مربوط می‌شود.
4- هر عنصر زبانی دارای چند «معنا» است؟ دو معنا
5- معنای غیرمستقیمی هر عنصر زبانی چگونه استنباط می‌شود؟ از هم‌نشینی آن عنصر زبانی با عناصر دیگر
6- معنای‌مستقیم«عنصر زبانی»چیست؟ معنای‌روشن ومشخص آن
7- برخی کلمات نمی‌توانند خود را بشناسند، لازم است که در ... قرار بگیرند. زنجیره‌ی سخن
8- درگذرزمان‌برای«واژه‌ها»چندوضعیت پیش‌می‌آید؟چهاروضعیت
9- واژه‌های جدید به چند شیوه ساخته می‌شوند؟ سه شیوه
10- «اگر دو یا چند واژه‌ی موجود در کنار هم قرار گیرند و با هم واژه‌ی جدید بسازند.» از کدام شیوه‌ی واژه‌سازی استفاده شده است؟ ترکیب
11- شیوه‌ی واژه‌سازی که با افزودن (وند) به واژه‌های موجود، واژه‌ای تازه می‌سازد، چه نام دارد؟ اشتقاق
12- کدام واژه از زبان فارسی امروز حذف نشده است؟ «هنجار، برگستوان، خوازه» : هنجار
13- کلماتی‌که در زبان‌عربی«تشدیدپایانی» دارند، در زبان فارسی چه زمانی «تشدید» می‌گیرند؟ هنگامی که بعد از آن‌ها مصوت بیاید.
14- کدام‌واژه‌نیازبه‌»تشدید»دارد؟«مصوت، قضات، فوق‌العاده»: مصوّت
15- کدام واژه با از دست‌دادن معنای پیشین خود،‌معنای جدید نگرفته است؟ «سوگند، شادی، سپر» : شادی
16- کدام واژه نیاز به «تشدید» دارد؟ «تسلیت، تهنیت، شفقت» هیچ‌کدام.
17- کدام واژه «علامت اختصاری» نیست؟ «سمت، هما، ساد» : ساد
18- آیا «واژه‌ها» معنای ثابت وهمیشگی دارند؟ خیر
19- علاوه بر معنای مشخص هر واژه، از چه طریق دیگر معنای واژه‌ها را پیدا می‌کنیم؟ از رابطه‌ی هم‌نشینی
20- «ساف» علامت‌اختصاری چیست؟ سازمان آزادی‌بخش فلسطین
درس چهاردهم
گروه اسمی
دانستنی‌های درس
1- «گروه اسمی» از چه اجزایی تشکیل شده است؟ از یک اسم به عنوان هسته و یک یا چند اسم به نام وابسته
2- کدام بخش «گروه اسمی» اجباری است؟ هسته
3- «وابسته‌های پیشین» اسم چند نوع‌اند؟ هشت نوع
4- القاب و عناوینی که بدون هیچ نشانه یا نقش نمایی پیش از اسم می‌آیند، چه نامیده می‌شوند؟ شاخص
5- «وابسته‌های پسین» چند نوع است؟ پنج نوع
6- در جمله‌ی «عمو جواد را بهتر از هر کس دیگر می‌شناختم.» کدام واژه «شاخص» است؟ عمو
7- کدام «وابسته‌ی پیشین» نیست؟ «صفت عالی، صفت مبهم، صفت بیانی» صفت بیانی
8- مقصود از «نقش تبعی» چیست؟ تابع گروه اسمی قبل از خود باشد.
9- چند «نقش تبعی» در گروه اسمی وجود دارد؟ سه
10- نقشی‌که «گروه اسمی‌قبل از خود را توضیح می‌دهد.» چیست؟ بدل
11- «جمع مکّسر» ؛ یعنی... : جمع برخی از کلمات عربی
12- کدام‌واژه‌نمی‌تواند(شاخص)باشد؟«مهندس، محمود، استاد»: محمود
13- در ترکیب «کتاب زبان فارسی» هسته کدام است؟ کتاب
14- شاخص ها چه نوع کلماتی هستند؟ اسم یا صفت
15- کدام «وابسته‌ی پسین» نیست؟ «نشانه‌های جمع، مضاف‌الیه، صفت اشاره» : صفت اشاره
16- اگر یک نقش در جمله دوبار تکرار شود، آن را چه می‌نامند؟ تکرار
17- کدام‌علامت ازنشانه‌های‌جمع درزبان‌عربی‌نیست؟ «ان، ون، ات» : ان
18- کدام علامت برای «تعدّد اسم» در فارسی به کار نمی‌رود؟ «یان، گان، ون» : ون
19- مفرد جمع‌های مکسّر «قلل، عباد، حکام» چیست؟ قلّه، عبد، حاکم.
20- جمع مکسّر «مکتوب» چیست؟ مکاتیب.
درس پانزدهم
آشنایی با نوشته‌های ادبی
دانستنی‌های درس
1- «نوشته‌ای که در آن با زبان وخیال واحساس شاعرانه، صحنه‌ای از طبیعت توصیف شود.» چه نوع نوشته‌ای است؟ نوشته‌ی ادبی
2- «نوشته‌های ادبی» چند ویژگی دارند؟ سه
3- نوشته‌های «ادبی ـ هنری» چه نوع نوشته‌ای است؟ سخنی است که با عناصر ادبی درآمیزد و شکلی هنری به خود بگیرد.
4- کاربرد «زبان» برای تبدیل یک نثر معمولی به نثر ادبی؛ یعنی چه ؟ به کار بردن واژگان و تعبیرهای مناسب و برگزیده در یک نوشته
5- چگونه می‌توان یک معنی و مفهوم را به گونه‌های مختلفی عرضه کرد؟ با به‌کارگیری آرایه‌های ادبی
6- در عبارت «دل آدمی باغچه‌ای پرغنچه است که با نسیم محبت باز می‌شود.» کدام دو واژه (مشبه‌به) است؟ باغچه، نسیم
7- کدام ترکیب«حس‌آمیزی»دارد؟ «نسیم محبت، صدای شکفتن، آغوش چمن»
8- در جمله‌ی «سینه با نسیم محبت شکفته می‌شود.» چه واژه‌ای (مجاز) است؟ سینه
9- جمله‌ی «دل‌های از غم شکافته با محبت شکفته می‌شوند.» چه آرایه‌ای دارد؟ جناس
10- کدام عامل هنری بیان، موجب تأثیر کلام و سخن می‌شود؟ طنز
11- «محبت‌دل رابه‌مهمانی‌شکفتن‌می‌برد.»چه‌آرایه‌ای دارد؟ تشخیص
12- کدام واژه‌ی مترادف «گردش کردن» تأثیر عاطفی و قدرت تصویر آفرینی بیشتری دارد؟ چمیدن
13- چه واژه‌ای در جمله‌ی «باغبان محبت که همیشه نگران پرپر شدن غنچه‌ها است ...» دارد؟ نگران
14- هرچه... نوشته ساده‌ترباشد ارزش... آن‌بیشترمی‌شود.زبان،هنری
15- عبارت «روی زرد دل با شکوفه‌های محبت گلگون می‌شود» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه
16- «هوا گرگ و میش بود» ؛ یعنی ... : صبح زود بود.
17- «صور خیال» چه آرایه‌هایی را شامل می‌شود؟ تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه
درس شانزدهم
گروه اسمی
دانستنی‌های درس
1- «گروه اسمی» از چند بخش تشکیل شده است؟ دو بخش
2- آیا «وابسته‌ی گروه اسمی» می‌تواند وابسته‌ای داشته باشد؟ آری
3- کدام «وابسته‌ی وابسته» نیست؟ «ممیز، صفت صفت، متمم فعل»: متمم فعل
4- اسمی که برای شمارش، تعداد، اندازه و وزن موصوف میان عدد و معدود قرار می‌گیرد، چه نام دارد؟ توضیح برای برخی از صفت‌هاست.
5- «ممیّزها» به چند گروه کلی تقسیم می‌شوند؟ دو گروه
6- کدام ترکیب ممیز ندارد؟ «دو طاقه پارچه، دو کتاب، دو دست استکان». دو کتاب
7- کدام واحد شمارش درست نیست؟ «یک تخته فرش، یک دست میزو صندلی، یک توپ پارچه» : یک تخته فرش
8- «صفت صفت» یعنی چه ؟ توضیح برای برخی از صفت‌هاست.
9- کدام ترکیب (صفت صفت) ندارد؟ «لباس آبی سیر، رنگ سفید شیری، کیف پسر همسایه» : کیف پسر همسایه
10- «متمم» چیست؟ گروه اسمی که پس از حرف اضافه می‌آید.
درس هفدهم
طنز پردازی
دانستنی‌های درس
1- «طنز» چیست؟ بیانی غیر متعارف.‌خنده‌آور با بزرگ‌نمایی کاستی‌ها و زشتی‌ها که قصد اصلاح دارد.
2- اساس تمام شیوه‌های بیان طنز بر چه استوار است؟ برهم زدن عادت‌ها
3- بهره‌گیری از کدام فرهنگ بر قدرت طنز می‌افزاید؟ فرهنگ غنی عامه
4- کدام شاعر شهرت «طنز سرایی» دارد؟ «سنایی، انوری، عبید زاکانی» : عبیدزاکانی
5- «فرهنگ‌عامه» شامل چه بخش‌هایی است؟ ضرب‌المثل‌ها، کنایات و واژگان عامیانه
6- «برهم‌زدن عادت‌ها» یعنی چه؟ بزرگ‌نمایی و اغراق در توصیف چهره‌ها و حالات و خصایص انسانی
7- «نقیضه‌پردازی» به چه معنی است؟ تقلید از آثار ادبی
8- چه کسانی از «فرهنگ عامه» به خوبی در طنز بهره‌برداری کرده‌اند؟ جمال‌زاده، دهخدا
9- «مفاد» ؛ یعنی ... : آن چه از یک متن برداشت می‌شود.
10- یکی‌از راه‌های‌ساخت‌طنز...یک‌موضوع یا ماجراست. کش‌دار کردن
درس هجدهم
ساختمان واژه
دانستنی‌های درس
1- «واژه‌ها» با توجه به تکواژهای تشکیل‌دهنده‌ی آن، به چند نوع تقسیم می‌شوند؟ دو نوع
2- واژه‌های غیرساده، چند نوع‌اند؟ سه نوع
3- کدام واژه «ساده» نیست؟ «رفتن، گوسفند، گنجشک» : رفتن
4- «واژه‌ی مرکب» از چه قسمت‌هایی ساخته شده است؟ از دو تکواژ آزاد یا بیش‌تر تشکیل شده است.
5- اگر واژه‌ای از «یک تکواژ آزاد+ یک یا چند وند» ساخته شود، چه نوع واژه‌ای ساخته است؟ مشتق
6- کدام واژه «مرکّب» نیست؟ «یک رنگ، بهاره، چهارراه» : بهاره
7- کدام‌واژه«مشتق»نیست؟ «دردمند، هیچ‌کاره، کمانک» : هیچ‌کاره
8- کدام واژه «مشتق ـ مرکّب» نیست؟ حلقه به گوش، نوجوانی، دانشمند» : دانشمند.
9- هر واژه چند «تکیه» دارد؟ یک تکیه
10- اگر واژه‌ای همراه (وند) بیاید و واژه‌ی مشتق بسازد، چند تکیه خواهد داشت؟ یک تکیه
11- ترکیب کدام واژه‌ی مرکّب با بقیه فرق دارد؟ «گل خانه، چوب لباس، هواپیما» : هواپیما
12- ترکیب کدام صفت با بقیه متفاوت است؟ «خودخواه، چادرنشین، وطن‌خواه» : خودخواه
13- اگر «صورت گفتار کلمه‌ای تغییر کند، اما شکل نوشتار ثابت بماند.» این دگرگونی را چه می‌نامند؟ فرآیندهای واجی
14- «شکل نوشتار و شکل گفتار» کدام واژه یک‌سان است؟ «قندشکن، قلم‌دان، زودتر» : قلم دان
15- «فرآیندهای واجی» در چند شکل پدید می‌آیند؟ چهار شکل
16- شکل‌های مختلف «فرایندهای واجی» را نام ببرید. کاهش، ‌افزایش، ابدال،‌ادغام
17- اگر بتوان در میان دو تکواژ، تکواژ دیگری قرار داد نشان چیست؟ نشان این است که تکواژها از هم جدا هستند.
18- «وند» در واژه‌ی «مردانه» چه نوع «وندی» است؟ اشتقاقی
19- «مضاف و مضاف‌الیه» اگر تشکیل یک کلمه بدهند چند «تکیه» می‌گیرند؟ یک تکیه
20- واژه‌های «نزدیک‌بین، دیریاب، زودرس» از چه بخش‌هایی ترکیب شده‌اند؟ صفت + بن مضارع
درس نوزدهم
کلمات دخیل در املای فارسی
دانستنی‌های درس
1- مفهوم کلمات «دخیل» چیست؟ کلماتی که فارسی نیستند و از زبان‌های دیگر وارد زبان فارسی شده‌اند.
2- جمله‌ی «استعمال‌دخانیات ممنوع» چند کلمه‌ی «دخیل» عربی دارد؟ چهار کلمه
3- کلمات «دخیل» عربی در زبان فارسی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ دو دسته
4- کدام کلمه‌ی دخیل، از بقیه متفاوت است؟ «نشر، نسبتاً، تصحیح» : نسبتاً
5- نشانه‌های خاص زبان عربی چیست؟ حروف جاره، تنوین، ال
6- اصطلاح «جارومجرور» یعنی ... : کلماتی که از یک حرف و یک اسم تشکیل شده‌اند.
7- کلمات «تنوین‌دار» عربی در زبان فارسی چه نقشی می‌گیرند؟ قید
8- «ال» در زبان عربی در چه صورتی تلفظ نمی‌شود؟ اگر کلمه با حروف قمری آغاز شود.
9- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «عقرب جراره، طیلسان آبی، غایت‌القسوای مقصود» : غایب‌القصوی
10- کلمات عربی از مقوله‌ی «اعلام و اشخاص» در زبان فارسی در کدام نقش کاربرد دارند؟ اسم یا صفت
درس بیستم
مرجع‌شناسی
دانستنی‌های درس
1- برای انجام دادن هر گونه پژوهش باید ... : منابع را بشناسیم.
2- کتاب‌هایی که «حاوی زبده‌ای از همه‌ی رشته‌های علوم انسانی یا رشته‌ای معین» هستند، چیست؟ دایرة‌المعارف‌ها
3- اولین «دایرة‌المعارف‌ها» در کدام کشورها نوشته‌شد؟ چین و ایران
4- کدام کتاب نوعی «دایرةالمعارف چنددانشی» نیست؟ «لغت فرس اسدی،جامع‌العلوم رازی،رسایل اخوان‌الصفا» : لغت فرس اسدی
5- تألیف دایرةالمعارف‌ها به شیوه ی نوین از چه قرنی و در کجا رواج یافت؟ هفدهم، اروپا
6- نخستین دایرة‌المعارف فارسی چه بود؟ ترجمه‌ی دایرةالمعارف اسلام
7- تألیف‌دایرةالمعارف درایران ازچه‌زمانی‌آغازشد؟حدود پنجاه سال پیش
8- «دایرةالمعارف فارسی» به سرپرستی چه کسی و در چند مجلّد چاپ شد؟ دکتر غلامحسین مصاحب، سه جلد.
9- کار تدوین «دانش‌نامه‌ی ایران و اسلام» زیر نظر چه کسی شروع شد؟ احسان یار شاطر
10- ویژگی‌های «دایرة‌المعارف فارسی» چه بود؟ انتخاب واژگان فارسی، دقت علمی، نوجویی و ابتکار
11- شرح‌داده‌شده مربوط‌به کدام‌کتاب‌است؟«درسال1362 کار تدوین وتألیف آن از حرف «ب» آغاز شد.» دانش‌نامه‌ی جهان اسلام
12- نویسنده‌ی کتاب «تاریخ و حال ایران» کیست؟ مهدی بامداد
13- «فهرست کتاب‌های چاپی فارسی» تألیف کیست؟ خان بابامشار
14- ماهنامه‌ی‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که هر ماه فهرست کامل مقالات و کتاب‌های تازه در آن منتشر می‌شود، چیست؟ نمایه
15- «فهرست‌مقالات‌فارسی»ازکیست وچندجلداست؟ایرج‌افشار،پنج
16- کدام‌یک‌«ازمنافع‌دیداری وشنیداری» نیست؟ «میکروفیلم، فیش، عکس و اسلاید» : فیش
17- شیوه‌ی‌تنظیم«فهرست مقالات فارسی» چگونه است؟ موضوعی
18- چه منابعی در سال‌های اخیر بیش از همه بر روند تحقیقات اثر گذاشته است؟ منابع رایانه‌ای
19- «فهرست‌ها» از کدام‌گروه کتاب‌های‌مرجع هستند؟ منابع فرعی
20- جدیدترین‌روش‌ذخیره‌سازی داده‌ها چیست؟ ذخیره‌سازی‌نوری
درس بیست و یکم
ساخمان واژه
دانستنی‌های درس
1- «وندها» از نظر قرارگرفتن در ساختمان واژه، به چند نوع تقسیم می‌شوند؟ سه نوع
2- نام دیگر «تکواژ آزاد و تکواژ پیوسته» چیست؟ پایه و وند
3- ساخت کدام‌ صفت مانند بقیه نیست؟‌«نامعلوم، ناگوار، ‌نامناسب» : ناگوار
4- کدام‌واژه ازترکیب«پیشوند+اسم» ساخته نشده است؟ «نادرست، نافرمان، ناامید». نادرست
5- کدام صفت (بن فعل) ندارد؟ «ناشناس، نایاب،‌ناکام» ناکام
6- واژه‌هایی که به (‍ه ـ ه) ختم می‌شوند هنگام اتصال پسوند (ی) به آن اسم، به چه شکلی در می‌آیند؟ گی
7- از واژه‌های داده شده، کدام یک تعبیری دوگانه ندارد؟ «قصابی، بخاری، خانگی» خانگی
8- تکواژپایه‌درکدام گزینه عربی نیست؟‌«مرغوبیت، خوبیت، جمعیت»: خوبیت
9- «خریدار» چه نوع کلمه‌ای است؟ صفت
10- از بین کلمات داده شده، کدام صفت نیست؟ «دیدار، خواستار، گرفتار» : دیدار (اسم) است.
11- «بن ماضی +ه» چه صفتی می‌سازد؟ مفعولی
12- کدام ساخت با بقیه فرق دارد؟ «خنده، پایه، ناله» پایه
13- «خزنده» چه نوع صفتی است؟ فاعلی
14- پسوند (دان) در کدام واژه با بقیه فرق دارد؟ «نمکدان، چینه‌دان، نادان» : نادان
15- کدام واژه صفت نیست؟ «رنگین، نگین، زرین» : نگین
16- ساخت دستوری کدام واژه با بقیه فرق دارد؟ «شرمگین، سنگین، غمگین» : سنگین
17- «فرآیند کاهش واجی» چیست؟ حذف برخی از واج‌ها در طول زمان
18- کدام واژه «صفت شغلی» نیست؟ آهنگر، آرایشگر، لنگر» لنگر
19- وقتی آخرین واج یک هجا (چهار واجی) باشد واج / ت / و / د / در زنجیره‌ی گفتار چه می‌شود؟ حذف می‌شود.
20- کدام کلمه (پسوند) ندارد؟ «افسرده، تهرانی، ناشناس» ناشناس
درس بیست و دوم
نقش‌های زبانی
دانستنی‌های درس
1- نقش‌های اساسی‌تر زبان چند نوع‌اند؟ چهار نوع
2- اساسی‌ترین نقش زبان ... : ایجاد ارتباط در میان یک جامعه‌ی زبانی است.
3- «محمل اندیشه بودن زبان» به چه معنی است؟ بدون زبان، نمی‌توان به تفکر و اندیشه پرداخت.
4- در عبارت «راستی، فردا کلاس ادبیات دیرتر شروع می‌شود.» کدام‌یک از نقش‌های زبان بیان شده است؟ ایجاد ارتباط
5- کدام واژه مفهومی «انتزاعی» نیست؟ «کاشتن، رشدکردن، انسان»: انسان، مفهومی عام است.
6- مفاهیم عام و مفاهیم انتزاعی چگونه برای ما فراهم می‌شوند؟ از طریق زبان
7- اصطلاح«حدیث‌نفس»به‌چه معنی است؟ درباره‌ی خود سخن گفتن.
8- چه زمانی نقش‌های مختلف زبان را می‌آموزیم؟ در کودکی همراه با خود زبان
9- اصول و ضوابط آفرینش ادبی جزء ... : نظام زبان نیستند.
10- ساخت‌های صوری زبان را نام ببرید؟ صرفی، آوایی، نحوی
11- «هدف از هر ارتباط زبانی» چیست؟ انتقال اطلاع به دیگران
12- با تکیه بر کدام عامل درباره‌ی جمله‌ی (درخت انسان می‌کارد.) می‌گوییم این حکم صادق نیست؟ با تکیه بر زبان
13- شاعر کدام دو ساخت را بر مجموعه‌ی ساخت‌های آوایی فارسی افزوده است؟ وزن، قافیه
14- برای درک و فهم درستی از آفریده‌های ادبی چه باید کرد؟ از فنون و علوم و سنت‌های ادبی یاری گرفت.
15- برای آسان شدن تلفظ میان دو واژه‌ی (مو) و (کوتاه) چه می‌کنیم؟ یک صامت اضافه می‌کنیم.
درس بیست و چهارم و بیست و پنجم
کلمات دخیل / ساختمان
دانستنی‌های درس
1- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «قیه و فریاد،‌عتاب و خطاب، مواحب خداداد» : مواهب خداداد
2- املای «اصطلاحات علمی عربی» که جزئی از زبان فارسی شده است، چگونه است؟ شکل املا (قالبی) است، در قالب رسم‌الخط عربی باید نوشته شود.
3- کدام واژه‌ی غیرساده در شمار صفت های مشترک با قید نیست؟ «هنرور، ناخواسته، شجاعانه» : هنرور
4- برای تشخیص (اسم وصفت) در واژه‌های غیرساده، چه باید کرد؟ باید به کاربرد آن‌ها در جمله‌ توجه کرد.
5- کدام ترکیب غلط املایی ندارد؟ «رمز حویت، ایجاذ مخل، مالیات مستغلات». مالیات مستغلات
6- بخش مهمی از واژه‌های مورد نیاز در زبان فارسی چگونه تأمین می‌شود؟ از راه مرکب‌سازی و مشتق‌سازی
7- به چند شکل واژه‌ی «مشتق ـ مرکب» ساخته می‌شود؟ دو شکل
8- واژه‌ی «مشتق ـ مرکب) چگونه ساخته می شود؟ واژه مشتق + تکواژ آزاد
9- «ادغام» چیست؟ یکی‌شدن دو حرف هم‌جنس به دلیل نزدیکی به‌هم
10- در کدام واژه نمی‌تواند «ادغام» انجام شود؟ «کبود ده، زودتر، قلم‌دان» : قلم دان
11- کدام واژه‌ی «مشتق» بیش از یک (وند) دارد؟ «ناراحتی، مرگ و میر، قدم به قدم» : ناراحتی
12- کدام واژه (صفت مرکب + وند) است؟ «ناجوان‌مرد، کارشناسی، داد و ستد» : کارشناسی
13- ادغام در کدام واژه فقط در «زبان گفتار» نیست؟ «شپره، بلندتر، تب‌بر» : سپره
14- کدام ترکیب عربی در فارسی مطابق با رسم‌الخط واملای زبان عربی نوشته نشده است؟ «المؤمن مرآت المؤمن، نغوذ بالله» : المومن مرآت المون
15- یکی از ویژگی‌های زبان و ادب فارسی این است که ... : با آیات و احادیث و معارف اسلامی در هم آمیخته است

 

[ شنبه ٦ مهر ۱۳٩٢ ] [ ٧:٢۱ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed