ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

 

باسمه تعالی

 

 

پاسخ خود آزمایی های زبان فارسی (3 )

کد 3 / 249

 

 

 

باسمه تعالی

پاسخ خود آزمایی های زبان فارسی 3 عمومی

 

فعالیت 1 ، ص 10

چشمش : آری ،چون از دو هجا تشکیل شده است . چِشـ(cvc ) مش(cvc ) در هجای اول اگر چه /چـ/ و/ ش/ واجگاه مشترک دارند ، بین آنها مصوت ــِ قرار گرفته است و هجای دوم هم طبق قواعد و الگوی واجی است .

مُتدین:آری،چون این واژه از 4 هجا تشکیل شده است که همگی طبق قواعدو الگوی واجی است. مُ   - (c  v)

تَ(c  v)  دَیـ (c  v c) ین (c  v  c)

بپرند :آری، ساختن این واژه طبق قواعدو الگوی واجی ممکن است . بـِ (cv ) پـَ (cv) رَند ( cvcc ) اگرچه دوواج «ب» و «پ» واجگاه مشترک دارند بین آنها مصوت کوتاه ـِـ قرار دارد و طبق قواعد و الگوی واجی ساختن این واژه ممکن است .

داگک (cvcc ): اگرچه این واژه طبق الگوی هجایی «cvcc  » است ،گ و ک واجگاه مشترک دارند و بدون مصوت پشت سرهم قرار گرفته اند به این دلیل ساختن چنین واژه ای ممکن نیست .

فعالیت 2 ، ص 12

ساده ترین روش علمی برای تجزیه ی جمله ، روش جانشین سازی است یعنی ؛در هر بار ، هر بخش یا واحدی دیگر جایگزین شود .

1- پرنده ، آسمان آبی را نشانده است . این جمله از نظر معنا غلط است ، باید گروه فعلی دیگری جانشین گروه فعلی «نشانده است » شود تا معنی جمله طبق قواعد معنایی زبان معیارگردد .

پرنده ، آسمان آبی راپیمود یا پرنده در آسمان آبی پرواز کرد .

2- کیفم با دلخوری مدادش را تراشید . این جمله از نظر معنا غلط است . باید گروه اسمی دیگری ، جانشین گروه اسمی «کیفم » شود . علی با دلخوری مدادش را تراشید .

خود آزمایی درس اول ( قواعد ترکیب ) صفحه ی 13

1

       ×رعایت نکردن قواعد واجی مثل :

            شْچد: هیچ هجایی در زبان فارسی بدون مصوت وجود ندارد علاوه بر این ، حتی اگر بین « ش » و « چ » مصوتی هم وجود داشت چون این دو واج واجگاه مشترک دارند تلفظ آن مشکل است . 

            پژم : برخلاف الگوی سه گانه هجایی است زیرا بدون مصوت است .

       ×رعایت نکردن قواعد همنشینی ، مثل :علی خانه ی خوب / سعدی گلستان کتاب ارزشمند

       ×رعایت نکردن قواعد معنایی ، مثل:سنگ کوه را بلعید.  / گل عطسه کرد.

       ×رعایت نکردن قواعدکاربردی ، مثل:چراغایب بودی؟غذا سردمی شود / ساعت چند است ؟هوا گرم است.

2-

       v         پر : خلاف قواعد واجی است چون وجود هجا بدون مصوت ممکن نیست.

       v         وتد : خلاف قواعد واجی است چون «ت» و «د» واجگاه مشترک دارند و نمی توانند بدون مصوت در کنار هم قرار بگیرند .

3-

       v         «امیرکبیر دولتی دبیرستان » خلاف قواعد هم نشینی است .

       v         « دانش آموز در درس خواندن کوشا هستند . » خلاف قواعد نحوی است ، زیرا نهاد جدا و پیوسته با هم مطابقت ندارد  .

       v         «کتاب پرنده را شکار کرد . » خلاف قواعد معنایی است ، زیرا «کتاب » نمی تواند پرنده را شکار کند ، باید به جای گروه اسمی « کتاب » یک گروه اسمی دیگر مثل«صیاد» جانشین شود  صیاد پرنده را شکار کرد .

4- ابوعلی سینا در همان زمان زنده بود و در همدان تدریس می کرد .

ابوعلی سینا در همان زمان زنده بود ( 3 جزئی مسندی )                        تدریس می کرد ( 3 جزئی مفعولی )

      نهاد                          گزاره                                                            نهاد                               گزاره

گروه اسمی         گروه اسمی                   گروه فعلی                                                  گروه اسمی                  گروه اسمی           گروه فعلی

                            مسند                          فعل                                                                                      مفعول                 فعل

ابوعلی سینا           زنده                            بود                                                     ــــــــ                      تدریس              می کرد

 

فعالیت 1، ص 15

جمله های مستقل یک فعلی (ساده ) :

1-    دمای اجرام آسمانی چه قدراست ؟                                    2- کی و چگونه پدید آمده اند ؟

3-با گذشت زمان ، چه تغییراتی در آن ها ایجاد شده است ؟

4-چه تاثیری بر اجرام آسمانی دیگر دارند ؟                          5-آینده ی آن ها چگونه خواهد بود ؟

جمله های مستقل چند فعلی (مرکب ) :

1-    اختر شناسی علمی است که به مطالعه ی اجرام آسمانی می پردازد .

2-     بسیاری از اختر شناسان کوشیده اند به پرسش هایی از این قبیل پاسخ دهند که هریک از اجرام آسمانی در چه فاصله ای از زمین قرار دارند؟ . . .

فعالیت 2 ، ص 16

گروه اسمی

هسته

تعداد واژه

تعداد تکواژ

این پرسش ها

پرسش

2

این ، پرسش ها

4

این ، پرس ، ـِ ش ، ها

دمای اجرام آسمانی

دما

5

دما ،یِ، اجرام ، ـِ ،آسمانی

6

دما،یِ،اجرام، ـِ ، آسمان ، ی

ابزارهای گوناگون

ابزار

3

ابزارها ، یِ ، گوناگون

6

ابزار، ها ، یِ ، گون ، ا ، گون

آینده ی آن ها

آینده

3

آینده ، یِ ، آن ها

5

آی ، نده ، یِ ،آن ، ها

مشاهده ی اجرام آسمانی

مشاهده

5

مشاهده ، یِ، اجرام ، ـِ ، آسمانی

6

مشاهده ،یِ،اجرام، ـِ ،آسمان ، ی

شاخه های تخصصّی

شاخه

3

شاخه ها ، یِ ، تخصصّی

6

شاخ ، ه، ها ، یِ ، تخصص ، ی

تاریخچه ی جهان

تاریخچه

3

تاریخچه ، یِ ، جهان

4

تاریخ ، چه ، یِ ، جهان

 

فعالیت 3 ، ص 17

گروه اسمی

واژه ها

تعداد تکواژها

هسته

تعداد واج های هسته

هرچهار کارمند ساده

5

ه،چهار،کارمند،

ـِ ،ساده

6

هر،چهار،کار،مند،ـِ ،ساده

کارمند

7

ک/ا/ر/م/ـَ/ن/د

آن آدم های کوشا

4

آن،آدم ها ، یِ، کوشا 

6

آن،آدم،ها،یِ،کوش،ا

آدم

5

ء/ا/د/ـ/م

دفترچه های مشق بچه ها

5

دفترچه ها،یِ، مشق ، ـِ ، بچه ها

8

دفتر،چه،ها،یِ،مشق،ـِ،بچه ،ها

دفترچه

8

د/ـَ/ف/ت/ـَ/ر/چ/ـِ/

داستان های جن وپری

5

داستان ها ، یِ ، جن ،و، پری

6

داستان،ها،یِ،جن،و،پری

داستان

6

د/ا/س/ت/ا/ن

 

توجه :‌ 

در واقع از جمله ی « بسیاری از اخترشناسان تا پایان بند » یک جمله مستقل مرکب است . ولی با توجه به صورت سؤال که جملات یک فعلی را خواسته است از جمله ی « دمای اجرام آسمانی چه قدر است ؟ تا . . . آینده آن ها چگونه خواهد بود » را هر کدام یک جمله ی مستقل یک فعلی به حساب آورده ایم .

 

خود آزمایی درس دوم (جمله )  ، ص 20و 21

1- قبل از « مدت » خانه ی اضافه شده و واژه ی می پردازند با توضیحات در آن گنجانده شود :

واژه

تعداد واج

می پردازند

11

م /ی/پ/َ-/ ر/ د/ ا / ز/ ـَ /ن / د

مدت

6

م/ ـُ /د/ د/ ـَ /ت

اصول

5

ء/ ـُ / ص/و/ل

قوانین

7

ق/ ـَ/و/ا/ن/ی/ن

متفاوت

9

م/ ـُ / ت/ ـَ /ف/ ا/ و/ ـِ /ت

تاریخچه

7

ت/ا/ر/ی/خ/چ/ ـِ

آرمان

6

ء/ ا/ ر/ م / ا / ن

اخترشناسان

13

ء/ ـَ / خ/ت/ ـَ /ر/ش/ ـِ /ن/ا/س/ا/ن

 

2-

الف) شاعری غزلی بی معنا و قافیه سروده بود . ( مستقل ساده )

ب) آن را نزد جامی برد . ( مستقل ساده )

پ)پس ازخواندن آن گفت:«همان طوری که دیدید ، در این غزل  از حرف «الف» استفاده نشده است . » (مستقل مرکب)

ت) جامی گفت : «بهتر بود از سایر حروف هم استفاده نمی کردید !» ( مستقل مرکب )

3- هریک از کلمات هم آوای زیر را تا حد امکان گسترش  دهید و طولانی ترین گروه اسمی معنا دار را با آن بسازید :

انتصاب : همان یک انتصاب نادرست او                        انتساب : چنین انتساب عالی خانواده 

تعلّم : همین تعلّم دوره ی ترتیب معلّم شیراز                 تالّم : بزرگترین تالّم خاطر دوران کودکی مادر بزرگ حیات : حیات شورانگیز عاشقانِ دلسوخته ی الهی       حیاط : بزرگ ترین حیاط مدرسه ی شهر ما

 جذر : جذر این عدد چهار رقمی                                جزر : جزر فریبنده ی رودخانه ی اروند

خود آزمایی درس سوم (ویرایش ) ، ص 31

1-     

 موضوع ساده اما نگران کننده این است که وقتی انرژی بدن کاهش یابد می تواند، به راحتی شما راعصبانی کند.

 موضوع ساده اما نگران کننده این است که کاهش انرژی بدن موجب عصبانیت شما می شود .

 

 اکنون شرکت های تعاونی از موقعیت خوبی برخوردارند .

 اکنون شرکت های تعاونی موقعیت خوبی دارند .

-         مجریان ( اجرا کنندگان ) این طرح باید جرئت خطر کردن را داشته باشند .

-          لازمه ی اجرای این طرح خطرکردن است .

-         عدم (نبود) برنامه ی مناسب ، فعالیت های ورزشی را به تأخیر انداخته است  .

-          نبود برنامه ی مناسب مانع اجرای به موقع فعالیت های ورزشی شده است .

 کاهش بارندگی پارسال (سال گذشته ) باعث کمبود آب های زیرزمینی شده است .

 کاهش بارندگی در سال گذشته درکمبود منابع آب های زیرزمینی موثّر بوده است .

 بخش بعدی برنامه را ببینید .

 به بخش بعدی برنامه توجه بفرمایید .

مورّخان جرئت کردند کشف خود را افشا کنند .(آشکارکنند)

مورخان با جرئت کشف خود را افشا کردند .

-ادامه ی چنین تمرین هایی و تأکید بر آن ها مهارت های نگارشی را تقویت می کند .

- در این مواقع انسان دچار خود پرستی بیهوده ای می شود .

حسن به برادرش گفت :« مقاله ات منتشر شده است .»

حسن به برادرش گفت :« مقاله ام منتشر شده است .»

حسن خبر انتشار مقاله ی برادرش را به وی داد .

حسن خبر انتشار مقاله ی خود را به برادرش داد .

2-

الف) واژه هایی که از نظر شکل نوشتار و گفتار یکسان هستند .

کنار: آغوش                                چنگ: دست                      لب :کنار

کنار: ساحل                                 چنگ : نوعی ساز                لب : عضو بدن

ب) واژه هایی که در یک واج اختلاف دارند :

سٌموم : زهر                        غُره : روز اول ماه قمری             صَخره : تخته سنگ

سُموم : بادهای سوزان         غٍره : فریب                                سْخره : ریشخند

 

 

 

 

 

 

 

 

 

رَنگ : ماده شیمیایی که در نقاشی به کار می رود               گِل             مُشت

رِنگ : آهنگ وریتم                                                          گُل            مُست

 

 

 

 

 

 

 

پ) واژه هایی که از نظرتلفظ یکسان و از نظر نوشتار متفاوت است .

خواست                                   خوان

خاست                                     خان

 

 پرور+ش + گاه + ی یا ( ها)                      زیب+ ا + پسند + انه

نا + جوان+ مرد+ انه یا ( ی )                      سر+ افراز+ ی (ان)

فرا+ گیر یا ( خوان ) + ی                          فرمان + برد + ار + ی یا ( ان )

 

فعالیت 1 ص 33

تنها نوشتن برای نویسنده موضوعیت دارد .

1 تکیه روی هجای اول تنها  : به تنهایی نوشتن برای نویسنده موضوعیت دارد .

2 تکیه روی هجای دوم تنها :‌ فقط نوشتن برای نویسنده موضوعیت دارد و چیز دیگری این اهمیت را ندارد .

3 با همین دو تکیه اگر جمله را با آهنگ خیزان بخوانیم مفهوم پرسشی به جمله داده ایم .

 

فعالیت 2 ص 35

آری ، تکیه می تواند ممیز معنا باشد .

درکلماتی که «ی» مصدری دارند ، تکیه روی هجای آخر ، یعنی «ی» است و در کلماتی که «ی» نکره دارند ، تکیه روی هجای ماقبل آخر است . مردی (نکره)            مردی (مصدری) 

مثال : باری :

1-    سعی کنیم باری از دوش مردم برداریم . ( ی نکره )  تکیه برهجای اول ، « با » است .

2-    کامیون باری از جاده گذشت . (ی نسبی ) تکیه بر هجای دوم ، « ری » است .

3-    باری تعالی می فرماید .( اسم ) تکیه بر هجای دوم ، « ری » است .

4-    باری ، داستان را خواندم . ( قید ) « خلاصه ، بهر حال» تکیه بر هجای اول ، « با » است .

دانایی :

1-    دا/ نا/یی در مجلس سخن می گفت . ( ی نکره ) تکیه بر هجای ماقبل آخر، « نا » ست .

2-    دا / نا/ یی توانایی است . ( ی مصدری ) تکیه بر هجای آخر،‌ « یی » ست .

3-     تودا/ نا/ یی . ( تودانا هستی ) تکیه برهجای ماقبل آخر ، « نا » ست .

 

گویا:

 

ولی :

1- اگر حرف ربط به معنی ( اما) باشد،  تکیه روی هجای اول(و) است .ولی

2- اگر اسم به معنی (سرپرست ) باشد تکیه بر هجای دوم (ی) است . ولی

1-  اگر صفت به معنی ( واضح ، ناطق) باشد ، تکیه بر هجای آخر است گویا

2- اگر قیدبه معنی (پنداری ، مثل این که ) باشد ، تکیه بر هجای اول است . گویا

1-    البته حضور شما در این همایش موجب افزایش سطح علمی آن شده است .

 

 

خود آزمایی درس چهارم ( واحدهای زبرزنجیری گفتار) ص 36

1- * واحدهایی مثل تکیه ، درنگ ، لحن و آهنگ را که الفبای خط از نشان دادن آن ها ناتوان است ولی درگفتار ظاهر می شوند ؛ یعنی ، از ظاهر نوشته نمی توان آن ها را تشخیص داد .

 * واحدهای آوایی که در هیچ یک از جایگاه های زنجیره ی گفتاری قرار نمی گیرند، چون جایگاه مشخصی ندارند.

2-    وقتی لحن ، درنگ ، تکیه و آهنگ جمله تغییر کند ، معنای جمله هم تغییر می کند .

3-

نـ

نوشت

ه

بود

ـم

ــــ

رفت

ه

بود

ـم

می

نوشت

ــــ

ــــ

ی

نـ

نوشت

ه

باش

ی

ــــ

گفت

ه

بود

ید

ــــ

نوشت

ه

بود

ــــ

ــــ

شنید

ه

بود

ـم

نـ

گرفت

ه

باش

ـم

4- بزرگ داشت 1:

1-    هر سال بزرگ / داشت حافظ در شیراز برگزار می شود . ( اسم مرکب )تکیه برهجای دوم است «داشت». 

2-    اومقام استادش را بزرگ داشت / . جمله دارای ،دو گروه اسمی وفعلی است که هر کدام جداگانه تکیه می گیرند در «بزرگ » تکیه بر هجای آخر است .

 

روزی :

1-روزی  ز سر سنگ عقابی به هوا خاست     (یک روز) ی نکره   تکیه بر هجای اول است .

2- رزق و روزی هر کس را خدا می رساند    تکیه بر هجای دوم  است .  

 
 


خود آزمایی درس پنجم (املای «همزه » در فارسی )  ، ص 41

1- نشأت ( نشئت )، مأخذ، سؤال ، اداره ،مرئوس، ائتلاف ، مؤانست ، اشمئزاز، ملجأ

2- 38 تکواژ دارد ( دو تکواژ آن صفر است ) : تاریخ/ همیشه /سیر/ ی/ یک / نواخت /دار/ ـَ د /می گوی / ـَ ند/ تاریخ / مکرر/ ات / است / Ǿ / و/ تنها/ چیز/ی/ که /آن /را/از / یک /تکرار/ ـِ / ملالت/آور/رهـ/ا/یی/می/دهـ/ ـَ د/ انقلاب / است / Ǿ

3-خوار، نیایش ، شپره ، والسلام ، خویش ، شنبه ، دست بند، منبر، سنبل 

 

خودآزمایی درس ششم ( مطابقت نهاد و فعل ) ، ص 48

1-    «جوشید» و«ترکید» چون ناگذر هستند ، مجهول نمی شوند و باید ابتدا آن ها را گذرا کنیم ، سپس مجهول سازیم .

   الف )آب جوشید  .                                           الف ) بادکنک ترکید.

   ب )آشپز آب را جوشاند.                                  ب )  احمد بادکنک را ترکاند.

   پ )آب جوشانده شد .                                      پ ) بادکنک ترکانده شد

   ت) بلی                                                             ت )   بلی

2-    آن ها با اسب حرکت کردند ، ما نیز به دنبالشان (حرکت کردیم : لفظی) . (ما : لفظی ) صبح زود رسیدیم . آن ها زودتر ( از ما : لفظی ) ( رسیدند : لفظی ) شهرمیان دشت گسترده بود . (شهر: لفظی ) پر از دارودرخت 

3-    ( بود : لفظی ) (شهر: لفظی) حالتی رویایی ( داشت : معنوی ) مثل این بود که ( ما :  لفظی ) به بهارستانی نادیده چون مینو قدم نهاده ایم . (شهر: لفظی) در قرن سوم  بنا شده بود .  از آن زمان تاکنون ، (شهر: لفظی) آرام و سبز در کنار کویر نشسته1 چشم به راه آمدن مسافری بود که ( آن مسافر: لفظی ) به دیدارش می‌آمد .

4-    دانایانی                             پختگی گ                         ترشیجات ج                 بچگانه گ                                           سخن گویان ی                 گرسنگان گ                        روستایی ی                  نامه ای ء (همزه)                                بانوان و                             زانوان و        

 

خودآزمایی درس هفتم (نگارش تشریحی) ص 57

1و2- به عهده ی دانش آموز است .

3-

       qاگر گوینده و نویسنده به صحت مطلبی اطمینان نداشته باشند نباید آن را بیان کنند . در کتاب فعل با نهاد مطابقت  ندارد .

       q جمله نیاز به ویرایش نداشت  .   فعل با نهاد مطابقت دارد .(هردو مفرد است )

       qدرصورتی که گفتارمان با رفتارمان مطابقت نداشته باشد ، اعتماد مردم را ازدست می دهیم .درجمله اول فعل با نهاد مطابقت ندارد .   

       qاین مسئله در شورای دبیرستان مطرح شدو مورد بررسی قرار گرفت (شد ، بدون قرینه حذف شده است )

       qجمله  نیاز به ویرایش ندارد. -

5-    بامدادان : زمان                       شادان : قید                        کندوان : مکان

     سپاهان : مکان                        پاییزان : زمان                      گیاهان ، و سواران و مردان : «ان» علامت جمع است .

 

فعالیت 1 ، ص 58

فعل

شخص

زمان

گذر

معلوم یامجهول

وجه

نمی خواندند

سوم شخص جمع

ماضی استمراری

گذرابه مفعول

معلوم

اخباری

می نشاندیم

اول شخص جمع

ماضی استمراری

گذرای سببی به مفعول

معلوم

اخباری

دوخته نمی شد

سوم شخص مفرد

ماضی استمراری

ناگذر ( معلوم این فعل گذرا است )

مجهول

اخباری

بیایند

سوم شخص جمع

مضارع التزامی

ناگذر

معلوم

التزامی

داشتند می آمدند

سوم شخص جمع

ماضی مستمر

ناگذر

معلوم

اخباری

 

فعالیت 2 ،ص 61

پخت : او را پختند. (آماده کردند )                                                               از گرما پختم. ( خیلی گرمم شد)

 او خیال تازه ای پخت .( او فکر تازه ای در سر پروراند )                              میوه پخت .( رسید )

  او در این کار کاملاً پخته شده است .( تجربه کسب کرده است )                مادر غذا را پخت .( طبخ کرد)

اوچنان هوسی در دل پخت . ( میل به هوس را به دل راه داد.)

دوخت : چشم به دردوخت .(خیره شد)                                                         دهانش را دوختند .(بستند) 

خودش  برید و خودش دوخت .( مطابق میل خود کاری را انجام داد )           لباس را دوخت ( به هم وصل کرد )                                                            او را با تیر به درخت دوخت.(چسبانید)

 

 


فعالیت 3 ، ص 62

 ساده

معنی

پیشوندی

معنی

 

یافتن

پیدا کردن

بازیافتن

پیداکردن ، چیزی به آسانی به دست آوردن

تفاوت معنایی دارد[1]

آمدن

آمدن

برآمدن

بالا آمدن ، طلوع کردن

تفاوت معنایی دارد

گردانیدن

نمود، چرخاندن

بازگردانیدن

مراجعت دادن ، پس فرستادن

تفاوت معنایی دارد

گذشتن

عبورکرد، صرف نظر کردن

درگذشتن

مًردن

تفاوت معنایی دارد

فرستادن

ارسال کردن

بازفرستادن

پس دادن

تفاوت معنایی دارد

آسودن

آرام گرفتن ، آرمیدن ، استراحت کردن

برآسودن

آرام گرفتن ، استراحت کردن ، آسایش یافتن

تفاوت معنایی ندارد

گماشتن

کسی را به کاری منصوب کردن

برگماشتن

منصوب کردن ، وکیل کردن

تفاوت معنایی ندارد

گرفتن

پذیرفتن ، اخذ کردن

فراگرفتن

آموختن ، احاطه کردن

تفاوت معنایی دارد

داشتن

دارا بودن

واداشتن

وادارکردن

تفاوت معنایی دارد

 

    خودآزمایی ، درس هشتم (گروه فعلی) ، ص 64

1- علی ، دوستم را با اتوبوس به ییلاق بْرد و یک هفته او را در آن جا گذاشت .

-         سال گذشته که دوستان او را به کوهنوردی برده بودند، سنگ بزرگی را از کوه غلتاندند و به درّه انداختند.


2-

مصدر ساده

پیشوندی

 

 

مصدر ساده

پیشوندی

خوردن

برخوردن /فروخوردن

 

ریختن

فرو ریختن

داشتن

برداشتن / بازداشتن / واداشتن

گرداندن

بازگردان / برگرداندن

چیدن

برچیدن

خواندن

فراخواندن / بازخواندن /فروخواندن

گشتن

برگشتن/ بازگشتن

دادن

سردادن / فرو دادن

آشفتن

برآشفتن

غلتیدن

فرو غلتیدن / در غلتیدن

انگیختن

برانگیختن

کشیدن

درکشیدن /برکشیدن /بازکشیدن / فروکشیدن

بستن

فروبستن/ بربستن

ماندن

درماندن / فروماندن / واماندن / بازماندن

گرفتن

درگرفتن/ فراگرفتن / فروگرفتن / برگرفتن / بازگرفتن /درگرفتن / واگرفتن

خواستن

بازخواستن / درخواستن

 

گذاشتن

واگذاشتن/ فروگذاشتن

بردن

فروبردن

رسیدن

فرارسیدن / دررسیدن

 

خوردن:

- خورد: او غذا خورد .   3 جزئی مفعولی

- برخورد : ما در راه به هم برخوردیم . 3 جزئی متممی

- فروخورد : او خشم خود را فرو خورد .  3 جزئی مفعو لی

داشتن :

- داشت: من چند کتاب داشتم .   3 جزئی مفعولی

- برداشت: او کتاب را برداشت . 3 جزئی مفعولی

- واداشت : او مرا به این کار واداشت . ( وادار کرد )    4 جزئی مفعولی ، متممی

- بازداشت : او مرا از این کار بازداشت (منع کرد). 4 جزئی مفعولی ، متممی

چیدن :

- چید: او میوه ها را از درخت چید. 3 جزئی مفعولی

- برچید: دست فروش بساطش را برچید.(جمع کرد) 3 جزئی مفعولی

گشتن :

- گشت : او تمام خیابان راگشت . 3 جزئی مفعولی

- برگشت : او دیروز ازمسافرت برگشت. (آمد) 2 جزئی

آشفتن :

- آشفت : پدر ازحرکات او آشفت . ( غضبناک شد)  3 جزئی

- برآشفت : او از سخنان من برآشفت. (غضبناک شد)  3 جزئی

بستن :

- بست : در اتاق را بست . 3 جزئی مفعولی

- بربست : او بار خود را بربست . 3جزئی مفعولی

- فروبست : اوچشمش را فروبست . 3 جزئی مفعولی

رسیدن :

- رسید : فریده به خانه رسید . 2 جزئی

- فرارسید : فصل زمستان فرارسید.   2 جزئی

- در رسید: یکدفعه او دررسید . (آمد)   2 جزئی

گرفتن :

- گرفت : او هدیه را ازمن گرفت . (پذیرفت )  ←  4 جزئی مفعولی متممی

-         برگرفت : کلاغ پنیر را برگرفت و رفت. (برداشت) 3 جزئی مفعولی 

-         او مطلب را از کتاب گلستان برگرفت . (اقتباس کرد) 4 جزئی مفعولی - متممی

- درگرفت : جنگ درگرفت . (آغازشد) 2 جزئی

-         فراگرفت : زهرا درس رااز معلّم فراگرفت .( آموخت ) 4 جزئی مفعولی - متممی

-          آب همه جا را فراگرفت .(احاطه کرد ) 3 جزئی مفعولی

-         فروگرفت : اورا فروگرفتند. (بازداشت کردند) 3 جزئی مفعولی

       باز گرفت : کودک را از شیر باز گرفت . 4 جزئی مفعولی - متممی

-         واگرفت :‌  او بیماری را از او واگرفت . ‍ 4 جزئی مفعولی متممی  

  در گرفت :  ناگهان باران شدیدی در گرفت . ( شروع شد ) 2  جزئی

بردن :

- برد: فریبا بچه را به مدرسه برد.   3 جزئی مفعولی

- فروبرد: او سرش را در آب فرو برد. 4 جزئی مفعولی ، متممی

ریختن :

- ریخت : آب بر زمین ریخت .  2 جزئی

- فرو ریخت : باران از آسمان فرو ریخت . 2 جزئی

گرداندن :

- گرداند: باران هوا را سرد گرداند. 4 جزئی مفعولی ، مسندی

- برگرداند: او کتاب را برگرداند. 3 جزئی مفعولی

- بازگرداند: او هدیه را بازگرداند.( پس داد) 3 جزئی مفعولی

خواندن :

- خواند: او کتاب را خواند . 3 جزئی مفعولی

- فراخواند : مدیر دانش آموز را فراخواند. ( احضار کرد )  3 جزئی مفعولی

- فروخواند : او سخن را به گوشش فرو خواند .( بدو فهماند )  ← 4 جزئی مفعولی - متممی

دادن :

-         داد : مادر بچه را غذا داد. 4 جزئی دومفعولی

-         مادر غذا را به بچه داد. 4 جزئی مفعولی ـ متممی

- فروداد: اولقمه را فروداد . 3 جزئی مفعولی

غلتیدن :

- غلتید : سنگ از کوه  غلتید.( افتاد)  ← 2 جزئی

- فرو غلتید : سنگی از کوه فرو غلتید. (به پایین افتاد)‌   2 جزئی

کشیدن :

-کشید : او دستم را کشید . 3 جزئی مفعولی

-درکشید : طناب را درکشید . ( پایین کشید) 2 جزئی مفعولی  / او دم در کشید  ( سکوت کرد )   2جزئی

-          برکشید : او خود را برکشید . ( ترقی داد)  ←  3 جزئی مفعولی

-         اوسطل را از چاه برکشید. ( بیرون کشید ) 3 جزئی مفعولی

- فرو کشید : او را از بالای دیوار فروکشید . 3 جزئی مفعولی

ماندن :

- ماند : فاطمه در خانه ماند . 2 جزئی

- فروماند : ماه از جمال محمد( ص )  فروماند . ( متحیر شد ) 3 جزئی متممی

- درماند : خسرو از جواب دادن درماند . (عاجز شد)  ← 3 جزئی متممی

- بازماند : او از ادامه راه باز ماند . ( خسته شد ، عقب افتاد ، عقب ماند ) 3 جزئی متممی

خواستن :

- خواست : علی از من کتاب خواست . 3 جزئی مفعولی

-         درخواست و باز خواست : در زبان معیار به صورت فعل پیشوندی کاربرد ندارد و معمولاً در معنی مصدری به کار می رود . درخواست او مثل درخواست او منطقی نبود .

 

3-      استجاری ( اجاره ای )              احسنت                   مسح

4 تکلیف دانش آموزان است .

خود آزمایی درس نهم (زندگی نامه نویسی) ، ص 72

1- تکلیف دانش آموزان است .

2- بیان غیر مستقیم به شیوه ی داستانی یا رمان گونه بااستفاده از گونه ی ادبی

3- چون بن مضارع همه ی این فعل ها  یک تکواژ آزاد است .

آموختن : آموز/ آویختن : آویز/ افزودن : افزا/ آلودن : آلا/ بخشیدن : بخش / پرداختن : پرداز / پیوستن : پیوند / سپردن : الف )سپر : طی کردن ، ب )سپار:  سفارش کردن / فروختن : فروش / گفتن : گو / دویدن : دو

 

فعالیت درس دهم (جمله ی ساده واجزای آن ) ص 76

                       من این مطلب را از او آموختم . ( یاد گرفتم) 4 جزئی مفعولی متممی

  آموختن        من این مطلب را به او آموختم . (یاد دادم ) 4 جزئی مفعولی متممی  

                       من مطلب را آموختم .( درک کرد)   3 جزئی مفعولی  

 

گرفتن :

 

دوجزئی

سه جزئی

چهار جزئی

خورشید گرفت ( تاریک شد )

آب همه جارا گرفت ( احاطه کرد)

طفل دستش را به دیوار گرفت ( چسبانید

دلم گرفت ( غمگین شدم )

پلیس دزد را گرفت ( دستگیر کرد)

او نان را از نانوا گرفت ( خرید)

لوله گرفت (مسدود شد )

صیاد آهو را گرفت ( شکار کرد )

او کتاب را از دوستش گرفت ( اخذ کرد )

عضلات دستم گرفت (منقبض شد )

او حرفم را گرفت (درک کرد قبول کرد )

او هدیه رااز معلم گرفت ( پذیرفت )

کارش گرفت ( رونق یافت )

او انتقام گرفت ( کشید )

او از پدرش درس گرفت ( آموخت)

گرفتم این کار مؤثر باشد(فرض کردم)

مادر دست کودک را گرفت ( چسبید ، حمایت کرد )

 

ماست گرفت ( سفت شد )

او ماهی را گرفت ( صید گرفت )

 

آتش گرفت ( شعله ور شد )

او حقش را گرفت ( دریافت کرد )

 

آب گرفت ( یخ بست )

جلوی او را گرفت (مانع او شد )

 

صدایش گرفت( خفه وناهنجار شد )

 

 

 


خود آزمایی درس دهم ، ص 83

1-    الف )

مصدر

ماضی مستمر

آینده

مضارع اخباری

ماضی بعید

   جمله   بافعل مضارع اخباری

گریستن

داشت می گریست

خواهد گریست

می گرید

گریسته بود

کودک می گرید

فرستادن

داشت می فرستاد

خواهد فرستاد

می فرستد

فرستاده بود

او نامه را می فرستد

ترسیدن

داشت می ترسید

خواهد ترسید

می ترسد

ترسیده بود

او از تاریکی می ترسد

نامیدن

داشت می نامید

خواهد نامید

می نامد

نامیده بود

آنها او را سهراب می نامند

ب )

  کودک می گرید                                                او نامه را می فرستد

    نهاد                گزاره                                                           نهاد                        گزاره

گروه اسمی         گروه فعلی                                            گروه اسمی       گروه اسمی    گروه فعلی

کودک                می گرید                                                                           مفعول             فعل

                                                                                              او                    نامه را           می فرستد

توضیح : با استناد به «دستور زبان فارسی 1» تالیف دکتر وحیدیان  با  همکاری غلامرضا عمرانی ( صفحه 16) مصدر    ( فرستادن ) سه جزئی گذرا به مفعول محسوب شده است .

 

     او از تاریکی می ترسد                                              آنها او را سهراب می نامند

    نهاد                              گزاره                                                     نهاد                                     گزاره

گروه اسمی             گروه اسمی      گروه فعلی                                   گروه اسمی          گروه اسمی      گروه  اسمی     گروه فعلی

                                   متمم                 فعل                                                                        مفعول             مسند                 فعل

      او                      ازتاریکی           می ترسد                                        آنها                       او را              سهراب              می نامند

پ) «گریستن »و «ترسیدن» مجهول نمی شوند زیرا گذرا به مفعول نیستند .

فرستادن : نامه فرستاده می شود.                       نامیدن : او سهراب نامیده می شود .

ت) بله،  فعل آن ها را ابتدا با تکواژ سببی «ان» ،گذرا به مفعول می کنیم و سپس آن ها را مجهول می سازیم مثل             گریستن : گریاندن ، فریده طفل را گریاند / طفل گریانده شد .

ترسیدن : فریده بچه را از گربه ترساند.   بچه ترسانده شد.

2-    همه ی جمله ها ، دو جزئی بدون فعل هستند .

                                      جمله                                                                      جمله

                                نهاد                      گزاره                                                       نهاد                    گزاره                                                         

                           گروه اسمی              گروه اسمی                                        گروه اسمی              گروه اسمی

                               صبح                     به خیر                                                نوروزتان                    پیروز

                               عیدتان                 مبارک                                                    سفر                          به خیر

                                پیوندتان                مبارک                                                قدم نورسیده             مبارک

                                دست                    خوش                                               خدا                          حافظ

3-    تکلیف دانش آموزان است .

فعالیت 1 ، ص 85

کلماتی که با «خوا» آغاز می شوند با گذشت زمان به تدریج تلفظ آن ها تغییر یافته ، در حالی که شکل املایی

 آن ها ثابت مانده است و از جمله نامطابق های املایی هستند یعنی که بین گفتار و نوشتار آن ها مطابقت وجود ندارد . در زبان فارسی «و» آنها را «واو معدوله» می نامند . مثل :

 خوار                          خواب                     خوابیده                       خواهر                 خواستن

خوان                         خواندن                        خوانا                        خواننده                خواجه

خواستار                     خواستگار                  خوارزم                      خواهش                خواهان

 

خود آزمایی درس یازدهم ( نامطابق های املایی )، ص 87

1-    خوازه : طاق نصرت      خوالگیر : آشپز      دشخواری : دشواری       خوان : سفره      خواف : نام منطقه ای است

2-     سنبل : سمبل                   اجتماع : اشتماع         انبساط : امبساط                دست بند : دس بند

       منبر : ممبر                       ینبوع : یمبوع             سنباده : سمباده                   منابع : منابِ 

 

فعالیت ص 90

1 روزی عقابی از روی سنگ به هوا برخاست و در طلب طعمه پرو بال خود آراست .

2 بر راستی بال نظر کرد و چنین گفت : امروز همه ی جهان تحت تصرف ماست .

3 وقتی در اوج هوا پرواز می کنم ، اگر ذرّه ای در ته دریا باشد با نگاه تیزبین خود آن را می بینیم .

فعالیت ص 92

سال اوّل : خیر و شر از هفت پیکر نظامی

 

خود آزمایی درس دوازدهم (بازگردانی و بازنویسی) ، ص 98

1-     الف) اگر تو هوشمندی به معنی توجه کن زیرا که ظاهر و لفظ به جای نمی ماند بلکه معنی حقایق معنوی پایداراست .

ب) من از روییدن خار بر سر دیوار دانستم که ناکس با این بالانشینی ها ( مقام ها ) کس نمی گردد.

مصراع دوم :  که  ناکس   کس    نمی گردد  بدین  بالانشینی ها

                    1       4          5              6           2           3

پ) اگر همواره خواستار موفقیت هستی راه و رسم بردباری را از مورچه بیاموز.

ت) دوباره پلک دلم می پرد این ، نشانه چیست ؟ شنیده ام که این نشانه ی آمدن کسی به مهمانی است .

مصراع دوم : شنیده ام   که   می آید   کسی    به    مهمانی

                       1          2          6         3        4        5

 

فعالیت 1 درس سیزدهم (نظام معنایی زبان ) ص 100

سعید کتاب را برد .(حمل کرد)                                 سعید مسابقه را برد .(برنده شد)

سعید خوابش برد .(بیهوش شد)                                سعید آبرویش را برد .

 

فعالیت 2، ص 101

تفاوت دومصراع

1.      معنی بیت: بیت اول وقتی ازخدا شدی(به خدا روی آوردی)همه چیز ازآن تو خواهد شد ( همه چیز به تو روی

می ‌آورد). بیت دوم وقتی ازخدا برگشتی(روی برگرداندی ) همه چیزازتو برمی گردد و به تو پشت می کند .

2. معنی : فعل گشتن درمصراع اول به معنی شدن (روی آوردن ) است و در مصراع  دوم برگشتن (روی برگرداندن ، دور و جداشدن ) است .

3.      آهنگ : در مصراع اول آهنگ،افتانو در مصراع دوم، خیزان است .

4.      درنگ : درمصراع اول بین«چیز» و« از» درنگ لازم نیست ولی درمصراع دوم بین «چیز»و «از» درنگ لازم است .

5.       تکیه : در مصراع اول تکیه ی فعل «گشت » بر هجای اول (گشتی) و درمصراع دوم تکیه بر هجای دوم «تی» است . و در مصرع دوم فعل « گشت » باید با کشش خوانده شود .

 

فعالیت 3 ، ص 102

 

قدیم

جدید

 

 

دستور[2]

وزیر، فرمان ، اجازه

دستور زبان فارسی (فرمان )‌

ب

تحول معنایی

رکاب

حلقه مانندی فلزی که دردو طرف زین مرکوب آویزند و به هنگام سوار شدن پا را در آن کنند .

قسمتی از ماشین که برای سوار شدن بر آن پا می گذارند ، رکاب دوچرخه

ت

با حفظ معنی قدیم معنی جدید پذیرفته است

تماشا

راه رفتن

نظاره کردن ، گردش کردن

ب

تحول معنایی

کثیف

متراکم ، دارای جرم

آلوده و ناپاک

ب

تحول معنایی

رعنا

دراز و احمق ، ابله ، خود پسند

زیبا و خوش اندام

ب

تحول معنایی

دیوار

جداری دراطراف خانه وزمین

جداری در اطراف خانه وزمین

پ

معنی یکسان است

سفینه

کشتی

فضا پیما

ب

تحول معنایی

قوس

کمان

خط خمیده

ب

تحول معنایی

کرسی

تخت حکومت ، مرکز حکومت

چهار پایه که آتش زیرآن می گذارند ولحاف روی آن قرا می دهند، صندلی

ب

تحول معنایی

سپر

ابزار جنگی

سپر ماشین

ت

با حفظ معنی قدیم معنی جدید پذیرفته است

زین2

زین اسب ، ابزار جنگی

(زین دوچرخه ، زین اسب )

ت

 با حفظ معنی قدیم معنی جدید پذیرفته است

دستار

سربند ، دستمال

        ـــــــــــــــــــــ

الف

متروک

جامه  

لباس، پارچه ، بستر و فرش

لباس

پ

معنی یکسان است

 

 


خود آزمایی درس سیزدهم ، ص 105

1-    نزاجا: نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

نهاجا: نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

اتکا: اتحادیه تعاونی های کارکنان ارتش                           اداره تدارکات کارکنان ارتش

هما: هواپیمای ملی ایران

2-    پوش : پوشه ، پوشش، پوشاک ،کف پوش ، روپوش                      نوش : نوشابه ، خوش نوش ، نوشین / کوش: کوشش ، کوشا ، سخت کوش

3-     

لغت

قدیم

جدید

شوخ

چرک

مزاح

سوگند

گوگرد ، سودسوز آور

قسم

حوصله

چینه دان

صبر

پیکان

نوک تیزِ فلزی تیر

نوعی ماشین

سیاست

تنبیه

سیاست

 

4- خوی : عرق / انگبین : عسل / بابزن : سیخ کباب / پزوپزن : غربال / درزی : خیاط / چخیدن : ستیزه کردن 

5- هوش بری ، یادمان ، گفتمان ، کالبدشناسی ، تورم ، یارانه ، رایانه ، آسیب شناسی ، بسامد

6- سکّو، ملّای روم ، معلّم، ابهت ، دکّان ، جادّه ، ضالّه ، خاصّیت

 

درس چهاردهم (گروه اسمی ) فعالیت 1، ص 106

1-    صفت اشاره : این درخت بلند است                                              آن کتاب را بردار.

2-    صفت پرسشی: کدام کتاب را بردی ؟                                          چه ساعتی به خانه می آیی؟

3-    صفت مبهم : هیچ انسانی بی نیاز از فرهنگ نیست                        همه چیز را خدا آفریده است .

4-    صفت شمارشی اصلی  : دو کتاب از قفسه برداشتم .                      سه قلم خریدم .

5-    صفت شمارشی(ترتیبی) : کتاب فیزیک دردومین ردیفاست .             به سومین کلاس بروید .

6-    صفت تعجبی : چه باغ زیبایی!                                                             عجب دانش آموزپرتلاشی !

7-    صفت عالی: بزرگترین اثر حماسی ایران ، شاهنامه فردوسی است .

8-    شاخص: سید محمد حسین بهجت متخلص به شهریار است .               آقامحمد به خانه رفت . 

 

فعالیت 2 ،ص 107

خود شما             دانای راز             استقبال باشکوه                    وابسته پیشین                افزودن شکر

 

خود آزمایی درس چهاردهم ، ص 112

1-    حر، قرن ، دلیل ، فرقه ، تحفه ، مصیبت، نابغه

2-    مجانین/ طلاب،کبار، وکلا، اوصیا،( امروز واژه «طلبه» در معنی مفرد به کار می رود و جمع آن «طلاب» است )

3-    خواهر :

1- شاخص : خواهر احمدی امروز غایب است .

2- هسته گروه اسمی : زینب خواهر زهرا آمد.

کدخدا :

1- شاخص: کدخدا صفر، به روستا برگشت .

2- هسته گروه علمی : او کدخدای روستای علی آباد است .

4-    باغْبان                 مْستمُند                  ا‎ُستوار                دودْمان             یادْگار

      باغٍبان                مْستَمُند                  اُستوار                 دودِمان               یادِگار

5-    معطوف: عطار ، شاعر و عارف معروف قرن هفتم است .

بدل : کیومرث صابری ، طنزپردازمعاصر ،مدیر هفته نامه گل آقا بود  .

تکرار: من او را دیدم او را .

 

خود آزمایی درس پانزدهم ( آشنایی با نوشته های ادبی ) ، ص 118

1-    تکلیف دانش آموزان است .

2-    تکلیف دانش آموزان است .

3-    جیغ زنان                       رد کرد                       پنهان                          زل زد

حرکت می کرد                می مالید                        توی                            سریع

 

فعالیت 1 ، درس شانزدهم (گروه اسمی (2) ) ، ص 120

کفش : جفت ، لنگه

جوراب : جفت ، دوجین

تخم مرغ : عدد، شانه ، کارتن ، کیلو ، تا

نخود و لوبیا : کیلو ، من ، تن

کاغذ: ورق ، برگ ، بند

کتاب : جلد ، تا ، نسخه

 

فعالیت 2، ص 121

نقش های اصلی

1-    نهاد: غلامحسین یوسفی ، در مشهد ولادت یافت .

2-    مفعول : الب ارسلان ، امپراتور روم را اسیر کرد .

3-    متمم فعل : علی (ع) با دشمنان دین جنگید.

4-    مسند: چشمه روشن ، کتابی ارزشمند است .

نقش های تبعی

1-    معطوف : سعدی ، کتاب گلستان و بوستان رانوشت.

2-    تکرار: احد به خانه رفت به خانه .

3-    بدل : سعدی ، مؤلّف گلستان ، در قرن 7 می زیست .

نقش های وابسته

1-شاخص: دکتر غلامحسین یوسفی ، مؤلّف کتاب ارزشمند «دیداری با اهل قلم » است .

2- صفت : دهخدا ، نویسنده و دانشمند معروف قرن چهاردهم است .

3-مضاف الیه : مادر خشایارشاه ، دختر کوروش بود .

4-متمم اسم : او در نقاشی مهارت دارد .

5 - قیدمسند : پدرش بسیار به داستان علاقه مند بود .

نقش های وابسته ی وابسته:

1-    صفت صفت : لباس او سبز روشن است .

2-    مضاف الیه مضاف الیه : پاکستان از کشورهای همسایه ایران است .

3-    ممیز: دوجلد کتاب خریدم .

4-    قید صفت : خسرو آوازی بسیار خوش داشت .

5-    صفت مضاف الیه : شاخه ی این درخت بسیار بلند است  .

 

فعالیت 3 ، ص 121

1-    زهرا به این درس خیلی علاقه دارد.  علاقه به این درس

2-    او به کتابش نیاز دارد . نیاز به کتابش

3-    او در نقاشی مهارت دارد . مهارت در نقاشی

4-    او بر اعصابش تسلط دارد . تسلط بر اعصاب

5-    خبرنگار با رئیس مجلس مصاحبه کرد . مصاحبه با رئیس مجلس

6-    رستم با اسفندیار دشمنی نداشت . دشمنی با اسفندیار

7-    از دروغگو نفرت دارم . نفرت از دروغگو

* متمم اسم ، بعضی مواقع پیش از اسم خود و بعضی مواقع بعد از آن می آید، ولی در نثر معیار امروز اغلب        متمم های اسم ، پیش از اسم خود قرار می گیرند، مانند مثالهای بالا.

بحث درباره ادبیات خوب است / یکی از بزرگان گفت ( متمم اسم بعداز خود واقع شده است )


خود آزمایی درس شانزدهم ، ص 124

1-

                  1- امروز، مرکز توزیع کتاب ، بسته است .                              1- مرکز توزیع کاغذ ، در شیراز است .

                2- غرفه های نمایشگاه کتاب ، CD می فروشد .                       2- کارخانه ی تولید کاغذ،درکجاست ؟

کتاب       3- رنگ کاغذ کتاب، مناسب نیست .                         کاغذ      3- ماشین حمل کاغذ ، به شیراز آمد.

               4- دیوار نمایشگاه کتاب ، به رنگ سفید بود .                         4- پیشنهاد خرید کاغذ را به او دادم .

               5- اندازه کاغذ این کتاب ، بسیار کوچک است .

                 6- تصویرهای صفحه ی کتاب ، زیبا است .

2- قانون  نانوشته                 دستگاه  قضایی                           کرسی  استادی     ادبیات

             صفت مفعولی                               صفت نسبی                                                مضاف الیه     مضاف الیه

 

 دیوار بلند باغ                                         شش      دستگاه دوربین فیلم برداری      نو

                مضاف الیه                                                                صفت شمارشی                             هسته                مضاف الیه              صفت بیانی

3- خَرمن ، خٍرمن / مُداد ، مٍداد / نَماد ، نُماد / کٍرامت ، کَرامت

4-    تکلیف دانش آموزان است .

5-    افتخار       به دوستی       با دانایان ،       افتخار   واقعی     است .

            نهاد     متمم اسم (نهاد)     متمم متمم           مسند     صفت       فعل

 

خود آزمایی درس هفدهم ،ص 132

1-    تکلیف دانش آموزان است .

2-    تکلیف دانش آموزان است .

3-    غٍره مشو ،متَمِم فعل ، مصاحٍب خوب ، مُصوُت کوتاه ، مضافٌ اِلیه

 

فعالیت 1 ، ص 134

اسم ساده مثل فعل ساده گسترش پذیر ست . مثل گل سرخ گل های سرخ ولی در اسم غیر ساده مثل فعل غیر ساده ،گسترش پذیر نیست و نمی توان در میان اجزای تشکیل دهنده ی آن هیچ تکواژی قرار داد . مثل : خوش نویس ، کتاب خانه خوش نویس ها ، این خوش نویس ها ، خوش نویس ممتاز و نمی توان گفت خوش ها نویس ، خوش این نویس ، خوش کدام نویس ها ، خوش ممتاز نویس .

 

فعالیت 2 ، ص 136

مادر شوهر ، کرایه تاکسی ، آب پرتقال ، خیار شور، زن دایی ، پسر عمو، چلوخورشت

 

خودآزمایی درس هجدهم ، ص 139

1-     

*کلمات مرکبی که جای هسته و وابسته عوض شده است :

گل خانه خانه گل                  پیرزن زن پیر                     پیرمرد مرد پیر               دل درد درد دل               گلاب آب گل                      جوانمرد مرد جوان             کارنامه نامه کار            دانشسرا سرای دانش  سیلابآب سیل                   کارخانهخانه کار    

*کلمات مرکبی که جای هسته و وابسته عوض نشده است فقط نقش نمای اضافه از بین رفته است :

آلو بخارا آلوی بخارا            صورت حساب صورتِ حساب                         چوب لباس چوبِ لباس  

قد بلند قدِ بلند                       صاحب خانه صاحبِ خانه                                 لیموعمانی لیموی عمانی   جا مدادی جای مداد             زیر دستی زیرِ دستی

2- الف )

- کتاب فروش کسی که کتاب را می فروشد .

- دانشجو کسی که دانش را می جوید .

- دانش آموز کسی که دانش را می آموزد .

- دادخواه کسی که داد را می خواهد .

- جنگجو کسی که جنگ را می جوید .

- دل شکن کسی که دل را می شکند .

- دل ربا کس که دل را می رباید.

- حق گو کسی که حق را می گوید .

ب )

- سیه دل کسی که دل سیه دارد .

- سفید بخت کسی که بخت سفید دارد .

- شادکام کسی که کام شاد دارد .

- نکونام کسی که نام نیکو دارد .

- زیبا رو کسی که روی زیبا دارد .

- خوش نیت کسی که نیت خوش دارد .

- کند ذهن کسی که ذهن کند دارد.

- کج خلق کسی که خلق کج دارد.

3- تکلیف دانش آموزان است .

 

خود آزمایی درس نوزدهم ، ص 144

1-    نشان دار : دارالحکومه ، دارالتولیه ، بین المللی ، من البدو الی الختم، لغایت ، عظیم الجثه ، قلیل البضاعه ، مسلوب الاراده

بی نشان : سخاوت

2-    هر دو دخیل، نشانه دار ، عربی و قیدند.

مع الوصف (با این همه ، با آن که ، با این که ، با این وصف ) برای توصیف به کار می رود .

مع الاسف (با تأسف، دردا، دریغ) به هنگام تأسف و پشیمانی به کار می رود .

3-    گزینه د ، زیرا قابلیت ها وامکاناتی از گذشته در زبان داریم که باید حداکثر استفاده را از آن ببریم و گنجینه ی واژگانی را غنی سازیم .

از طرف دیگر «بسیارکم» فارسی است و کاربرد آن بهتر است .

«به ندرت » نیمی عربی ونیمی فارسی است و کاربرد آن غلط نیست .
«
ندرتاً» عربی نشانه دار است . در حد اعتدال می توان از آن استفاده کرد.

خود آزمایی درس بیستم ، ص 154

1-    تکلیف دانش آموزان است .

2-    تکلیف دانش آموزان است .

3-    تکلیف دانش آموزان است .

4-     مشتق : گلزار ، گلدان ، گلستان

ساده : گلشن (چون «شن» زایا نیست )

مرکب : گلنار ، گلاب ، گل ساز ، گلاب پاش ، گل شهر ، گلدار، گل پوش ، گل بوته

مشتق مرکب : گل دوزی

ترکیب اضافی : ساقه ی گل ، بوته ی گل

ترکیب وصفی : گل زیبا

 

خود آزمایی درس بیست ویکم / ص 161

1-    افشانه افشان (بن مضارع) + ه (پسوند) اسم مشتق        نمودار نمود(بن ماضی) + ار(پسوند)اسم مشتق

کارانه کار(اسم)+انه(پسوند) اسم مشتق                            بیچاره بی(پیشوند) + چاره(اسم) اسم مشتق                    سبزه زار سبز(صفت)+ ه( پسوند)+ زار(پسوند) اسم مشتق

سیمینه سیم( اسم) + ینه (پسوند) صفت مشتق

2-    باادب :

        پیشوند:او دختر با ادبی است .

        حرف اضافه :او با ادب و علم ، همه را شیفته ی خود کرد .

بی نام :

        پیشوند:آن ها سربازان بی نام ونشان بودند .

       حرف اضافه :شروع هر کار بی نام خدا ( ناحق است ) . پسندیده نیست .

بی کار :

        پیشوند: جوانان بی کار زودتر گمراه می شوند .

       حرف اضافه : بیکاروفعالیت امکان اداره امور زندگی نیست .

باهنر:

       پیشوند: او هم ،‌ باهنر و هم تحصیل کرده است .

      حرف اضافه : او باهنر خود به جامعه خدمت می کند .

3-

       qخشم + گین خشمگین                              سهم + گین سهمگین

       qگوش + ه گوشه        لب + ه لبه          چشم + ه چشمه         دهان + ه دهانه         تیغ +ه تیغه

       qنا+ بینا نابینا               نا + شنوا ناشنوا                   نا+ دان نادان

4-

مان : سازمان ،گفتمان ، یادمان ، ساختمان

کده : دانشکده ، دهکده ، هنرکده ، میکده

ناک : دردناک ، سوزناک ، سهمناک ، وحشتناک

سار: چشمه سار ، کوهسار، شاخسار

وش : پریوش ، مهوش

دیس : طاقدیس ، تندیس ، گلدیس

5 پنج کلمه مثال بزنید که فرآیند واجی کاهش در آن ها صورت گرفته باشد : دسبند ، ماست بند ، پستچی ، امضا  شیرافکن ( شیرفکن )

 

خود آزمایی درس بیست ودوم ، ص 165

1-    ایجاد ارتباط(برای انتقال پیام)  : من درس خوانده ام / فردا مدرسـه تعطیل است / دوست شما فردا از مسافرت می آید / صبح بخیر / کمک می خواهید /

محمل اندیشه : سنگ فاقد روح است / روح یک پدیده الهی است و اثبات آن تنها به یاری وحی ممکن است .

حدیث نفس : (خطاب به خود) باید امشب بروم / نباید بترسم / باید عجله کنم /

آفرینش ادبی : شکوفه ی دل با نسیم محبت ، گریبان چاک می کند / هرچه نیاید دلبستگی را نشاید (هر جمله ادبی یک آفرینش ادبی ایجاد می کند)

     گویند روی سرخ تو سعدی که زردکرد                               اکسیر عشق برمسم افتاد و زر شد

2-    ایجاد ارتباط ، زیرا برقراری هرگونه مناسبات اجتماعی ، انتقال پیام ،ایجاد ارتباط، هم حسی، هم دلی و هم زبانی با دیگران در مسائل اجتماعی از طریق ارتباط کلامی صورت می گیرد.

یا زیرا زبان یک پدیده قانون مند اجتماعی است که برای اطلاع رسانی ، ایجاد هم حسی ، هم زبانی و هم دلی به کار می رود .

3-     انسان تنها موجودی است که فکر می کند و سخن می گوید و از این طریق معلوم می شود بین فکر وزبان ارتباط عمیقی وجود دارد. زبان «تکیه گاه اندیشه »است یعنی به خاطر وجود زبان است که انسان قادر به اندیشیدن است اگر انسان از زبان بی بهره بود نه می توانست تفکر کند ونه می توانست علمی به دست آورد و نه می توانست علم خود را به دیگران منتقل کند . اغراق نیست اگر گفته شود بدون زبان حیات انسان بر روی زمین ناممکن بوده است .

4- گ: ستارگان ، بندگان ، بچگی ، بچگانه                       همزه: خانه ای ، نکته ای

ج: سبزیجات ، میوه جات                                                 و: ابروان ، آهوان ، زانوان

ک: نیاکان ، پلکان                                                          د: بدین ( به این )، بدان (به آن )

هـ : بهش ( بـِ ـِـ ش)

 

خودآزمایی درس بیست و سوم ، ص 180

1-    تکلیف دانش آموزان است .

2-    تکلیف دانش آموزان است .

3-    اشکم = شکم / گنبز= گنبد/ رُمبیدن = خراب شدن / الشتی = لاغر ـ زشت / پرچل = کثیف /

4-    الف ) روی آوردن به ادبیات معاصر از اوایل دوره ی مشروطه آغاز شد.

ب) تم هنگام بازگشت به کلبه و طی ساعات کار همواره برای دل جوی کردن از ضعفا ونومیدان و تسلا بخشیدن به آن ها وسیله ای می یافت .

پ) حساب اسفندیار از حساب گشتاسب جداست . جدا از حساب گشتاسب است .

ت) گذشتن از سرآن همه دوستی ها آسان نیست .

ث) او به طبیعت  نگریست .

ج) دانش آموزان از امکانات تحصیلی خود استفاده می کنند. استفاده از امکانات

چ) به مدیر مدرسه مراجعه کردم .

ح) نگاهش لبریز از محبت است .

خ) او از دشمن می ترسید.  ( متمم فعل )

د) این سخنان را از زهرا  شنیدم .  ( متمم فعل )

 

ساختمان واژه 3

فعالیت درس بیست و پنجم ، ص 186

1-    بن ماضی+وند+ بن ماضی:داد و ستد، زدو خورد، نشست و برخاست ، دیدو بازدید، رفت و آمد، گفت و شنید

2-    بن مضارع + وند+ بن مضارع: گیرو دار ، پرس و جو ، خواب وخور

3-    بن ماضی + وند + بن مضارع : پخت وپز، زدو بند، گفت و گو، خرید و فروش

 

فعالیت 2 ، ص 187

قید: سراسر،  سرتا پا، دوشادوش  ، دست به دست  ، قدم به قدم، برابر

اسم : تخت خواب  ، رخت خواب              

  قید صفت  : گوش به زنگ ، دست به عصا، روبه رو، قلم به دست ، مالامال

  اسم قید : شانه به سر                   اسم :مرگ و میر  ، کشت وکشتار، آموزش و پرورش                     

 صفت : رنگ به رنگ

 

فعالیت 3 ، ص 187

برای شناخت نوع کلمه باید به کاربرد واژه در جمله توجه کنید .

ناهماهنگی اسم                   ناراحتی اسم                   بی نظمی اسم                ناشکیبا صفت قید   نایافتنی صفت                     نخواندنی صفت             نسنجیده صفت قید     بی ادبی اسم               هماوازی اسم                      کشتارگاه اسم               ناشکری اسم                 دانشگاه اسم    

 بی مسئولیتی اسم                  همکاری اسم               ناشنوایی اسم                 ستایشگری اسم   توانگری اسم                          نابینایی اسم                 ناخوانا صفت قید          همرهی اسم

خود آزمایی درس بیست و پنجم ، ص 190

1-

واژه

تجزیه نخست

تجزیه دوم

تجزیه سوم

ناشکری

ناشکر + ی

نا + شکر

 

نامردمی

نا+مردمی

 مردم + ی

 

کشتارگاه

کشتار+ گاه

کشت + ار

 

بی سروسامانی

بی سروسامان + ی

بی + سرو سامان

سر+ و + سامان

هم دردی

هم درد+ ی

هم + درد

 

سنجیده

ن + سنجیده

سنجید + ه

سنج + ید

هنر آموزی

هنر آموز + ی

هنر + آموز

 

همکاری

همکار + ی

هم + کار

 

پروار بندی

پرواربند + ی

پروار+ بند

 

دل بستگی

دل بسته + گی

دل + بسته

بست + ه

ده تومانی

ده تومان + ی

ده + تومان

 

دل دادگان

دل داده + گان

دل + داده

داد + ه

دانشجویان

دانشجو + یان

دانش + جو

دان + ش

  2-

واژه

تکواژ

صامت ها

تعدا د واج

ناشکری

نا + شکر+ ی

نـ ،ا، شـ ،  ـُـ ، کـ ، ر، ی

7

کشتارگاه

کشت + ار + گاه

ک ، ـُـ ، ش ،تـ ، ا، ر، گـ  ،ا، ه

9

نامردمی

نا + مردم + ی

ن ،ا، مـ ،ـَـ ،ر ،د، ـُـ ،مـ ،ی

9

بی سروسامانی

بی + سر+و+ سامان + ی

ب ،ی، س، ـَـ ، ر، و، س ،ا، م، ا ،ن، ی

12

هم دردی

هم + درد+ ی

هـ ،ـَـ ،م،  د ،ـَـ ، ر، د،  ی

8

3- تکلیف دانش آموزان است .

 



1 - اسم : تکیه روی هجای آخر مثل : درنگ ، آموزش ، کتابخانه

صفت : تکیه روی هجای آخر مثل دانا/ جنگجو

فعل :ماضی ساده و سوم شخص : تکیه روی هجای آخر آورد و دربقیه صیغه ها در هجای ماقبل آخر آوردم 

ماضی نقلی : آورده است

ماضی بعید : آورده بود            تکیه روی هجای آخر صفت مفعولی مورد نظر رفته ام / رفته بود / رفته باشد 

ماضی التزامی : آورده باشد

ماضی استمراری : تکیه روی پیشوند «می» می آورد

مضارع اخباری : تکیه روی پیشوند «می» می آورم

مضارع التزامی : تکیه روی پیشوند «ب» بنویسید

فعل امر : تکیه روی پیشوند «ب»  بنویس      

فعل نهی : تکیه روی پیشوند «ن» ننویس

فعل منفی : تکیه روی پیشوند «ن»  نمی نویسد

آینده : تکیه روی هجای دوم فعل کمکی خواهد نوشت   

 

1 نشسته در این جمله قید است ، اگر فعل «ماضی بعید» باشد با حذف فعل «بود» باید بعد از آن «و» آورده شود .

[1]- یافتن و بازیافتن در معنی « پیدا کردن » تفاوت معنایی ندارد . معنی دیگر بازیافتن چیز از دست رفته را به دست آوردن است .

[2] -از این نظر که معنی قدیم خود را از دست داده (اجازه و وزیر) و معنی جدید( دستور زبان) پذیرفته است ، تحول معنایی«ب» یافته است . و از نظر این که هم در قدیم و هم درجدید به معنای «فرمان» است می تواند جزء گروه «ت» هم به حساب آید ولی صحیح تر همان «ب » تحول معنایی است .

2 زین : در معنای «ابزار جنگی » معنای خود را از دست داده است و معنی جدید پذیرفته است جزء«ب» می شود . 

[ جمعه ۱۸ امرداد ۱۳٩٢ ] [ ٧:۱٢ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed