ادبی-فرهنگی-مذهبی
ادبی-فرهنگی-مذهبی 
قالب وبلاگ
نويسندگان

لاادری‌ها  در ادب فارسی

 

ایرج کاظمی:

 گوش اگرگوش تو و ناله اگرناله‌ی من     آن‌چه البته به جایی نرسد فریاداست  

      این بیت که بسیاری ازمنتقدان وصاحبان تجربه درمواردی به عنوان شاهد مثال ازآن یادمی‌کنند،متعلق است به میرزاابوالحسن یغمای جندقی،شاعر دورا ن سلطنت محمدشاه قاجار،مطلع غزلی که این بیت درآن آمده‌  این است:

 ماخراب ازمی وخمخانه زمی آباداست      ناصح ازباده نفرما  که نصیحت باد است

***

رو مسخرگی پیشه کن ومطربی آموز                          تا داد دل ازکهتر و مهتربستانی                                              این بیت متعلق است به شاعری طنزگو که درپشت نقاب هزل وطنزسنگرگرفته ودرواقع حقایق رادراین قالب بیان می‌کند. عبید زاکانی نام‌آشنای عرصه‌ی شاعری که دوران استیلای تاتارها و ستم‌کاری حکام وعمال مغول وامیرمبارزالدین رادرقالب طنزهای مشهورخود بیان می‌کند. بیت قبل ازآن عبارت است از:

   ای خواجه مکن تا بتوانی طلب علم      کاندرطلب راتب، هرروزبمانی                                    

                                                                       (راتب: حقوق،درآمدومواجب)

***

          راه تو به هرقدم که پویند خوش است        وصل تو به هرصفت که جویند خوش است

روی تو به هرچشم که ببینند نکوست                نام توبه هرزبان که گویند خوش است

                                                                   (ابوسعید ابوالحسینی)

 ***

عصا ازراستی هردم به گوش پیرمی‌گوید               دگردرخواب خواهی دید ایام جوانی را

                                                                                   (واعظقزوینی)

***

 دیدی که خون ناحق پروانه شمع را                         چندان امان نداد که شب را سحر کند

                                                                             (حکیم شفایی اصفهانی)

                                                        ***

 من نمی‌گویم سمندر باش یا پروانه باش              چون به فکرسوختن افتاده‌ای مردانه باش  

                                                                           (مرتضی قلی‌خان سلطان)

***

این دوبیت ازغزلی است که مرحوم فرصت‌الدوله شیرازی دردیوانی به نام بحورالالحان دیده می‌شودوسخت مشهوراست:

 دیدن روی تو و دادن جان مطلب ماست               پرده بردار ز رخساره که جان برلب ماست                بت روی تو پرستیم وملامت،شنویم                     بت‌پرستی اگراین است که این مذهب ماست

                                                                                 (فرصت‌الدوله شیرازی)

                                                       ***

عقل پرسیدکه دشوارترازمردن چیست           عشق فرمود،فراق ازهمه دشوارتراست

                                                                                      (فروغی بسطامی) توضیح: دیوان فروغی بسطامی انصافاً انباشته ازغزلیات ناب درقلمرو زبان وشعرفارسی است وبرخی غزلیات وی با بزرگانی چون سعدی وحافظ پهلومی‌زند. شاید کم‌ترشاعری در دوران قاجار بتواند دراین زمینه با وی برابری کند.

***

از ضعف به هر جا که نشستیم وطن شد                ازگریه به هر سو که گذشتیم ،چمن شد   هرسنگ که برسینه زدم،نقش تو بگرفت                 آن هم صنمی بهر پرستیدن،من شد                       

                                                                                                       (طالب آملی)

***

کنون که با دل پرخون ترا به غیرسپردم        برو که خیر نبینی چرا که درتو خیر ندیدم  

                                                                                   (سیدفخرالدین طلوعی)

***

 هم‌ چو فرهاد بود پیشه‌‌ی ما کوه‌ کنی                      کوه ماسینه‌ی ما، ناخن ما تیشه‌ی ما

این بیت منسوب به ظهیرالدوله ازعرفای دوره‌ی قاجار وداماد ناصرالدین‌شاه است ولی در بعضی تذکره‌ها به نام ادیب نیشاپوری هم آمده‌است.

***

امشب ندانم ای بت زیبا چه می‌کنی؟                         ما بی تو خون خوریم تو بی ما چه می‌کنی؟ این بیت متعلق است به عماد خراسانی که درغزلی بامطلع این بیت دیده می‌شود:

 زیر گل تنگ ‌دلی ای غنچه‌‌ی رعنا چونی؟              ما غرقه به خون بی تو، تو بی ما چونی؟ سلک جمعیت ما بی توگسست زهم                         ما که جمعیم چنینیم، تو تنها چونی؟

                                                    ***

 این دو بیت متعلق است به عبدالرحمن جامی که درمرثیه جانکاه در مرگ فرزند جوانش آمده و دربسیاری موارد به عنوان شاهد مثال درمراثی و مجالس هر گاه جوانی ناکام درمی‌گذرد، به یاد او نوشته وخوانده می‌شود:

 تا کی در انتظار قیامت توان نشست                             برخیز، تاهزار قیامت به پا کنید

دوشینه به من این همه دشنام که دادی                     پاداش دعایی است که بر جان توکردم              

                                                                                         (عبدالرحمن جامی)

                                                      ***

 عمرعزیزخود منما صرف ناکسان                        حیف ازطلا که خرج مطلا کند کسی         این تک بیت که نوعی ارسال‌المثل درادب فارسی است، بیتی است ازغزلی معروف منسوب به قصاب کاشانی که دوبیت دیگرآن نیززیبا می‌نماید:

 خوش گلشنی است، حیف که گل چین روزگار                فرصت نمی‌دهد که تماشا کند کسی عمرعزیز خود، منما صرف ناکسان                            حیف از طلا که خرج مطلا کند کسی دندان که دردهان نبود خنده  بدنماست                            دکان بی متاع چرا وا کند کسی

                                                                                          (قصاب کاشانی)

***

 نشستم دوش من، با بلبل وپروانه در یک ‌جا            سخن گفتیم از بی مهری جانانه، در یک‌ جا

من اندرگریه،بلبل درفغان،پروانه درسوزش             تماشا داشت،حال ماسه تن دیوانه دریک ‌جا

                                                                                              (ابوالقاسم لاهوتی)

لاهوتی ازافسران دوره‌ی اولیه حکومت رضاشاه است که به علت گرایش به حزب توده ناچار به کشور اتحاد جماهیرسوسیالیستی شوروی سابق گریخت وتا زمان مرگ درآن ‌جابه سر ‌برد. دیوان غزلی دارد که به همت مرحوم استاد سعید نفیسی تصحیح وچاپ شده‌است. مرحوم نفیسی درسفر سال‌های قبل ازدهه‌ی۴۰ درروسیه با وی ملاقات می‌کند. بازبیتی زیبا ازمرحوم لاهوتی موجود است که دریغ دارم از نیاوردن وذکرنکردنش چون به حق زیباست:

گرازمن برنگشتی التفات گاه‌گاهت کو؟                     تبسم کردن پنهان کجا رفت ونگاهت کو؟

 چه گویم داغ رسوایی نداری عشق می‌‌ورزی             گواه عاشقان درآستین باشد گواهت کو؟ بعضی ازتذکره نویسان وآگاهان معتقدند که این دوبیت متعلق به شاعری است به نام لسانی ولی به هرحال به نام لاهوتی هم آمده است.

[ دوشنبه ٢٢ مهر ۱۳٩٢ ] [ ٧:٢٦ ‎ق.ظ ] [ حسین ملاصادقی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

دبیر زبان و ادبیات فارسی شهر تهران و دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
موضوعات وب
صفحات اختصاصی
RSS Feed